malignant, ill-willed, spiteful, rancorous.
· Calfa
Բորբոքին մախողական յաչաղմամբ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Մածնում.
· Calfa
Թողցէ մարդ զհայրն եւ զմայր եւ մածցի (ի) կինն, եւ եղիցին երկոքին ի մարմին մի. (Փիլ. լին. ՟Ա. 29։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Թողցէ մարդ զհայրն եւ զմայր եւ մածցի (ի) կինն, եւ եղիցին երկոքին ի մարմին մի. (Փիլ. լին. ՟Ա. 29։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Պղատոն առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց. աներկրաչափ ոք մի՛ մտցէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Զդիտաւորութիւն իրին առաջիկայի բազում անգամ ի մակագրութենէ բանին դիւրածանօթապէս կարէ ոք ի միտ առնուլ համառօտագոյն. (Սարկ. հանգ.։ Կամ ըստ պէսպէս առման բայիդ Մակագրել.)
induction, consequence.
· Calfa
Ներհական է ի հարկէ՝ բարւոյ չարն, եւ սոքա յայտնին ըստ իւրաքանչիւր իւրեանց մակածութեան. ո՛րկէն, ողջութեան՝ հիւանդութիւն, եւ արդարութեան՝ անիրաւութիւն, եւ արութեան՝ երկչոտութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
to be folded, in the pen, to halt, to rest, to repose, to lie down.
· Calfa
Ինձ առ ուլու մակաղեսցի։ Եղիցի իբրեւ զհօտ մակաղեալ։ Նոքա արածեսցեն, եւ մակաղեսցին։ Երեք հօտք խաշանց մակաղեալք ի նմա. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 6։ ՟Ի՟Է. 10։ Սոփ. ՟գ. 13։ Ծն. ՟Ի՟Թ. 2։)
Նոքա ի ձախակողմ կուսէ մակաղեալ կան. (Կոչ. ՟Ա։)
adjective, epithet, attribute, predicate.
· Calfa
Ենթանկեալ ընդ անուամբ եւ այսք, որք եւ սոքա տեսակք կոչին. իսկ, առասական, մակդիր, առինչունակ, եւ այլն. (Թր. քեր.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Ո՛րչափ այլ ոք այլում դեղիւք վնաս գործիցէ, մահաբերքն ի սոցուն յառաջագոյն ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Աղանդիցէ զոք առ վնաս, որ ոչ է մահաբեր՝ ո՛չ իւրն, եւ ոչ մարդկան նորին, այլ՝ չորքոտանեաց ... կամ այլ ինչ վնասիւ, եւ կամ մահաբերաւ. (անդ։)
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
· Calfa
Ո՞ ոք ի մահկանացուացս ունի կանս անտրտունջս (կամ անտրտումս). (Եղիշ. ՟Ը։)
Ո՞ ոք ի մահկանացուացս ունի կանս անտրտունջս (կամ անտրտումս). (Եղիշ. ՟Ը։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
· Calfa
Բարեխօս ոք կամ քարոզ ստելով զքաղաքէն՝ զօտարոտիս ինչ մաղթէ առ քաղաքի ուրեմն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
· Calfa
ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.
Մաղկատեալք լինէին ապաշաւանօք. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. ոսկ.։)
Ծնօղխն հարկանեն զզաւակսն, եւ ինքեանք մաղկատին. զնոսա ապտակեն, եւ ինքեանք մորմոքին. (Կանոն.։)
Եւ նոքա լալով մաղկատէին ի վերայ մեր. (Հ. սեպտ. ՟Ի՟Է.։)
bilious;
nauseous;
ill of the cholera.
· Calfa
Մաղձայոյզ ոք իցէ, եւ երթեալ դարձուցանել կամիցի զչար մաղձն (փսխելով). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
handle, stilt of a plough.
· Calfa
Ոչ ոք արկանէ ձեռն զմաճով, եւ հայիցի յետս։ Սամեգար եհար յայլազգեացն վեց հարիւր այր մաճով արօրոյ. (Ղկ. ՟Թ. 62։ Դտ. ՟Գ. 31։)
set and risen again (sun);
born of incest.
· Calfa
Մակդիր արեգական, ըստ որում մտեալ ի մայր իւր յարեւմուտս՝ ծնանի վերստին յարեւելս։ Զոր պարսից յառասպելս անհեթեթս փոխեալ՝ ասէին զմիհրն՝ այսինքն զարեգակն ծնունդ լինել մարդոյ, յորժամ անկցի ոք ընդ մօր իւրում.
eating its mother (viper, adder).
· Calfa
Չար ծնունդք են տոկոսիք՝ իբրեւ զծնունդս իժից, եւս չար քան զայնպիսի չարաճճիս. զի նոքա մայրակերք են, եւ սոքա զոգիս թշուառականացն ուտեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3. (պակասի ի յն. եւ մարթ է իմանալ նաեւ հողակեր)։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
· Calfa
Յոչ ոք ապաւինեցան. այլ միայն ի մայրիս լերանց իւրեանց. (Խոր. ՟Գ. 44։)
cf. Մանանիխ.
· Calfa
ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
· Calfa
Երանելի՛ է մանաւանդ տալն՝ քան առնուլն։ Մորմոքէին մանաւանդ ի վերայ բանին։ Լա՛ւ է ինձ մանաւանդ մեռանել, եւ ոչ զի զպարծանս իմ ոք ընդունայն համարիցի։ Այլ այժմիկ ծաներուք զաստուած, մանաւանդ թէ ծանուցայք յաստուծոյ։ Միթէ ո՞չ լուան. մանաւանդ զի ընդ ամենայն իսկ երկիր ել բարբառ նոցա. եւ այլն։
(ցորենոյ) sickle, reaping-kook;
(խոտոյ) scythe.
· Calfa
ՄԱՆԳԱՂ կամ ՄԱՆԿԱՂ. (լծ. եբր. մակէլ, մէկէլլա. վր. մանգա՛լի ). δρέπανον, δρεπάνη falx. Գերանդի փոքր կամ միջակ կամ մեծ. գործի երկաթի հանդերձ մեղեխաւ՝ գալարեալ ձեւով իբրու ման գալով՝ ի քաղել զցորեան, զխոտ, եւս եւ զխաղող. ... (որ եւ եբր. տարպան, յն. դրէ՛բանօն ).
hedging-bill, bill-hook;
pruning-hook.
· Calfa
δρεπάνη falx. Մանգաղ փոքր. կտրոց. յօտոց.
youngest, younger, minor, under age.
· Calfa
νεώτερος, -ρα junior νεαρώτερος recentior. Մանուը կրտսեր. կրտսերագոյն. երիտասարդագոյն. առոյգ հասակաւ. փոքր. փոքրիկ. եւ Համբակ. կէնճ, ճահիլ, կտրիճ.
infantile, puerile, childish.
· Calfa
Այսոքիկ են մանկականքն ... ոչ ցանկաս մեծութեանն՝ որ յաստուծոյ կայ մնայ միշտ, այլ՝ խաղուց մանկականաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
Փոխանակ ամենայն զբօսանաց մանկականաց՝ միայն սէր քո բորբոքեսցի յոգի իմ. (Սարկ. աղ.։)
young woman, maiden or girl.
· Calfa
Մերձեցի՛ր աներկիւղ առաւել ի հուր բորբոքեալ՝ քան ի կին մանկամարդ։ Մանկամարդ աղջկան միոյ վախճանեցան ծնօղքն, եւ ինքն մնաց որբ. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)
babe, baby;
child, little or dear child.
· Calfa
παιδίον puerulus. որ եւ ՄԱՆԿՈՒԿ. Մանուկ փոքր կամ սիրելի. տղայեկ, մանչիկ, մանչուկ.
Ունէր մանկիկ փոքրիկ ի գրկին. (Ճ. ՟Բ.։)
Մանկիկ մի փոքրիկ՝ անուն տրդատ՝ առեալ դայեկացն փախուցեալ. (Ագաթ.։)
Զվաչէի զօրավարի փոքրիկ մանկիկ մի, որում անուն էր արտաւազդ. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
Մանկիկ մի փոքրիկ՝ ներսէս անուն։ Թողլով իւր ուստր մի՝ մանկիկ տղայ՝ փոխանորդ. (Յհ. կթ.։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
· Calfa
Ի մանկութենէ իւրմէ։ Ըստ մանկութեան իւրում։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Դատապարտէ մանկութիւն վաղվաղակի վախճանեալ զբազմամեայ ծերութիւն անիրաւի։ Կին ոք ի տան հօր իւրոյ ի մանկութեան իւրում։ Ոչ իբրեւ զկին մի ատեցեալ ի մանկութենէ.եւ այլն։
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
· Calfa
Յոքնականն Մանուկ բառիդ. այսինքն Մանկունք. որպէս տղայք, պատանիք, երիտասարդք. ծառայք. παιδάρια, παιδιά, παῖδες, νεανίσκοι pueruli, pueri, iuvenes, servi. տղաք, մանչիկներ.
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
· Calfa
ՄԱՆՈՒԿ. ա. Փոքր. փոքրիկ. մանր. եւ Մանկական.
cf. Մանիշակ.
· Calfa
ἵον viola. Գրի եւ ՄԱՆԻՇԱԿ. (լծ. թ. պ. ար. մէնէքշէ ..., Ծաղիկ գարնայնոյ փոքրիկ՝ լայնատերեւ յերեսս երկրի, շիկագոյն կապուտակ կամ աղօտ ծիրանեգոյն. այսինքն մորենագոյն ( մօռ ), անուշահոտ. որոյ են եւ զանազան տեսակք։ (Գաղիան.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Նիւս. կազմ.։ Ագաթ.։ Խոր. աշխարհ.։)
short paced;
with small paces or steps, slowly.
· Calfa
Մանր կամ փոքր քայլիւք.
flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.
· Calfa
Զհոսանուտ եւ զլոյծ բնութիւնն ջուրց բարւոք պնդեաց. (Իգն.։)
to extend or spread a shade over, to shade.
· Calfa
σκιάζω umbro. Տալ հովանանալ. հովանի առնել զամպն. եւ Առնել՝ զի հանգիցէ ոք ի հովանեաւ.
valley-shaped, valleyed;
concave.
· Calfa
Ի փոքր վիմամէջս ի կարկաչս հովտաձեւս։ Եւ քաղաքն ի հովտաձեւ դաշտին. (Արծր. ՟Ա. 10։ ՟Դ. 2։)
well, cistern, tank;
ditch-gully.
· Calfa
Եթէ ոք բացցէ հոր։ Տէր հորոյն տուժեսցի. (Ել. ՟Ի՟Ա. 33։)
raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.
· Calfa
Նոյն եւ ռմկ. եւ յն. օմօ՛ս. ὡμός crudus եւ crudelis. Անեփ. կիսեփ. պինդ. տհաս. խիստ. խակ. եւ նմանութեամբ՝ Անմարդի. անագորոյն. անամոքելի.
last;
— յետին, վերջին, the last, the last of all, the hindmost;
— յետոյ, — ուրեմն, after all, at last, lastly, finally.
· Calfa
Հուսկ կրտսերն միայն մնայր անտիոքոս։ Յառաջնմէն մինչեւ ցհուսկ յետինն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Հպատակիմ.
· Calfa
Ոչ ողոքէին զոք, եւ ոչ հպատակէին ումեք (մարդելուզութեամբ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
to approach.
· Calfa
Թէ բանտապետին հրամայէր չհպեցուցանել զոք ի դուռն բանտին. (Պիտառ.։)
famous, renowned, celebrated, far-famed.
· Calfa
εὑκλεής, ἑπίσημος, περιβόητος celebris, insignis, illustris, pervulgatus, decantatus. Որ ոք կամ որ ինչ ունի զհռչակ անուան կամ գովութեան. հռչակեալ. հռչակելի. մեծահբամաւ. անուանի. երեւելի. ականաւոր. նշանաւոր. հոյակապ.
cf. Հսկութիւն.
· Calfa
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
· Calfa
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
· Calfa
Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հպտանք;
harlequinade, buffoonery.
· Calfa
Հնարս հտպտանաց գտին բոզքն այն։ Այսմ հտպտանաց ոչ հաւանին նոքա։ Հնարից հտպտանօք։ Հտպտանս եւ աղճատանս իմն կարծել։ Մեղկեալ հտպտանօք եւ շռայլութեամբ. (Մագ. ՟Ե. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Թ. ՟Խ։)
heaping up fire.
· Calfa
Հրադէզ զօրութեամբն յաղել պնդել։ Ահեղ որոտմամբ փայլակնաբորբոք հրադէզ զօրութեամբ. (Ագաթ.։ Խոր. վրդվռ.։)
producing fire.
· Calfa
Յորժամ հուրն բորբոքի, հրածին վիշապքն ի նմա ծընին. (Ոսկիփոր.։)
instruction, tuition, education, discipline, teaching;
knowledge, information;
regulations;
system, rules;
diet, regimen, low diet;
—ք զինուորութեան, military discipline;
—ք զինուորաց, military exercises;
evolutions;
ի —ս կրթութեան վարժել զզօրս, to exercise, to drill soldiers;
—ք մարմնոյ, bodily exercises.
· Calfa
Յորժամ ի հրահանգս ոք չկրթիցի, ի մարտսն զիա՞րդ կարիցէ առաքինի ոք գտանել։ Շահս յաստի հրահանգս շահիցիք։ Ի ցածութեան հրահանգսն վատթար գտանիք. (Ոսկ. մտթ.։)
instructive;
instructing;
instructor, teacher, tutor.
· Calfa
Եթէ վաճառեսցէ բժշկի ոք, եւ կամ հրահանգողի, ոչ իցէ դարձուցանել զայնպիսին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)