naked, bare.
Ի վերայ աղբոցն մերկատարր անկեալ տեսանէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
cf. Մերկանամ.
Որ ի վերայ յորդանանու մերկացար, եւ մերկացուցեր զայն՝ որ մերկացոյց զնախաստեղծն ի դրախտին. (Ժմ. յն.։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Ցրուեցից զձեզ ընդ ամենայն ազգս, զոր օրինակ հոսի հոսչաւ։ Իբրեւ զփոշի հոսեալ ի կալոյ։ Իբրեւ զունգ յարդի հոսեալ յերեսաց հողմոյ։ Հոսեսցէ զնոսա յայնկոյս գետոյն։ Հոսեցից զնոսա ընդ գաւառս։ Մանրեսցէ եւ հոսեսցէ զամենայն թագաւորութիւնս։ Զչորրորդ մասն հոսեսցես հողմոյ։ Որպէս փոշի՝ զոր հոսէ հողմ ի վերայ երեսաց երկրի.եւ այլն։
Հոսէր ընկենոյր բարդս բարդս ի մէջ զօրացն։ Զաշտարակն վերուստ ի վայր փլուզեալ հոսեաց. (Ագաթ.։)
Արս եօթն եւ տասն նետիւք հարեալ՝ վերուստ ի վայր հոսեաց. միմեանց զկնի՝ իբր ի սաստիկ մրրկէ վաղահասուկ ի թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
Մի՛ զամենայն դժուարակիր բեռինս վարուց ի վերայ ամեհելոցն հոսեսցեն. (Մանդ. ՟Ը։)
ՀՈՍԵՄ եցի. չ. ՀՈՍԻՄ եցայ. ձ. ῤυέω, ἑπιχύομαι, καταφέρομαι fluo, infundor, deferor ἑμπηδάω insilio, irruo. Ծորիլ. բղխել. յորդել. իջանել. վայրաբերիլ. եւ Վերուստ ի վայր՝ ի վերայ յարձակիլ. գրոհ տալ. անկանիլ. վազել, թափիլ.
Ընդ քեզ եւ զօրք վերին հոսին, մինչ զի թափուր մնալ երկին. (Յիսուս որդի.։)
Բազմութիւնն ի միմեանց վերայ կուտեալք ի ներքս հոսէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Հոգին սուրբ ի վերայ ամենայն հաւատացելոցն հոսեցաւ. (Կոչ. ՟Գ։)
fan.
Գեր ի վերոյ քան զգլուխն հողմ հովահարօք պաճուճեն. (Ածաբ. աղք.։)
to overshadow, to shade, to shadow;
to seat or repose oneself in the shade;
to take under one's protection, to protect, to defend, to shelter.
Առաքելոցն հովանացեալ լուսեղէն։ Հովանացեալ ի վերայ՝ լուսեղէն ամպոյն։ Հովանացեալ սրբոյ կուսին։ Հովանացեալ ի վերայ քո՝ սուրբ հոգւոյն. (Շար.։)
ՀՈՎԱՆԱՆԱԼ. իբր կր. վերնոյն. σκιάζομαι . Հովանի ընդունել. հանգչել ի հովանւոջ. լինել ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան.
to extend or spread a shade over, to shade.
Հովանացոյց (կամ հովանեցոյց) զամպս ի վերայ անբաւ մարդկան. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 23։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
ՀՈՎԱՆԻ ԼԻՆԵԼ. ՀՈՎԱՆԻ ՈՒՆԵԼ. σκιάζω obumbro ὐπερασπίζω, σκεπάζω tego, operio, protego sicut scuto. Հովանանալ (ըստ ՟Ա նշ). հովանաւորել. զստուեր իւր արկանել ի վերայ այլոց. եւ պաշտպանել. խնամարկել.
Հովանի լիցին նմա ամենայն անտառք։ Լինել նմա հովանի ի վերայ գլխոյ նորա։ Ամպ լուսաւոր հովանի եղեւ ի վերայ նոցա։ Հովանի ունիցի ամպն ի վերայ խորանին։ Քերովբէքն հովանի ունէին ի վերայ տապանակին.եւ այլն։
Աստուած հովանի լիցի նմա զամենայն աւուրս. Զօրութիւն բարձրելոյն հովանի լիցի ի վերայ քո։ Հովանի լիցի տէր զօրութեանց ի վերայ երուսաղէմի։ Աջով իւրով հովանի լիցի նոցա։ Հովանի լինէր ամենայն գնդին նիզակաւն. եւ այլն։
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
Տարցէ զմարմինն տեառն ... եւ ի վերայ նորին տարցի հովանոց. (Մաշտ. ջահկ.։)
parasol.
Ձողիս կանգնել ի վերայ գլխոյդ, սակաւ մի զհովանոցակն գործել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
cf. Հովանանամ.
Քերովբէքն ի պատիւ ի վերայ հովանոցանային. (Անյաղթ բարձր.։)
Ծառք սաղարթաւորք հովանոցեալք գեղեցկանան. (Նանայ. վերջ։)
chief shepherd;
Jesus-Christ;
pontiff, archbishop.
Հովիւքն օրինակք եկեղեցւոյ հովուապետաց, որ տքնին ի վերայ խաշանց. (Տօնակ.։)
well, cistern, tank;
ditch-gully.
Պեղեալ երկուս հորս յոյժ քաջախորս եւ սաստկապէս լայնս ... բերեալ թաղեցին ի նոյն հորս ... զսայլորդսն ի վերայ հորոյն կախեալ զփայտէ. ա՛յլ ձ. խորս, խորոյն։
cf. Հպատակիմ.
Ի վերուստ (զուարթունք) հպատակէին հրամանաց տղային. (Շ. տաղ.։)
proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.
ὐπερήφανος, ὐβριστής, ἁλαζών superbus, arrogans, jactabundus. (լծ. հյ. Պարծօղ. յն. էբէ՛րթիս կամ իբէ՛րդադօս. ամբարձեալ, եւ վերագոյն. ուստի լտ. սուբէրպուս ). Ամբարտաւան. բարձրամիտ. բարձրայօն. փքացեալ. փառասէր. արմարհոտ. սոնք եւ սէք.
Զամենայն հպարտս խոնարհեցո՛։ Ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից։ Ես ի վերայ քո՝ ի վերայ հպարտիդ։ Խիստն եւ յանդուգն եւ հպարտն ժանդ կոչին։ Մարդիկ անձնասէրք, հպարտք, ամբարտաւանք։ Ա՛յ սէգ, հպարտ եւ ամբարտաւան.եւ այլն։
to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.
ἑπαίρομαι, ὐπεριφανέω, ἑξυβρίζω , ἁλαλαζονεύομαι, μετεωρίζομαι, ὐψηλοφρονέω, γαυριάω , φυσίομαι superbio, effero me, extollor, jacto me, glorior, inflor եւ այլն. Կամիլ վերագոյն երեւիլ քան զայլս. փքանալ. ամբարտաւանիլ. բարձրամտիլ. պարծիլ. պանծանալ. ամբարհաւաճիլ. մեծաբանել. յանձնապաստան լինել. ... խօրօզ չանմաք (լծ. գոռոզանալ)
Յիմաստութիւն քո մի՛ հպարտանար։ Որ հպարտացեալ էին արծաթով։ Հպարտացաւ ի վերայ ժողովրդեան քո։ Հպարտացաւ յոյժ հպարտութիւն նորա։ Մի՛ հպարտանար առաջի թագաւորի։ Զի՞ հպարտանաս յուսով քոյով սնոտեաւ ի վերայ ծառայից նորա։ Գուցէ հպարտանայցես ի սրտի քում։ Զի մի՛ այր քան զընկեր հպարտանայցէք ի վերայ ընկերին.եւ այլն։
Հպարտացայ հողս անարգութեան, ի վեր ամբարձայ մոխիրս մերժելի. (Նար. ՟Ի։)
to approach.
παράγω deducoi, prmoveo ἑπιβάλλω immitto, induco եւ այլն. Հուպ կացուցանել. մերձեցուցանել. յարել. յարմարել. ի վերայ բերել. մօտեցնել, քովը դնել, կցել, դպցընել.
Զորս մարմնոյ ի՛ւր են, ի վերայ մարմնոյ էութեան հպեցուցանեն ոմանք։ Ստել քեզ հոգւոյն սրբոյ ... ապա հպեցուցանէ առ այսոսիկ զոչն ստեցեր մարդկան, այլ՝ աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Հսկող.
Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)
watchful, vigilant.
Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
Ի ժամանակին ղովտայ հրձիգքն այնք, եւ հրաբուղխք ի վերայ հասին. (Ոսկ. յհ. 44։)
full of fire, ardent, burning.
Ջահ վառեալ սուրբ սերովբէն՝ կայր ի սպասու հրալից վիմին. այսինքն վերեզմանին քրիստոսի. (Շ. տաղ.։)
fire spreading, shedding fire on.
Հրահոսանք ահեղ ի վերուստ։ Հրահոսանք (կամ հրահոսակք) գետոցն հրեղինաց. (Մանդ. ՟Ա. եւ ՟Ե։)
pyramid;
cf. Հրակերպ.
Ի վերայ հրաձեւ քառակերպեան կենդանեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
κελεύω, προστάττω, συντάττω եւ այլն. jubeo, mando, praecipio եւ այլն. (լծ. պ. ֆէրմուտէն. յն. խրիմադի՛զօ) Հրաման կամ պատուէր տալ. պատուիրել. տիրաբար առաջադրել. պարտս ի վերայ դնել ի կատարել. կարգաւորել. տնտեսել. կարգել. սահմանել. եւ Թոյլ տալ։ (Գրի եւ կարճելով իբր ռմկ. Հրամել )։
Հրամայեա՛ աստուած զօրութեամբ քով։ Գործոցն՝ զոր հրամայաց աստուած առնել։ Որպէս հրամայեաց նմա հրեշտակն, կամ մովսէս, կամ փարաւոն։ Եղեւ զոր հրամայեցերն։ Հրամայեա՛ ինձ գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Հրամայեաց նմա ռոճիկս յիւրոց խորտկացն։ Քահանայքն յերուսաղէմ հրամայեսցեն ի ծախս տեառն։ Հրամայեաց շրթամբք իւրովք։ Աստուած իմ, որ հրամայեցեր զփրկութեանցն յակոբայ։ Որպէս օրէնքն հրամայէին։ Հրամայեցաք, զի եւ այլն։ Լսել զամենայն՝ որ հրամայեալ է քեզ ի տեառնէ.եւ այլն։
to perish miserably.
Ի վերայ տանեացն աստուածահար եղեալ՝ հրամանաբեկ լինէր, եւ կործանեալ յերկիր՝ յոգւոցն ցամաքէր. (Կոչ. ՟Զ։)
command, authority.
Զառաջնորդութիւն վերակացութեանն տէրունական տանն հրամանատարութեանն. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
cf. Հրաման տամ;
to deliver an oracle.
Զբանին կերակուր ջամբել հրամանատրեցեր վարդապետութեանց։ Զայս իւղ օծութեան հրամանատրեցեր։ Եդ վերակացուս, հրամանատրեաց փրկութիւնս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Հրանիւթեայ.
Բաժանեալ ի լեզուս հրանիւթս՝ նստաւ ի վերայ. (Տօնակ.։)
born or produced in a wonderful manner.
Հրաշալի օրինակաւ բուսեալ, կամ ի վեր երեւեալ.
to ornament or adorn wonderfully well.
Որ զվերջինս զայս հրաշազարդեցեր։ Որ հրաշազարդեաց զսուրբ զառաքեալս։ Որ հրաշազարդեալ գտաւ ի կարգս թագաւորաց. (Շար.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
θαυμάσιος, θαυμαστός mirus, mirificus, miraculosus, stupendus. Սքանչելի. արժանի հրաշանալոյ, եւ հրաշիւք լի. սխրալի. գերագոյն. աննման. վսեմ. եւ Անակնունելի. խիստ զարմանալի, խելքէ վեր.
very honourable.
Գերապատիւ. մեծաշուք. վերապատուեալ.
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշալի փառօք. գերահրաշ. մանաւանդ գերափառ, իբրու գեր ի վերոյ քան զվարկ կամ զկարծիս, ինչ մի արտաքոյ կարծեաց. սքանչելի եւ հիանալի յոյժ. որպէս յն. բարա՛տօքսօս. παράδοξος, θαυμασιώτατος praeter opinionem, inopinatus, admirabilis, paradoxus. խելքէ վեր.
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
Հօրն ի ձեռն առեալ զսուրն՝ (իսահակ) ապրէր հրաշափառապէս։ Ի վերայ ծայրից ալեացն գնայր հրաշափառապէս. (Պրպմ. ՟Ի՟Բ։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
cf. ՀՐԱՇ. θαῦμα miraculum, res mira, admiratio τέρας prodigium . Սքանչելիք. գործ զարմացուցիչ՝ որպէս գեր ի վեր քան զբնութիւն կամ զկարծիս. նշան կամարհեստ աստուածային, ահաւոր եւ հիանալի. որպէս եւ հրաշալի գոլն. ահաւորութիւն, եւ հիացումն. հրաշանալն. զարմանք.
publicity, divulgation, promulgation, making known.
Հրապարակելն, իլն։ Անյաղթ վերլծ.։
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
Բորբոքէին իբրեւ զհրատ բոցոյ ի վերայ սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հրատեսիլ.
Սէրն հրատեսակ է, միշտ ի շարժման գոլով, եւ ի վեր կոյս ընթանալով. (Լմբ. սղ.։)
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
Որ ի հրացայտ սաւառնաթեւիցդ վերայ նստիս։ Հրացայտ թեւօքն սլացեալ. (Շար.։ Գանձ.։)
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
Կոչեաց ի կոչունս իւր. եւ դարձեալ առ վաղիւ եւս հրաւիրեաց զիս։ Պատրաստեաց տէր զզոհս իւր, եւ հրաւիրեաց զկոչնականս իւր։ Հրաւիրեաց զբազումս։ Կոչել զհրաւիրեալսն։ Ասացէ՛ք հրաւիրելոցն։ Հրաւիրեցէ՛ք ի վերայ դորա գունդս, կամ զազգս։ Ի սատակումն հրաւիրէր. եւ այլն։
angel;
deputy;
messenger, envoy, ambassador, legate;
courier, express;
indication, sign, token;
—ք, the angels, heavenly spirits;
— հայրապետին հռովմայ, nuncio, the Pope's -;
— մարտի կամ հաշտութեան, herald;
պահապան —, tutelary or guardian-angel;
— տեառն, angelus;
բարի —ք, the good angels;
չար —ք, the evil spirits;
—դ իմ ! my angel ! my darling !
—ս առնել, առաքել, արձակել, յղել, to send a messenger or ambassador.
Առած բանի տեառն ի վերայ իսրայէլի ի ձեռն հրեշտակի իւրոյ (մաղաքիայ). (Մաղաք. ՟Ա. 1։)
cf. Հրեշտակագունդ.
Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ՝ ընդ վերին զօրացն միաւորին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
assembled, composed of angels.
Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ՝ ընդ վերին զօրացն միաւորին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to become an angel, to live angelically, to lead an angelic life.
Հրեշտակացեալք ի դասս նորուն վերակարգեցան. (Շար.։)
archangel, chief or prince of the angels.
ἁρχάγγελος archangelus. Պետ դասուց հրեշտակաց. գլխաւոր ի հրեշտակս. զոր օրինակ գաբրիէլ, եւ այլն. եւ ուրոյն դաս ի վերոյ քան զհրեշտակս.
the hosts of the angels.
Խառնեա՛ զնոսա ի հրեշտակերամ դասս վերին բանակաց. (Ճ. ՟Բ.։)
jews, hebrews, israelites.
Ի վերայ քահանայիցն եւ հրէաստանեայցն։ Արք հրէաստանեայք։ Ամենայն սպայ հրէաստանեայց։ Առ եղբարս հրէաստանեայս. (եւ այլն։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 18։ ՟Ը. 20։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 1։ Գծ. ՟Բ. 14։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
Ի ժամանակին ղովտայ հրձիգքն այնք ի վերայ հասին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Զվճիռ եհատ ի վերայ նոցա՝ հրձիգ լինել. (Ճ. ՟Բ.։)
to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.
Ի տեսանելն զնա վաս իմ պատարագ ի վերայ սրբոյ սեղանոյն ... հրճուէի, եւ համբուրել փափաքէի. (Լմբ. սղ.։)
King's messenger.
Այլք կայսերաց հրովարտակաւոր, նա ի վերուստ մեզ պատգամաւոր. (Նար. մծբ.։)
pastor, chief of a flock;
bishop.
Զարթնուլ սրոյն ի վերայ հովուին, եւ հարկանել նոյն ինքն ի վերայ հօտապետին. (Նար. ՟Խ՟Դ։)