confectioner.
· Calfa
Քաղցրաբանութեամբ պատրեն ... յանմեղ մարդիկ վաճառականս լեալ, նոքին եւ քաղցրավաճառք են. (Եփր. աւետար.։)
sweet, benign, dear, darling.
· Calfa
(Հեղի զորդիսն) ողոքանօք խնամարկէր քաղցրիկ, Լծ. (կոչ.։)
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
· Calfa
Ի բարերար քաղցրութեանց աստի ստէպ ստէպ պատուեալք։ Մերժեալ ի մերմէ քաղցրութենէ աստի։ Քաղցրութիւն արարեր ընդ ծառայի քում։ Խօսեցաւ ընդ նմա քաղցրութեամբ։ Ոչ ոք է՝ որ առնէ զքաղցրութիւն.եւ այլն։
contemptible, despicable.
· Calfa
Քամահականն այն ցանկութիւնք։ Թէ ախորժէ ոք, եւ չառնէ քամահական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։ Երզն. ոտ. երկն.։)
to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.
· Calfa
Ոչ եթէ աղքատն քամահելի ինչ իցէ. այլ նոքա՝ որ քամահիցեն. եւ ես ընդէ՞ր չքամահիցեմ զայնոսիկ՛ որք ոչ գիտիցենն զարմանալ՝ ընդ որ ինչ պարտ է զարմանալ. (Ոսկ. եբր.։)
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
· Calfa
Եթէ զջուրն (հազարի) քամեալ՝ անապակ ըմպիցէ ոք, սատակի։ Զկարասս յորովայն արկանէր, եւ զթակոյկքն միանգամայն անդր քամէր։ Զամբարեալ թարախ վերիս քամեցի. (Եզնիկ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Նար. ՟Կ՟Ե։)
cf. Քամուք.
· Calfa
Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)
pressing, ooze, residue;
residuum.
· Calfa
Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)
to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.
· Calfa
Ցրուեցան սոքա, այսինքն քայքայեցան ի միմեանց. (Լմբ. սղ.։)
to be dissolved, destroyed;
to be dispersed, spread over;
— յոք, to be violently fond of.
· Calfa
quantity, measure.
· Calfa
Յաղագս քանակի։ Եւ քանակին է՛ ինչ որ տարորոշ է, եւ է՛ ինչ շարունակ. տարորոշեալն, ո՛րգոն, թիւ, բան. եւ շարունակ, ո՛րկէն, գիծ, մակերեւութիւն, մարմին։ Եւ զի քանակ է բան՝ երեւելի է, քանզի ստորաչափի փաղառութեամբ՝ սղիւ եւ երկարաւ։ Իսկապէս եւ տիրաբար քանակ՝ միայն այսոքիկ ասին ասացեալքս. Իսկ այլքն ամեննեքեան ըստ պատահման։ Իւրաքանչիւր ասիցելոցն քանակաց հանգէտ եւ թիւ զո՛յգ եւ անզոյգ ասի, հանգէտ եւ անհանգէտ. (Արիստ. ստորոգ.։)
Երկոքին ազդին՝ քանակն եւ որակն։ Քանակն՝ ի քազմացուցանեմն. եւ որակն՝ իբր ղաստեղս. (Փիլ. լին.։)
to assign the quantity;
to measure;
to contain, to comprehend.
· Calfa
Չի՛ք մարդկան կարելի բնաւ զսահման աստուածային գիտութեանն երագմամբ մտաց քանակել։ Զբանսն ի ձգեալ քանակէ։ Սակաւ բանիւք եւ փոքումբք զմեծ ամեծսն քանակէ։ Եւ դու ի քեզ միայն կամիս զշնորհս նորա քանակել. (Լմբ.։)
what, which.
· Calfa
Քաներո՞րդ մասն այսոքինկ թքանելոյն ի Քրիստոս իցեն, եւ ապտակացն։ Յիշեցուցանէ, թէ քաներո՞րդ է յաբրահամէ, եւ քաներո՞րդ ի գաւդայ. (Առ որս. ՟Ը։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
quantity.
· Calfa
ոչ յաղագս քանիութեան ասաց տէրն, թէ որ ի փոքուն, եւ այլն։ Ոչ ի քանիութենէն, այլ ի նմին իսկ յիրէն պարտական է. (Եփր. աւետար.։)
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
· Calfa
Կամ ո՛ր ոք իցեն այնոքիկ, եւ ո՛րչափ եւ քանիօ՛նք։ ուսցին եւ տեսցեն, քանիօ՛նք։ ուսցին եւ տեսցեն, քանիօ՛ն փոյթ իցէ հովուին վասն հօտից իւրոց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 1։ Մծբ. ՟Ժ։)
Թէ փոքունցն խնամէ ասէ, քանիօ՞ն մեծամեծացն. (Խոսր.։ Երզն. մտթ.։)
brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.
· Calfa
Որպէս յարդարութենէն արդարն կոչի, եւ ի քաջութենէն քաջն։ Զօրավար ոք առաքինի, որ զօրացուցանէ զնահատակս՝ քաջ լինել, մղել զճակատն. (Եզնիկ.։ Իգն.։)
Քաջ մանկունքն (մակաբայեցիք), առաջինագոյն ծնօղն։ Թերեւս ասիցէ ոք յիմաստնոցն ի քաջից։ Բժիշկ քաջ։ նաւուղիղ։ Իբրու առատ ոք եւ քաջ՝ որ ի հաց կոչիցէ։ Որ քաջն է եւ կիրթ յառնուլ զբոլորս լծորդաց. (Ածաբ.։ Աթան.։ Ոսկ.։ ԻԳՆ. ՆԻՒՍ։ Երզն. քեր.։)
Ի պօրոսի բոզոքել՝ զի պահիցի ի քաջի արանցն յանդիմանութիւն ... Եւ դորա ինքնին բողոք կալեալ առ քաջ արանցն՝ խորհեցայ ղրել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 21. 25։)
ՔԱՋ. մ. καλῶς, εὗ, ἅριστα bene, optime, rectissinme. Տիրապէս. բարւոք, կարի. յոյժ. մեծապէս. աղէկ. աղէկ մը.
Ճայ անուանեալ հաւդ՝ քաջ փոքր է մարմնով։ Մեծ է արգակն. բայց ի միմեանցն ընտրութենէ՝ քաջ փոքր է քան զերկինս. (Նոննոս.։ Կոչ. ՟Ե։)
Եւ իբր՝ Կարի՛ քաջ. յոյժ. կամ Գոգցե՛ս գրեթէ. փոքր միւս եւս եւ.
bravely, valiantly, courageously, boldly, heroically.
· Calfa
ἁνδρείως viriliter εὗ bene, optime. Արիաբար. աներկիւղաբար. առաքինաբար. բարւոք. քաջ. կտրճի պէս, աղէկ.
well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
· Calfa
Առաջի նորա զնորա պատգամն խօսիմք, զքաջաբայսս եւ զատոքս եւ զպտղաբերս. (Ագաթ.։)
εὑφυής optime natus, bene crescens, ingeniosus. Որ ի բնէ բարւոք է. բարեբուն. բերրի աճեցուն. առատ. եւ Առատամիտ. ուշեղ. եւ Առոյգ.
well or carefully cultivated.
· Calfa
Քաջ դարմանեալ. բարիոք խնամեալ՝ մշակեալ.
watching, looking well over.
· Calfa
Քաջ գիտօղ. բարւոք նկատօղ. դէտ ճարտար.
very dark, as black as ebony;
— հերք, raven locks.
· Calfa
Վարոք նորա կռածոյք սեաւք իբրեւ զագռաւ. զի վարսք քաջաթուխք կարի յոյժ են երիտասարդաց. (Նար. երգ.։)
cf. Վարուժանակ.
· Calfa
Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)
male bird, cock.
· Calfa
Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)
cudgelling, beating with a staff.
· Calfa
Զվարչահարութիւնսն, եւ զմերկակրութիւնսն, եւ զթաքուստսն. զի այսոքիկ առ արութիւն առածանին. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
cf. Վարսաւիրայ.
· Calfa
Առ վարսավիրայսն նստեալ՝ եւ զհերդ փոքրես. եւ ցմօտակայսն հարցանես եւ ցվարսավիրայսն, եթէ գեղեցիկս զգիսակսդ յօրինա՞ց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
· Calfa
κομήτης comatus, comans, crinitus. Ունօղ զվարսս ամբողջ առանց յապաւելոյ կամ փոքրելոյ՝ որպէս ուխտաւոր նազովրեցի.
Ոչ կնտացեալ ոք վարսաւոր եղեւ. (Արիստ. հակակ.։)
life, habits, manners, conduct, behaviour, morals;
use, employment;
անարատութիւն վարուց, morality;
ընտիր, բարեկիր —, good morals;
անարատ, անբիծ —, pure morals;
գեղեցիկ վարովք վարեցան, they led a good life;
որք գերաշխարհիկք են վարուք, who show themselves pure of heart;
է երբեք զի եւ անբարիք ծնանին օրէնս բարիս, good laws are often produced by evil customs.
· Calfa
χρῆσις usus. Յոքնականն բառիս Վար, իբր վարումն, վարմունք, այսինքն կիրառութիւն իրաց. բանեցնելը, գործածութիւն.
Զաչաց զըստ քնոյն զանգործութիւն ոչ է ի մէջ առնլի. քանզի պակասեն եւ նուազեն վարքն։ Եւ այս չարեաց սահման՝ անիրաւ վարք (իրաց), զոր ի վերայ բարւոյն՝ աստուծոյ տուեալ մեզ. որպէս եւ առ ի յաստուծոյ խնդրեալ առաքինութեան (սահման)՝ ի բարիոք կամակցութենէ ըստ պատուիրանին տեառն վարքն (նոցին իրաց). (Փիլ. իմաստն.։ Բրս. հց.։)
bark, barge, boat.
· Calfa
βάρκα barca. Նաւակ. նաւ. (յն. վարգա. իտ. եւ այլազգ. պա՛րգա, պարգա՛, պարչէ, պարչա. յոքն. պէրագեյխ ).
cf. Վաւաշութիւն.
· Calfa
Ո՛չ հարկաւորք եւ ո՛չ բնաւորականք. որպէս արբեցութիւնք եւ վաւաշոտութիւնք։ Մի՛ ոք կարծեսցէ զվաւաշոտութեան ցանկութիւն կամ զսրամտութիւն՝ յակամայիցն գոլ մեղաց. (Նիւս. բն.։)
cf. Վաւերական.
· Calfa
Ի յիշատակ վաւերական յոքնաթշուառ եւ թարմատար անձինս եղկելւոյ. (Սարգ. յիշատ.։)
authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.
· Calfa
Ի յիշատակ վաւերական յոքնաթշուառ եւ թարմատար անձինս եղկելւոյ. (Սարգ. յիշատ.։)
superiority, pre-eminence.
· Calfa
Պէտս ունին ընթացից եւ փութոյ երկոքին կողմանքն (աշակերտ եւ վարդապետ) եւ առ ի շինուած վեհագունութեան երկաքանչիւրոց եւ այլն. (Ոսկ. ղկ.։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
· Calfa
Պատուէր տայր, զի մի՛ ոք զխորհուրդն ի վեր հանցէ։ Զխորհուրդն նմա ի վեր հանէր. (Եզնիկ.։)
Եթէ էր ոք ի վեր քան զնա. (Եզնիկ.։)
Մի՛ ոք թեթեւ եւ վեր ի վերոյ զհամբերութիւն վարկանիցէ եւ դիւրստանալի. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Ոչինչ ինքն ըստ ինքեան մեծ ասի կամ փոքր, այլ առ այլ վերաբերեալ։ Զոր ոչ է ինքն ըստ ինքեան առնուլ, այլ առ այլ վերաբերեալս. (Արիստ. քանակ.։)
elevation, rise, ascension;
presentation, offering, Anaphora;
relation, reference, regard;
eructation, vomiting;
anaphora;
— ունել, to be in correspondence or relation with.
· Calfa
Ասի լեառն փոքր, եւ կորեակն մեծ ... այլ առ այլ վերաբերութիւն է։ Այսպիսաբար զանազանելով վերաբերութեամբ. (Արիստ. քանակ.։ Պիտ.։)
ՎԵՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Ի վեր տալն ստամոքաց զկերածն. անարսութիւն. զգայռումն. ործ։ Կանոն.։ եւ Բժշկարան.
cf. Վերագայիմ.
· Calfa
Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)
to supervene, to happen, to befall;
to descend, to come.
· Calfa
Առաւօտին մռայլն եւ շաղն, ի տապոյ արեգական՝ յորժամ փոքր ինչ վերագայ, բոլորովին անյայտ լինին. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Զոր օրինակ զթղթոյ վերագիր ոք դրոշմէ, եւ առաջին գիրն բովանդակեալ արտայայտէ զբաղախորհուրդ թղթոյ բանիցն ի ներքս շարագրեալ. (Զքր. կթ.։)
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
· Calfa
Ըստ վկայութեան այնոցիկ՝ որ ի վերագոյն են։ Բարւոք ասացաւ ի վերագոյն։ Զայն գործս՝ զոր համարեցաքն ի վերագոյն. (Եփր. հռ. Եփր. եբր. Եփր. տիտ.։)
ՎԵՐԱԳՈՅՆ. մ. Ի ՎԵՐԱԳՈՅՆ. Ի ՎԵՐԱԳՈՅՆՍ. ἁνώτερον, ἁνωτέρω superius, anterius, supra. Ի վեր անդր. ի նախակարգեալ բանս. փոքր մի յառաջ տեղեաւ կամ Ժամանակաւ. կանխաւ. յառաջագոյն.
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
· Calfa
Որ եւ ոչ գիծ մի երկաթոյ այժմ վերագրել ոք կարէ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
s. rhet. anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
· Calfa
Յայսմ աւուր վերադարձումն է պատուական նշխարաց սրբոյն իգնատիոսի (ի հռովմայ յանտիոք). (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)
to impose, to put upon, to add, to join.
· Calfa
Ի ձեռն իւր ինքեան վերադրեաց ի նա զիւր սրբազանն ներգործութիւն եւ զօրութիւն։ Որքան ինչ է հօր եւ որդւոյ, աստուածապետականին հոգւոյ հասարակաբար եւ միեղինապէս վերադրեն։ Մեծն եւ փոքրն վերադրի ամենեցունց պատճառին։ Օրհնութիւնս վերադրել ամենայնի պատճառին. (Դիոն.։)
Զոր ինչ եւ կամիցի ոք՝ վերադրեսցէ. (անդ։)
to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.
· Calfa
superintendent, overseer, intendant, inspector, director;
prefect, governor;
protector, defender, guardian.
· Calfa
Որ կային ի վերայ նոցա՝ ի վերակացուացն փարաւոնի։ Վերակացուք ստացուածոցն դաւթի։ Վերակացուք բեռնակրաց եւ քարահատաց։ Վերակացու ղեւտացւոց։ Վերակացու լինել եւ հոգ տանել գործոյն։ Վերակացու եղէ քեզ։ Լինել վերակացու ի տան տեանռ ամենայն մարդոյ։ Որ վերակացուն է, փութով։ Վերակացու լինիջիք նմա՝ յո՛ր պէտս իրաց եւ կոչեսցէ զձեզ։ Իւրում տանն իսկ բարւոք վերակացու լեալ իցէ։ Որդւոց իւրեանց բարւոք վերակացու լեալ իցեն։ Բարեաց գործոց վերակացու լինել.եւ այլն։
imminence, nearness.
· Calfa
Որ ոք կամի վերահասու սոցին լինել։ Ոչ կարեմ մտօք վերահասու լինել. (Լմբ. պտրգ.։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
· Calfa
Բաւական է բանի բնութիւն զառաքինեացն յարձակմունսն վերաձգել։ Չորիւք այսոքիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։)
to give a helping hand.
· Calfa
Երկաքանչիւր ոք առ ինքն դարձուցանել վերաձեռնելով. (Բրս. սղ.։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ ՎԵՐԱՁԵՌՆԵԼ. ἑπιχειρέω manum admoveo, conor. Ձեռն տալ ի կանգնել. եւ Ձեռնարկել. գուն գործել.
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
· Calfa
Եթէ վերասցին փորձութիւնք, ոչ ոք եղիցի սուրբ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
· Calfa
director;
bishop.
· Calfa
Փոխանակ նորա զայլ ոք ձեռնադրեսցեն վերատեսուչ հոգւոց նոցա։ Վերատեսուչ հիւսիսական ազինդ. (Վրք. ածաբ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
Զկարգեալ վերատեսուչ աշխարհաց հանել, եւ փոխանակ նորա զայլ ոք առաքել. (Ժող. հռոմկլ.։)
Տարագիր է յաստուածաբանութենէ օտար վերատեսուչ (իբր օտարատեսուչ, այսինքն որ խառնի յայլոյ տեսչութիւն). եւ իւրաքանչիւրոք ի կարգի պաշտաման իւրոյ կացցէ. (Դիոն. թղթ.։)