elevation, exaltation;
advancement, promotion.
· Calfa
Ամբարձմամբ բազկացս։ Յամբարձումն գլխոյ՝ ընկճի։ Հանդէպ տեսութեան աչացս ամբարձման։ Ի կէտ ամբարձման նժարի։ Որպէս ի վհէ ամբարձմամբ հանեալ զծանրութիւն մարդոյս. (Նար.։)
impiously;
irreligiously, ungodlily, sacrilegiously, unrighteously, profanely.
· Calfa
Մի՛ ինչ զձեզ հաւանեցուսցէ ամպարշտաբար ինչ խորհել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ոչ եթէ ամբարշտաբար զնոյն մոռացայ. (Լմբ. սղ.։)
impiety, irreligion, ungodliness, iniquity, unrighteousness, profaneness, wickedness, flagitiousness.
· Calfa
victualling, supply.
· Calfa
Քաջափառագոյն վայելչանաց ամբարումն. (Պիտ.։)
Ոչ ընդունի զհաւատոցն զամբարումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
haughty, proud.
· Calfa
Ոչ այնպիսի ինչ զԱստուած բարկացուցանէ, որպէս եւ ամբարտաւանականն միտք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
pride, haughtiness, arrogance, presumptuousness.
· Calfa
Յամբարտաւանութենէ կորուստ եւ խռովութիւն յոյժ։ Ամբարտաւանութիւն ատելեաց քոց վերասցի հանապազ։ Զի՞նչ շահ եղեւ մեզ հպարտութիւնն. եւ զի՞նչ մեծութիւն ամբարտաւանութեանն իցէ մեզ նպաստաւոր։ Սկիզբն մեղաց ամբարտաւանութիւն։ Ատելի է առաջի Տեառն եւ մարդկան ամբարտաւանութիւն. (ըստ հին Սիրաքայ)։ Ամբարտաւանութիւն զայր նկուն առնէ, իսկ զխոնարհս փառաւոր առնէ Տէր։ Բարձրացեալքն ամբարտաւանութեամբ՝ խորտակեսցին։ Պարծիք յամբարտաւանութեան ձերում։ Ամբարտաւանութիւն աստի կենացս. եւ այլն։
unsoiled, clean, neat;
immaculate, spotless, pure, innocent, honest, just.
· Calfa
ԱՄԲԻԾ Իբր անբիծ. ἅμομος, ἅκακος. immaculats, sine labe, innocens, expers malitiae Անարատ. մաքուր. անմեղ. սուրբ. անստգիւտ. արատ մը՝ պակսութիւն մը չունեցօղ. չէքեսիզ. սուչսուզ. փաք.
Ընդ առն ամբծի՝ ամբիծ եղիցիս։ Ճանաչէ զաւուրս ամբծից։ Ամբիծք եւ ուղիղք կցորդ եղեն ինձ։ Երանեալ են անբիծք (կամ ամբիծք) ի ճանապարհի։ Ճանապարհ անբիծ (կամ ամբիծ)։ Հեղին զարիւն ամբիծ. եւ այլն։
cleanliness, purity, integrity, honesty, probity.
· Calfa
Ոչ վասն ամբծութեան սրտի քո մտանես ժառանգել զերկիր նոցա. (Օրին. ՟Թ. 5։)
mob, riotous assembly, bear-garden;
crowd, multitude;
rabble, populace, the vulgar;
riot, tumult;
tumultuous.
· Calfa
Ամբոխն սաստեաց նոցա։ Ել ամբոխն ի բաց։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Կամեցաւ մտանել յամբոխն։ Յամբոխին բազմութենէ։ Ել եդոմ ընդդէմ նոցա ծանր ամբոխիւ. եւ այլն։
Ետես զփողարսն, եւ ամբոխ յոյժ։ Տեսանէ ամբոխ յոյժ եւ լալականս։ Յետ դադարելոյ ամբոխին։ Ոչ կարաց գիտել զստոյգն վասն ամբոխին։ Ոչ բազմօք, եւ ոչ ամբոխիւ։ Ի բազմանալ ամբոխին՝ երկուցեալ հազարապետն. եւ այլն։
Սկիզբն ամենայն չարեաց ամբոխ եւ շփոթ է. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Ողորմելիք դատեսցին ոչ յաղագս ամբոխիցն։ Ոչ բերելով զդժուարագոյնս իրացն զամբոխ. (Բրս. գոհ. եւ Բրս. չար.։)
Մինչեւ երկիրն շարժէր յամբոխ աղաղակէ անտի. յն. ի ձայնէ բանակաց. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 13։)
Իսկ ԱՄԲՈԽ ԱՌՆԵԼ. ὁχλοποιέω. խաչգը պիրիքտիրմէք՝ գալապալըգ էթմէք.
to be in confusion;
to be embroiled, disturbed, to riot, to be in commotion.
· Calfa
Մի՛ առ քեզ եւ մի՛ առ մարդիկ ամբոխիցիմք ինչ. (Խոսր.։)
Ոչ ամբոխեցան (երկուանօք) ի միտս. (Ոսկ. յհ.։)
Զի միտք նոցա մի՛ զայլ ինչ բանիւք կամ գործով ամբոխեաք՝ ոչինչ կարասցեն ի միտ առնուլ. (Նանայ.։)
perturbation;
commotion.
· Calfa
Ոչ մի ինչ ամբոխութիւն եւ երկպառակութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որչափ ամբոխութիւնք մեռան։ Միաբանեալ ամբոխութիւն հիւսիսականաց. (Խոր. ՟Բ. 57. 62։)
turbulence, disorder, confusion, perturbation.
· Calfa
Ամբոխումն ինչ այլայլական. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
finishing;
յ— գործոյն ժամանել, to attain one's end or object, to complete, to bring to a conclusion.
· Calfa
Ոչինչ ժամանեաց հասանել յամբովկ գործոյն. (Ագաթ.։)
Հարկ առնէր ինձ երթալ յամբոկ գործոյն։ Աճապարեալ գայ յամբոկ գործոյն։ Ժամանեսցեն ամբառնալ զինքեանս յամբոկ գործոյն։ Կոչելով եւ զսիրելիս իւրեանց յանբոկ գործոյն։ Յուղարկէ առ ի յիւրմէ զԱշոտ թագաւոր հայոց յանբոկ գործոյն. (Յհ. կթ.։)
entirely, completely, wholly, totally.
· Calfa
Ոչ բաժանաբար, այլ ամբողջապէս. (Նար. կուս.։)
cf. Արմաւ.
· Calfa
Ցքի, որ յամբրաւոյն առնէին, եւ ի պէտս գինւոյ փոխէին, զայն կոչէ. (Ոսկ. ես.։)
Գինի եւ ցքի ոչ ըմպէին, զի գինին եւ ամբրաւօղին մի են. (Կանոն.։)
amethyst;
granite.
· Calfa
ԱՄԵԹՈՎՍ կամ ԱՄԵԹԻՒՍՏՈՍ. Բառ յն. (իբր ո՛չ արբեցօղ) որ թարգմանի ի մեզ նաեւ ՄԵՂԵՍԻԿ, ՍՈՒՏԱԿ. Ակն պատուական ծիրանագոյն՝ որ եւ ի գոյն գինւոյ եւ մանուշակի հարկանի. թ. ըստ ոմանց՝ լիալ, լեալ. ըստ Մենինսքեայ՝ ճէպէլլէգուն, գըպրըզ էլմասը.
all-bountiful, super-excellent, most excellent, best.
· Calfa
Լաւ ինչ ի լաւաց. ամենալաւ. πάγκαλος. omnino bonus, pulcherrimus. աղէկին աղէկը. փէք էյիսի.
Որպէս ծայրագոյն բարի, մի միայն բարի քան զամենայն ինչ. (սեպհականեալ Աստուծոյ եւ աստուածայնոց) βέλτιστος. optimus. էն եյիսի, էլա. էվլա. մէվլա.
Ոչ յաստուածուստ ամենաբարի գանձուցդ չարիս. (Նար.։)
Ամենաբարի էին միտք, ամենաբարի բարբառք։ Ո՛վ ամենաբարւոյ եւ աստուածավայելուչ կարգի։ Զկարգն իբրեւ զամենաբարի եւ զգովելի ընդունի։ Սքանչելեացն եւ ամենաբարեաց ընծայիցն. (Փիլ.։)
Ամենաբարի՛, ոչ զբերեալսն, այլ որք մատուցանէին զպատարագսն, յառաջ քան զպատարագելիսն՝ տեսանել ասէ զԱստուած. (Փիլ. լին. ՟Ա. 61։)
adj. adv. very good, best, very excellent;
very well, excellently, exceedingly well.
· Calfa
Քա՛ջ եւ ամենաբարւոք ասացեալ է։ Ամենաբարւոք՝ փոքր եւ ոչ փոքր զքաղաքս զայս տէրունեան հրամանքն հաստատեն։ Ամենաբարւոք եւ աստուածավայելո՛ւչ՝ ի հրոյն ձայնն ասի ի դուրս գալ. (Փիլ.։)
Ամենաբարւո՛ք եւ վայելչական, ուստի պարտ էր տալ զաւետիսն՝ անտի սկսանի. (Իգն.։)
curing all diseases.
· Calfa
Ամենեցուն բժիշկ. գերագոյն բժշկապետ՝ բուժիչ յամենայն ցաւոց. Քրիստոս Տէրն մեր. զի եւ Յիսուս անունն է փրկիչ ըստ եբր. բժիշկ՝ ըստ յն. եւ յոյս՝ ըստ հյ.
all-sufficient, omnipotent.
· Calfa
որ եւ ասի ԲԱՒԱԿԱՆՆ. Մի ի ստորոգելեաց Աստուծոյ, որպէս ամենառատ եւ ամենաբաշխ՝ լցուցիչ ամենայնի. ըստ եբր. սատտայի որպէս յուռթի կաթամբք ամենայն ստեանց.
cf. Ամենագեղեցիկ.
· Calfa
ԱՄԵՆԱԳԵՂ եւ ԱՄԵՆԱԳԵՂԵՑԻԿ. πάγκαλος. pulcherrimus Ամենեւին գեղեցիկ. չքնաղ. վայելչագեղ. գովելի. ցանկալի. խիստ աղուոր, շատ աղէկ, ըռինտ. փէք կիւզէլ.
very pretty, very handsome, charming, very genteel;
extremely agreeable, most beautiful.
· Calfa
ԱՄԵՆԱԳԵՂ եւ ԱՄԵՆԱԳԵՂԵՑԻԿ. πάγκαλος pulcherrimus Ամենեւին գեղեցիկ. չքնաղ. վայելչագեղ. գովելի. ցանկալի. խիստ աղուոր, շատ աղէկ, ըռինտ. փէք կիւզէլ.
omniscient, most wise, all-wise.
· Calfa
Չես ինչ ապրելոց յամենագէտ (յն. ի վերատեսուչ) դատաստանացն Աստուծոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 35։)
Ամենագէտ է ամենայնի (յն. նախագէտ է էիցն). (Կոչ. ՟Զ։)
Ո՛չ զի ուսանիցի ամենագէտն (յն. զամենայն նախատեսօղն) (Սեբեր. ՟Է։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 6. 14։)
Ամենագիտին չէր ի ծածուկ։ Անցանել զամենագէտ երեսօքն (այս ինքն զամենատես աչօքն) անհնար է։ Ամենագէտ հոգւովն. (Ագաթ.։)
ἑπόπτης, πάντα προειδώς. inspector, omnia praevidens եւ այլն. Ամենայնի գիտակ, ճանաչօղ, տեսօղ. ամենատես՝ սեպհական Աստուծոյ. ամմէն բանի գիտցօղ՝ տեղեակ. հեմէտան.
Միթէ չունիցի՞ զամենագէտ գիտութիւն, որով զամենայն գործս իբրեւ ի գրի գրեալ ունի. (Ոսկ. ես.։)
most praise-worthy, very laudable, most commendable.
· Calfa
Զվարս եւ զսքանչելիս զամենագովելի եւ զերիցս երանեալ վարդապետին։ Ամենագովելի թագաւորքն մեր քրիստոնեայք են. (Վրք. ոսկ.։)
very hard, burdensome, very troublesome, severe.
· Calfa
Ամենադժնդակ, եւ լի չարեօք այր։ Իբրու զայս ամենադժնեայ. (Պիտ.։)
cf. Ամենադժնդակ.
· Calfa
Ամենադժնդակ, եւ լի չարեօք այր։ Իբրու զայս ամենադժնեայ. (Պիտ.։)
very difficult, grievous, rigid.
· Calfa
Ոչ եթէ մահ դժնեայ է, այլ որք լինին ի վերայ հիւանդութիւնք, եւ ամենադժուար հիւանդութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Ամենադժոխ.
· Calfa
Ոչ եթէ մահ դժնեայ է, այլ որք լինին ի վերայ հիւանդութիւնք, եւ ամենադժուար հիւանդութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
pantheon.
· Calfa
ԱՄԵՆԱԴԻՒՑ կամ ԱՄԵՆԱԴԻՑ ՄԵՀԵԱՆ. Մեհեան երեւելի ի Հռովմ միով բացագլուխ գմբեթաւ կառուցեալ ի Մարկոսէ Ագրիպպայ ի պատիւ ամենայն չաստուածոց. որ այժմ է տաճար սուրբ Աստուածածնի՝ թագուհւոյ ամենայն սրբոց.
omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.
· Calfa
Ամենազօր նշան։ Յամենազօր քո բարեխօսութիւնդ միշտ ապաւինեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
king of the universe, the Creator.
· Calfa
Ճանաչել զամենաթագաւորն Աստուած ի համագոյականին իւրում որդւոջ. (Աթ. ՟Ը։)
Աստուածպետութիւն կոչէ ամենայն ուրեք զամենաթագաւոր երրորդութիւնն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Աստուծոյ ամենաթագաւորի զվայելչականն հատուսցես գոհութիւն։ Ամենաթագաւորն Աստուած՝ որ ամենայն բարութեանց է տուիչ. (Կիւրղ. եէմի թղթ.։)
Ամենաթագաւորն ոչ գարշի զմեզ մշակել. (Լմբ. ժղ.։)
very unfortunate, most miserable, most calamitous.
· Calfa
πανάθλιος, ταλαιπώτερος. miserrimus, valde miser ac aerumnosus Ամենայն իրօք թշուառ եւ ողորմելի. հիքացեալ. չուառական. խեղճին խեղճը. փէք սէֆիլ. զավալլը. միսքին. գութսուզ.
Ամենաթշուառ չարագործս։ Ամենաթշուառ աղքատիս։ Վասն ամենաթշուառիս հեծութեան. (Նար.։)
Ոչ ազատեալ ամենաթշուառն ի ծանրութենէ սրտին. (Լմբ.։)
Եւ ամենադժոխ. չարաչար. ողորմ. յետին. անհնարին.
of general assembly.
· Calfa
Զենլի պատարագօք, եւ ամենաժողով տօնիւք։ Փութա՛ պսակիլ զբարգաւաճ պսակն, զոր եւ ոչ մի ամենաժողով տօնք մարդկան տանել կարացին։ (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
that takes care of all his creatures, all-provident.
· Calfa
Ամենախնա՛մ դու։ Յամենախնամ աչաց հզօրիդ. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
all-consuming.
· Calfa
ԱՄԵՆԱԾԱԽ. Ամենայն ծախիւք եղեալ. անխնայ. բազմածախ. առատաբաշխ. բազմապատիկ. շատ ծախքով՝ ըստըկով եղած. չօգ հարճլը. մասրաֆլը. փահալը, պօլ. παντοδαπός կամ παντοδαπής (ի δαπανή ծախք. եւ δάπενον գետին) sumtuosus, pretiosus, omnigenus
Որ զամենայն ինչ ծախէ եւ մաշէ, կամ այրէ տոչորէ ամենայն իրօք. բոլորովին էրօղ մրկօղ, փճացնօղ, ամմէն բան հատցընօղ.
Զամենածախն յայտնատեսիլ։ Ամենածախ հրովն. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.
· Calfa
Ամենակալն այն է, որ ամենայնի իշխան է. (Կոչ. ՟Ը։)
Ի հզօր եւ ամենակալ թագաւորաց եւ բռնաւորացն յատեանս ... Յիրաւի ամենակալք ճանաչին առաքելականն խումբ ... Միտք մեր իբր ամենակալ իմն են, յամենայնի՝ զոր իմանալն կարեն, զնոսին ըմբռնեն ... Յատեանս ամենակալացն, այս է՝ Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, երեք Անձանց՝ եւ միոյ Աստուածութեանն. վասն որոյ եւ ամենակալաց ասաց, եւ ոչ ամենակալի ... (այլ ըստ ՟Ա. նշ. յարէ) Չէ՛ հնար երեք ամենակալ լինել, կամ երկու, այլ՝ մի. զի ամենակալ է՝ որ զամենայնն ունի։
omnipotency.
· Calfa
Աստուծոյ վայել է մարդասիրութիւնն եւ ամենակալութիւնն. (Կոչ. ՟Զ։)
Ամենակալութիւն ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի Հոգի Սուրբ ճանաչի. (Սեբեր. ՟Դ։)
Պատմէ զթագաւորութենէն Քրիստոսի, եւ զամենակալութենէ ի ծագաց մինչեւ ի ծագս երկրի. (Կամրջ.։)
Ես եւ Հայր իմ մի եմք՝ վասն ամենակալութեան, եւ ալն. ԶՈրդւոյ ամենակալութիւն առաքեալն քարոզէ. իսկ զՀոգւոյն ամենակալութիւն մարգարէն ցուցանէ. (Լծ. կոչ.։)
all perfect;
very perfect.
· Calfa
Ըստ իւրում բնութեանն ամենակատար գոլ ասեմք զառ ի յԱստուծոյ բանն, ոչ յառաջադիմութեան կարօտ։ Որդի ամենակատարին Հօր. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ զի ինքն յաւելուած կամ փառս առցէ, որ ամենակատարն է. (Խոսր.։)
Ամենակատար բնութիւն, կամ լաւութիւն, լրութիւն, փրկութիւն կամ փրկիչ, ողորմութիւն։ Ամենակատարիւքն բարերարութեամբք ... Յամենակատարիցն կամ ի մասնաւորաց նախախնամութեանց. (Յճխ.։ Պիտ.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ Համամ.։) (Դիոն.։)
Ամենակատար բժշկութիւն չարին, յորժամ չարն ցամաքեալ լինէր. (Փիլ.։)
Վա՛յ քեզ անձն իմ, զի ո՛չ զներքին մարդդ յամենակատար առաքինութիւն համեմեցեր. (Մաշկ.։)
Որ զամենայն ինչ կատարէ. հէր շեյի թեքմիլ ետիճի.
omnipotent, all-powerful.
· Calfa
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ո՛րչափ զօրեսցէ առաւել բան քո ամենակար։ Ձեռն քո ամենակար. (Նար.։)
that saves all;
all-preserving.
· Calfa
Կեցուցիչ ամենից. փրկիչ եւ պահպանիչ բոլորից.
Ամենափրկիչ, ամենակեցոյց, որ ակնարկելովն դարմանէ զամենայն արարածս. (Մանդ. ի ծն.։)
Զկնի ամենակեցոյց խաչելոյն։ Ամենակեցոյց նշանի։ Բացցէ զամենակեցոյց ճշմարտութեան վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)
all-seeing.
· Calfa
Ոչ ինչ թագնու յամենահայեաց ակն հոգւոյն. (Վահր.։)
Ոչ զրկեաց զիւրական արարածս յամենահայեաց ճառագայթիցն. (Տօնակ.։)
πανεπίσκοπος. omnia intuens, omniscius, perspicacissimus Որ ակնարկէ յամենեսին ամենայն յստակութեամբ. ամենատես. ամենատեսուչ.
very wealthy, very rich, very opulent.
· Calfa
Զամենահարուստն ունայն ի ստացուածոց իւրոց։ Ամենահարուստ մեծութեամբ յաւէտ պսակեալ։ Ամենահարուստ բարութեամբ՝ ամենեւին ունայն ի չարէ. (Նար. ՟Ծ՟Ա. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե։)
very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.
· Calfa
Ո՛րչափ եւս ամենահնարն ի դէպ ժամանակի առնէ։ (Եզնիկ.։)
Եւ մենքենաւոր. բազմահնար. ամենապատիր. չարարուեստ.
Յաղթել ամենահնար չարիս (կամ չարեաց) սատանայի. (ՃՃ.։)
very sinful, most criminal;
great sinner.
· Calfa
Զամենաչարսն եւ զամենամեղս. (Ոսկիփոր.։)
all-conquering, subduing all enemies, very victorious, that gains the advantage always.
· Calfa
Ամենայաղթ տէրութիւն, կամ զօրութիւն, կամ խաչ. (Պիտ.։) (Շար.։)
least, smallest, very little.
· Calfa
Յոյժ նուազ. պակասաւոր. տկար. յետին. խեղճ, քիչ մնացած.
very bright, very clear, very shining;
very splendid, very illustrious;
most honourable, right honourable.
· Calfa
παμφαής, περιφανής. ttotus lucens, splendidissimus, undique conspicuus Ամենայնիւ պայծառ. լուսապայծառ. ամենաճառագայթ. երեւելի ամենայն իրօք. չքնաղ. փառաւոր. վայելչապանծ. անարատ եւ յստակ. խիստ պայծառ՝ փայլուն. գայէթ նուրանի՝ րուշէն. շէօհրեթլի. միւքելլէֆ.
Ամենապայծառ է քաղաքն։ Ի նմա կանգնեցաւ նշան խաչին Քրիստոսի՝ երեւելին եւ ամենապայծառ։ Նստո՛ ի կառս բարձունս եւ յամենապայծառս. (Ոսկ. մտթ.։)
Մտանել յամենապայծառ տեսարան։ Յարկեալք ամենապայծառն վայելչութեամբք. (Պիտ.։)
very venerable, very respectable, very estimable;
right or most reverend;
most honourable.
· Calfa
Ամենապատիւ մեծվայելչութիւն. (Պտրգ.։)