Definitions containing the research չ : 10000 results

Ուղղափաղոս

s.

ithyphallus.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ փաղղոսք ոմանք, եւ ուղղափաղոսք, գարշելիք ե՛ւ ձեւովք ե՛ւ իրօք. (Ածաբ. յայտն.։)

ՈՒՂՂԱՓԱՂՈՍ կամ ՈՒՂՂԱՓԱԼԼՈՍ. ἱθύφαλλος caudae rectae, penis rectus. իբր Ուղղապոչ, կամ անդամատարած. պոչը՝ անդամը տնկած. ի յն. ձայնէս ֆա՛լլօս, որ է պոչ՝ ըստ կրկին առման.


Ուղղափառ, աց

cf. Ուղղափառհաւատ.

· Calfa

NBHL (1)

Յանուսումն տգիտաց լսելով բան, որ ոչ ըստ ուղղափառ եկեղեցւոյ դաւանութեան. (Շ. ընդհ.։)


Ուղղափառհաւատ

adj.

orthodox, catholic.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ճշմարիտ ուղղափառ հաւատք վարդապետք մերժեցան յիւրաքանչիւր ժողովրդոց. (Բուզ. ՟Դ. 5։)


Ուղղափառութիւն, ութեան

s.

orthodoxy , catholicism.

· Calfa

NBHL (2)

Միաբանել ընդ ուղղափառութեանն աւանդիչս. (Յհ. իմ. ատ.։)

Կերպարանել ուղղափառութիւն՝ չարափառ գոլով. (Խոսր. պտրգ.։)


Ուղղաքնին

adj.

searching the truth.

· Calfa

NBHL (1)

Ընթանայ յանաչառ եւ յուղղաքնին ատեանն մտաց իւրոց. (Վահր. յար. եւ Վահր. հմբ.։)


Ուղղեակ, եկի

s.

rudder, helm;
regulator;
cf. Ղեակ.

· Calfa

NBHL (2)

Գտաւ ընդ դժնդակագոյն նաւաբեկութեամբ անկեալ՝ ոչ ունելով զուղղեակս հաւատոյ. (Կիւրղ. կուս.։)

οἵαξ clavus πηδάλιον gubernaculum. (վրիպակաւ գրի եւ Ուղեակ, Ուղղակ) Արմատ բառիս Ղեակ կամ Ղեկ, նոյն ընդ նմին. քեղի՝ ուղղիչ նաւու. տիւմէն.


Ուղղեմ, եցի

va. mar.

to make straight, to trim, to straighten;
to erect, to raise, to hold up;
to address, to direct;
to conduct, to govern, to rule;
to correct, to rectify;
to correct, to reclaim, to improve, to reform, to make better, to amend;
— զգնացս, զվարս, to regulate one's conduct or actions;
to repent, to amend;
— զսխալանս, to confess one's errors, to redeem one's faults;
— զբան, զխնդիր, to address, to direct one's words to, to question;
ատեան —, to assemble or convoke a council;
նիզակ ումեք —, to hurl a javelin at;
— զկայմ, to mast.

· Calfa

NBHL (2)

Այսուհետեւ ես ոչ կարեմ երթալ ի վերայ թշնամեացն, եւ ոչ նիզակ ումեք ուղղել. (Բուզ. ՟Ե. 30։)

Ո՛չ զայն ասէ, թէ զամենայն ինչ՝ որ առաջի դնիցեն, ուղղեսցեն, այսինքն զոր ի մտի դիցեն՝ կարասցեն առնել. (Կիւրղ. ծն.։)


Ուղղընթաց

adj. fig.

straight (road);
just, virtuous.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ այնպէս ծովու ալէկոծութիւնք հարկանեն նաւուղղին յուղղընթաց ճանապարհէն, որպէս վարդապետաց բռնութիւն (լինին) ուսողացն զանազան յօժարութիւնքն. (Եփր. աւետար.։)


Ուղղորդ, աց

adj. adv.

straight, direct, perpendicular;
directly, quite straight, perpendicularly, apeak.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչինչ ուղղորդ պատասխանի առնէ, այլ անդէն ընդդէմ հարցանէ. (Ոսկ. մտթ.։)

Ուղղորդ ի ներքուստ ի վեր բերեալ լինի։ Լեառն՝ ուղղո՛րդ ի յերկրէ բուսեալ։ Որք ուղղորդ ընդ արեւելս հայիցին։ Ստուերն ուղղո՛րդ յարեւելս անկանի։ Ոչ կարէին զնա ուղղո՛րդ տանել՝ վասն ի քարշ անկանելոյն. (Նիւս. կուս.։ Խոր. ՟Ա. 11։ Շիր.։ Ճ. ՟Գ.։)

Ոչ չարաչար ծանեար, այլ ուղղորդ փառաւորեցեր։ Յարաժամ տեսանել զտէր, եւ ուղղո՛րդ հայել, եւ ոչ իւիք աղտեղեօք տեսութեանցն գարշանալ. (Անթիպատր.։ Նիւս. երգ.։)


Ուղղորդութիւն, ութեան

s.

perpendicularity.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ զի՞նչ կամի ձեւոյն ուղղորդութիւն. (Նիւս. կազմ.։)


Ուղղութիւն, ութեան

s. fig.

direction;
regularity;
rectitude, uprightness, integrity, justice, equity;
correction, rectification, adjustment, amendment;
redress, reformation;
direction, tendency;
— վարուց, moral tendency, conduct, morality, morals;
— բարուց, correction of morals;
գիրք ուղղութեանց, the Book of Jasher;
ածել յ—, to reclaim, to correct;
յ— գալ, to be reclaimed, corrected, to repent.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղութիւն եւ ծռութիւն, եւ որ ինչ սոցին նման է. (Արիստ. որակ.։)


Ուղտապան, ի

s.

camel-keeper;
camel-driver.

· Calfa

NBHL (1)

Դարմանիչ եւ վերակացու ուղտուց.


Ուղտաքաղ

s.

chimaera, fabulous monster half camel half deer.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն եղջերուաքաղս, այլեւ փղաքաղս եւ ուղտաքաղս զլուծմունսդ կասկածեմ գոլ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)


Ուղփաճեմ

adj.

cf. Ուղփեան.

· Calfa

NBHL (2)

Սխրալի ուղփաճեմ շաւղօք զգուշացուցեր քեզ չու. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)

Լոյս, ճաճանչ ... լուսափայլ, ըղփաճեմ, արեգակնափայլ»։


Ումեկաւոր

adj.

kind, bountiful, beneficent.

· Calfa

NBHL (1)

Վաստակաւոր. արդիւնակից. յարդիչ արդեանց.


Ումպէտ, ում եւ պէտ

adj. adv.

useless, worthless, futile, flimsy;
whatever, whatsoever;
uselessly.

· Calfa

NBHL (3)

Ումպէտ գործոց հետեւիք։ Զբաղեալ յումպէտ գործս։ Ի չնչին եւ յումպէտ իրսն. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։ Լմբ. պտրգ.։)

Ումպէտ կարդաս նոցա (դից՝) արարիչ. (Ագաթ.։)

Ոչ եթէ վայրապար ինչ ո՛ւմ եւ պէտ մարդոյ հաւատացին զայս առաքեալքն։ Յո՛ւմ եւ պէտ տեղիս աղօթել. (Բրս. ի ստեփ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ուն

s.

having, taking, hold;
cf. Ոյն.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ ունկն հատաւ, անդէն եդեալ սքանչելեօք. սակայն ձեռքն յուն երախտաւորին ոչ թափեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Ունակ, աց

adj.

having, containing.

· Calfa


Ունակական, ի, աց

adj.

habitual;
habituated, inured;
innate, inborn.

· Calfa

NBHL (2)

Ունակացեալ ինչ իբր բնաւորական.

Կեալ ասեն եւ զամենեւին անշունչսն ունակական կենդանութիւն (գոլոյ). (Նիւս. բն.։)


Ունականամ, ացայ

vn.

to habituate, to accustom oneself.

· Calfa

NBHL (4)

Ունական ջերմութիւն կորուսանէ զենթակայն։ Ունական ջերմն՝ անչափութիւն է. (Անյաղթ պորփ.։)

Միով բարի եւ օգտակար ներգործեցան, միւսովն չար ուապականիչ ունակացան (տարերք). (Շ. իմ. եղակ.։)

Ոչ երբէք մարմին բոլորն որպէս բոլոր յամենեցունց ունականայ. (Անյաղթ պորփ.։)

Սիրտ մտախոհի առն, այս ինքն գիտութեանց քննողին. զորս մտատարս կոչէ՝ զմեր միտս ունականալով. (Համամ առակ.։)


Ունակութիւն, ութեան

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.

· Calfa

NBHL (3)

Ունակութիւն սրբազան ընձեռեն, զի մի՛ դարձեալ ի չարէն ըմբռնեսցին։ Չարանան՝ բարեաց ունակութեանց եւ ներգործութեանց նուաղութեամբ. (Դիոն. եկեղ.։)

Ունակութիւն աստանօր ոչ որակութեան իրիք յարամնայի է նշանական, այլ ըստ ունելոյ յարաձգութեան, այս ինքն կալման»։

Եւ ոչ մի ունակութիւն կալուածոց անձին իւրում ծնանի, այլ այնմ որ ունին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 37։)


Ունայնաբար

adv.

vainly, to no purpose, uselessly.

· Calfa

NBHL (1)

Ունայնաբար աշխատին, եւ ոչինչ օգտին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)


Ունայնահաւատ, ից

adj.

of false religion, infidel, misbelieving;
of little faith, incredulous.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձեալ թշնամանես՝ ո՛ւնայնահաւատ. փոքր ինչ անսա՛ (կամ սանձեա՛) զսպառնալիսդ. (Առ որս. ՟Ը։)


Ունայնաձայն բան

sn.

cf. Ունայնաձայնութիւն.

· Calfa


Ունայնաձայնութիւն, ութեան

s.

word or discourse void of meaning;
chatter;
erroneous doctrine.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ նեստորի ունայնաձայնութեանն, կամ ունայնաձայնութեանցն։ Ի բա՛ց փախիցուք ի նոցա կործանիչ ունայնաձայնութեանց. (Պրպմ. ստէպ։)


Ունայնաձեռն

adj. adv.

empty-handed;
with empty hands.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ երեւեսցիս առաջի տեառն աստուծոյ քում ունայնաձեռն։ Մի՛ մտցես ունայնաձեռքն առ սկեսուրն քո։ Ելանէին ի մարտ պատերազմի պատերազմական գործեաւ ... օգնել դաւթի ոչ ունայնաձեռն. (Օր. ՟Ժ՟Զ. 16։ Հռութ. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 33։)

κενός vacuus, vanus χεροκένως vacuis manibus. Ձեռնունայն. դատարկաձեռն. ձեռքը դարտակ, պարապ ձեռքով, ընծայ մը չբերելով.


Ունայնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ունայնացաւ աթոռ թագաւորութեան իւրոյ, իբրեւ մարմնացաւ. (Բրսղ. մրկ.։)


Ունայնավար

cf. Ունայնարուեստ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զհետ վարի ունայն իրաց. եւ Որ ինչ ի զուր ի վար արկանի.


Ունելի, լւոյ, լեաց

adj.

holding, taking.

· Calfa

NBHL (2)

Զճրագարանս, եւ զունելիս, եւ զյարդարիչս։ Զաշտանակն լուսոյ, եւ զերկոսին ճրագարանսն նորա, եւ զունելիս նորա, եւ զբազմակալս նորա. (Ել. ՟Լ՟Ե. 24։ Թուոց. ՟Դ. 9։)

ՈՒՆԵԼԻՔ գ. λαβίς forceps. Գործի ունելոյ, ըմբռնելոյ. աքցան, եւ բազմակալ ճրագի. ...մագաս. որ է առաւել յարդարիչ. եբր. մէշքախայիմ.


Ունեւոր

adj.

rich.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՒՆԵՒՈՐ եւ ՈՒՆԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Առաւել ռմկ. իբր Ընչեղ, Ընչեղութիւն.

Թէպէտ յընչից աղքատք են, սակայն մեղօք հարուստք եւ ունեւորք։ Ունեւորութիւն կրկին իմանի . է՛ որ ըստ գոյից, եւ է՛ որ ըստ մեղաց. (Բրսղ. մրկ.։)


Ունեւորութիւն, ութեան

s.

richness.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՒՆԵՒՈՐ եւ ՈՒՆԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Առաւել ռմկ. իբր Ընչեղ, Ընչեղութիւն.

Թէպէտ յընչից աղքատք են, սակայն մեղօք հարուստք եւ ունեւորք։ Ունեւորութիւն կրկին իմանի .է՛ որ ըստ գոյից, եւ է՛ որ ըստ մեղաց. (Բրսղ. մրկ.։)


Ունծայ, ի

cf. Ունկի.

· Calfa

NBHL (3)

Բիւր քանքարոց խնդիր, ես չունիմ կշիռ մի ունկի». իմա՛ իբր միունկի. մեկ օնձայի չափ. կամ ունկ, ունկի, իբր ունկւոյ։

Ունկին վեց դահեկանի (այսինքն դիդրաքմայի) կշռորդ է, եւ տասներկու լիտր մի։ Ունկին դարձեալ երկու սատեր է։ Մնասն ըստ իտալացւոց քառասունչորս ունկեաց կշռորդ է. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)

ՈՒՆԾԱՅ ՈՒՆԿԻ. (վրիպակաւ գրի եւ ՈՒԿԻ, ՈՒԿՆԻ. որպէս եւ ռմկ. նուկի ). Բառ լտ. ո՛ւնչիա. uncia. յորմէ յն. ὁγκία, ὁγγία . իտ. oncia. Երկոտասան տրամ. կամ ՟Ժ՟Բ մասն մեծի լտեր. որպէս եւ ութ տրամ, կամ տասներկուերորդ մասն փոքու լտեր, եւ այլն. մըթխալ. մըսխալ. մանրիկ դրամ կամ դրամակշիռ, խերեւէշ. օնձա.


Ունկնդիր, դրաց

s. adj.

auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.

· Calfa

NBHL (2)

Ունկնդիր եղեւ յակոբ հօր եւ մօր իւրում։ Ունկնդիր եղեւ աբրամ ձայնի սարայի։ Եւ ոչ եղեր ունկնդիր այնմիկ։ Ունկնդի՛ր լերուք առաջնորդաց ձերոց.եւ այլն։

Յղեաց խոսրով. այլ նոքա ասէ չլինէին ունկնդիր։ Որում ոչինչ ունկնդիր եղեալ տիրան. (Խոր. ՟Բ. 64։ ՟Գ. 16։)


Ունկնդրեմ, եցի

vn.

to lend one's ear to, to listen, to auscultate, to hear, to hearken to, to grant;
to obey.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ է պարտ ձեռնադրութիւնս առնել առաջի ունկնդրողաց (կամ ունկնդրաց)». իմա՛ երախայից եւ ապաշխարողաց։


Ունկնդրութիւն, ութեան

s.

listening;
audience;
auscultation;
obedience.

· Calfa

NBHL (2)

Լա՛ւ է ունկնդրութիւն քան զզոհ ընտիր։ Լսել լուր բազում ունկնդրութեան։ Ասէին, լո՛ւր մեզ բահաղ, լո՛ւր մեզ, եւ ոչ գոյր բարբառ, եւ ոչ ունկնդրութիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 22։ Ես. ՟Ի՟Ա. 7։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 26։)

Ապա եթէ մինչ յունկնդրութեան էր, հիւանդութիւն հասցէ, տացեն զօրէնս (այսինքն զսուրբ խորհուրդս)։ Մինչդեռ ի դրունս ունկնդրութեան կացցէ. (Կանոն.։)


Ունողութիւն, ութեան

s.

possession;
power, authority;
շուրջ —, circuit, circumference.

· Calfa

NBHL (1)

Հինգ հարիւր չափուց ասպարիզաց մերձ՝ շուրջ ունողութեամբ (այսինքն շրջապատաւ) (Խոր.աշխարհ.։)


Ուշաբարձ

adj.

maddening.

· Calfa

NBHL (2)

Բարձօղ ուշոյ. ցնդիշ խելաց. ցնորեցուցիչ.

Արբոյց մեզ տէր մրուր ուշաբարձ, եւ տրտասուս չափով. (Կիր. պտմ.։)


Ուշաբերեմ, եցի

va.

to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.

· Calfa

NBHL (4)

Եթէ տրտմութիւն հասանիցէ, այնպէս ուշաբերեսջիր, որպէս եւ քրիստոսին։ Վաղվաղակի ի լոկ բանէն ուշաբերեալ կազդուրեաց։ Զիա՞րդ կարիցեմք ուշաբերել, յորժամ այնչափ սահեալ ալիք զմեօք ծփիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։ եւ ՟Բ. 8։)

Ոգի առեալ թեթեւանայր ի ցաւոցն, եւ ուշաբերեալ՝ ասէր, ո՞ւր էիր (տէր) մինչեւ ցայժմ. (Աթ. անտ.)

Ահաբեկ լեալ՝ ուշաբերել (կամ յուշաբերիլ) ոչ կարէր. (Վրք. հց. ՟Ի։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՈՒՇԱԲԵՐԵՄ ՈՒՇԱԲԵՐԻՄ եցայ. ձ. μνημονεύω recordor եւ φρονήσιν ἕχω, ἁναπνεύω resipisco, respiro. Յուշ բերել զմոռացեալն. յիշել. որոճել. ի միտ առնուլ. եւ Ի միտս՝ յինքն՝ յուշ գալ. անձին զգալ. զգաստանալ. խելաբերիլ. հանդարտիլ. զօրանալ.


Ուշաթափ

adj.

cf. Մտաթափ;
beside oneself, out of one's mind, having lost all sensation.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբ եկեղեցի զխորհրդական ճաշակումն վասն բազում պատճառաց ոչ տայ ուշաթափից. (Մխ. ապար.։)


Ուշեղութիւն, ութեան

s.

good memory, intelligence.

· Calfa

NBHL (1)

Տրամադրեալ անտրամադրական՝ տառին ի սա ուշեղութեան». այսինքն իմաստութիւն հօր իբրու արձանագրեալ ի խաչի. (Մագ. ոտ. խչ.։)


Ուռենի, նւոյ, նեաց

cf. Ուռի.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ուռենիք անպտուղք, այլ՝ ծառք պտղաբերք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)


Ուռեց

cf. Ուռոյց.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ վէրք յայտումն, որ է ուռէց. (Գէ. ես.։)


Ուռկանոս

s.

Vulcan, god of fire and of smiths;
vulcano, Etna, Vesuvius.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սիկիլիա ուռկանոս, որոյ միշտ կատարն հրով տոչորի. (Երզն. լուս.։)


Ուռճալի

adj.

cf. Ուռճալիր.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս լուսին, մինչ ի լուսալիրն լինել եւ ուռճալիր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 33։)


Ուռճալիր

adj.

flourishing, flowery, in full bloom or vegetation;
filled up, abundant, plentiful.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս լուսին, մինչ ի լուսալիրն լինել եւ ուռճալիր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 33։)


Ուռճանամ, ացայ

vn.

to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.

· Calfa

NBHL (1)

Լցեալս եւ ուռճացեալս արդարութեան պտղովք։ Ոչ միայն բանիւ ուռճացեալ, այլեւ ի գործ պատերազմաց ընդ առաջինսն թուեալ. (Ոսկ. համբ.։ Խոր. առ արծր.։)


Ուռնադղորդ

adj. adv.

resounding;
clanging;
with hammering;
— բոմբիւն, hammer-blow;
clang;
— հնչէին սալք, the hammer-blows resounded on the anvil.

· Calfa


Ուռնում, եայ

vn. fig.

to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.

· Calfa

NBHL (4)

Էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, եւ ուռնոյր։ Իբրեւ զփուքս դարբնաց ուռուցեալ։ Պայթուսցէ զնոսա անշշունչս ուռուցեալս։ Ուռուցեալ հերձաւ ընդ մէջ.եւ այլն։

Իբրեւ ուռաւ եւ ծանրացաւ, հատաւ չուանն՝ զորմէ կախեալ կայր, եւ անկաւ, հերձեւ եւ պայթեցաւ. (Ոսկ. գծ.։)

Աչքն ուռուցեալ էր յարտասուելոյն։ Գտաւ զնա ուռեալ, եւ հարեալ ի մժեխացն թունից. (Վրք. հց.։)

Ուռուցեալ ի փչմանէ օդոյն. (Խոր. ՟Գ. 37։)


Ուռուցանեմ, ուցի

va.

to swell, to puff out;
to bloat;
to stuff;
to tumefy, to raise.

· Calfa

NBHL (1)

Արկին ընդ բերանն ջուր սափորով, մինչեւ ուռուցաւ որովայնն. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Է.։)


Ուռուցիկ

adj. fig.

swelled out, puffed up, bloated, turgent;
swelling, puffing;
proud, fastuous, pompous;
— հողմն, tempestuous or stormy wind, gust;
— ոճ, turgid, inflated or fustian style;
— հերք, wavy hair.

· Calfa

NBHL (1)

Քացախուտ վարք չարութեան, եւ ուռուցիկ փքացումն թեթեւամտութեան. (Խոսր.։)