pron. adj. his, hers, its.
· Calfa
Սորայս լինելութիւն։ Զվայելողսն ի սորայն գոյից։ Ըստ սորայումն փառաւորեցաւ բանի. (Պիտ.։)
reddish, red, dyed red;
colour of blood.
· Calfa
Ի նոր երանգ բոսորային՝ մածեր արիւն ի ցամաքի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Թաթաւեալ ի կարմրութիւն բոսորային բղխեալ աղբերն. (Շար.։)
Ճեմ պատմուճանի բոսորայնոյ գոյն, գոյն ներկեալ արեամբ՝ աղբիւր բղխեալ կող. (Նար. տաղ յար.։)
blood-colour.
· Calfa
, ա հլ. գործածուած է Ս. Գըրում իբրև յատուկ անուն. բայց յետոյ իբր «արե-նագոյն կարմիր» Կոչ. 253. Նար. կը. և մծբ. Լմբ. հմբ. Շնորհ. տաղ. որից բոսորաբուղիւ «արիւնաբուղխ» Նար. կուս. 418. բոսորած «կարմրած» Ճառընտ. բոսորակայլակ «կար-միր կաթիլներով» Նար. խչ. 392. մծբ. 449. բոսորային «կարմրագոյն» Նար. Շար. բոսո-րատիպ «արիւնագոյն» Լմբ. հմբ. բոսորե-րանգեան «կարմրագոյն» Նար. տաղ. Նոր գրականում (յատկապէս բանաստեղծական լեզուի մէջ) բոսորագոյն, բոսորագեղ ևն։
= Եբր. [other alphabet] bāsərā բառն է, որ նշա-նակում է բուն «ամրապատ և անմատչելի տեղ» և յետոյ դարձել է եդոմայեցոց գլխա-ւոր քաղաքի անունը. «Իսկ այս ո՞վ է որ դի-մեալ գայ յեդովմայ. կարմրութիւն ձորձոց ուրոց ի Բոսորայ» (Ես. կգ. 1). մեր բառը տառադարձուած է յն. βοσό, ձևից։
Իսկ այս ո՞վ է որ դիմեալ գայ յեդովմայ, կարմրութիւն ձորձոց իւրոց ի բոսորայ. (եւ այլն. Ես. ՟Կ՟Գ. 1։)
Նոքա են կոչեցեալք ի սպանդն զոհին բոսորայ դիականցն։ Ի թորմանէ բոսորայ՝ կայլակք կաթուածոց. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. մծբ.։)
Ո՞վ է սա թագաւոր փառաւոր դիմեալ յերկրէ, այսինքն յեդոմայ, շքեղ կարմրազարդ՝ յազդէ բոսորայ. (Լմբ. համբ.։)
adj. adv. exceeding, superfluous;
more, ahove, beyond;
աւելեաց բանք, exaggeration;
աւելեաց, the five epagomene days of the Armenian calendar.
· Calfa
Հարիւր դահեկանի, եւ թերեւս եւ՛ս աւելոյ։ Նոցայն աւելիք էին, եւ սորայս կարեւորք։ Ի բազմութենէ աւելեաց եւ՛ս վաղնջուց (այսինքն ի յոլովից հնագունից). (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
bloody
· Calfa
Որ դիմեալ գայ յեդոմայ արիւնազանկ կարմրութեամբն ի բոսորայ. (Լմբ. հանգ.։)
year;
ամի ամի, ամ յամէ, ամ ըստ ամէ, yearly, annually, a year, every year;
յամէ եւս, the following year, the year after;
յառաջիկայ ամի, next year;
յանցելումամի, last year;
զայս —, յայսմ ամի, this year;
զամն ողջոյն, all the year;
ի վերջ կոյս ամին, towards the end of the year.
· Calfa
Յամին վեցհարիւրորդի կենացն Նոյի։ Յամին ութուտասներոդին Նաբուքոդոնոսորայ։ Ի հինգետասաներորդի ամի տէրութեանն Տիբերեայ. եւ այլն։
to be unable, to be incapable, to be insufficient.
· Calfa
Անկարացեալ ի սորայն լինիմ համոց (աղի ջրոյ ծովուն). (Պիտ.։)
to grow or increase excessively, to be immense.
· Calfa
Անբաւանան դաշտք սորայս վրիժագործ աղիտիւք. Հանդերձ անբաւացեալ զօրու. (Պիտ.։)
citadel, castle, fortress.
· Calfa
Ամրացուցին զքաղաքն Բեթսորայ, եւ զակառն։ Եդ զնոսա յակառն Երուսաղէմի ի պահեստ։ Զպատանդսն՝ որ էին յակառն. (Ա. Մակ. ՟Թ. 52. 53։ ՟Ժ. 6։)
s. pl. divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.
· Calfa
Դիցն այնմիկ հատանել զիւր գլուխ։ Դից իրիք մտեալ կալեալ զմիտսն (նաբուգոդոնոսորայ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
ornament, finery, embellishment, preparation, furniture, clothes, fringe, decoration;
dress, toilette;
attire;
— or —ք երկնից, the stars;
առնուլ զ— զանձամբ, — առնուլ, to adorn one's self;
ի զէն եւ ի — վառիլ, to arm one's self, to fly to arms.
· Calfa
Այսքանւոյ զարդուս, եւ ըստ սորայն մասանց. (Նիւս. կազմ. եւ այլն։)
erudition, learning, literature, science;
վերնային —, astronomy, cf. Աստեղաբաշխութիւն.
· Calfa
Ոչ բաւականանամ իմով աղքատիմասն բանագիտութեամբ զսորայս բացայայտել զչափ ներբողականին։ Զմեծս զայս բանագիտութեան ընթանալ ասպարեզ։ Երանելին Մաշտոց (երկրորդ) ուսումնական բանագիտութեանն քաջահմտագոյն. (Արծր. ՟Գ. 12։ ՟Դ. 2. եւ 8։)
nineteenth.
· Calfa
այն ամ իննեւտասներորդ էր նաբուգոդոնոսորայ արքայի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 8։)
dye, colour, hue;
— —, in many colours, variegated.
· Calfa
Երանգաւ արեան գունեցեր։ Ի նոր երանգ բոսորային։ Գունովք երանգոց. (Նար.։)
to wet, to bathe, to dip, to drench, to soak;
to moisten, to bedew, to water;
թանալ զանկողին իւր արտասուօք, to bathe one's pillow with tears;
արտասուօք թանալ զոտս ուրուք, to bathe the feet with one's tears;
թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք, to cut the throat, to massacre;
թանալ յարիւնս բազմաց, to butcher, to slaughter, to shed much blood, to swim in blood;
թանալ ի գինի, to soak, to steep in wine;
գնացին առանց թանալոյ ի վերայ ծովուն, they passed the sea dry-shod.
· Calfa
straits, channel;
isthmus;
pass.
· Calfa
Հասանէ ի նեղուաս քափսորայ, եւ պաշարեաց զնոսա. կամ է իբր նեղուածք, եւ կամ յատուկ անուն.
to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
· Calfa
Բոսորային կայլակօք ներկեաւ։ Որոց արեամբն ներկեան ողկոյզք խաղողոյն. (Նար. կուս.։ Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Նորային.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
one's own, his or her own.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
utility, profit, fruit, advantage.
· Calfa
Զգիւտս շահաւետութեան եւ զբարօրութեան։ Առլցեալք ի սորայն են շահաւետութենէ։ Ամենազան շահաւետութեանց մայրաքաղաք։ Զայսչափ շահաւետութիւնս մատուցանէ (նաւաստութիւնն). (Պիտ.։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
· Calfa
Մի՛ համարիք, եթէ ես չարախօս ինչ իցեմ զձէնջ առ հօր. գոյ որ չարախօս կայ զձէնջ։ Սկսան չարախօս լինել զնմանէ։ Եղեն չարախօս զհրէից առ նաբուգոդոնոսորայ։ Դարձաւ անդրէն առ թագաւորն չարախօս լինել զնմանէ։ Որ չարախօս կային զանձնէ իմմէ։ Չարախօս կային զինէն առ տէր. եւ այլն։
red, redness;
flush, blush, shame, bashfulness.
· Calfa
Շառագունելն. շառագունանք. կարմրութիւն՝ մանաւանդ բոսորային՝ կամ արիւնըշուշտ, եւ Շիկնումն. պատկառանք. ամօթ.
eighteen.
· Calfa
Այն ամ ութուտասն էր նաբուքոդոնոսորայ. (Երեմ. ՟Լ՟Բ. 1։)
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
· Calfa
Դիտեմ դիտանոց՝ դէմ հարաւոյ ճեմ, ճեմ պատմուճանի բոսորայնոյ գոյն։
cf. Մածուցանեմ.
· Calfa
Որ զառեալ ի գետոյն (զջուրն) ի նոր երանգ բոսորային մածեր արիւն ի ցամաքի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
· Calfa
Ի հովանի թեւոց քոց յուսացոյց։ Ընդ հովանեաւ ձեռին իւրոյ թաքոյց զիս։ Կեցցուք ընդ հովանեաւ նաբուքոդոնոսորայ. եւ այլն։
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
· Calfa
Բազմաց հոլանի սորայն երեւեսցի վատթարութիւն։ Որք ոչն կարէին հոլանի ի դէմս նորա հայել. (Պիտ.։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
· Calfa
Յ. Ի մէջն դերանուանց ընդմտանէ ի քաղցրացուցանել զհնչիւն առընթեր յօդիցս ս, դ, ն. զոր օրինակ՝ քո կամ քոյ, քոյդ, նայն, սորայս, նորայն, նոցայն, եւ այլն։
prediction, prophecy.
· Calfa
Ապառնեացն մարգարէականս նախաճառութիւնս։ Զնորայն նախաճառութեանց սորայս կատարելագործութիւնս զճշմարտութիւն հաւատարմացոյց. (Դիոն. եկեղ.։)
adjoining, contiguous, joined, united, connected;
accessory;
— մասնիկ, particle, affix, suffix;
—ք, accessories;
attendant circumstances.
· Calfa
Զի իցէ սորայն (երկիրն) նմա յարակից. (Արծր. ՟Ե. 3։)
majesty, glory, celebrity.
· Calfa
Հրապարակէր զսորայս մեծափառութիւն. (Արծր. ՟Ա. 14։)
cf. Մութն.
· Calfa
ՄՈՒԹ ա. γνοφώδης caliginosus, tenebrosus եւ այլն. Խաւարին. մթին. աղջամղջին. միգապատ. մթագոյն. թխագոյն. նսեմ. տխուր. եւ Բոսորային.
obscurity, darkness, night;
dark, obscure, gloomy;
— անհնարին, frightful or thick darkness, impenetrable gloom;
— ընդ —, ի մթան, ի մթի, in darkness, in the dark, in the gloom.
· Calfa
ՄՈՒԹ ա. γνοφώδης caliginosus, tenebrosus եւ այլն. Խաւարին. մթին. աղջամղջին. միգապատ. մթագոյն. թխագոյն. նսեմ. տխուր. եւ Բոսորային.
distillation, ejection, evacuation.
· Calfa
Ի թորմանէ բոսորայ կայլակք կաթուածոց. (Նար. մծբ.։)
cf. Կարմրազգեստ.
· Calfa
Ո՞վ է սա, դիմեալ գայ յեդովմայ, կարմրաձորձ ի բոսորայ, գեղեցիկ պճնեալ աստուածազարդ լուսով. (Նար. տաղ.։)
redness;
red colour.
· Calfa
Կարմրութիւն ձորոց իւրոց ի բոսորայ. (Ես. ՟Կ՟Գ։)
measuring by cubits.
· Calfa
Կանգնաչափութիւն պատկերին նաբուգոդոնոսորայ՝ ՟Կ՟Զ. յարեալ ի վեց հարիւր ամս նոյի, առ որով ջրհեղեղ, լինի ՟ոկզ. այն է թիւ անուան գազանին, այսինքն նեռին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
cf. Պահպանական.
· Calfa
Պահպանողական աջով քո վերակացու լեր հոգւոյ սորայ եւ մարմնոյ. (Մաշտ.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
· Calfa
Գրի եւ ՍԱՅ, սորայ, սմայ, մանաւանդ ի վարիլն յօդիւ.
cf. Ջերանիմ.
· Calfa
Նորա մանուկն անդամալոյծ էր , եւ սորայս ջերմացեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
vigilant, discreet;
clever, alert;
sober, moderate;
wise, prudent;
honest;
— առնել, to warn, to admonish, to apprize of, to give notice, cf. Զգաստացուցանեմ;
— լինել, to perceive, cf. Զգամ.
· Calfa
Զգաստ լինէր Նաբուկոդրոսսորայ զհօրն վախճանէ. (Եւս. քր. ՟Ա.) կարծի իբր՝ ազդ լինէր. բայց յն. զգայր Նաբուկոդոնոսոր զհօրն վախճան. վասն որոյ գուցէ եւ ի հյ. գրելի է, Նաբուկոդոնոսորոս։
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
· Calfa
Եթէ մարմնականն այսքան առաւելեալ եպերանօք, ապա քանիօ՛ն զշամբուշ սորայն վերադիտեսցուք անմտութիւն անձին. (Պիտ.։)
to look up, to gaze at, to contemplate;
to consider, to examine, to scrutinize.
· Calfa
Զաբեսողոմայն այժմ վերադիտեսցուք վայրագութիւն անձին։ Քանի՞օն զշամբուշ սորայ վերադիտեսցուք անմտութիւն անձին. (Պիտ.։)
in an elementary state or form, elementally, rudimentally;
materially.
· Calfa
στοιχειωδῶς per elementa, simpliciter. Նիւթապէս. զգալապէս. պարզապէս. մանրամասնաբար. Այսքանւոյ զարդուս եւ ընդ սորայն մասանց տարրաբար առ ամենայն գոյութիւն առաջի արկելոց. (Նիւս. կազմ. ՟Դ։)
cf. Քստմնափուշ;
cf. Սխրալի.
· Calfa
Զսոսկալի միանգամայն եւ զքստմնելի զսորայս ցուցանելով զպատիւ։ Թագաւոր ոք կամիցի քստմնելի պատուով զսիրելիս իւր մեծարել. (Շ. բարձր.։ Տօնակ.։)
hole, bore, opening, orifice, mouth;
den, lair, cave, cavern;
mill-trough;
*mill-hopper;
*boulders, large pebbles.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Վն. սոր «ցորենի անընդհատ հո-սիլը ջաղացքի կրիճակից», Ղզ. սօր տալ «փեթակի ծակից մեղուների անընըհառ դուրս գալը». ունինք նաև Խրբ. սռալ «ինք-նիրան հոսելով ցած թափուիլ» (օր. սարի վրայից հողերն ու քարերը). հմմտ. սորալ՝ նոյն նշանակութեամբ Քուչ. 52. «Այդ ո՞վ է երդիքս եկել, որ օտար հողն կու սորայ»։