Definitions containing the research վերայ : 3205 Results

Հեշտեաւ

See full entry →

adv.

easily, with ease, naturally;
conveniently, comfortably.

NBHL (1)

Մարդ մահկանացու, որ ոչ գիտէ, եթէ օ՞րն արդարեւ հեշտեաւ կատարի ի վերայ նորա, կամ գիշերն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Հեջուպ

See full entry →

s.

Chamberlain.

NBHL (1)

Սուլտանացաւ բեգիարուխն ի վերայ պարսից եւ հայոց, որ եւ զքեռին իւր զիսմայիլն արարեալ հեջուպ. (Վրդն. պտմ.։)


Հետամուտ, մտից

See full entry →

adj. s. fig.

pursuing, hunting;
eager, forward, aspiring or longing for;
candidate, competent, concurrent;
rival, emulous;
— լինել, to pursue, to run after, to chase, to give chase to, to follow close;
to aspire, to aim at, to concur, to compete;
— լինել թշնամւոյն, to fall upon the enemy.

NBHL (1)

Յարեան ի վերայ հետամտացն. (Յես. ՟Ը. 20։)


Հետեւակամարտ, ից

See full entry →

adj. s.

fighting on foot;
—ք or — գունդ, infantry.

NBHL (1)

Հետեւակամարտքն ի վերայ ուսոց ձիոց բերեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)


Հետեւակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to go on foot, to walk;
կորուսանել զկիրթ —կելոյ, to lose the habit of walking.

NBHL (1)

Ի կուսէ ծնանի, եւ ի վերայ խորոց հետեւակէ. (Սարկ. մարդեղ.։)


Հետեւեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to follow, to induce;
to infer, to conclude, to draw a conclusion.

NBHL (1)

ՀԵՏԵՒԵՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ՀԵՏԵՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ, ՀԵՏԵՒԵՄ. Տալ հետեւիլ՝ ըստ ամենայն նշ. զհետ իւր ածել, ձգել. հետեւաբար եւ ըստ կարգի բերել. մակաբերել. շարունակել. յարել. յարմարել, ընծայել, ի վերայ բերել.


Հետի, տւոյ, տեաց

See full entry →

adj. adv.

going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.

NBHL (2)

ՀԵՏԻ. կամ Ի ՀԵՏԻ. մ. πεζῆ pedibus, pedestri itinere. Հետեւակ գոլով. ի հետեւակուց. ոտիւք. քայլելով ընդ ցամաք, կամ իբրեւ ի վերայ ցամաքի. ոտքով, քալելով.

Սակաւ հացիւ կերակրել զբիւրս, եւ հետի գնացն ի վերայ խորոց. (ՃՃ.։)


Հերկ, ի

See full entry →

s.

tillage, plough, culture, tilth;
ploughed land;
— or —ս հարկանել, —ս հերկել, cf. Հերկեմ.

NBHL (1)

Հերկեցէ՛ք ձեզ հերկս, եւ մի՛ սարմանէք ի վերայ փշոց։ Նստէր ի բլրին՝ ի ներքոյ հերկին. (Երեմ. ՟Դ. 3։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 6։)


Հերքեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to repulse, to reprove, to refute, to contradict;
ի բաց —, to refuse, to reject;
to suffice, to be sufficient.

NBHL (1)

Դիմեալ ի վերայ չորիցն՝ հերքէր՝ թագաւորաց։ Հերքեալ զդժուարապատահ դիպուածսն. (Պիտ.։)


Հզօրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow stronger, to become more powerful, to make or render oneself potent, mighty;
to gather strength, to be strengthened.

NBHL (1)

Հզօրացաւ ռոբովամ ամս երիս։ Հզօրացաւ եզեկիա, եւ շինեաց զամենայն պարիսպս կործանեալս։ Հզօրացան նոքա ի վերայ ամենայն թագաւորութեանց։ Զի լիցի հզօրացեալ տէրութիւնս մեր Զի էք դուք հզօրացեալ.եւ այլն։


Հէն, հինից

See full entry →

s.

marauder, rover, robber, brigand;
— ծովու, sea-robber, pirate, free-booter, corsair, sea-rover;
—ք, marauding, plundering;
piracy;
հինից պարապիլ, to become a highwayman, to rob, to plunder;
հինի or հինիւ ելանել, to take to the highway, to over-run or scour, to make incursions;
զի՞նչ քան զայն — եւ աղաղակ կայցէ, what can be more grievous or more barbarous than that ?.

NBHL (1)

Ածեր ի վերայ հէն։ Հասին ի վերայ իմ էնք նոցա։ Յապաղումն հինից։ Նետք հինից։ Հէնն եկեալ ի վերայ նոցա։ Գումարեցան ի վերայ հինին։ Գադ (յորմէ գեդդուր) հինի (կամ հինիւ) ելցէ։ Ելցէ հինիւ զհետ նոցա.եւ այլն։


Հիացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հիացումն.

NBHL (1)

Վասն հիացութեան՝ որ գալոց էր ի վերայ նոցա յաւերածի անդ երուսաղէմի. (Եփր. համաբ.։)


Հիմնադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to found, to build, to lay the foundations;
to institute, to establish.

NBHL (1)

Զհակատս անխրամատելի հիմնադրեցի ի վերայ իմանալի վիմիդ. (Ճ. ՟Ա.։)


Հիմնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be founded, established, built.

NBHL (2)

θεμελιόομαι fundir. Հիմնիլ. հաստատիլ ի վերայ հիման կամ որպէս զհիմն. հիմն լինել, դնիլ.

Յորոյ վերայ երկիրս հիմնացեալ հաստատեալ է. (Կիւրղ. ծն.։)


Հիմնարկեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հիմնադրեմ.

NBHL (1)

Ի վերայ հրեշտակական փառաբանութեանցն հիմնարկելով զօրհնութիւնս զայս. (Ի գիրս խոսր.։)


Հիմնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Հիմնեմ.

NBHL (2)

Յայսմ ի սուրբ լերանս վերայ տէր մեր հաստատեալ հիմնացոյց զեկեղեցի իւր. (Եպիփ. սղ.։)

Հիմնացուցեալ եւ հաստատեալ եղեւ եկեղեցի քրիստոսի իվերայ վիմին հաւատոյ. (Խոսրովիկ.։)


Հիմնաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հիմնեմ.

NBHL (1)

Յորոյ վերայ հիմնաւորեալ է երկիր. (Ոսկիփոր.։)


Հիմնեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Հիմնեմ.

NBHL (1)

Որ բանւ զարարածս խորհրդով հիմնեցուցեր։ Որ ինքնագոյ հրաշիւքն հիմնեցոյց ի վերայ հիման սուրբ առաքելոցն։ Հիմնեցոյց (այսինքն ամրացոյց) զեկեղեցի սուրբ. (Շար.։)


Ծծումբ, ծծմբոյ

See full entry →

s.

sulphur, brimstone;
պտաել, օծանել ծծմբով, to dip in, or to mix with sulphur.

NBHL (1)

տիրեաց նա ի վերայ նոցա իբրեւ զծծումբ, որ սպիտակացուցանէ։ Արկցէ զնա տէր ի հուր ծծմոյ, ուր էր գազանն. (Մեկն. ղկ.։)


Ծղխնի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s.

hinge;
pivot;
— տփոց, hinges.

NBHL (1)

ԾՂԽՆԻ կամ ԾԽՆԻ. στροφεύς, στρόφιγξ cardo. Երկաթի աղխք՝ կամ օղք ի բարաւորս, յորս անցանէ ճարմանդքն՝ յորոց վերայ շրջի դուռն կամ պատուհանն. դրան կռունկն.


Ծնօտ, ից

See full entry →

s.

jaw;
cheek;
edge;
frieze;
brim;
cornice;
parapet, breastwork;
ապտակ ածել ի —սն, հարկանել զ—ս ուրուք, to slap the face, to box the ear;
cf. Իջանեմ.

NBHL (2)

Տացէ քահանային զերին եւ զծնօտսն։ Ետու զծնօտսն իմ յապտակս։ Գեղեցկացան ծնօտք քո։ Եդեալ ձեռն ի ծնօտի։ Արտասուք իւր ի վերայ ծնօտից իւրոց։ Եգիտ ծնօտ մի իշոյ։ Ծնօտիւ իշոյ.եւ այլն։

Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)


Ծոպ, ից, աց

See full entry →

s.

fringe, thrum, trimming;
tassels;
edge, border.

NBHL (1)

Ծոպս ի տտունս հանդերձից։ Ի վերայ ծոպից տտնոցն։ Ծոպս մանուածոյս արասցես ի վերայ չորեցունց տտոց հանդերձից քոց. (Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 38։ Օր. ՟Ի՟Բ. 12։)


Ծով, ուց

See full entry →

s. fig.

sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes. — հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.

NBHL (1)

Զժողովս ջուրցն կոչեաց ծովս (որ եւ լծ. ընդ ժողով)։ Ի վերայ ամենայն ձկանց ծովու։ Ետուր եւ ի ծովու ճանապարհ։ Ի կարմիր ծովուն։ Զծով ի ցամաք, ե զցամաք ի ծով փոփոխեալ։ Ի ծովն աղի, որ է ծով աղից. եւ այլն։


Ծորեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

cf. Ծորիմ;
to mow.

NBHL (3)

Սամփսոն զմեղրն ուտէր. գայր եւ ծովէր իջանէր ի վերայ ձեռանց նորա։ (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)

Ծովէր իջանէր արիւննն ի վերայ խաչին. (Ոսկ. խչ.։)

Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)


Ծորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.

NBHL (1)

Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց իւրոց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)


Ծորումն, ման

See full entry →

s. med.

trickling, dropping;
flowing, running;
leaking;
— ըստ ամսեանցն, the menses, menstruation. — ի մարմնոյ, gonorrhoea, running of the reins.

NBHL (1)

Անկեալ ի վերայ ծորումն ձիթոյ։ Անապակ ծորմանն բարութեանն. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Ե։)


Ծունգ, ծնգաց

See full entry →

s. adv. bot.

knee;
անկանիլ ի վերայ ծնգաց, ընդգճիլ ի —ս, to fall on one's knees, to kneel;
խոնարհեցուցանել զ—ս, to bend the knee;
անկանիլ առ —ս ուրուք, to fall throw oneself at the feet of;
փարիլ զծնդովք, to clasp the knees;
ննջել ի մէջ ծնգաց, to sleep on the knees of;
ի ծնգաց կալ, to be kneeling;
with bended knees, upon one's knees;
—ք նորա կթուցեալ դեդեւէին, his legs tottered under him;
cf. Ծնկու չափ. knot.


Ծունր

See full entry →

s. bot.

"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints." knot.

NBHL (2)

cf. ԾՈՒՆԳՆ. Ուստի ԾՈՒՆՐ ԿՐԿՆԵԼ, կամ ԴՆԵԼ, կամ Ի ԾՈՒՆՐ ԻՋԱՆԵԼ եւ այլն, է Կրկնել զծունգս, ի գուճս անկանիլ, խոնրհիլ ի վերայ ծնկաց, եւ երկիր պագանել. κάμπτω τὰ γόνατα genuflecto, flecto genua. Ծունկ չոքիլ.

Խոնարհեցան ծունր եդին ի վերայ երկրի, որպէս եւ մեք սովորութիւն ունիմք յաղօթս կալոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)


Ծպնեմ, եցի

See full entry →

va.

to attach, to join.

NBHL (1)

Ի վերայ նորա սուսեր ընդ մէջ՝ ծպտեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)


Ծպտեմ, եցի

See full entry →

va.

to disguise, to travesty;
to dissemble, to cloak.

NBHL (1)

Ի վերայ նորա սուսեր ընդ մէջ՝ ծպնեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)


Ծրագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.

NBHL (1)

Եւ այս նախ սահմանեալ շնորհիս նկարագիրս ծրագրեաց աստուած զիսրայէլ, եւ զորակս գունոցն արկ ի վերայ նորա քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)


Ծրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.

NBHL (1)

Կոթող ինչ կանգնեալ ուրեք, եւ ամենայն թռչուն ի վերայ ծրտիցէ. (Թղթ. բար.) (յն. վերանստիցի։)


Ծփամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Ծփիմ;
— ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to fluctuate between hope & fear.

NBHL (1)

Որ ընդ ծովու ալեաց ծփան։ Ի վերայ ալեաց ծփելով. (Շ. յիշատ. եւ Շ. բարձր.։)


Ծփեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to excite, create or produce a tempest;
to agitate, to trouble.

NBHL (1)

Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)


Ծփեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Ծփեմ.

NBHL (1)

Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)


Կազդուրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. vn.

to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.

NBHL (1)

Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)


Կազդուրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Կազդուրացուցանեմ.

NBHL (1)

Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)


Կազդուրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Կազդուրացուցանեմ.

NBHL (1)

Կազդուրեցան կացին ի վերայ ոտից իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)


Կազմած, ոց

See full entry →

s.

apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.

NBHL (2)

Կազմէր զկազմած իւր ի վերայ երաքարիւրոցն. (Կիւրղ. թագ.։)

Ընկէց զինքն ի վերայ արծաթապատ կազմածին, որ տապանաձեւ յօրինեալ կայր. (Ճ. ՟Ա.։)


Կազմեմ, եցի

See full entry →

va.

to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.

NBHL (1)

Կազմէ այնուհետեւ զառաքեալսն՝ զօրանալ ի վերայ դիւաց. (Իգն.։)


Կաթեմ, եցի

See full entry →

vn.

to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.

NBHL (3)

(ար. գութուր, թէգէթթուր ). στάζω stillo. Ծորիլ որպէս զկաթիլ. շիթ առ շիթ իջանել. ցողել. անձրեւել. ի վերայ անկանիլ. հոսիլ. կաթկթիլ. տամլամագ.

Անցրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր։ Կաթեաց ի վերայ նոցա ջուր յերկնից։ Ի դատարկութենէ ձեռաց կաթեսցէ տուն։ Մեղր կաթէ ի շրթանց կնոջ պոռնկի։ Կաթեաց ի քեզ գինի եւ արբեցութիւն։ Կաթեսցէ կամ կաթեաց սրտմտութիւն.եւ այլն։

Ակն իմ կաթեսցէ ի վերայ անձին իմոյ. իմա՛ զարտասուս, եւ այն իբրեւ քամեալ ի հնձանէ. ղի յն. եւ եբր. է կթել, եւ հնձան հարկանել։


Կաթիլ, թլոյ

See full entry →

s.

cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.

NBHL (1)

ԿԱԹԻԼ. որպէս Կաթումն. ծորումն. ի վերայ հղիումն. ἑπιρροή influxus.


Հակադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

opposition;
contrast;
antithesis.

NBHL (1)

Տարբերք են այսք հակադրութիւնք (ի) միմեանց։ Որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն. քանզի եւ ի վերայ սոցա յեղանակ հակադրութեան նոյն օ. (Արիստ. հակակ.։)


Հակամէտ

See full entry →

adj.

leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.

NBHL (1)

Կարգէր ի վերայ երկրիս ըստ հակամէտ բարուց իւրոց հրամանատարս, որք զերկիւղ աստուծոյ անգամ եւ ընդ միտս ոչ ածէին. (Ղեւոնդ.։)


Հակարաշ

See full entry →

cf. Հակառակ.

NBHL (1)

Զքոյր կին (ասէ) ի վերայ քեռ մի՛ առնուցուս՝ հակարաշ նախանձաւոր միմեանց. (Բրս. թղթ.։)


Հակիրճ

See full entry →

adj.

brief, concise, precise, succinct, summary.

NBHL (1)

Զբանն հակիրճ արասցէ տէր ի վերայ երկրի։ Բան մի հակիրճ եւ համառօտ արդարութեամբ. (Հռ. ՟Թ. 28։ Ես. ՟Ժ. 22։)


Հաղորդական, ի, աց

See full entry →

adj.

communicative;
communicable.

NBHL (1)

Նոյն սահման եւ ի վերայ հաղորդականացն եղիցի. (Շ. ընդհ.։)


Համագունդ

See full entry →

adj. adv.

cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.

NBHL (2)

Ի հեբրայականացն համագունդ յարուցելոց ի վերայ. (Պիտ.։)

Համագունդ խուռնընթաց առ հասարակ ի վերայ դիմեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. զուգընթանան։)


Համաթիւ

See full entry →

adj.

of the same number or quantity, equal.

NBHL (1)

cf. ԶՈՒԳԱԹԻՒ. Կանգնեաց զնիզակն ի վերայ յոքնական համաթիւ վիրաւորաց. (Խոր. ՟Բ. 79։)


Համալսարան, աց

See full entry →

s.

academy;
university, faculty.

NBHL (1)

Պղատոն ի վերայ իւրոյ համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափն մի՛ ներքսամտեսցէ։ Առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափ ոք մի՛ ներսամտցէ. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)