Definitions containing the research պսակ : 474 results

Զլացութիւն, ութեան

s.

cf. Զլացողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)


Զլացումն, ման

s.

cf. Զլացողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ բարութիւն՝ զլացութիւն նոցա (փշով պսակողացն զՅիսուս), որպէս զի նովաւ խոցոտիցի թշնամին. (Երզն. մտթ.։)


Ցփսի, փսւոյ

s.

serge, camlet stuff, woollen stuff;
cf. Խարազն;
— ազնիւ, shawl.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնմանէ՝ որ զգեցեալ է յակինթ եւ պսակ, մինչեւ ցայն՝ որ ագանիցի ցըփսի. (Սիրաք. ՟Խ. 4։)


Ւ (ioune)

s.

the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.

· Calfa


Ւիւսեմ, եցի

va.

cf. Հիւսեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ւիւնն՝ ւիւսէ ըզմեզ ընդ նոյն սիրով։ Ւիւսէ ընդ այս՝ բանըս յարմար։ Ւիւծեալ աղաչեմ՝ ւիւսել ի բարիս։ Ւիւսէ պսակ զարմանալի։ Ւիւսողի ճառիս. (Շ. այբուբ.։ Ժմ.։ Տաղ.։ Երզն.։)

Ւիւսին պսակք զանզանեալ։ Ւիւսեսցին թելըք հոգւոց ընդ հիւսից պսակելոցն։ Ւիւսեսցուք յարմարութեամբ ի միութիւն մարմնոյ փրկչին։ Ւիւսեալ (այսինքն միաբանեալ) րամից դասուց. (սրբոց. Շար.։)


Ւիւսումն, ման

s.

cf. Հիւսումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ւիւսմամբ փառաց պսակելոց։ Ւիւսմամբ բանիւ այսօր տօնէ. (Շ. այբուբ. եւ Շ. տաղ.։)


Փաղփ, ից, իւք

s.

sheen, refulgence, lustre.

· Calfa

NBHL (1)

Խոյրապսակազարդ փաղփիւք ընծայաբերեմք (կամ րիմք) քեզ ի մերմէ նուաստական արուեստից. (Թէոդոր. կուս.։)


Փայլատակումն, ման

s.

lightning, flashing;
coruscation, scintillation, fulguration;
sparkling;
thunderbolt;
—կմամբ սատակել, to thunderstrike;
—կունս տեղալ, to rain lightnings and thunderbolts.

· Calfa


Փայլուն, լնոյ

adj.

clear, polished, bright, shining, sheen, splendid, brilliant;
— պղինձ, brass, yellow copper.

· Calfa

NBHL (1)

Փայլուն ճաճանչիւք ճառագայթեալ ի մեզ։ Հրաշալի փայլուն պսակաւ ի քարէ պատուականէ. (Դիոն. ածայ.։ Յհ. կթ.։)


Փառազնոտի

s. ast. Mars.

· Calfa

NBHL (1)

Ցոյցք մարդկան արուեսին են հինգ աստղն. լուծ՝ հող, եւ ջերի ջուր, որ է այծ (եղջերաւոր). արտախոյր զմիտսն ասէ՝ որ ի գլուխն. (թերեւս լուսնթագ). զի խոյր պսակ ասի. ծպաւոր զգեստն ասէ, որ է օդն. փառազնոտ զհուրն. (Մեկն. ծն.։)


Վարսագեղ

adj. ast. bot.

having a fine head of hair, adorned with tresses;
furnished with rays;
leafy, covered with leaves.

· Calfa


Վերադրեմ, եցի

va.

to impose, to put upon, to add, to join.

· Calfa

NBHL (1)

Վերադրեաց բերենիկէ զհիւսակս իւր (եդ ի բարձր տեղւոջ՝ ձօնելով դից)։ Ասէր՝ թէ աստուածքն զայնպիսի պսակս հերացն յաստեղս վերադրեցին. (Նոննոս.։)


Վերառնում, առի

va.

to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.

· Calfa

NBHL (1)

Վերառեալ վկայօրէն զմարգարիտն հաւատոյ։ Վերառեալ պսակեսցէ զքեզ։ Զքոյոցդ ախորժակաց կնդրկաց պտղոց վերառեալ ընդ քեզ. (Շար.։ Զքր. կթ. եկեղ.։ Նար. ՟Ի։)


Վերացուցանեմ, ուցի

va.

to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմացաւ ջուրն, եւ վերացոյց զտապանն։ Վերացուցեալ զգաւազանն՝ եհար զջուր գետոյն։ Վերացոյց սաւուղ զգեղարդն ի վերայ յովնաթանու։ Ի վերացուցանել տեառն զեղիա շարժմամբ յերկինս։ Վերացոյց զպսակն ի գլխյ իմմէ։ Վերացուցանիցե՞ս զվիշապն կարթիւ։ Եթէ վերացուցի ձեռն ի վերայ որբոյն։ Որ վերացոյց աջով իւրով զմովսէս։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։


Վերճեմիմ

vn.

to go, to fly on high.

· Calfa

NBHL (1)

Վերճեմեալ ընդ զուարթունսն՝ ի քրիստոսէ պսակեցան. (Շար.։)


Վերոյ, ի —

prep. adv. up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեալ պսակեցան ամենայն շինուածքն վիմօք ի ներքոյ եւ ի վերոյ. (Մծբ. ՟Ա։)


Վերջաւոր

adj. s.

bordered, trimmed, fringed;
last, final;
border, hem, selvage;
fringe, trimming;
pinking, ribbon, galloon;
զարդարել ի —ս, to fringe, to border, to bind with ribbon, to pink.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նմանութիւն արտախոյրն պսակի ի վերջաւորն փողփողելոյ։ Վերջաւորս փողփողեալս նշանակապ եւ պալարակապ մետաքսիւք. (Ագաթ.։)


Փեսայութիւն, ութեան

s.

nuptials, marriage, wedding.

· Calfa


Փերեւեդեմ, եցի

vn.

cf. Փերեւերտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ պսակօք գոմ փերեւեթեալ. (Անթիպատր. ծն.։)


Փերեւերտեմ, եցի

vn.

to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ պսակօք գոմ փերեւեթեալ. (Անթիպատր. ծն.։)


Փշեայ

adj.

cf. Փշեղէն.

· Calfa

NBHL (2)

Ձաղեալ կատակեաց փշեայ պսակօք, եւ եպերանաց զգեստիւ. (Խոսր. պտրգ.։)

Զարդարեալ պսակաւն փշեայ. (Նար. երգ.։)


Փշեղէն, ղինի, նաց

adj.

thorny, spiny, made of thorns.

· Calfa

NBHL (1)

Փշեղէն թադիւ գլխոյ նորա ընկալաք զպսակ արքայութեան երկնից. (Բրսղ. մրկ.։)


Փոխան

prep.

instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխան գառինն ինքն գոլով։ Փոխան սիրոյ զնա մատնելով։ Փոխան գառանցն օրինակին։ Սրբափայլ պճնեալ զարդուն՝ զոր զգեցուցեր ահարովնի, փոխան՝ պսակ ի փշոց եդին։ Ընկալ փոխան յոբայ ջանին. (Շար.։ եւ Յիսուս որդի.։)


Տասնեակ, եկի

adj. s.

ten, half-a-score;
decade.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յաւարտումն կատարման իններեակ յոբելինին, ի սկիզբն պսակելոյ մտի տասնեկին. (Նար. յիշ.։)


Տարազ, ուց

s. alg.

form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.

· Calfa

NBHL (1)

Գործել զամենայն գործ տարազու սրբութեանն։ Յամենայն գործ տարազու սրբութեանն։ Քան զբաւական տարազու պիտոյից գործոյն։ Զամենայն մթեր տացեն յարքունի տարազէ։ Որ ինչ տարազք արքունի կամ տասանորդք։ Եւ տարազ պսակաց. (Ել. ՟Լ՟Զ։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)


Տարթորական

s.

talent (money).

· Calfa

NBHL (1)

Զարդարեալ ոսկի պսակաւ եւ ծիրանեաւ՝ առնելով տարթորական, որ է քանքար մի. (Պտմ. աղեքս.։)


Տեառնագրեմ, եցի

va.

to sign with the cross, to make the sign of the cross.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ իբրեւ զկուսաց պսակս օրհնեսցեն, այլ իբրեւ երկակին տեառնագրեսցեն։ Որպէս երկակի՝ ուռ տեառնագրեալ՝ ի գլուխ դիցեն. (Կանոն.։)


Տօնասէր

adj.

fond of feasts or solemnities.

· Calfa

NBHL (2)

Եկա՛յք տօնասէրք, մանաւանդ եւ քրիստոսասէրք ժողովուրդք տօնիւս այս քառասնապսակ պսակեսցուք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)

Ասէ ոսկեբերանն. եթէ ոք տօնասէր եւ աղքատասէր լինի, նա է մարդ կատարեալ։ Եւ կլայեցին, տօնասէրն չէ զրկած՝ ի պսակաց մարտիրոսաց. (Ոսկիփոր.։)


Րախճան

cf. Խրախճան.

· Calfa

NBHL (1)

Րախճանօք բերկրեալ երանելի վկայքն, լուսով պսակեալ՝ զպակասեալ թիւ լցին. (Տաղ.։)


Տիրապատուաստ

adj.

woven or made by the Lord.

· Calfa


Քաջանուն

adj.

highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.

· Calfa


Քաջապէս

adv.

bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.

· Calfa


Քաջավայելուչ

adj.

very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.

· Calfa

NBHL (1)

Արքայութիւն երկնից քաջավայելուչ պսակք արդարութեան պատուականք։ Զատս զքաջավայելուչն ի դժուարատեսակէն. (Բրս. հայեաց.։)


Քաջացուցանեմ, ուցի

va.

to render courageous, brave, to inspire courage, to give heart, to reanimate, to revive.

· Calfa

NBHL (1)

Հայր յարդեաց զնոսա, եւ որդի քաջացոյց զնոսա, եւ հոգին սուրբ պսակեաց զնոսա. (Ճ. ՟Ժ.։)


Քաջաւէտ

adj.

very brave, valiant, doughty.

· Calfa

NBHL (1)

Քաջաւետ առաքինութեամբ պսակեալ յարքայութեանն. (Յճխ. ՟Զ։)


Քառասնեքեան, նեցունց

adj.

all the forty.

· Calfa

NBHL (1)

Քառասուն մտաք ի հանդէսս, ասէին, քառասնեքինս եւ պսակեալք լիցուք ի տեառնէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Քառասնեքին

cf. Քառասնեքեան.

· Calfa

NBHL (1)

Քառասուն մտաք ի հանդէսս, ասէին, քառասնեքինս եւ պսակեալք լիցուք ի տեառնէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Քար, ի, ամբ, ինք, անց

s. chem.

stone;
պատուական —, precious stone, jewel, gem;
— դժոխայինշ, infernal stone, caustic;
— կրային, limestone;
— ծանրակշիռ, ponderous, heavy spar, cawk;
— մանրիկ, small stone, pebble, gravel;
հարկանել —իւ, քար կոծել ամբք, to stone, to lapidate, to stone to death;
հալածել —ամբք, to pelt with stones;
չթողուլ, չմնալ, — ի —ի վերայ, not to leave, not to remain one stone standing;
հարկանել զոտն զ—ի, to strike the foot against a stone;
միով —ամբ զերկուս պարսաքարել (ընդ աջ եւ ընդ ահեակ յջողել), to kill two birds with one stone;

· Calfa

NBHL (1)

Եդիր ի գլուխ նորա պսակ ի քարէ պատուականէ. (Սղ. ՟Ի. 3։)


Քնարահար, աց

s.

lyrist.

· Calfa

NBHL (1)

Ներոն երգեցկացն քնարահարաց յաղթեաց։ Ներոն ի քնարահարաց պսակէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Քող, ոյ, ով

s.

veil, cover;
— հարսանեաց, nuptial veil.

· Calfa

NBHL (1)

Քո՛ղ արկէք՝ յորինեցէ՛ք (կամ պսակեցէ՛ք). (Շ. տաղ.։)


Քրիստոսեան, եանց

adj.

Christ's, of J.-C.;
christian, faithful.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժակք քրիստոսեանք (սուրբ հռիփսիմեանք)։ Սուրբ եպիսկոպոսն սահակ արտախուրեցաւ քրիստոսեան պսակաւն (մարտիրոսութեան). (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)


Օձ, ից

s.

serpent, adder, snake;
— or — աւազակ, the devil;
— խարամանի, dipsas or dipsade;
— շչէ, the serpent hisses;
cf. Քաղցրութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զսկզբնաչար զդրախտին օձն իբրեւ զաւազակապետ ժանդատեսիլ կալեալ, եւ ձաղածանակ արարեալ ... ուր թագաւորն փառաց պսակեալ ի խաչին՝ յանդիման առնելով զնա ի հայհոյութենէն ի խոստովանութիւն արքայութեանիւրոյ՝ լուծանէ զանէծս, ընդ իւր տանելով ի դրախտն. (Արշ.։)


Օրէն, րինի

s. adv.

law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.

· Calfa

NBHL (2)

Իջուցեալ զսրբութիւն օրինացն ի բեմբէն, ետ օրինացն հաղորդեցան։ Օրէնս էառ։ Յետ օրինացն կցորդութեան, եւ այլն։ Արժանաւոր կարգօք պսակիլ, եւ հաղորդիլ օրինացն։ Խոստովանութեամբ հաղորդեն օրինացն. (Բուզ. ՟Ե. 28։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. իմ. ատ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Մխ. առակ.։ Կանոն. ստէպ։)

Ոչ պսակի, եթէ ո ըստ օրինին մատիցէ. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 5։) դիմազ. ՕՐԷՆ Է. դիմազ. θέμις, θεμίτον ἑστί jus, justum, aequum est, fas, licitum δεῖ oportet. Իրաւացիէ. արժան է. ի դէպ է. ա՛նկ է. վայե՛լ է. պարտ կամ սովորութիւն է.


Օրինապահ, աց

adj.

fulfilling, observing or keeping the law.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածասէր թագաւորն օրինապահն կալով։ Օրէնսգիրքն եւ օրինապահքն։ Օրինապահքն պսակեցան։ Օրհնէ աստուած զօրիապահսն, եւ անիծէ զյանցաւորսն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Գ. ՟Թ։)


Օրինապէս

adv.

cf. Օրինաբար;
according to the ancient law.

· Calfa

NBHL (1)

Օրինապէս ճգնեալք արժանայաղթիցն արքայութեան արժանասցուք պսակաց. (Մաքս. եկեղ.։)


Օրիորդութիւն, ութեան

s.

maidenhood, virginity.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատուն է առ իս պսակն օրիորդութեան իմոյ։ Որք ի հասակ օրիորդութեան կանայք. եր. ի ծն քրիստոսի. կամ Ճ. ՟Գ.։ (Լմբ. սղ.։)


Ակն, ական, կունք, կանք

NBHL (1)

Ուստի ակն չկայ՝ գող բազում անդամ ական հատանէ. նոյնպէս եւ ի չարիսն՝ որում ակն չկայցէ՝ այնու կորնչիմք։ Զի՞նչ ինչ այնուհետեւ կայր ակն յուսոյ փրկութեան ... Որում ոչն կայր ակն՝ զգեցաւ պսակ ... Զանյոյսս՝ որոց ոչ ակն ինչ կայր, արար վարդապետս, որպէս զՊօղոսն. (Ոսկ. ա. թես. եւ Ոսկ. ես.։) cf. ԱԿՆՈՒՆԻՄ.


Նահատակական, ի, աց

NBHL (1)

Արժանի լինիք նահատակական պսակին. (Ճ. ՟Գ.։)