built of wood, wooden;
wooden building, scaffolding, plank.
Զամենայն կահ փայտակերտ. (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 20։)
Փայտակերտ խորան։ Փայտակերտ ձեւ խաչին։ Հրդեհակէզ եղեալ առաստաղ փայտակերտ եկեղեցւոյն. (Անան. եկեղ.։ Երզն. լս.։ Յհ. կթ.։)
Ջարդեցէ՛ք զփայտակերտս նորա։ Հրձիգ արար զամենայն փայտակերտ զապարանից նորա։ Հրձիգ արարին զամենայն փայտակերտն։ Զամենայն փայտակերտ քաղաքին հրձիգ առնէին։ Զփայտակերտն հրով դատել։ Փայտակերտ ազնիւ դէմ յանդիման կամարին. (՟Ա. ՟Բ. ՟Գ. Մակ.։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 25։)
Տարրեղէն փայտակերտն սուրբ քառաթեւն. (Շար.։)
nest made of twigs.
Դոյզն փայտակերտ. բոյն ի խռուոյ կերտեալ.
Տատրակն ի գործ արկեալ զդուզնաքեայ փայտակերտիկն. (Ագաթ.։)
ԱՆՓԱՅՏ որ եւ ԱՆՓԱՅՏԱԿԵՐՏ. ἅξυλος. ligni expers. Ուր չկայցէ փայտ. առանց փայտի կերտեալ. առանց փայտակերտի. օտունսուզ.
Դոմետիանոս զանփայտակերտ մեհեանն կազմեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ յն. զանփայտ։)
ԱՆՓԱՅՏ որ եւ ԱՆՓԱՅՏԱԿԵՐՏ. ἅξυλος. ligni expers. Ուր չկայցէ փայտ. առանց փայտի կերտեալ. առանց փայտակերտի. օտունսուզ.
Դոմետիանոս զանփայտակերտ մեհեանն կազմեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։ յն. զանփայտ։)
train of boats;
raft, float;
vessel, ship, boat;
Noahs ark;
bedstead;
keel of a ship.
, ի հլ. (յետնաբտր նաև ի-ա հլ.) «մի տեսակ տափակ նաւ» ՍԳր. Նար. «նաւի ողնաշար» Նար. «մահճի տախտակ» Վրք. հց. Ա. 287. որից լաստափայտ «նաւ, Նոյի տապանը» Իմ. ժդ. 6. Եփր. համաբ. 251. լաստել «պատրաստել, կարգաւորել, կազ-մել» Երեմ. զ. 23. «մի երկիր բռնել, այնտեղ տարածուիլ» Բրս. մրկ. 212. Ոսկ. կողոս. 636. «գրաւել, տիրել մի երկրի» Ոսկ. յհ. ա. L. Սեբ. էջ 31. լաստիլ «բռնակալել, մի տեղ հաստատուիլ» Սեբ. 80. լաստանոտոր առ-նել «կազմուածքը քայքայել» Վեցօր. ը. 166. սատուաստալաստ «իրար կցկցած» Նար. ա-սաք. 429. լաստենի «մի տեսակ ծառ. alnus Jrientalis Dcsn» (ըստ Տիրացուեան, Con-tributo § 78) Բռ. ստեփ. լեհ. նոր բառեր են տկալաստ, լաստակ «շենք շինելու ժամանակ կազմուած ժամանակաւոր փայտակերտ վե-րելակ. իսքելէ» (Կոյլաւ, Բառ. գերմ. էջ 25բ, 1214բ)։
Լաստին դադարք (նաւահանգիստ) վիմօք խցաւ։ Ի ջրահեղձոյց դարու՝ ընդ հովանաւոր մածուածով լաստիւն պահեցան։ Հետս շաւղաց երթեւեկութեանց փայտակերտ լաստաց. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Ձ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
building, construction.
«զործ, գործուածք, շինութիւն», նչ. եզեկ. Մաշկ. Անյ. հց. իմ. որից կերտել «շինել, գործել» Շար. կերտութիւն Մագ. կերտանալ, կերտացուցանել Մագ. ձեո-նակերտիկ Եղիշ. այլակ. 238 (չունին ՆՀԲ և ԱԲ), այլուր ձեռակերտիկ Եղիշ. խաչել. 280. այս բոլորը յետին ժամանակի ձևեր են. Ոսկեդարում երևան է գալիս մի-այն բարդութեանց ծայրին. ինչ. աստուա-ծակերտ Ագաթ. ձեռակերտ ՍԳր. Ոսկ. Փի-լիպ. դաստակերտ Առակ. իդ. 5, 27. Կոչ Ագաթ. նկարակերտ Ել. լը. 35. Ոսկ. մ. բ. 24. նկարակերտութիւն Ել. լը. 23. Յոբ. լը. 36. փայտակերտ ՍԳր. փայտակերտիկ Ա-գաթ. քարակերտ Բուզ. դ. 55. ըղձակերտ Հո 4և 16. հնարակերտ Եւագր. մոմակերտ Վե ցօր. խոնաւակերտ Վեցօր. զարմանակերտ Վեցօր. ևն։ Բազմաթիւ են նաև սրանով բարդւած տեղական յատուկ անունները. ինչ-պէս՝ Խոսրովակերտ, Վաղարշակերտ, Հնա-րակերտ, Բակուրակերտ, Տիգրանակերտ, Դռասխանակերտ, Դագկակերտ, Երուանդա-կերտ, Մանակերտ, Ձիւնկերտ, Շամիրամա-կերտ, Վարազկերտ ևն։ Այս բոլորի մէջ էլ կերտ բառի հին և նախնական նշանակու-թիւնն է «շինեալ», իբր՝
throne, seat, bench.
= Պհլ. [other alphabet] taxt, tāxt, պառ. taxt պրս. [arabic word] taxt «գահ, գահոյք». վերջինը նշանակում է նաև «մահճակալ, փայտակերտ կազմած՝ որի վրայ նստում, բազմում կամ պառկում են. տախտ, դիվան» (այս նշանա-կութիւնները տե՛ս նաև վերը)։ Պարսկերէ-նից են փոխառեալ թրք. taxt, taht «գահ», քրդ. taxt, takt, բուլգար. սերբ. taht, ռում. taft, նյն. τάχτι «գահոյք, գահ», թուշ. ტახდ տախտ, վրաց. თახტი տախտի «գահ, անկո-ղին, բազմոց», ավար. տախտ «անկողին». յետին հայ ձև է թաղտ, որ տե՛ս առանձին։-Հիւբշ. 250։
chest;
caisson;
trunk, box;
դնել յարկեղ, to pack up, to put in a chest;
հանել յարկեղէ, to unpack.
plough;
— առնեմ, to plough.
balister;
swing, see-saw;
խաղալ բաբնու, to swing, to see-saw.
Իբր ռմկ. պապա սափան, փէլգէն, մէնճէնիգ. որ եւ ԲԱՂԻՍՏՐ. եւ ՔԱՐԸՆԿԷՑ. πετροβόλος, λιθοβόλος, βελόστασις, βαλλίστρα machina petraria, vectis, ballista, balista, catapulta Պատերազմական մեքենայ նախնեաց՝ իբր պարսատիկ մեծ փայտակերտ, ի ձգել զքարինս մեծամեծս, զնետս եւ զնիզակս.
vase, vessel, pot;
box;
piece of furniture;
tool, instrument;
—ք խոհակերոցի, kitchen-range, set of pots and kettles, յ— առնուլ, խնդրել, to borrow;
յ— տալ, to lend.
Ամենայն հանդերձ, եւ ամենայն անօթ մաշկեղէն, եւ զամենայն կահ փայտակերտ։ Յամենայն անօթ, յորոյ վերայ նստիցի։ Անօթս ոսկւոյ, եւ անօթս արծաթոյ, եւ այլն։
high chested, broad chested;
— երասանակք, rudders, helms.
Ի ծովս ընթանային, ի թեւս թեթեւս թռչէին, յերիվարս փայտակերտս ելանէին (ի նաւս), զերանակս լայնալանջս (զղեակս) ըմբռին. (Ճ. ՟Ը.։)
ceiling, roof;
floor;
garret.
Հրդեհակէզ եղեալ առաստաղ փայտակերտ եկեղեցւոյն. (Յհ. կթ.։)
slightly made, slight, light.
Ի գործ արկեալ զթեթեւագործ ... փայտակերտիկն. (Ագաթ.։)
to judge;
to discern;
to criticize;
to know;
to think, to esteem;
to reason;
to condemn;
— ընդ ումեք, to bring an action against some one;
հրով, ի հուր —, to burn, to consume by fire, cf. Այրիմ;
սրով՝ ի սուր —, to kill with a stroke of a sword, cf. Կոտորեմ, cf. Խոցեմ.
Զայն տաճար հրով դատեցայց։ Զփայտակերտն հրով դատել. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 35։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 23։)
fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
well ! very well ! bravo !
Ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ։ Զպատմուճանն ազնիւ։ Էր Յովսէփ ազնիւ երեսօք։ Իբրեւ զգինի ազնիւ։ Ազնիւ փայտակերտ, փայտ, ծառ, ձիթենի, անդեայք։ Իւղոյ նարդեան ազնուի մեծագնոյ. եւ այլն։
mended, repaired, pieced, patched;
botched;
ragged, tattered;
invented, fictitious, false.
Կարկատուն անօթ. այսինքն փայտակերտ նաւ. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
made of clay, of brick or terracotta.
Զփայտակերտն հրով դատել, եւ զկաւակերտն ջուրբ լուանալ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 23. (յն. ըստ իմաստից)։ Կաւակերտ զանգմամբ խմորեալ. Մագ. ՟Կ՟Ա։)
constructed with twigs.
տատրակն զկրկտակերտ զդուզնաքեայ փայտակերտիկն ապաւէն ծննդոցն պատրաստէ. (Ագաթ.։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
Հրձիգ զամենայն առնէր զփայտակերտսն. (Խոր. ՟Գ. 28։)
stairs;
bridge;
way or passage;
cf. Ծուծ.
Ոչ ուղք յուսոյ (ի դատաստանի), եւ ոչ դրունք ողորմութեանց։ Արկեալ սոցա ուղ ճանապարհն զփայտակերտն գործի՝ հանել ի կամարն երկնից տաճարի. (Նար. ՟Կ՟Է. եւ Նար. կուս.։)
house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.
cf. Տարրաւոր.
Ոչ ձեւանայ ի տեսիլ տարրեղէն։ Տարրեղէն փայտակերտն սուրբ քառաթեւն։ Էութիւնք իմանալեաց եւ տարրեղինաց։ Հրեղինաց եւ տարրեղինաց ստեղծօղ. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։ Շ. գանձ.։)
made of wood, wooden.
Գործեալ՝ շինեալ ի փայտէ. փայտակերտ.
Ջարդեցին զփայտակերտս նորա, այսինքն զփայտագործս, զապարանիցն ասէ. (Մխ. երեմ.։)
wooden roofed;
wooden roof.
Որոյ յարկք են փայտեայ, կամ ձեղունն փայտակերտ. փատէ՝ տախտըկէ ծածքով.
cf. Փայտեղէն.
Գեղեցիկ գործ կայր փայտեայ (այսինքն փայտակերտ). (Նչ. եզեկ.։)
of wood, wooden, woody.
ξύλινος ligneus. Այն ինչ՝ որոյ նիւթն է փայտ. փայտեայ. ի փայտէ. փայտակերտ. փայտագործ. փատէ.
stone, build to stone;
— տուն, stonehouse.
Զփայտակերտն եւ զքարակերտն քանդեցին. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
to sculpture, to carve, to chisel;
to notch, to cut.
Պաշտեն զքանդակեալ փայտակերտս. (Ագաթ.։)
Կարօղ գոլով ի քթթել ական զամենայն կացուցանել։ Ի քթթել ական հրձիգ զամենայնն առնէր զփայտակերտսն. (Խոր. ՟Ա. 31։ ՟Գ. 28։)
Առ ի քթթել ական հրձիգ զամենայնն առնէր զփայտակերտսն. (Խոր. ՟Ա. 31։ ՟Գ. 28։)
wood;
tree;
— կենաց, the Holy-Rood, the Cross;
tree of life, lignum-vitae, guaiacum, thula or thuya;
— խնկոց, odorous, scented wood;
— իւղոյ, olive-wood, olive;
չնչին —, fragile wood;
— այրելի, fire-wood;
— հարկանել, պատառել, to cut wood;
to cut down, to fell;
— ընկենուլ, to draw or cast lots;
կախել զ—է, to crucify.
, ի հլ. «փայտ. 2. ծառ. 3. կախա-ղան» (հմմտ. կախել զփայտէ=պրս. badār kasidan) ՍԳր. որից փայտ ընկենուլ «վի-ճակ գցել» Եղիշ. Բ. էջ 39 (սրա համեմատ էլ Բառ. երեմ. էջ 333 ունի քուեայ «փայտ». հմմտ. Կովկասի արդի գւռ. չօփ քցել «վի-ճակ գցել, քուէարկել»<պրս. [arabic word] cōb «փայտ» բառից). փայտաբեր Յես։ թ. 21 փայտագործ Ագաթ. փայտակերտ ՍԳր. փայտակոյտ Ես. լ. 33. փայտակոտոր Օր. իթ. 11. Յես. թ. 21, 27. փայտակոփ Եփր. թգ. փայտատ ՍԳր. Ագաթ. Եփր. թգ. 455. էր ընդ եղբ. 44. փայտեղէն ՍԳր. անփայ-տակերտ Եւս. քր. փայտանալ «ցրտից փայտ կտրիլ» Մծբ. 192. փայտ համարոյ «հաշուեփայտ. տճկ. չէթէլէ» Լմբ. մատ. 107 (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Բ. 124). խաչափայտ Ա. պետր. բ. 24. Ա-գաթ. մայրփայտեայ Ագաթ. լաստափայտ Իմ. ժդ. 6. Եփր. համաբ. 251. եղևնափայ-տեայ ՍԳր. նաւափայտ Իմ. ժդ. 1. նոր բառեր են փայտաշէն, ձեռնափայտ, վառե-լափայտ, լուցափայտ, հաշուեփայտ, փայտ-ածուխ, փայտային, փայտոջիլ, փայտփոր, փայտփորիկ ևն։