Definitions containing the research չ : 10000 results

Բռնակալ, աց

adj. s. tyrant, despot, usurper;
բռնակալ լինիմ, cf. Բռնակալեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ԲՌՆԱԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. չ.ն. ԲՌՆԱԿԱԼԵՄ, եցի. τυραννεύω, δυναστεύω tyrannidem exerceo, impero, regno Բռնանալ. իշխել. տիրել. տիրաբար կամ բռնութեամբ առնուլ, ունել. նուաճել՝ որպէս հզօր, կամ որպէս բռնաւոր հարստահարօղ.


Բռնակալու

cf. Բռնակալ.

· Calfa

NBHL (1)

Բռնակալուք՝ պիտակապէս կոչեալ թագաւորք. (Վահր. յայտն.։)


Բռնակալութիւն, ութեան

s.

tyranny;
despotism.

· Calfa

NBHL (2)

Յորմէ տակաւին եւս երկնչէր Պիղատոս, քակտեաց (Յիսուս) զբռնակալութեանն զայն կարծիս։ Պիղատոս յերկիւղի էր, եւ զարհուրէր վասն բռնակալութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։ Բրսղ. մրկ.։)

Նախծին որդին թագաւորէր՝ մինչեւ ցկիփսեղեայ բռնակալութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Բռնական, ի, աց

adj.

violent, tyrannical.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ինչ լինի բռնութեամբ. կամ Բո՛ւռն եւ հարկեցուցիչ. (առաւել ըստ յետին ոճոյ)

Եւ որպէս Բռնողական. պնդացուցիչ. զսպիչ.

Բժիշկք նախ դեղըմպութեամբ զհիւանդաց մաղձն արտաքս բերեն, եւ ապա բռնական դեղօք զախտն փարատեն եւ յառողջութիւն ածան. (Լծ. կոչ.։)


Բռնահարութիւն, ութեան

s.

vexation, oppression.

· Calfa

NBHL (1)

Անմեղանչելիք մնան ի բռնահարութեան մերկ ձեռին՝ որպէս զգաւազանդ. (Արշ.։)


Բռնամահ

adj. s.

died by a violent death, killed, murdered;
self-murderer.

· Calfa

NBHL (1)

βιοθάνατος qui violenta morte periit Բռնի մահացեալ. սպանեալ՝ որպէս գազանակուր, սրախողխող. մեռեալ ի խաչի. ի մահ մատնեալ յայլոց, կամ անձամբ անձին, որպէս անձնասպան.


Բռնամարտիկ

s.

wrestler, pugilist, boxer, athlete, martial, warliko;
inexpugnable.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս ի պատերազմունս զօրավարքն առնեն, զբռնամարտիկ տեղի ինչ հմտագունից քաջամարտացն տալով. (Ոսկ. գծ.։)

Տային զանձինսն իւրեանց ի մարզիչս եւ ի բռնամարտիկս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14.) իմա՛ յասպարէզ խաղուց, ըստ յաջորդ նշ։


Բռնանամ, ացայ

vn.

to encroach, to invade, to subject, to tyrannize, to rule, to reign.

· Calfa

NBHL (2)

Բուսիրոս առ կողմամբքն Նեղոս գետոյ բռնանայր։ Կիփսեղոս կորնթացւոց բռնացաւ։ Պանետիոս նախ ի սիկիզիա բռնացաւ։ Զբռնացելոյն երուսաղեմացւոց զՍողոմոնէ ասեն առաքեալ առակս առ իմովմոս (այսինքն առ քիրամ, ասէ փիւնիկեցի գրիչն). (Եւս. քր.։)

Բռնացեալ պահէր զկենդանական շունչս. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Բռնաւոր, աց

adj. s.

violent, impetuous;
tyrant, usurper.

· Calfa

NBHL (3)

βίαιος vehemens, violentus եւ այլն. Բուռն. սաստիկ. զօրաւոր ինչ. ուժգին, բռնական. բռնաւորական.

Ոչ նա բռնաւոր, եւ սա տկար ոք. (Եզնիկ.։)

Անհողմութիւնս, եւ շունչս բռնաւորս։ Յաղագս բռնաւոր թշնամանաց, հարուածոյ, վիրաց։ Բռնաւոր ահիւ հարկաւորաւ։ Ծովուն պատառեցելոյ, եւ բռնաւոր խզմամբ այրս անդր ժողովեցելոյ. (Փիլ.։)


Բռնաւորաբար

adv.

tyrannically.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բռնաւորաբար հպեալ։ Մինչեւ ցքո բռնաւորաբար ի ներքս վազելն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. թղթ.։)


Բռնաւորեմ, եցի

va.

to force;
to tyrannize, to encroach.

· Calfa

NBHL (2)

Բուռն առնել. բռնադատել. ստիպել. եւ Պինդ ունել զանձն իւր, կամ զայլ ինչ.

Բռնաւորեա՛ փոքր ինչ զմիտսդ։ Բռնաւորեալ զինքն, եւ փոքր ինչ արգելեալ զարտասուսն. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Բռնաւորութիւն, ութեան

s.

tyranny.

· Calfa

NBHL (1)

Եղանին մեղքն մեղանչականացն ի բռնաւորութենէ չարագործութեանն։ Ոչ ըստ սահմանելոյ ինչ հրամանի կոտորածքն գործիցին, այլ ի բռնաւորութենէ հինին. (Եզնիկ.։)


Բռնեմ, եցի

va.

cf. Ըմբռնեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Մի՛ յագեսցիս, այլ բռնեսցես զքեզ՝ որչափ կարօղ ես, ի կարգ պահոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Զոր ինչ սիրեմքն, բռնեմք. (Գէ. ես.։)

Դադարեա՛ ասէ զայսր անուան չարիս բռնելով. յն. գերաքննել. (Բրս. ի հայեաց.։)


Բռնի

adv. adj.

violently, forcibly, in spite of, by all means, involuntarily;
forced, violent, involuntary, constrained;
bound.

· Calfa

NBHL (2)

Բռնի զուրուք մեք ոչ կերաք եւ արբաք. (Նեեմ. ՟Ե. 14. 18։)

Ոչ եթէ բռնի ինչ վարելով։ Բռնի կալցին եւ տարցին. (Եղիշ.։)


Բռնութիւն, ութեան

s.

violence, force, concussion, constraint;
usurpation, tyranny;
push, assault, vehemence, vivacity, transport;
fury, phrensy, impetuosity.

· Calfa

NBHL (3)

Առ վշտի բռնութեան ծառայէին մարդիկ։ Հանից զձեզ ի բռնութենէ եգիպտացւոցդ։ Քաղաք ամենեւին սուտ, բռնութիւն ի մէջ նորա։ Յաղթահարել կամ վարել բռնութեամբ։ Ածին զնոսա ոչ բռնութեամբ։ Մեծաւ բռնութեամբ ի ձեռաց մերոց եհան.եւ այլն։

Բռնութիւնք զիրաւունս ոչ տան ճանաչել. (Փարպ.։)

Ի բռնութենէ հողմոյ արմատաքի խլեսցի։ Զբռնութիւնս հողմոց։ Հրոյ եւ ոչ մի բռնութիւն։ Յորդութիւն ջրոց հոսելոց բռնութեամբ։ Կամ զջրոց բռնութիւնս։ Բռնութեամբ հրացան բարկութեանցն։ Լերինք խորտակեցան բռնութեամբ։ Ի պտուտից բռնութեանն։ Յետին կողմն քակէր ի բռնութենէն.եւ այլն։


Բրաբիոն, աց

s. bot.

recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարտ քո ոչ առնեմ առանց բրաբիոնի. (ՃՃ.։)


Բրածեծ

adj.

struck with a stick;
— առնել, to bastinade, to beat with a stick;
— գան, to bastinado;
— լինել, cf. Գանահարեմ

· Calfa

NBHL (3)

Առ ոչինչ համարէր զբրածեծս գանիցն։ Բրածեծ գանի համբեծէ. (Ճ. ՟Ա. ՟Թ.։)

Եւ ոչ զբրածեծ գանին գրեաց ինչ զվիշտս. (Ագաթ.։)

Բրածեծ առնէին զանձն նորա ի կախաղանի անդ։ Ոչ գրեալ ինչ զբրածեծն առնել՝ քաջապէս համբերէր։ Ի բրածեծ առնելն. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ՞ կթ։ Նար. երգ.։)


Բրածոյ

adj. s.

hollowed;
—ք, fossil.

· Calfa

NBHL (1)

Շիրիմս քարակոփս, եւ տունս բրածոյս յօրինէ. (Յհ. կթ. (եթէ չիցէ գրելի՝ Բռածոյ։))


Բրդեմ, եցի

va.

to crumble;
— ի բարկութիւն, — ի սրտմտութիւն բարկութեան, to be on a passion, to be angry, mad.

· Calfa

NBHL (2)

Սովեցելում ոգւոյդ ոչ բրդեցեր զմարդասիրութեան հացն. (Մաշկ.։)

Ոչ սակաւ ինչ ձայն ամբոխի ի վերայ նորա ածեալ բրդեալ հեղոյր. (Յհ. կթ.։)


Բրդոռ

s.

ospray.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն թռչնոյ.


Բրեմ, եցի

va.

to dig, to hoe, to dig with a mattock, to hollow, to trench, to sink, to undermine;
to scratch.

· Calfa

NBHL (4)

ὁρύσσω, -ττω, ἑξορύττω fodio (լծ. փոսել) effodio, κατασκάπτω suffodiendo everto, diruo Բրով կամ բրչաւ փոս հատանել. փորել եւ հանել զմիջինն. բանալ. ծակել. պեղել. յատակել. քանդել. եւ Ի բաց կորզել, քանցել.

Եթէ զաչս մեր բրեսցես, ոչ եկեսցուք առ քեզ։ Բրեցին զաչս նորա. եւ այլն։

Մինչեւ զոսկերս անգամ հարցն բրեաց ի գերեզմանացն. (Խոր. ՟Գ. 29։)

Բրել զաչս, կամ զականջս. (Նար. ՟Հ՟Դ։ Եղիշ. ՟Ը։)


Բրէտ

s.

wasp.

· Calfa

NBHL (1)

Զազգս մանունց եւ զանզօր թռչնոց զբրիտաց. (Վեցօր. ՟Ը։)


Բրտանամ, ացայ

vn.

to become rude, rough, gross or uncivil;
to thicken.

· Calfa

NBHL (4)

σκληρύνομαι duresco, ξηραίνομαι areo, aresco, τυλοῦμαι calleo, πήγνωμαι pangor, algeo Բիրտ լինել իրաց, այսինքն խիստ եւ պինդ կամ կարծր՝ որպէս բիր կամ փայտ. խստանալ. կոշտանալ. պնդանալ. պաղիլ. չորանալ. քոս կապել. պնտանալ, պինտնալ, կարծրնալ, սառիլ, փատ կտրիլ.

Բրտացան նոքա, եւ եղեն իբրեւ զփայտ չորացեալ. (Ողբ. ՟Դ. 8։)

Գաւազանն Մովսեսի բրտացեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Ի ցնցոտիս զոք տեսանէիր, եւ ի ցրտոյ բրտացեալ։ Աչքն ի տքնութենէն բրտանան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։ ՟Գ. 8։)


Բքաբեր

adj.

stormy;
snowy, full of snow.

· Calfa

NBHL (2)

Ի զանազան հողմոց բքաբեր շնչմանց. (Լմբ. եկեղ.։)

Ոչ ի ժամանակս ձմերայնին, եւ ի բքաբեր գիշերային հին օրինացն. (Մխ. ապար.։)


Բօթ, ի, ոյ

s.

sorrowful news.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγγελία nuncium (sinistrum), rumor (malus) վր. ասի, եւ գրի բավթի. Լուր ձախօղ եւ տխուր. գոյժ. համբաւ չար եւ ցաւալի՝ զեղելոց եւ զլինելեաց. գէշ՝ սեւ՝ բօթ խապար. (իսկ փօթ՝ է կեղակարծ եւ խիթալի չարիք).


Բօթաբեր, աց, ից

adj.

that brings sad news, sorrowful;
bearer of unhappy news.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Որ ինչ կրէ յինքեան զբօթ. որպէս բօթալի.


Գ (kim)

s.

the third letter of the alphabet and the second of the consonants. It is sometimes confounded with or used for the letters կ and ք;
three;
third.

· Calfa

NBHL (3)

Տառ բաղաձայն՝ ի կարգէ իսպառ անձայնից, անուանեալ գիմ, որ ի յարիլն ընդ ձայնաւոր՝ տայ հնչիւն փափկիկ, նուրբ քան զք, եւ թաւ քան զկ, այլ առաւել մերձաւոր սմին եւ լծորդ.

կ. մանաւանդ թէ զկնի ն տառի՝ գ հնչի կակուղ որպէս կ. վասն որոյ եւ անխտիր գրի, անգիւն, անկիւն. վտանգ, վտանկ. ժանգ, ժանկ. տունգ, տունկ. եւ այլն. որպէս եւ գայթակղիմ, գայթագղիմ. կղերք, գղերք։

Գ. Ուրեք ուրեք լինի լծորդ եւ ընդ ք. զոր օրինակ թագչել, թաքչել. չոքայ, չոգայ. փափագ, փափաք։


Գագաշիմ, եցայ

vn.

cf. Բանդագուշիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Գարգաշել (կամ գարգաչել). (Հին բռ.) խելագարել։


Գագացեմ, եցի

vn.

to crow (of a cock).

· Calfa

NBHL (1)

Կարկաչել, խօսել հաւու. կռկռալ.


Գազաղանամ, ացայ

vn.

to be reduced to ashes, to burn to ashes.

· Calfa

NBHL (1)

Կատարեաց ի հրաշալի աստուածաբանութիւն ... այնչափ կայծակնաճաճանչեցուցեալ, որով գազաղացան մոգուցն լեզուք (այսինքն պապանձեցան). (Խոր. ՟Գ. 65։)


Գազանաբար

adv.

brutally, fiercely, cruelly.

· Calfa

NBHL (2)

Գազանաբար գոչելով՝ առհասարակ դողացուցաներ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Հեղի հայրն նոցա ոչ սաստեաց ի նոսա գազանաբար, այլ թոյլ եւ լոյծ բանիւք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Գազանաբարոյ, ից

adj.

brutal, beastly, fierce, inhuman, savage, wild, rude.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ որպէս Գազանական, գազանային ինչ.


Գազանաբեկ

adj.

torn by a wild beast.

· Calfa

NBHL (3)

Ըզգազանաբեկն ռչ բերի առ քեզ։ Զմիս գազանաբեկին։ Ճարպ մեռելոտւոյ եւ գազանաբեկաց. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 38։ Ել. ՟Ի՟Բ. 31։ Ղեւտ. ՟Է. 24. եւն։)

Զուարակ կամ ոչխար գազանաբեկ. (Նեղոս.։ Նար. ՟Ի՟Է։)

Զգազանաբեկս ոչխարաց հոգան. (Մանդ. ՟Դ։)


Գազանակերպ

adj.

like a wild beast.

· Calfa

NBHL (3)

Գազանակերպ ինչ պատկերք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)

Աթոռոց չորից՝ գազանակերպից. (Գանձ.։)

Ոչ ալիքն անհամբոյրք հեղձուցին զնա, եւ ոչ գազանակերպն՝ որ եկուլ զնա, ապականեաց եւ կորոյս. (Ոսկ. ապաշխ. յն. եւ ոչ կէտ վայրենագոյն քան զալիս։)


Գազանամարտ

adj. s. that fights with wild beasts;
combat and place to combat with wild beasts;
— ի լնել, to combat with wild beasts.

· Calfa

NBHL (3)

θηριομάχος qui cum feris pugnat Որ մարտնչի ընդ գազանս. գազանակռիւ.

ԳԱԶԱՆԱՄԱՐՏ ԼԻՆԵԼ. Մարտնչել ընդ գազանս.

Ո՞չ դու այն ես՝ որ գազանամարտ եղեր յանտիոք. (Ճ. ՟Ա.։)


Գազանամարտիկ

adj.

cf. Գազանամարտ.

· Calfa

NBHL (2)

Բազումք ի մարդկանէ ի պահս իբրեւ ի գազանամարտիկ ինչ կազմեալ են. (Ոսկ. ապաշխ.։)

Ոչ ձիընթացիւքն մեծամեծս պարծիմք, եւ ոչ ասպարիսօք, եւ գազանամարտկօք. (Առ որս. ՟Ը։)


Գազանամարտութիւն, ութեան

s.

combat with wild beasts.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորն թրակացւոց առ գազանամարտութեան նահատակութիւն կոչեաց զնա. (Ոսկիփոր.։)


Գազանամիտ, մտաց

adj.

brutal, beastly, fierce, savage, inhuman, cruel.

· Calfa

NBHL (1)

Եթե չարաբարոյ իցէ, առիւծ գազանամիտ է. եթէ յափշտակօղ իցէ, գայլ է։ Զգազանամիտ բարս մարդկան կոչէ գայլս, եւ զգօնամիտս կոչէ գառինս. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ես.։)


Գազանամտութիւն, ութեան

s.

cf. Գազանաբարոյութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Յորպիսի գազանամտութիւն գրգռեցաւ ազգ մարդկան։ Առիւծ աստ զներոն կոչէ վասն գազանամտութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Եւ արդ այս սակա՞ւ ինչ գազանամտութեան նշանակ իցէ. (Ոսկ. ես.։)


Գազանային

cf. Գազանական.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանային չարութիւն, անմտութիւն, կիրք, անձն, դէմք, խումբ. (Փիլ.։ Լմբ.։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ.։ Մագ.։ ՟Ծ՟Է։ Նար. մծբ.։)


Գազանանամ, ացայ

vn.

become cruel, savage, to be fierce.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց (նոյի եւ դանիէլի) ոչ գազանացան. (Վրդն. սղ.։)


Գազանասիրտ

adj.

ferocious heart.

· Calfa

NBHL (1)

Այնժամ գազանասիրտք եղեն, զի ոչ մնացին ժամանակին. (Վանակ. յոբ.։)


Գազանութիւն, ութեան

s.

brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.

· Calfa

NBHL (2)

Գազանութիւնք չարաց. (Շ. մտթ. յռջբ։)

Մռնչեալ առիւծաբար գազանութեամբ անտոնինոս. (Խոր. ՟Բ. 22։ (Իսկ Սարգ. յկ. ՟Դ. ըստ ձ. երկիցս գրի Գազութիւն. որպէս թէ գազանն իցէ իբր փուշ գազ՝ գզօղ եւ պատառօղ)։)


Գազանուտ

adj.

abounding in wild beasts.

· Calfa

NBHL (1)

Ունի եւ տեղիս ինչ նորակերպ գազանուտս. (Խոր. աշխարհ.։)


Գազերբուակ

s.

sort of aromatic gum.

· Calfa

NBHL (1)

Խունկ ինչ ի հնդիկս։ (Խոր. աշխարհ.։)


Դժուարաբեռն

adj.

very heavy, troublesome;
very tired.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ հանգիստ (ետուր) դժուարաբեռն մարմնոյդ. (Վրդն. լս.։)


Դժուարաբոյժ

adj.

difficult to cure.

· Calfa


Դժուարագիւտ, ից

adj.

rare, curious, difficult to find.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի։ Լաւագունին դժուարագիւտ գոլ բնութեամբ. (Փիլ.։)


Դժուարագործ

adj.

difficult, painful.

· Calfa

NBHL (2)

Խնդրէ ի քէն աստուած՝ ոչինչ ծանր կամ դժուարագործ, այլ կարի յոյժ պարզ եւ դիւրին. (Փիլ. բագն.։)

Դժնեայ եւ յոյժ դժուարագործ է անզգամացն անիշխանութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 73.) իմա՛, անբերելի է անտէրունչ մնալն յաստուծոյ։


Դժուարադէպ

adj.

rare, extraordinary, that happens with difficulty.

· Calfa

NBHL (2)

Որ դժուարաւ, կամ չարաչար դիպի։ cf. Դժուարապատահ.

Ո՛չ սիգ դժուարադէպ. (Սիսիան.։)