to become empty, to be emptied.
· Calfa
Է որ յուղղոյն սնանալոյ, եւ որ իստամոքսէ խանգարելոյ։ Յուղղոյն սնանալոյ՝ եւ ի մտաց իսկ անկանի մարդ. (Եզնիկ.։)
labour in vain, labour lost.
· Calfa
Հայէր ի սնավաստակութիւն (կամ թիւնս) նոցա, եւ ժպտէր զնոքօք. (ՃՃ.։ 1)
cf. Սնափառիմ.
· Calfa
Կամեցեալ սնափառիլ, եթէ սրբազանեալ յերկինս վերացաւ։ Այլ եւ սոքա կեմեցեալ սնափառիլ, եւ ցուցանել՝ եթէ համբարձան. (Նոննոս.։)
paint, rouge;
ի — շպարիլ, to use paint, to rouge, to paint, to bedaub oneself or one's face.
· Calfa
Որպէս թէ ասիցէ ոք, թէ գեղեցիկ ի սպիտակէն եւ սնգուրոյն եւ իծարրէն երեւի. (Ոսկ. ես.։)
to become vain;
to be reduced to nothing.
· Calfa
Գնացին զհետ սնոտեաց. եւ սնոտեցան զհետ ազգացն՝ որ շուրջ զնոքօք. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 15։)
to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.
· Calfa
Սնուցանէ մանուկ սառա։ Առ զմանուկդ, սնո զդա ինձ։ Սնոյց զքեզ տէր աստուած քո, որպէս սնուցանիցէք ոք զորդի իւր։ Եթօղ նա անդ զլիւսի՝ սնուցանել զորդի իւր։ Սնուցեանէր զանտիոք զպատանեակն աղեքսանդրի.եւ այլն։
crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.
· Calfa
Զի թէ ճըճի մի փոքրագոյն եւ սողնական, ունի լուսիկ տըպաւորեալ ի յիւր տըտան։ Այլ ու ի զեռնոց թունաւորաց եւ սողնական, խածեալ վերաց նոցուն կազմեն դեղ թափական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
slippery, failing, fleeting, perilous, deceitful.
· Calfa
Յոքնապատիր է եւ սողոսկոտ (կամ սողոսկուտ՝ ծով աշխարհիս). (Մագ. ՟Խ՟Ը։)
sharp, pointed, piercing, cutting, trenchant;
penetrative, acute, perspicacious, keen, subtle, lively;
sharpness;
sharply;
acute accent;
— ձայն, sharp sound, shrill voice;
— ազք, ակն, keen sight;
— ականջ, sharp ear;
— համ, acrid savour;
— ցաւ, acute pain;
— ունկն կալջիր խրատու հօր քոյ, be most attentive to your father's advice.
· Calfa
ընդդէմ բախիցէ ոք ի սուր լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։ 7)
Bacchus.
· Calfa
Διόνυσος Bacchus. Դիոնիսոս՝ որ եւ բոքոս՝ չաստուածն շուայտութեանց եւ արբեցութեանց, իբր վերակացու սպանդից՝ ուտելեաց եւ ըմպելեաց.
cf. Սպանող.
· Calfa
ՍՊԱՆԻՉ ՍՊԱՆՈՂ. φονεύς, φονευτής occisor, homicida. Որ սպանանէ զոք. մարդասպան.
killing, murderous;
assassin, murderer, homicide.
· Calfa
ՍՊԱՆԻՉ ՍՊԱՆՈՂ. φονεύς, φονευτής occisor, homicida. Որ սպանանէ զոք. մարդասպան.
end, term, consumption;
—, ի —, totally, entirely, quite, all, thoroughly;
մինչեւ ի —, to the last extremity, utterly;
մինչեւ ի — ազգին, արշակունեաց, till the extinction of the dynasty of the Arsacides;
մինչեւ ի — շնչոյն, to the last breath;
— եբարձ զայն ի միջոյ, he achieved its destruction;
ի սպառ, to the end;
finally, at length, at last;
fully, altogether, wholly, entirely, quite.
· Calfa
Փոքր ինչ նուազ՝ եւ սպա՛ռ իսկ ջնջէին. (Սամ. երէց. հին ձ։ Տե՛ս եւ Սպառսպուռ։)
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
· Calfa
Յաղթօղ սպառազէն, եւ քաջ նահատակ։ Քանի՞ այնոքիկ իցեն, որ սպառազէնք իցեն։ Բազում զօրօք եւ անթիւ սպառազինուք. (Շար.։ Եղիշ. ՟Դ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
military, warlike;
—ն, managing of the shield, shield-exercise.
· Calfa
Սպառազինական թերեւս ուղղապէս ոք անուանիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to arm, to arm at all points, totally;
to equip, to fit out.
· Calfa
Ընդդէմ դարեհի սպառազինեցաւ։ Սպառազինեցաւ ընդդէմ պարսից։ Սպառազինեցաւ ի վերայ նորա։ Երկոքումբքն սպառազինէր։ Որովք եւ սպառազինել (այս ինքն իլ) հրամայէ զզօրավարսն հաւատացելոց պօղոս. (Խոր. ՟Բ. 85։ ՟Գ. 12։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ժղ. հռոմկլ։ Խոսր.։)
consumer.
· Calfa
Յորժամ յաղթեսցէ մի ոք ի նոցանէն ընկերին, ամենեւին սպառիչ նորա լինի. (Վեցօր. ՟Բ։)
threat, menace;
insult, bravado.
· Calfa
Էր զոր բանիւք սպառնալեօք, եւ էր զոր կապանօք եւ տանջանօք վախճանէր։ Սպառնալիք մահուանն անցին զնոքօք. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
threatening, menacing.
· Calfa
Ընդ սպառնականացն բանից ողոքական սփոփանս. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
threat, threatening tone.
· Calfa
Սպառնումն իմն եւ սաստ։ Ծառայելով անողոք տերանց, յորոց սպառնմունսն կրէ զօրէն պաճարաց։ Այդչափ սպառնմունս սպառնացան աղջկանն։ Վասն սպառնման այլազգեացն առ կինն։ Յամենայն գազանաց սպառնմանց ի վերոյ եղէ. (Փիլ.։)
attendant, servant, valet, domestic, waiter;
lictor, usher;
cf. Գործակալ.
· Calfa
Մի՛ ոք ասասցէ զձեզ զինուորս, կամ ձիոյ սպասաւորս. (ռմկ. սէյիս) (Երզն. մտթ.։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
· Calfa
Հրեշտակք սպասաւորեն զօրէնս, եւ խօսին նոքօք։ Սպասաւորին մեծամեծքն մեծամեծօքն, եւ փոքունք փոքումբք. (Պիտառ.։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ διακονέω famulor, inservio, ministro եւ administro. Սպաս տանել. սպասահարկել. պաշտել. ծառայել. արբանեկել. եւ Հոգալ. մատակարարել. տնտեսել. տնօրինել.
generalissimo, general in chief.
· Calfa
ἁρχιστρατηγός princeps militiae, imperator exercitus ἁφηγούμενος dux ὐποστράτηγος subordinatus dux. իբր Սպայապետ. զօրապետ. զօրավար մեծ կամ փոքր. առաջնորդ զօրու. սէրասգէր. պ. սիբէհապէտ., ... Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Ա. 22. 32։ ՟Ի՟Զ. 26։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 32։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 66։ ՟Ժ՟Ե. 38։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 5։ ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Դ. 1։)
cicatrix, scar, seam, mark;
stain, spot, stigma;
— կեղեքածի, scratch;
ածել զ—ս ի բժշկութիւն, to heal up, to cicatrize, to close.
· Calfa
Թէպէտ վէրք (մեղացն) անցանեն, այլ սպիքն՝ թէպէտեւ դարման ոք առնէ, չանցանեն, եւ կան մնան տեղիք սպեացն յամենայնի. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
white writing;
white chalk.
· Calfa
Ի ստուերագիրսն՝ որ սպիտակագրովն եւ սեւագրովն որ ինչ գրէ ոք, մարդ կոչի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
sponge;
սուտ —, bastard —, alcyonium;
— լսնոսկւոյ, spongy platina;
սրբել, ջնջել սպնգաւ, to sponge, to clean or wipe off with a sponge;
ընդ սպնգով ծածկել զերկաթ, զնետ, to admonish kindly, to warn gently.
· Calfa
Ոչ ոք սպունկ վիրացն մատուցանէր (առ ի սրբել զչարաւն). (Իսիւք.։)
dung of ruminating animals.
· Calfa
Զո՛ր օրինակ ի բուրվառ ոք եդեալ խունկ անոյշ, եւ առ նմին գարշ եւ ընդունայն է սրբոց. (Եփր. ապաշխ.։)
to insinuate, to introduce gently, to bring in privily, to foist, to thrust on.
· Calfa
Ոչ ոք անդ մտանէ յարհամարհողացն, թէ եւ աստուստ զինքն սպրդիցէ, սնոտի յուսով խաբեալք. (Նար. երգ.։)
axle-tree, axle.
· Calfa
ἅξων axis λύγος (յորմէ լիգոն) ligamen, vitex. Սեռն փոքրիկ. լիսեռն անուոց կառաց. եւ նմանութեամբ՝ Առանցք աշխարհի.
indocile, morose, disobedient, reluctant, untractable, froward, restive;
austere, rude, harsh, rigorous, severe.
· Calfa
Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Իբրեւ զանխրատ եւ զաներկիւղ ստամբակս խօսիս. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
to oppose, to resist, to be obstinate, to disobey, to rebel, to be insolent.
· Calfa
Ոմն ի հրեշտակաց յանմահ գնդէն ստամբակեալ։ Ոչ ոք գտաւ ստամբակեալ, եւ ելեալ ըստ ձեռն նոցա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
· Calfa
Ոչ ստացական ոք, եւ ոչ ծառայ յերրորդութեանն։ Զօրութիւն անսահմանելի՝ ամենայն ստացականացս արարիչ. (Նիւս. ի սքանչ.։)
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
· Calfa
Ոչ ստացուած է, եւ ոչ արարած, այլ յաւէտ զի՝ հօր էութեանն պտուղ. (Կիւրղ. գանձ.։) ստացուած. Ստացումն. ստանալն՝ զոր ինչ չունիցի ոք կանխաւ. ստացական ինչ։
to collocate or settle oneself.
· Calfa
Բարւոք ստեղեաց ինձ երեկոյն ի տարաժամու. (Վրք. հց. ձ։)
to collocate, to place, to settle, to establish.
· Calfa
Բարւոք ստեղեաց ինձ երեկոյն ի տարաժամու. (Վրք. հց. ձ։)
created;
invented, factitious, forged;
plastic.
· Calfa
Քերթողացն միշտ հանդէսք ստեղծականն են առասպելաբանութիւնք։ Ցնորս ասէ զսուտ զստեղծական իմն մտածութիւնս զգալի ինչ իրաց։ Մի՛ ոք զմեր բանս ստեղծական կարծիցէ. (Պիտ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ոսկ. համբ.։)
cf. Ստեղծող.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ոք ի նահապետացն ի բաժանման լեզուացն եղեն իբր ստեղծիչ լեզուաց. (Մագ. քեր.։)
Զգեղեցկութեան նկարագրաց գործս, եւ ստեղծչաց, եւ այլոց արուեստագիտացն։ Աչքս՝ գրչաց կամ ստեղծչաց գործս զբարւոք կազմեալս տեսանէ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։)
speed, haste, alacrity, diligence;
frequent, instant;
frequently, often, instantly;
— —, quickly, hastily;
very often, continually, incessantly;
ստիպաւ or —պով, in haste, in a hurry, quick, fast, with great speed or alacrity;
eagerly, hotly;
— կալ, to persevere in, to be assiduous, steadfast in, constant in, to apply or addict oneself to, cf. Հանապազորդեմ
· Calfa
Վասն ստամոքսի եւ ստէպ հիւանդութեանց քոց։ Եւ աղօթք ստէպ լինէին յեկեղեցւոյն վասն նորա առ աստուած. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 23։ Գծ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
breast, bosom;
teat;
source, spring;
ի ստեան, at the breast;
մանուկ ի ստեան, sucking-child;
գօտեւորեալ առ ստեամբ, girt about the paps;
կերակրել ստեամբ, to suckle, to give suck, to give the breast to;
դիել զ—ս, to suck, to draw the breast;
cf. Հատուցանեմ;
անկանիլ ստեանցն, forming or rounding of the breasts in adolescence;
եռալ ստեանց, to give milk;
ի ծուծ ստեանցն կախեալ, hanging to her breast;
—ք անկան քեզ, thy breast are fashioned;
յոյս իմ ի ստեանց մօր իմոյ, my hope from my mother's womb.
· Calfa
Առեալ զփոքրիկ մանկիկն իւր՝ որ էր յիստեան (իբր յըստեան). (Մամիկ.։)
to adulate, to flatter.
· Calfa
(որպէս թէ Սուտակասպաս լինել, կամ Սկնդել) κολακεύω adulor. Մարդելուզել. շողոքորթել. քծնիլ. շնթել.
cf. Ստոմանի.
· Calfa
Տեսանիցէ ոք ստոման ոսկի, որ ունիցի յինքեան (յեռեալ) ականս պատուականս. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
· Calfa
Այս է ստոյգ արդարութիւն, զոր ամենատես ակն տեսանէ։ Ինձ սոքա ի ստոյգ տեսութեանց ոչ են. (Իգն.։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
· Calfa
Ստորագրեցելովք մասամբքդ նշանակեցից՝ գրեալ յանուանէ, որ են այսոքիկ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
to submit, to place or put under;
to subordinate;
to subdue, to overcome.
· Calfa
Ըստ արիստոտէլի արուեստին ոչ ի նոյն ստորադասի սեռ՝ նմանն եւ աննմանն, եւ մեծն եւ փոքրն. (Կիւրղ. գանձ.։)
to be subdued, subject to.
· Calfa
Խստապարանոց բարս ոչ ստորակայի յայսոսիկ կրթութիւնս յարատեւական հաւանել։ Սոքա իսկ (մետաղք եւ ականք) պէտս ունին կազմածոյ, հաւանին հանճարոյ եւ իմաստութեան ստորակայիլ. (Մագ. ՟Ի՟Ե. չ. եւս եւ ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Մագ. յիշ. ոտ. խչ.։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
· Calfa
Մի՛, որք վասն չարչարանաց են բանք՝ վնասեսցեն զքեզ, եթէ զիարդ աստուած ստորանկի ընդ չարչարանօք։ Մի՛ ոք կարծիցէ զգեր ի վերոյն էութիւն ընդ մահուն չարչարանօք ստորանկիլ. (Լծ. ածաբ.։ Լմբ. հանգ.։)
Աստուած արարիչ է բնութեան էից, եւ ոչ ընդ նոքոք ստորանկի. (Շ. թղթ.։)
Առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. զոր եթէ փոխեսցէ ոք, փոխէ եւ զստորանկելոյն բնութիւն։ Ոչ եւս ի ստորանկեալ նիւթոյ միայն առնէ զնշանսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
to subscribe.
· Calfa
Սոքա ասացելոց հաւատոյն ստորանշանէին, բայց նզովիցն (ի նզովումն) արիոսի հաղորդ լինել ոչ կամեցան. (Սոկր. ՟Ա. 14։)
to affirm, to say yes, to consent, to confirm.
· Calfa
Զոր ստորասեացն ոք, ապասոցել. եւ զոր ապուսեացն ոք, ստորասել (կամ ստորասոցել)։ Կամ որ ստորասեացն՝ ճշմարտէ, եւ կամ որ ապուսեացն։ Այսպէս ունի իրքն, թէպէտ եւ ոմն ոչ ստորասիցէ, ի ոմն ոչ բաց ասիցէ. քանզի ոչ՛ վասն ստորասելոյն կամ բացասելոյն, եղիցի կամ ոչ եղիցի. (Պերիարմ.)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
· Calfa
Են այսոքիկ ըստորոգողք բազում, եւ բազում ժամանակաւ իսկ ըստորոգեալք. (Պղատ. սոկր.։)
predicament, class;
category, kind.
· Calfa
Որ ինչ ընդ այսոքիւք պատկանին ստորոգուիք զրուցատրութեանց. (Արծր. ՟Ա. 1։)