Definitions containing the research չ : 10000 results

Հասակալից

adj.

full grown, grown up.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր հասակն է լցեալ. հասեալն ի չափ կատարեալ մարդոյ.


Հասակակից, կցի, կցաց

adj.

of the same age, coetaneous.

· Calfa

NBHL (2)

Դժնդակ էր հասակակցացն՝ նորա տեսութիւն (առաքինի). (Նիւս. ի սքանչ.։)

Ամաչեա՛ ի ծերութենէ պահոց, հասակակից է մարդկութեանս. (Բրս. պհ.։)


Հասակաւոր, աց

cf. Հասակեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զչափաւոր հասակ տիոց. չափահաս. եւ Ունակ բաւական բարձրութեան հասակի. հասակալից. հասակաչափ.


Հասակեայ

cf. Հասակեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ թողլով զաւակ հասակեայ՝ պատշաճ այնմ. (Խոր. ՟Գ. 16։)


Հասակեղ

adj.

grown up;
of lofty stature, tall.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոք գտանի ի վրաց ազգէ ընչեղ, եւ հասակեղ, եւ աջողեալ, սպանցեն զնա. (Պտմ. վր.։)


Հասարակաց

adj.

common, public;
cf. Հասարակ.

· Calfa

NBHL (7)

Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Ի հասարակաց համարուէ։ Վասն օգտի հասարակաց։ Զհասարակաց օգուտ ի մէջ մատուցանել։ Զհասարակաց օդն ձգեցի յիս։ Ըստ հասարակաց հաւատոց։ Վասն մերոյ հասարակաց փրկութեանն։ Էր նոցա մենայն ինչ հասարակաց։ Ունէին զամեայն ինչ հասարակաց եւ այլն։ Քաղաքականն առ քաղաքավարութիւն՝ ո՛չ յատուկ, այլ զհասարակացն դարմանել հարկէ. զի հասարակացն շաղկապէ, եւ յատուկն օձտէ զքաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)

Հասարակաց արարիչ տէր, կամ հասարակաց բնութիւն, օրէնք, բարին, բանտ։ Հասարակաց եղբայրութեանն։ Հասարակաց ժողովրդեանն. (Յճխ.։ Խոսր.։ Նար.։ Լմբ.։ ՃՃ. եւ այլն։)

Խնամք հասարակաց։ Ի վերայ հասարակաց աղաչէր. (Ոսկ. յհ. եւ ես։)

Մչ ասաց մարդ զհասարակացն անուն, այլ՝ այր. (Սարգ. յկ.։)

Եւ ոչ թէ հասարակաց ամենայն ամբարիշտք աստ դասեցան. (Լմբ. ժղ.։)

Զի ո՛չ հասարակաց եղեւ այս՝ արդարոց եւ ամպարշտաց. (անդ։)

Ամենայն զոհ ... ամենեցուն որդւոցն ահարոնի իւրաքանչիւր ումեք եղիցի հասարակաց. յն. հաւասար. (Ղեւտ. ՟Է. 10։)


Հասարակաբար

adv.

cf. Հասարակօրէն.

· Calfa

NBHL (4)

Հայր է քահանայն հոգեւոր, եւ մաքրող կոչի հասարակաբար. (Խոսր.։)

Կամնասայլն հասարակաբար կասու զնոսա. նոյնպէս եւ բարիքն եւ չարքն հասարակաբար կան ի միում աշխարհի, եւ մահ հաւասարապէս հասանէ ի վերայ ամենեցուն. (Շ. մտթ.։)

Կամ իբր ա. Հասարակ, սովորական. որ ինչ է ըստ սովորութեան հասարակաբար.

Ոչ ժուժկալութեամբ մարմնոց, այլ հասարակաբար կենօք. (Լմբ. սղ.։)


Հասարակախառն

adj.

common, general.

· Calfa

NBHL (2)

Զի մի՛ համարիցս՝ հասարակախառն ինչ բնութեամբ օրինաց (կամ օրինօք բնութեան) ծնեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)

Ոչ բնաւ նեղութիւն ած ի վերայ, եւ ոչ ամենեւին անդորրութիւն. այլ հասարակախառն երկոքումբք կողմամբք յօրինէր զառաքինութիւնս արդարոցն. (Ոսկ. մտթ. ըստ Ճ։)


Հասարակած, ի, աւ

s.

moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.

· Calfa

NBHL (1)

Եհատ զդրօշակսն նոցա զհասարակածն մինչեւ ի վեր. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Թ. 1։)


Հասարակական, ի, աց

adj. s.

common, public, general;
ordinary;
communist.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչինչ ըստ հասարակականին յառնէ եւ ի կնոջէ. (Կիւրղ. ղկ.։)

Յաղթես գթութեամբ խնամոց քաղցրութեան քո ո՛չ հասարակականաց միայն մարդկութեանս, այլեւ հրեշտակացն։ Չեմ արժանի ի քէն եւ ոչ հասարակական կերակրոյն վարձու. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ձ՟Ե։)

Երկաքանչիւրոցն (բնութեանց) հասարակականք եւ այլն. այսինքն հաւասարապէս կամ անխտիր պատշաճեալ երկաքանչիւրոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Զոր ոչ մարդ հասարակական գիտէ, այլ՝ բան մարմին եղեալ. (Սարկ. հանգ.։)

ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ κοινός communis. որ եւ ՀԱՍԱՐԱԿ. Հասարաց ինչ. հանրական. ընդհանուր. եւ Սովորական.


Հասարակակշիռ

cf. Զուգակշիռ.

· Calfa

NBHL (1)

Հասարակակշիռ օդոյդ շնչմամբ. (Վրդն. ծն.։)


Հասարակաստեղծ

adj.

common, proper to all creatures.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ հասարակաց է ի ստեղծուածս. հասարակաշէն.


Հասարակաւորութիւն, ութեան

s.

equality, parity;
— աւուր, equinox.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդապետք եբրայեցւոց՝ հասարակաւորութիւն տուընջեան եւ գիշերոյ դնեն զօրն զայն (չորրորդ), ասելով՝ եթէ յերկնաք միջակին իսկ էր ստեղծումն լուսաւորաց. (Շիր. զատիկ.։)


Հասարակեմ, եցի

va.

to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՞ ոք ի մասն աւարի հասարակել կոչիցէ երբէք զյաղթեալսն. (Բրս. սահմ. կրօն.։)

Յամսեան առաջնում չարչարեցաւ քրիստոս զկնի հասարակելոյ տուընջեան եւ գիշերոյ. (Շիր. զատիկ.։)

Եթէ զձերդ կոչէք ժամանակ երեկոյ յաղագս ծերութեան, եւ հասարակելոյ զաւուրսդ. (Գր. տղ. թղթ.։)

Ի հասարակիլ քսան ամացն՝ հացիւ եւ ջրով եւ քնով ամենեւին ոչ յագեցաւ. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Հասարակորդ, աց

adj. s. fig.

participating equally, partaking, sharing;
equal;
companion, fellow, partner;
—ս առնել, to equalize, to equal, to compare;
to appraise, to estimate;
—ս մեզ արարեր զդոսա, yon have made them equal unto us.

· Calfa

NBHL (1)

Հասարակորդ առնէ զիւր մարմիւնն իւրոյ աստուածավայելուչ զօրութեան ներգործութեանն։ Հասարակորդ հօր պատուոյն։ Թագաւորական աթոռոյ եւ ծնողին հասարակորդ. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)


Հասարակութիւն, ութեան

s.

community;
the public;
moiety.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայնք յիրողութեանցն ոչ միայն հասարակութիւն ունին առ միմեանս, այլեւ զանազանութիւն. (Սահմ.։)

Ո՞չ բաժակն փրկութեան գոհութեան՝ հասարակութիւն արեան նորա, եւ ո՛չ հացն զոր բեկանեմք, հասարակութիւն մարմնոյ նորա. (Ասող. ՟Գ. 21։)

Կիսաչափ ըստ հասարակութեան երիցն. (Փարպ.։)


Հասարակօր

s.

noon.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի հասարակօրին արեւելեան՝ ապելիոդ կոչեսցի։ Որ ի հասարակօրին յարեւմտէն ելանէ, զեփիւռոս կոչեն. (Արիստ. աշխ.։)


Հասարակօրեայ, էի, ից

adj.

meridian;
equinoctial.

· Calfa

NBHL (2)

Դեւն ոչ միայն տուընջենային, այլեւ հասարակօրեայ. (Ոսկիփոր.։)

μεσέμβριος, μεσημερινός meridianus, -um Որ ինչ հայի ի կէս օր. միջօրեայ. կէսօրուան, միջօրական.


Հասարակօրէն

adv.

commonly, ordinarily, generally.

· Calfa

NBHL (2)

Որք մինչեւ ցայժմ հասարակօրէն աղօթեցիք. (Լմբ. պտրգ.։)

Երբեմն հասարակօրէն վարդապետէր, եւ երբեմն առանձինն ընդ իւրաքանչիւրսն խօսէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Հասեւառիկ

s.

pancratium.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ զոլոմպիականն ... եւ զոր հաս եւ առիկն անուանեն. (Սարկ. քհ.։)

παγκράτιον որ էր Քաջազօր յաղթութիւն ի հնգեակ մրցանս ոլիմպիական խաղուց, մինչեւ անշուշտ հասանել եւ առնուլ զմրցանակն.


Հասկաբեր

adj.

producing, bearing ears.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ այժմ հասկաբեր է, որ յառաջն ոչ յղանայր. (Ոսկ. յաւետիս.։)


Հասողութիւն, ութեան

s.

comprehension, understanding, intelligence, perception.

· Calfa

NBHL (2)

Իմացողութիւն. կատարեալ ճանաչումն, ըմբռնումն. հասկացողութիւն. հասու լինելն տիրապէս.

Զամենայն եղեալս ի հասողութիւն քեզ ածել։ Որչափ միտք եւ հասողութիւն բաւեցին. (Խոր. ՟Ա. 6. եւ 8։)


Հասու

adj. fig.

happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.

· Calfa

NBHL (8)

Խաւար նմա ոչ եղեւ հասու. (Յհ. ՟Ա. 5։)

Ոչ եթէ հասու ինչ չիցեմք ի մեզ, եւ ձկտեցուցանեմք զանձինս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 14։)

Հասու զօրութիւն նորա մինչեւ յանդունդս. (Կոչ. ՟Զ։)

Խօսօղք բազումք յաստուածայնոցն, այլ զօրութեան մտացն ոչ հասուք։ Զայլ ոմն ասելով յոյժ հասու՝ վարդապետ իւր եղեալ. (Խոր.։ ՟Բ. 89։ ՟Գ. 33։ եւ Փարպ.։)

Որում ոչ հասու լինին միտք. (Յճխ.։)

Այնմ՝ որ արար զամենայն, նմա հասո՞ւ ակրիցես լինել. (Կոչ. ՟Զ։)

Որպէս թէ ստուգիւ ինչ հասու ժամանակացն կարիցէ լինել. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անժամանակ ի հօրէ ծնունդն՝ ոչ քննելի մտաց մարդկայնոց, եւ ոչ հասու եղեալ անմարմին եւ երկնաւոր զօրութեանց. (Եղիշ. մկրտ.։)


Հասուկ

adj.

ripe-minded, clever, intelligent.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զրոյց երեկ յայն աշխարհէն, եւ ոչ հասուկ մարդ յայն գաւառէն. (Մաշկ.։)


Հասումն, ման

s.

the arriving, arrival;
cf. Հասողութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Մխիթարութեան ոչ հասումն. (Շ. յկ.։)

Ոչ տան թոյլ գեր ի վերոյ լինել քան զհասումն մտացն իւրեանց. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Հասուն

adj.

ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.

· Calfa

NBHL (2)

Զհասունն սեղանակից առնէի, եւ անկատարիցն ստնտուս կոչէի, եւ սնուցանէի. (Վանակ. յոբ.։)

ἑν ἠλικίᾳ եւ այլն. τέλειος, δυνατός aetate adultus, potens, perfectus. Իբրու Ի չափ կամ յարբունս հասեալ. առոյգ. զօրաւոր։ ձեռնհաս. բաւական.


Հասուցանեմ, ուցի

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

· Calfa

NBHL (2)

Աշխատութիւն հասուցանել մարդկան։ Զօրս ի ձեռն հասուցանել։ Ի նեղ մեծ զամուրն հասուցանէր։ Ցաւս յայլոց մարմինս տանջանօք հասուցանէր։ Սաստիկ հարուածս ի վերայ թշնամեացն հասուցանէր։ Ի տեառնէ զարժանի տանջանս ի վերայ չարագործին հասուցելոյ (այսինքն հասուցանելով տեառն, կամ հասուցանելով ըստ յն, ի կողմանէ տեառն։) Անմարդի զերուսաղէմ հրէից հասուցանել (յն. առնել, կամ կացուցանել). եւ այլն։

Առ որթ մի մատաղ, եւ փութացոյց հասուցանել։ Որ ինչ հասուցանելոց էք, հասուցէ՛ք։ Հասոյց զնոսա, եւ կերան։ Հասուցանիցեն զզենլիս։ Հինգ ոչխար հասուցեալ.եւ այլն։


Հաստ, ից

adj. s.

solid, stable, firm;
strong, robust;
thick, coarse, large;
—, —ք, stability, firmness, hardness, steadiness;
կալ ի —ի, to stand firm;
ի —ոջ պահել, to hold fast;
ի —ոջ ունել, to preserve, to keep.

· Calfa

NBHL (2)

Զթիկունս հաստ առնիցեն. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 16. (յն. ի թիկանց մատնիչ լինիցին։))

Այսքան հաստիւք սարիսխ եդեալ յոչնչի հաստատեալ. (Պիսիդ.։)


Հաստաբեստ

adj.

firm, solid, strong;
hard, compact.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ եթէ ի վերայ հաստաբեստ ինչ զօրութեանց հիմունք մաղոցն հաստատեալ իցեն։ Իբրեւ զմորթ հաստաբեստս բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւնն. (Վեցօր. ՟Թ։)

Մի՛ ինչ թերի գտցի ի հաստաբեստ շինուածոյն եկեղեցւոյ։ Մարմին եմք ի մարմնոյ նորա, եւ ոսկր հաստաբեստ յոսկերաց նորա՝ անխախուտ հաւատոյ միաւորութեամբս. (Լմբ. հանգ.։)

Հաստաբեստ եւ քաջահնչօղ եւ ոսկետեսակ։ Լի գրկօք քարշէին զաղեղն զպինդն եւ զհաստաբեստն. (Վրդն. սղ.։)


Հաստակապ

adj.

well bound, tight, strong.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր կապքն են հաստատուն. հաստաբեստ. պնդապէս զօդեալ կամ զօդիչ.


Հաստահարուստ

adj.

strong, robust, vigorous.

· Calfa

NBHL (1)

Զկորուսեալն (ոչխար) ոչ խնդրեցիք, զհաստահարուստն աշխատ արարիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 4։ Մծբ. ՟Ժ։)


Հաստահեղոյս

adj.

well nailed or fastened.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ներքոյ չորից սեանց հաստահեղուսիցն. (Յհ. կթ.։)


Հաստամագիլ

adj.

furnished with very strong claws or talons.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բազում թռչնոց՝ են, որ խիստ ոտիւքն հաստամագիլք են. (Վեցօր. ՟Ը։)


Հաստանամ, ացայ

vn.

to grow stronger, to be strengthened or confirmed;
*to become larger, to increase in bulk.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ինչ ի բնութիւն մեղացն նայիցիս՝ թէ փոքր իցէ, այլ յայն՝ զի արմատն հաստանայ յանփոյթ առնելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։) cf. ՀԱՍՏԱՏԱՆԱՄ։


Հաստաշինած

adj.

stable, firm, well built.

· Calfa

NBHL (1)

Զգերեզման շիրմին սանատրկոյ արքային ոչ կարացին բանալ վասն անհեգեգ սկայագործ հաստաշինած ճարտարագործ արարածոցն. (Բուզ. ՟Դ. 24։)


Հաստապինդ

adj.

hard, firm.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ի հաստապինդ բռնութիւն աղեղացն. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 9. (յն. ըստ իմաստից եւեթ։))


Հաստաջով

cf. Հաստաստեղն.

· Calfa

NBHL (1)

Տնկեաց (տունկս) ... հաստաստեղունս. (Նար. խչ.։)


Հաստաստեղն

adj.

flourishing, well branched.

· Calfa

NBHL (1)

Տնկեաց (տունկս) ... հաստաստեղունս. (Նար. խչ.։)


Հաստատ

adj. adv.

solid, firm, stable;
sure, certain, positive;
s. geom. solid;
solidly, firmly, strongly, steadily;
surely, truly, positively;
resolutely.

· Calfa

NBHL (4)

Հաստատ պնդութեամբ դու խարսխեցար. (Նար. խչ.։)

Տես աչացն հաստատ է քան զլուր ականջացն. (Կանոն.։)

Զհանդերձեալն ոչ ոք հաստատ գիտէ. (Պտմ. աղեքս.։)

ՀԱՍՏԱՏ. գ. στερεόν solidum. Հաստատուն մարմին երկրաչափական, ունակ ստուարութեան.


Հաստատական, ի, աց

adj. s.

firm, solid, immutable;
— բան, affirmative.

· Calfa

NBHL (2)

Գրեցից նոցա վճիռ ինչ հաստատական. (Մագ. ՟Ծ՟Գ։)

Կամ Հաստատիչ. կացուցիչ.


Հաստատապէս

adv.

cf. Հաստատ.

· Calfa

NBHL (2)

Զոր հաւաստեաւ ոչ ասաց սրբազանն գիր, զիա՞րդ ոք պատմեսցէ հաստատապէս. (Պրպմ. ՟Ե։)

Հաստատապէս սեռն ստուգութեամբ զաստուածունակ կամս հրատարակեցին. (Նար. խչ.։)


Հաստատեմ, եցի

va.

to affirm, to sustain;
to prop, to confirm, to consolidate;
to fortify, to comfort, to invigorate, to strengthen, to encourage;
to restore, to mend, to revive, to refresh;
to assure, to guarantee, to attest, to certify, to witness, to approve, to corroborate;
to legalize, to ratify;
to institute, to found, to erect, to create, to make;
— անդրէն, to reestablish;
— զերեսս, զձեռն, զմիտս, to set out, to start, to proceed, to move on;
to deliberate, to resolve, to purpose;
to conduct or comport oneself, to act;
to threaten;
— զառաղջութիւն, to recover, improve or restore health;
—եալ էր ի խորհրդեան, he was resolute and decided in action.

· Calfa

NBHL (7)

Հաստատել զտապանակն ի մէջ խորանին. զտաճար բնակութեան ի միջի մերում։ Սանդուխք հաստատեալ յերկրի ... եւ տէր հաստատեալ կայր ի նմա։ Հաստատեմ զուխտ իմ ընդ ձեզ։ Հաստատեցին բան։ Հաստատեաց զմեզ ընդ իւր ի բարեկամս եւ ի թիկունս։ Հաստատեցին նմա ազատութիւն։ Հաստատեցաւ ագարակն այն աբրահամու։ Որդւոյ իւրում հաստատեսցէ զնա։ Ոչ լինիցի հաճոյ յաչս տեառն իւրոյ՝ որում հաստատեցան։ Հաստատել զսիրտ հացիւ, կամ հացի զսիրտ։ Կերաւ, եւ հաստատեցաւ այնու ոգի նորա։ Իբրեւ հաստատեցաւ մանուկն, եւ այլն։

Որոյ ձեռք հաստատեցին զամենայն զօրս երկնից։ Ո՞չ մի աստուած հաստատեաց զձեզ։ Աստուած հաստատեաց զմարդն յանեղծութեան։ Հաստատեաց զաշխարհ յանկերպարան նիւթոյ։ Բանիւ տեառն երկինք հաստատեցան.եւ այլն։

ՀԱՍՏԱՏԵԼ ԶԵՐԵՍՍ, կամ ԶՁԵՌՆ, կամ ԶՄԻՏՍ, է Որոշել երթալ՝ կամ առնել ինչ, մանաւանդ սպառնալեօք։ Տե՛ս (Եզեկ. ՟Զ. 12։ ՟Ժ՟Դ. 8։ ՟Ժ՟Ե. 7։ ՟Ի՟Ա. 2։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 3։ Ել. ՟Է. 3։ Սղ. ՟Լ՟Է. 2։)

Զերծեալք ի չարեաց՝ հաստատեսցին ի քեզ տէր. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 2։)

Ոչ եթէ հաստատեցաք ստուգութեամբ։ Հաստատել զիւրեանց կարծիս. (Իգն.։)

Գիտաց զնենգութիւն խորամանկութեան նորա, եւ ոչ կամեցաւ հաստատել զլսելիս իւր. (Մծբ. ՟Զ։)

Ապաքէն իցէ աստուած էոցն եւ հաստատելոցն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)


Հաստատութիւն, ութեան

s. chem. adv.

stability, firmness, solidity, fixedness, consistence;
constancy, resolution;
strengthening, consolidation, confirmation;
prop, stay, support, base;
affirmation, assertion, acknowledgment, authorization, certifying, approbation, ratification;
solidification;
— երկնից, the firmament;
— մտաց, constancy, firmness of purpose;
— առնուլ, to be vouched for, of a certainty, to prove true, to be confirmed, attested, certified;
հաստատութեամբ, cf. Հաստատ;
հաստատութեամբ եդեալ էր ի մտի, he was resolved, he has taken a resolution, he decided to.

· Calfa

NBHL (4)

Արար աստուած զհաստատութիւն։ Եւ կոչեաց աստուած զհաստատութիւնն երկին։ Եդ զնոսա ի հաստատութեան երկնից.եւ այլն։

Ջուրն որ ի վերոյ երկնից՝ կոչի հաստատութիւն. (Ճշ.։)

Հաստատութիւն՝ թուի թէ զներքին երկինսդ ասէ, յորս լուսաւորքդ են. (Նչ. եզեկ.։)

στάσις, βεβαίωσις, στήρυγμα , κραταίωσις, ὐπόστασις statio, confirmatio, firmitas, fulcimentum, subsistentia, substantia եւ այլն. Հաստատ կամ հաստատունն գոլ. հաստատելն եւ հաստատիլն՝ ըստ ամենայն առման. եւ Հաստատուն ինչ. հաստարան, նեցուկ. ամրութիւն. սերտութիւն. զօրութիւն. ստուգութիւն. ապացոյց.


Հաստատուն, տնոց

adj. adv.

firm, solid, stable, fixed;
certain, sure, positive;
immovable, constant;
permanent, persevering;
determined;
s. geom. solid;
cf. Հաստատ;
— կերակուր, solid food.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ոչ աստուծոյ միայն չվայելէր, այլեւ ոչ մարդոյ հաստատնոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ՝ ըստ երկրաչափութեան. στερός solidus.

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ. գ.ա. στερεόν solidum. որ եւ ՀԱՍՏԱՏԱՉԱՓ. Մարմին երկրաչափական, որ ունի երկայնութիւն, լայնութիւն, եւ խորութիւն. (լծ. հյ. ստուար)


Հաստարան, աց

s.

stanchion, prop, stay, support;
counterfort.

· Calfa

NBHL (1)

Կանգնեսցի վերստին հաստարանաւ այս հառաչանաց ի քեզ յուսացեալ։ Լաստ հիմանն հաստարանի ընկղմեցաւ։ Ի քեզ տէր յեցեալ իբր ի հաստարան կենաց գաւազան. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Բ։)


Հաստարմատ

adj.

well or deep-rooted, well established, firm, solid;
— առնել, կանգնել, to strengthen, to root, to establish.

· Calfa

NBHL (2)

Ի լեառն սուրբ նորա, հաստարմատ, ցնծասցէ ցնծութեամբ ամենայն երկիր. (Սղ. ՟Խ՟Է. 2։ (որ ո՛չ է մակբայ, այլ ածական՝ լերին կամ ցնծութեան ըստ պէսպէս օրինակաց յն)։)

Հաստարմատ տունկ. (Նար. խչ.։ Շ. եդես.։)


Հաստեմ, եցի

va.

to create, to produce, to make;
to strengthen, to confirm, to consolidate;
— զոք ի բարիս, to confirm in the right way.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ բերանով ընդ հող հաստելի։ Յանէից գոյաւորութիւն լուսոյ հաստեսցես։ Կամայականն յանձնառութեամբ հաստեցի. (Նար. ՟Դ. ՟Ժ՟Ը. ՟Հ՟Բ։)

Միով օրինակաւ ասէ ո՛չ հաստի կանոն եկեղեցւոյ. (Լծ. ածաբ.։)

Եթէ էր հաստեալ կապեալ մտացն ադամայ ի պատուէր արարչին, ոչ լինէր մարմին նորա լուծեալ յօդելոյ անտի. (Եփր. ծն.։)


Հաստոյժ

adj.

prudent, cautious.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յօդ ոտից եւ ի հանդերձս միայն զգուշանալ, այլեւ յամենայն իրս հաստոյժս լինել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ (յն. այլազգ։))


Հաստուած, ոց

s.

creature, created being;
construction, structure.

· Calfa

NBHL (2)

Վասն դիցն, զորս կոչես դու աստուածս, ստոյգ իսկ են հաստուածք. (Ագաթ.։)

Պատճառ փառաբանութեան իսկութեան հաստչին զհաստուածոցս առնուն գոյութիւն։ Զհաստուածս մարմյնո։ Կերպարան զստին հաստուածոյ։ Հաստուածին գոյիւ. (Նար. կուս. եւ ՟Գ. ՟Ի՟Ե. ՟Ձ՟Գ։)


Հաստումն, ման

s.

creation;
production;
strengthening, consolidation, confirmation, reestablishment, restoration.

· Calfa

NBHL (4)

Իմանալւոյ հաստման մարդոյ բնութիւն։ Կերպարան ծառայի իմանալի իմն հաստումն իմացեալ։ Որպէս կենդանեաց ստեղծմունք եւ հաստմունք ճանաչին. (Աթ.։)

Ոչ մարդկութեանս օրինօք եկն ի հաստումն. (Պրպմ.։)

Յիւրոց արարածոց ի հաստումն ըստ իւրաքանչիւր բնութեանց ածել. (Եզնիկ.։)

Զչարեացն ի բաց բարձումն, եւ զմիշտ բարեացն հաստումն. (Տօնակ.։)