cf. Ուշ;
cf. Յուշիկ;
— ! take care ! mind !
— ածել, առնել, to recall to one's memory, to cause to remember, to remind;
— լիցի քեզ, ձեզ, recollect, remember;
— եղեւ նմա, he has remembered.
· Calfa
Յո՛ւշ տէր, յո՛ւշ. այսինքն՝ թէ հնար ինչ է՝ ի ժամոյս տեղի տալ, եւ անձին զգուշանալ . .. Ցիս արդ յո՛ւշ մի՛ ասէք. զի ինձ յուսալ ի մարդ, եւ կամ պարծել մարդով քա՛ւ լիցի. (Փարպ.։)
more ancient;
cf. Յառաջագոյն.
· Calfa
Ծանուցեալ նախագոյն զպատճառս։ Նախագոյն յառաջեալ ի տեղի մարտին։ Զորս կալեալ էր նախագոյն. (Փարպ.։)
entrance-door, portal;
vestibule;
commencement.
· Calfa
Կա՛ց առ նախադրունս եկեղեցւոյն։ Ելանէ ի տեղի նախադրացն. (Ճ. ՟Գ.։)
colon, the great gut;
rectum.
· Calfa
Կոչեցեալն ի բժշկաց նախաղի՝ ուղղակի նոյն ժամայն անկանէր ընդ տեղի նստոյն. (Սոկր.։)
predisposed, willing.
· Calfa
Նախայօժար կամացն ընտրութեամբ տեղի տայ չարին։ Ըստ նախայօժար կամաց ատեցաք զհոգեւորն խաղաղութիւն. (Շ. ամ. չար.։ Լմբ. ատ.։)
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
· Calfa
Բա՛րեկամ, տու՛ր նախապատուիս քո տեղի. (Լմբ. առակ.։)
insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.
· Calfa
Բարեկամ մարդոյն աստուած էր. յորմէ նախատ եղեւ հայրն մեր՝ ասելով, կինս զոր ետուր. Համամ առակ. ուր կա՛մ ընթերցի՛ր, յոր նախատ (այսինքն նախատօղ) եղեւ ադամ. եւ կնո իմա՛, յանդիմանեալ եղեւ, եւ ետ պատասխանի անտեղի։
first dwelling.
· Calfa
Զնոյն տեղի բիւր օգտութեամբ քան զնախատուն զեդեմական դրախտ առլցոյց. (Հ. կիլիկ.։)
first church.
· Calfa
Զնախավկայսն Քրիստոսի ... եւ զնախեկեղեցին. (այս տեղիքս սմա էին յանձն. Բուզ. ՟Գ. 14։)
The First Being, the Eternal;
first, former;
—ք, antecedents, precedents.
· Calfa
Իրս եւ տեղիս (ասել) ի նախէիցն, եւ որ ի նոսա է, եւ յետ այնոցիկ հանդիպեցելոցն. (Պիտ.։)
cf. Նաւաստ.
· Calfa
Նաւավար, եւ ամենայն որ ի տեղիս տեղիս նաւեն, եւ նաւազք. (Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 17։)
bay, road, road-stead, anchoring-ground, anchorage, harbour, haven, port.
· Calfa
ὄρμος, ὁρμητήριν ormus, statio marina;
navale, -lia. Կայանք նաւուց, որ եւ ասի ՀԱՆԳՐՈՒԱՆ ՆԱՒԱՑ. նաւատեղի կամ նաւահանգիստ մանեկաձեւ.
fit for shipbuilding purposes.
· Calfa
Զիա՞րդ իցէ նաւակառուցական նիւթիւ տեղի գաւառին այնորիկ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
cf. Նաւամարտութիւն.
· Calfa
Սպանումն յամենայն տեղիս լինիցի, այլ եւ ի ծով նաւակռիւք. (Լմբ. յայտն.։)
cf. Նաւամարտութիւն.
· Calfa
Սպանումն յամենայն տեղիս լինիցի, այլ եւ ի ծով նաւակռիւք. (Լմբ. յայտն.։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
· Calfa
Առաջնորդեաց նոցա ի նաւահանգիստ կամաց։ Ի տեղի ինչ՝ որ կոչէր գեղեցիկ նաւահանգիստ։ Ձմերել ի նաւահանգստին կրետացւոց, եւ այլն։ Նաւահանգիստք արդեօք ե՞ն առ սովաւ, եթէ ամենեւին առանց նաւահանգստի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
navigator;
passenger;
cf. Նաւաստ;
—ք արգեայ, the Argonauts.
· Calfa
Զնաւորդս ի ծովուն յայնմիկ ուտէր։ Եւ էր այնպիսի տեղի նաւորդացն լի վշտագնութեամբ եւ մահուամբ. (Նոննոս.։)
to grow mouldy, to get spoiled.
· Calfa
Ցո՛յց արեգական զնգոտեալ տեղիսն. (Բրս. սղ.։)
idolatrous sacrifice or oblation.
· Calfa
Յաշտից տեղիք թագաւորացն Հայոց Մեծաց (յԱշտիշատ կամ Աշտիշատ Տարոնոյ). (Ագաթ.։)
sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.
· Calfa
Արհամարհել զանձն, եւ զընկերն ոչ դատել՝ տեղի յապահով է. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
· Calfa
διάδοχος successor, secundus, sequax, posterior. Հետեւորդն նախորդին (իբրու երբեմն աջակից կամ ճորտ նորա). պայազատ. ժառանգ. փոխանակ կամ փոխանորդ. աթոռակալ, որպէս ունօղ յետ նորա զնորա տեղի եւ զաթոռ. յետնորդ. զաւակ. մնացորդ. էտեւէն նստօղ կամ եկօղ, տեղը բռնօղ. խալիֆ.
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
· Calfa
Ի տեղի նորա յաջորդէ արքայ Խոսրով զՍահակ. (Խոր. ՟Գ. 49։ Յհ. կթ.։)
ՅԱՋՈՐԴԵԼ. διαδέχομαι succedo. Պայազատել. յաջորդութեամբ ունել. փոխանակել զտեղի եւ զաթոռ.
preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
· Calfa
Յառաջաբան տեղի ունի. այլ զյառաջաբանին ստեղծանեմք զօրինակս. (Պիտ.։)
placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.
· Calfa
Վասն տալոյ սմա տեղի ի հայրական խնամոցն յառաջագահ դասուն. (Մաշտ.։)
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
· Calfa
Յառաջագոյն ասել, կամ պատմել, հասանել, երթալ, տեսանել, եւ այլն. ըստ յն. բարդ բայիւ προέπω, προρέω praedico προαπαγγέλλω praenuncio προβλέπω, προάγομαι praecedo. տե՛ս ի բազում տեղիս սուրբ գրոց։
prior, placed before, having the precedence;
pre-eminent;
foregoing, precedent.
· Calfa
Առաջին ի դասու. յառաջագնաց. որ է յառաջին կարգի. որ զառաջին տեղին ունի. նախապատիւ. նախադաս.
first building or construction.
· Calfa
Այս տեղիք վասն յառաջակարգութեան պատուեալք լինէին. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
· Calfa
Խորգք տողին ի գնալն իւրեանց, եւ զմիմեանս յառաջատեն, եւ միմեանց տեղի տան ի կռիչսն. (Մխ. առակ.։)
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
· Calfa
(որ յոչն ունել զնախդիր ի, կամ յունելն զնախդիր զ, կարծի գրեալ ի բնէ Ատակ. լծ. ռմկ. տակ. մանաւանդ ոտից տակ. զի յա, է որպէս այագ. այսինքն ոտն, որ եւ աք ասի. նոյն է վր. իատա՛կի. լծ. եւ հյ. գետին. եւ յն. է՛տաֆօս) ἕδαφος solum, pavimentum. Ոտնատեղի. երես երկրի. հողն կոխեալ. ստորին կողմն ամենայն խորութեան. ներքոյք. խարիսխ ստորին. եւ Խորք.
roof;
ceiling;
story;
roof-tree, roof, home, house;
shelter, refuge, cover;
— բնակութեան, abode, dwelling;
ընդ —աւ, under shelter, under cover, in security, secure or sheltered from;
— ի վիմի, tomb, sepulchre;
բառնալ զ—ն, to unroof.
· Calfa
Ոչ տուաւ նոցա յարկի տեղի ի տապանի անդ. (Եփր. ծն.։)
cf. Յարմար.
· Calfa
Գեղեցկապէս եւ յարմարական ասացեալ է՛ նոցա ի բազում տեղիս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
custom-house;
toll-house.
· Calfa
τελώνιον telonium. Մաքսատուն. տեղի մաքսի կամ մաքսաւորութեան.
explanatory.
· Calfa
Որպէս պատմիչս աստուածայնոյ լռութեան, եւ մեկնողականս նորա՝ որ յանկոխ տեղիսն է. (Դիոն. ածայ.։)
apiarist.
· Calfa
Սովոր են մեղուաբոյծք սուզել մեղուաց, եւ տանին զնոսա ի ծաղիկս եւ ի դալարիս, եւ դարձեալ ածեն զնոսա ի տեղիս իւրեանց. (Գէ. ես.։)
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
· Calfa
Ոչ է պարտ ի չարաղանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Մկրտարան.
· Calfa
ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.
baptistery;
font, baptismal font.
· Calfa
ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.
cf. Մոլեգնաբար.
· Calfa
Զի մի՛ զանցանիցեն մոլեբար իբրեւ զգազանս աղտեղիս. (Եփր. օրին.։)
s. bot. mallow, marsh-mallow.
· Calfa
Տեսեալ ի տեղին յայն բանջար մոլոշի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
full of ashes, ashy.
· Calfa
Լցեալ մոխրով. զանգեալ ընդ մոխիր. աղտեղի եւ անարգ.
ash-heap, ash-hole.
· Calfa
Կոյտ մոխրոյ. յն. տեղի մոխրոյ.
Հանցէ զնա առ սեղանովն ի տեղի մոխրակուտին։ Ի վերայ մոխրակուտին այրեսցի. (Ղեւտ. ՟Ա. 16։ ՟Դ. 12։)
to inhale ashes, to be suffocated with ashes.
· Calfa
ՄՈԽՐԱՇՈՒՆՉ ԼԻՆԵԼ. Զմոխիր ձգել յինքն ի տեղի կամ ընդ շնչոյ.
fire-worshipper.
· Calfa
Այրեցի զսնոտի տեղի մոխրապաշտից։ Ի մոխրապաշտ թագաւորէն։ Ի մոխրապաշտ վայելչութիւնս նոցա. (Ճ. ՟Բ.։)
skin, hide, pelt;
leather;
remains, relics, coil;
— մարդոյ, derma, skin.
· Calfa
Ոչ կոխել մեռեալ մորթովք (կօշկաց) զտեղին. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Մութն.
· Calfa
Կամ աղտեղի կոյր խըլըրդան, որ կայ յանլոյս խաւար մըթան։ Եւ նստուցէր զիս ի մըթան, իբր ըզմեռեալ ի գերեզման. (Շ. եդես.։)
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
· Calfa
Կամ աղտեղի կոյր խըլըրդան, որ կայ յանլոյս խաւար մըթան։ Եւ նստուցէր զիս ի մըթան, իբր ըզմեռեալ ի գերեզման. (Շ. եդես.։)
entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
· Calfa
ՄՈՒՏ ՄՈՒՏՔ. Տեղի մտանելոյ կամ անցանելոյ. անցք. դուռն. սեամք. սկիզբն. բերան. ափն. սահման. տեղի.
Թերեւս գոյր մուտ այնպիսի բանից. այսինքն տեղի. (Եզնիկ.։)
ՄՈՒՏՔ ԱՐԵՒՈՒ. Մտանելն՝ եւ տեղի մտանելոյ արեգական, արեւմուտք.