daddy, dad, papa.
· Calfa
Բառ ռմկ. թ. տատի. mulier geraria, gerula. Կին մանկածու, կամ դաստիարակ։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. տպ. այլ ըստ ձձ. գրելի է, պապա՛ պապա՛. այսինքն հա՛յր։
to jog, to stagger, to shake, to swing, to oscillate, to wag, to toss, to agitate;
to bandy about, to titubate, to vacillate.
· Calfa
Շարժելով եւ տատանելով զտունն։ Որ հայիս յերկիր, եւ տատանես զսա։ Իբրեւ զհողմն սաստիկ զի բախեսցէ զծով մեծ, այնպէս շարժէր եւ տատանէր զամենայն բազմութիւն զօրաց իւրոց։ Յանհնարինսն մատնեալ զմեզ տարակուսանս՝ այսպէս տատանէ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. կգ։ Եղիշ. ՟Բ։ Մագ. ՟Լ՟Գ։)
irrational, incongruous.
· Calfa
Վեստին արծարծել զսա ի տարաբան եւ ի յօտարաձայն բայից եւ բառից եւ բառից առաջին թարգմանութեանն. (Գր. վկ. յիշ. վարուց ոսկ.։)
to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.
· Calfa
Ուստի ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ եւ խառնեալ՝ աճէ զաճումն աստուածոյ. (Կողոս. ՟Բ. 19. (այլք իմանան՝ մատակարարիլ, անտեսիլ)։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
· Calfa
Եւ այլ եւս չորս տարաբերութիւնս, որ է ըստ բշժկական արհեստիցն. որպէս մաղձն երկոքին, եւ մաղասն եւ արիւնն։ Բայց որ յաղագս դատաստանին է բան, յուշ լիցին ի տարաբերութեան մարմնոյ եւ մտաց. (Նանայ.։ Սոկր.։)
Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան (կամ տարբերութեան). (Եփես. ՟Դ. 16. (այլք իմանան մատակարարութիւն, բաշխումն ըստ յաջորդ նշ)։)
living abroad, expatriated;
excluded.
· Calfa
Կարօտէի տարաբնակ լինել ի բնակութենէ աստի. (Յհ. կթ.։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
· Calfa
Դէմ եդեալ տարադէմ յասորեստան գնացին։ Ուստի ի կիպրոս դէմ եդեալ տարադէմ գնայր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
· Calfa
Թեպէտեւ տարազ բանիս այլապէս է։ Զպէսպէս տարազս նոցա նուիրագործութեան։ Զոհ պէսպէս տարազովք։ Ի մարտ դիմեն պէսպէս տարազաւ խորհրդոցն։ Պէսպէս դրութեամբ անուանցն զտարազս բնութեանցն ճշմարտելով։ Չեմ կարօտ ուսանելոյ յումեքէ զտարազս մեղաց։ Ո՛վ, ըստ երկուց տարազ լսի, կամ զարմացումն, կամ հենգնումն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
· Calfa
Ուստի՞ հիւանդութիւնք, ուստի՞ մահուց տարաժամութիւնք. (Բրս. մկրտ.։)
to chase, to expel, to drive away.
· Calfa
ՏԱՐԱԼԱԾԵԼ. Ի բաց հալածել. արտալածել։ Թէոդոր. խչ. (մթին իմաստիւք)։
cf. Տարածեմ.
· Calfa
Ի տարածանելն ազգի մարդկան ընդ լայնութիւն ամենայնի երկրի։ Ամենեցուն հասարակաց հնարէր զխնամոցն իւրոց ի վերայ տարածանել (կամ տարածել) զգեստս։ Քրիստոնէութիւնն տարածանէր ընդ ամենայն կողմանս։ Չեւ եւս սփռեալ տարածանէր համբաւս այս ի դվին։ Ուստի՞ բան հրամանացն ընդ աշխարհ տարածեալ իցէ. (Խոր. Եղիշ.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)
to cast out, to reject, to reprobate;
to expel, to drive away;
to disown, to disapprove.
· Calfa
Զտարամերժեալ հոգին վերստին միաւորեաց. (Նանայ.։)
cf. Տարաշխարհիկ.
· Calfa
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.
· Calfa
Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)
speaking metaphorically, parable, allegory, metaphor.
· Calfa
Նաեւ ծոցն տարացուցաբանութեամբ զառագաստի ինչ ունի նշանակ։ Որպէս արեան ասաց (ասեն) տարացուցաբանութեամբ քիրտն. (Նանայ.։ Թէոդոր. մայրագ.։)
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
· Calfa
Ի վերայ միմեանց յարձակիցէ զտարափսն (ձեան), ի բաց դնելով զանձրեւն ամենայն։ Գայր ի վերայ նոցա տարափս սաստիկ ձեան ... փոխէր տարափ ձեանն յանձրեւ։ Գայր ի վերայ նոցա տարափք սաստիկ ձեան. (Ոսկ. անոմ. ՟Ե։ Աբր. մամիկ.։ Սոկր.)
heavy fall of rain.
· Calfa
Որպէս աստիճանք եւ սանդուղք առ երկնաւոր վերելումնն՝ քարանցն տարափմունքն քեզ երեն. (Ժմ. յն.։)
starling-water.
· Calfa
Ջուրն այն՝ զորոյ զհետ բերին ի բնէ տարմք. գտանի ի խորասան եւ ի սպահան. ուստի եթէ տարցին սափորով միով այլուր, զոր օրինակ ի մուսուլ, զհետ գան տարմք, եւ ծախեն անդ զմարախս.
to distinguish, to separate, to divide.
· Calfa
Զյիշատակ ծննդոց նորա բանիւ տարորոշել, թէ որո՛վ կամ ուստի կամ զիա՛րդ, կամ ոյք ոմանք տիրեցին աշխարհիս հայոց. (Յհ. կթ.։)
cf. Տարողութիւն;
յանտեղի —, carrying to absurdity.
· Calfa
ՅԱՆՏԵՂԻ ՏԱՐՈՒՄՆ. εις ἅτοπον ἁναγωγή reductio ad absurdum. որ եւ ՅԱՆՏԵՂԻ ԱԾՈՒՄՆ. այսինքն Յանտեղութիւն ձգելն եւ ստիպելն զդիմախօսն.
immoderate love or desire of terrestrial things;
idolatry.
· Calfa
Տարրատռփութեան դեւն ստիպէ՝ բարեքաձեւաց տարերց երկիրպագանել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
love, passion, ardent desire, over-eagerness;
բայց զի՞նչ — քեզ առասպելքն իցեն, why are you so fond of fables?.
· Calfa
Ոչ վայելիցն տարփանօք հեծեմ, այլ հանդերձողին տենչանօք յերիկամանց աստի կականիմ։ Խրախացի՛ր համայն տարփանօք բերկրեալդ ի կանայս. (Նար. ՟Ժ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
Յայս կշիռ ժողովել զիմաստիցս ծայր տարփանաց, եւ արժանի գովելոյ իմաստունս. (Համամ առակ.։)
extremities or flat sides of a bridge.
· Calfa
Ի մէջ արարեալ զնոսա տափերական կամրջացն՝ գետավէժս առնէին. (Ագաթ. (յն. ի մէջ կամրջացն աստի եւ անտի)։)
Candlemasday, Purification, Penthesis.
· Calfa
Ասեն, տէր էանց ընդ այս դուռն, ուստի տեառնընդառաջ՝ եւ տէրընդայս կոչի.
local;
topical;
— դեղ, topic.
· Calfa
Գտցի նոյն ինքն տեղական մարմին ի տեղւոջ։ Ոչ տեղական փոփոխումն, այլ ի բարձրութենէ ի նուաստութիւն։ Եթէ երկինք է, տեղական՝ է ելումն, ուստի եւ իջումն կարծիցես։ Եւ այս ոչ է տեղական կործանմամբ, որպէս զառաջինն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։ Երզն. մտթ.։ Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. յայտն.։)
judicious, reasonable.
· Calfa
Ստորակէտ, տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ եւ եւս կարօտացելոյ նշան, զառաջին կիտէն ասէ. իսկ տրամախոհին չեւ եւս անգեցելոյ, այսինքն աստ խորհրդոյ (իմաստից) չեւ եւս կատարեալ. (Երզն. քեր.։)
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
· Calfa
Նուաստիցն՝ հետեւել լաւագունիցն, եւ (սոցա) յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջկոյս. (Դիոն. եկեղ.։)
mourning, dejected, gloomy, sorrowful, mournful.
· Calfa
Խնդութեամբ երեւեալ տրտմազգեստիցն աւետաբեր բանիւ. (Սկեւռ. յար.։)
Տրտմազգեստեալ զգաստիցն դասք. (Խոր. հռիփս.։)
saddening, painful, vexatious, provoking.
· Calfa
Ուստի մերժեալ են տրտմականք ամենայն։ Զարթուցանէ զսիրտն եւ զզգայարանսն ի տրտմականացն եկամտից. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)
sad, sorry, afflicted, chagrined, melancholy, dull;
sadly;
— լինել, to be sorry, grieved, to have one's heart full of affliction or sorrow.
· Calfa
λυπηρός, περίλυπος tristis, pertristis, molestus, dolorosus σκυθρωπός , σκυθροπάζων tristis vultus, tristem vultum gerens. (ուստի Տրտմիլ, տրտմեալ. լծ. թ. տէրտլի ). Տխուր. թախծեալ. հոգած. նեղեալ. վշտացեալ. ցաւագին անձն կամ երես. երեսը կախած.
hot.
· Calfa
Անձրեւ սաստիկ ի տօթային ժամանակի դիպեսցի։ Ամառն տօթային։ Ի տօթային եւ ի կիզօղ ժամու. (Վեցօր. ՟Թ։ Շիր.։ Երզն. լս.։)
masterly, doctoral.
· Calfa
Րաբունական իմաստից հանճար՝ նուազեալ պակասին յանբարեսէր բարուց. (Տաղ.։)
rabbi, master, doctor, instructor;
—նեաց պետ, chief-rabbi.
· Calfa
Րաբունւոյդ բարւոյ։ Րաբունւոյն ի քեզ բնակեալ։ Րաբունեացն պետ, եւ ձիր իմաստից՝ տէր յիսուս քրիստոս. (Ժմ.։ Մագ. խլ։ Նար. գանձ խաչի.։ Րաբունին էից ի քէն ծնանի. Գանձ.։)
cf. Արահետ.
· Calfa
Րահետ կորստեան՝ չարին ազդմամբ ցուցեալ, սաստիկ շնչելով հիւսիսային հողմոյն. (Տաղ.։)
to assemble, to reunite;
to beseech, to beg;
to drive away.
· Calfa
Րոտել վերստին զմերժեալսն առ ի քէն։ Րոտել զմարմինս մեր ի մի շաւիղ ընտրութեան հոգւոյ. (Նար. գանձ.։)
low, lower;
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.
· Calfa
Ասելովն ցած՝ զխոնարհութիւնն ուսուցանէ։ Առ բարեգործին եւ ողջախոհին, ցածին եւ առաքինոյն։ Ցածոյն եւ զգաստին ոչ պաճուճանօք հաճոյ լինիս, այլ նոցին հակառակօքն. (Շ. ընդհանր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Ոսկ. եբր.։)
to dry, to dry up;
to drain, to be exhausted;
to wither, to fade, to die;
— յոգւոց, to expire, to breath one's last, to die;
— զօրութեան, to grow weak, to lose strength, to fall away, to languish;
— սիրոյ, to grow indifferent.
· Calfa
dry, arid;
— զոտի, torrid zone;
ստինք —ք, flabby breasts, withered teats;
ոսկերք —ք, dried bones.
· Calfa
cf. Ցամաքութիւն.
· Calfa
Եկն ծարաւ ... ծանեաւ զնա ի սաստիկ ցամաքմանն իւրում. (Եղիշ. դտ.։)
so far, as far as that, to that place, there.
· Calfa
ՑԱՅԴ ՎԱՅՐ. Մինչեւ ցայդ վայր. μέχρι τούτου, ἔως τούτου hucusque, usque huc. Մինչեւ ցայս տեղի կամ ժամանակ կամ աստիճան. ցարդ. ցայդր. ցայսր. ինչուան հոս.
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
· Calfa
Այր ցանկացող իմաստից ես դու, եւ դարձեալ՝ ցանկալի ես աստուածեղէն հոգւոյն. (Վրդն. դան.։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
· Calfa
Ցանգեաց կիւրոս զտեղին։ Ցանկեաց ամրացոյց զտեղին՝ ուստի ել հուր. (Նախ. ՟բ. մակ.։ Գէ. ես.։)
assiduous, continual;
ever, continually.
· Calfa
Ուր որդին Աստուծոյ նստի ընդ աջմէ Աստուծոյ՝ փառաւորեալ ցանկորդ ի հրեշտակաց, եւ ի մարդկանէ. (Եղիշ. յար.։)
cf. Ցասմնական.
· Calfa
Որոյ երեք մասունք են, բանական, ցասնական, եւ ցանկական։ Երեք մասունք ի նոսա ուստի՛ իցեն, բանական, ցասնական, եւ ցանկական. (Եզնիկ.։)
to lose one's temper, to put oneself in a passion, to fall or fly into a passion, to fire up, to be indignant, very cross, greatly incensed, violently enraged, angry, vexed, exasperated;
— տարապարտուց, to fire up at the least thing, to be easily provoked, put out.
· Calfa
θυμόομαι, ὁργίζομαι, ἁγανακτέω , πικραίνομαι iram concitor, irascor, indignor, exacerbor χολάω furo, insanio, bile mihi jecur accenditur. որ եւ ՑԱՍՉԻՄ. Սաստիւ՝ կամ սաստկութեամբ վառիլ ի վրէժխնդրութիւն. զայրանալ. սրտմտիլ. դժուարիլ. զչարիլ. զայրագնիլ. բարկանալ, սրդողիլ, նեղանալ.