acuminated, pointed;
very sharp or cold.
(Լեառն) ի վերայ այսոցիկ սրամէտ եւս զսառնամանեացն բռնութիւն առ ըմբռնեալսն հասուցանէ յապականութեան արկածս. (Պիտ.։)
moving quickly, rapid, swift, impetuous, violent.
Սահեալ ի վերայ արշաւասոյր ալեացն սրավարաց մոլեգնելոց։ Ոչ եթէ ծայրաքաղ ինչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրավարս (կամ օրավարս, աւրավարս) ինչ խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
to charm, to astound, to stun.
ՍՐԱՐԲԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περικομπέω circumstrepo, jacto, jactanter glorior եւ μεθύσκω inebrio. Որպէս սաստիկ արբեալ գինւով՝ մեծաբանել. յոխորտալ. ճոխանալ ի վերայ այլոց. եւ Պղտորել զայլս որպէս արբեցութեամբ.
purgative;
— առնուլ, to take a purgative, to purge;
— տալ, to purge.
Որ հիւանդն է, ո՛չ է հեշտետւ կա՛մ հատանել կամ խարել, կամ սրբադեղ առնուլ՝ փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն։ Սրբադեղ յիսուսի է, որ ածէ ի վերայ քո զրկումն, եւ բժշկէ զքեզ յագահութենէ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սպրկիկ.
Եգիտ զնկանակն ի վերայ սեղանոյն, այլ ոչ այնպէս կազմիկ սրբիկ որպէս զերէկն ջինջ. (Վրք. հց. ձ։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Առանց բարկութեան խօսեսցի, զոր եւ սրել հարկաւոր էր։ Սրէին զսրտմտութիւնս իւրեանց ի վերայ նորա։ Ի հասարակաց թշնամւոյն սրեալք նախատէին զյոր. (Իսիւք.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
good-eared, sharp-eared.
Զվահանն հանդէպ լանջացն ոչ առնուցու, այլ համարի դնել ի վերայ սրանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
to sprinkle, to be —, to asperse, to water, to spill, to shed, to spirt out, to bathe lightly.
Սրսկէ զջուրս սրսկման։ Ջուրն սրսկման ոչ սրսկեցաւ ի վերայ նորա կամ զնովաւ։ Յոյր ձորձոց վերայ սրսկեսցի ի նմանէ արիւն։ Զկտակարանօքն իսկ եւ զամենայն ժողովրդեամբն սրսկեաց. եւ զխորանաւն եւ զամենայն կահիւ սպասուն նոյնպէս սրսկեաց զարիւնն. եւ այլն։
Զողորմութիւն իւր սրսկեսցէ ի վերայ մեղուցեալ անձին իմոյ. (Նար. ՟Ղ՟Ա։ Մաշկ.։)
cf. Սրտաբեկ առնեմ.
Սրտաբեկեաց (կամ միջաբեկեաց) զնա տրտմագին։ Գոչել ի վերայ թշնամեացն եւ սրտաբեկել. (Գանձ.։ Բրսղ. մրկ.։)
faint-heartedness, dejection, despondency, discouragement, consternation.
Տեսիլք ահագինք, եւ արհաւիրք սրտաբեկութեան։ Եւ արդ ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց եւ ահարկու սրտաբեկութեանց։ Ցաւոցն սրտաբեկութեանն. (Վեցօր. ՟Ե։ Նար. ձ։ Բուզ. ՟Դ. 13։)
disheartened, dismayed, struck with consternation.
Ահ ամենակալին ի վերայ անկեալ՝ սրտաթափս անդէն եւ անդ մրրկեալ ընդ միմեանս պողէր պղտորէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 22։)
heart-sick;
compassionate, sorry, afflicted.
Պօղոսի աղեկիզեալ եւ սրտացաւ եւ միշտ դողացեալ անձինն ի վերայ բազմութեան որդւոցն. (Վրդն. քրզ.։)
indignation, passion, vexation, anger, ire, spite, wrath, rage;
շիջուցանել զբոց սրտմտութեան, to stifle, smother or suppress the fire of one's indignation;
cf. Հրաբորբոք.
Սրտմտութեան առանձինն է՝ դիմեցումն հոգւոյ խորհրդեամբ չար առնելոյ, յորոյ վերայ նեղասրտեալն է. (Բրս. հց.։)
cf. Սրտմտիմ.
Պատրուակաւ ասացաւ. վասն որոյ սրտնեցաք, եւ բացայայտեցաք զառ ի քէն ծածկեալն։ Դաւիթ սրտնեալ ի վերայ նաբաղայ՝ խորհէր ի սպտնութիւն։ Ի հիւանդանալոյ, ի սրտնելոյ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
cf. Փարիմ.
Ի վերայ մեռեալ գործոց անկանիս, եւ զնովիմբք սփարիս։ Ոչ դարմանս վիրացն մատուցանեն, եւ ոչ զցաւովքն սփարին։ ժողովուրդ երկրիս զհրէականն պարտ է իմանալ, վասն զի զերկրաւս սփարի. (Իսիւք.։)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Սփռեաց, եւ ետ աղքատաց։ Սփռեաց ամպ՝ հովանի առնել նոցա ի տուէ։ Սփռեցից ի վերայ նորա զվարմ իմ։ Սփռիցի հարաւ ի ներքոյ երկնից. եւ այլն։
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
Եւ միւս ոմն ե՛ւս սքանչելակերպ՝ թէ տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ։ Եզեկիէլ յորժամ սքանչելակերպ զյարութիւնագործ տեսիլն պատմէ. (Ագաթ.։)
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
Սքանչելի է աստուած ի վերայ սրբոց իւրոց։ Սուրբ է տաճար քո սքանչելի արդարութեամբ։ Սքանչելի փառօք, որ առնես զնշանս։ Սքանչելի ես դու տէր ի բարձունս։ Սքանչելի եղեն զբօսանք ծովու։ Զարհուրեսցին ի վերայ սքանչելի փրկութեան նորա։ Եւ որ ինչ նորանշան սքանչելի էր։ Սքանչելի երեսօք. եւ այլն։
veil;
vest.
Արկեալ սքող զստուեր երկրիս ի վերայ երեսաց իւրոց. (Շ. բարձր։)
course;
leap, jump, gambol, caper, antics, gallop;
palpitation;
neighing after;
ի —, — առ —, swiftly, at full speed;
by fits and starts;
—ս առնուլ, to run, to gallop, to gambol, to frisk about, to play antics.
Վազս առնու (կամ վազելով) ի վերայ լերանց։ Վազս առնլով (կամ առնելով) եւ փռնչելով. (Երգ. ՟Բ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 25։)
Արդարքն վազս առեալ ցնծասցեն։ Վազս առեալ փութացան մտին ընդ կողմն մականաայ։ Վազս առցուք ի վերայ պարանոցի օձին։ Վազս առնելով ի վերայ լերանցն. (Սեբեր. ՟Զ։ Արծր. ՟Ա. 5։ Նար. յովէդ.։)
ՎԱԶ. ՎԱԶՔ. ա. Ի վերայ վազօղ. Վրնջօղ ի մատակ.
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
ἄλλομαι, ἑξάλλομαι, ἑφάλλομαι , πηδάω, ἁναπηδάω, καταπηδάω salio, exulto, exilio, insilio, desilio, subsilio. Վազս առնուլ. ոստնուլ. խաղալ. արշաւել. յարձակիլ. ի վերայ դիմել. ցաթկել, վրայ քալել, ցաթկըտել.
Ղա՛զարէ ե՛կ արտաքս. եւ ոգին ի վեր վազեաց յանդնդոց, եւ ել։ Վազեա՛ ի խորոյս ի բարձրն, ընտրեա՛ զերկնաւորն։ Կայթեն եւ վազեն։ Կայթիւք վազելով։ Յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս։ Մի՛ ի վերայ վազեսցեն պարզաբար ասացելոցս՝ բանորսակացն դրժութիւնքն. (Ճ. ՟Գ. Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Ժ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
Զվակաս զուսովք եւ զլանջօք։ Երկու վակասք ընդ միմեանս խառնեալք։ Գործ վակասին։ Դիցես զերկուս վականսն ի վերայ ուսոց վակասին. (Ել. ՟Ի՟Ը. 4=28. եւ այլն։)
Սարկաւագացն աստիճան.. . ունի զվակասն լանջանոց ի վերայ ահեակն ուսի միայն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Վակասաւոր.
Ասի զպատմուճանէ կամ զշուրջառէ՝ որ ունի յիւր վերայ զվակաս կամ զեմիփորոն.
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
ՎԱԿԺՈՅԺ ԼԻՆԵԼ, ՎԱԿԺՈՒԺԵԼ ՎԱԿԺՈՒԺԻԼ. περικρατέω, περιδράττομαι exsupero, praevaleo, apprehendo, circumplector Ի վակասն ուժել. զօձեացն բուռն հարկանել. պինդ ունել. զօրանալ ի վերայ. յաղթահարել.
shield, pavice, buckler;
cf. Կումբ;
բառնալիք —ի, handle of a shield;
հաւատոյ, օրինաց —, shield, defender of the faith, or the law;
lid, cover.
Վահան պղնձի ի վերայ թիկնաց նորա։ Առնուին վահանս եւ սուսերս։ Զվահանս եւ սաղաւարտս։ Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն։ Ասպար զօրաւորաց, վահանն սաւուղայ։ Առցէ վահան զսրբութիւն անվկանդ։ Ի վերայ ամենայնի առէ՛ք զվահանն հաւատոյ.եւ այլն։
small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
Արասցե՛ս վահանակս յոսկւոյ սրբոյ. եւ դիցես զվերջսն մանուածոյս ի վերայ երկոցուն վահանակացն, եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Ը. 13. 14։ ՟Լ՟Թ. 16. 17։)
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
Զմահաբեր վաղակաւորն ի վերայ խաղացուցեալ՝ յեղյեղէր. (Պիտառ.։)
cf. Վաղահասուկ.
Բորոտութիւն եղեւ յայտնիչ եւ ծանուցիչ (վրէժխնդրութեան աստուծոյ) ի վերայ այնորիկ, որ վաղհասուկ եղեւ ի ժպրհութիւն համարձակութեան. (Եփր. թուոց.։)
steel.
Հարկանէր զնա պողովատովն ի վերայ սաղաւարտին. (Ուռհ.։)
պողովատ թրովն ի վերայ սաղաւարտին գահեաց. (Ուռհ.։)
whore-son, bastard.
Եւ ոչ ժողովուրդն իսկ ունէր յանձին թագաւորել զպոռնկորդին ի վերայ իւրեանց։ Չէր պարտ եւ պատշաճ պոռնկորդւոյն շինել զտաճարն սուրբ աստուծոյ. (Եփր. թագ.։)
crowned;
laureate;
prince, king.
Կրօնաւոր սրբեալ պահօք՝ ի վերայ երկրի փառաւոր է, եւ յերկինս պսակաւոր եղիցի. (Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Պտղաբերութիւն.
Շուրջ բրեա զանպտուղ թզենին, եւ ի վերայ արկ զառ ի քէնն ի յօգնականութիւն պտղածնութեանն. (Բրս. պհ.։)
elm-tree.
որ եւ յն. բդէլէ՛ա. πτελέα ulmus. Անուն անպտուղ ծառոյ մեծի, զորով պատի որթ այգւոյ. յաճախ տնկի եւ ի վերայ ճանապարհաց ի զուարճութիւն. Գարա աղաճ։ (Վստկ. ՟Ի՟Ա. ՟Լղ. ՟Լ՟Ը։)
button, bud, eye;
nipple;
cf. Պուտուկ;
պտկունք կովու, ոչխարի, udder, dug, teat.
Ի կոկոնաց եւ ի պտկոց՝ իջելոյ ցօղոյ ի վերայ, յինքեանս ծծեն (մեղուք)։ Տեսեալ զպտուկ տերեւոցն ի դուրս երեւեցելոց։ Գարունն Մի սերմանց կատարելութիւն. իսկ ամառնն՝ ի պտղոց եւ ի պտկոց. (Փիլ. լիւս.։ եւ Փիլ. յովն.։ եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 55։)
instrument of torture, rack.
որ եւ Պրկանոց. Գործի պրկելոյ. մեքենայ կամ փայտ՝ յորոյ վերայ պրկին յանցաւորք առ ի տանջել. եւս եւ պրկումն. պրկանք.
stretching, tension.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
Պրկումն եւ ձգտումն սաստիկ ի վերայ անկանէր. (Պտմ. աղեքս.։)
roof, ceiling.
φάτνωμα laqueare եւ δόκος trabs. Գրի եւ ՊՐՇԱԿ, եւ ՊՉՐԱԿ. որ եւ ԴԱՐԱՒԱՆԴ, կամ ՃԵՄԵԼԻՔ. Տախտակամածք յօրինեալք ի վերայ առաստաղակալ գերանաց տանն.
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Արար պրտուեայ խուզ ի վերայ նորա։ Պրտուեղէն էր ունկողին իւր ի վերայ գետնոյ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է.։)
Զանարժանս կրօնաւոր ի վերայ պրտուեղինի հանգուցէ՛ք. որպէս եւ վայելէ սուրբ ձեւոյս. (Ժող. հռոմկլ.։)
Գտին զմիայնակեացն ի վերայ պրտուեղինին նստեալ, զի լայր։ Մի՛ հանել յանձնէ զպրտուեղէնն. (Վրք. հց. ձ.։)
cudgel, club;
whip-thong;
kerbatch, knout.
Կտրէ քառասուն կաղնի ջալոտ։ Զքարասուն կաղնի ջալոտ մանրեմ ի վերայ քո։ (Ոսկիփոր.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
Ջոլիրս ջախջախս ջարդոցաց ի վերայ զօրու նորա ածէր. (Յհ. կթ.։)
light, torch, flambeau, link;
candelabra, chandelier;
facula, bright spot on the sun.
Լուցանէին ջահս ի վերայ աշտարակացն. յն. կրակ, կամ խարոյկ։ (Յուդթ. ՟Է. 5.)
bright as a torch-light, blazing, brilliant, refulgent.
Ջահափայլ պայծառացաւ լռութիւն պահոց ի վերայ ժողովրդեանդ աստուծոյ. (Եփր. պհ։)
suddenshower, heavy shower.
Տեղումն է, որ ունի քան զանձրեւ շիթք ջաղբագոյն՝ ստէպ թօթափմամբ բերեալ ի վերայ երկրի. (Արիստ. աշխ.։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
rout, defeat;
pinking machine.
Ջոլիրս ջախջախս ջարդոցաց ի վերայ զօրու նորա ածէր. (Յհ. կթ.։)
fine weather;
heat, caloric, warmth;
warm, hot;
serene, fine, clear.
Որպէս ջեր ի վերայ սառին, այնպէս հալեսցեն մեղք քո զքեզ. (Սիր. ՟Գ. 17։)
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
Եւ քո ջերմ պատմուճան հանդարտեալ կայ ի վերայ երկրի. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 17։)