Definitions containing the research ուրջ : 690 results

Յուղարկեմ, եցի

va.

to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.

· Calfa

NBHL (1)

Շուրջ խայտայ դլփին, եւ յուղարկէ զնաւորդսն հանդերձ խնդամտութեամբ. (Ածաբ. նոր կիր.։)


Յօրան, ոյ

s.

sheaf of corn;
rick, stack.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս եզին յօրանոյ բերանակապ շուրջ եկեալն ի կալն. (Նիւս. կուս.։)


Նախադրութիւն, ութեան

s. gr.

preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս նախադրութեան։ Նախադրութիւն է բառ նախադրեալ յամենայն մասունս բանի՝ ըստ բարդութեան, եւ ի բաղդասութեան. (Թր. քեր.։) Ուր բարդութեամբ իմանայ զբաղադրական մասնկունս ըստ ինքենա նշանականս. զոր օրինակ՝ ներ, արտ, ապ, բաղ, շար, վեր, ընդ, եւ այլն. իսկ բաղդասութեամբ իմանայ նախ՝ զխնդրառու նախդիրս կամ զբառս ի կարգի շարադրութեան. զոր օրինակ՝ վասն, յաղագս, շուրջ, եւ այլն. եւ երկրորդ զհոլովակերտ նախդիրս, զ, ի, յ, ց, առ, ըն, ն։


Նախախնամութիւն, ութեան

s.

Providence;
foresight, prevision, care.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զարարածոց ասի որպէս Նախահոգութիւն. խնամարկութիւն. աչալուրջ զգուշութիւն. խոհականութիւն. կանխաւ դիտելն եւ կամելն զիմն.


Նախընթաց, ից

cf. Նախընթացիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Յովհաննէս խայտայր, եւ որպէս նախընթաց շուրջ ընթանայր ցնծութեամբ։ Որպէս զկարապետ եւ նախընթաց նմին։ Արուսեակդ առաւօտեալ՝ նախընթաց ճանապարհի որդւոյն աստուծոյ տնօրէնութեան. (Ճ. ՟Գ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։)


Նախճամէջ պար

sn.

tripe, gut, chitterlings.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱԽՃԱՄԷՋ ՊԱՐ. Աղիք կամ փորոտիք մեծ. քաղիրթ. փոր կամ մէջ շուրջ զերիկամամբք.


Նաւագնացութիւն, ութեան

s.

navigation;
voyaging;
sea-faring.

· Calfa

NBHL (1)

Զնաւագնացութիւն ունէին իւրեանց հակառակաշուրջ. (Փիլ. յովն.։)


Նափորտ, ի, ամբ, ունք

s.

cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.

· Calfa

NBHL (1)

(Ի դէպ գայ որպէս լծորդ՝ զանազան բառից հյ. եւ յն. տե՛ս եւ ՆԱՄՓՈՐՏ). Աղաբողոն. մեկնոց. թիկնոց. վերարկու. փիլոն. շուրջառ.


Նափորտանի

s. pl. copes.

· Calfa

NBHL (1)

այսինքն Նափորտք. նափորտունք. շուրջառք.


Նափորտապատ

adj.

wearing a cope.

· Calfa

NBHL (1)

Նափորտամբ պատեալ, կամ պատելով. որպէս շուրջառաւոր. պատմուճանազգեաց.


Յապաւեմ, եցի

va.

to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.

· Calfa

NBHL (1)

περικαθαίρω, περικείρω, κείρω , ἁπωθέω, κόπτω, ἁκροτηριάζω circumquaque purgo, circumcido, circumtondo, amputo, succido, incido, decacumino, miutrilo, trunco. Յատանել. հատանել զմասն. շուրջ կտրել. թլփատել. ի բաց մաքրել. հարթել. սրբել. փոքրել. սափրել. խուզել. յօտել, կտրել, խուզել.


Յարակայիմ, եցայ

vn.

to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդէպ միմեանց անշարժ են կէտք, որպէս ի ճախարակի շրջաբերեալ բոլոր, ի յոր յարակայեալ՝ շուրջ շրջանակի բոլորն. յն. յոր հաստատուն մնացեալ. (Արիստ. աշխ.։)


Յարկանեմ, յարկի

va.

cf. Յարկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սրահիցն հայէի գեղեցկութիւն, որ շուրջ զնովաւ յարկեալք ամենապայծառն վայելչութեամբք. (Պիտ.։)


Յարմարական, ի, աց

adj.

cf. Յարմար.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարականքն շուրջ յածմունք (լուսաւորաց). (Փիլ. քհ. ՟Ե։)


Յաւէժ, ւեժի, ժաց

adj. adv.

perpetual, eternal, immortal;
always, without end, perpetually, eternally.

· Calfa

NBHL (1)

Արփի՝ բոցագոյն է, եւ շրջի շուրջ գալով զյաւեժաւն (այսինքն զանշարժ շրջանաւ). (Փիլ. լին. ՟Ա. 57։)


Մեկուսութիւն, ութեան

s.

separation;
retirement.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)


Մերկանամ, ացայ

vn. va.

to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.

· Calfa

NBHL (1)

Զանդրոնիկոս մերկացեալ ի հանդերձէ իւրմէ, շուրջ ածեալ զքաղաքաւն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 58։)


Մշտիկ, տկի, տկաւ

s.

holy water-sprinkler, asperges-brush;
— զոպայի, bundle of hyssop.

· Calfa

NBHL (1)

Առնուցուք մշտիկ զոպայի թաթաւեալ յարեան, եւ սրսկեսջիք։ Ցօղեա՛ յիս մշտկաւ։ Շուրջ եդեալ զմշտկաւ զոպայի.եւ այլն։


Մոլախոտեմ, եցի

vn.

cf. Մոլախոտիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն ե՛ւ զմոլախոտեալ շուրջանակի բացաբառնայ առ ի յոչ հեղձուցանել. (Աթ. ՟Ը։)


Մոլեկան

cf. Մոլի.

· Calfa

NBHL (1)

Շուրջ կայ մոլեկանն, եւ սահեալս եւ ծփեալս առնէ։ Այսպէս եւ զառաջին ստեղծուածն՝ մոլեկանն տանէր եւ հանէր ի դրախտէ անտի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Մոլորական, ի, աց

adj. s.

wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.

· Calfa

NBHL (1)

Եօթն բազմակքն նշանակք են մոլորականացն։ Մոլորականքն ո՛չ ի ձեռն ամենայն մասանացն եւ կողմանցն երկնային գնդին շուրջ յածին. (Փիլ. ել.։)


Մատն, տին, տանց

s. mus. fig. va. vn.

finger;
finger's breadth, inch;
tune, air, strain;
բոյթ —, thumb;
ցուցական —, forefinger;
միջին —, middle finger;
մատանւոյ —, ring-finger;
փոքր —, little finger;
մատունք ոտից, toe;
յօդք մատանց, knuckles, finger joints;
մատունք նուագարանաց, keys, keyboard, stop;
մատունք սանդղոց, steps, stairs;
մատունք որթոյ, shoots, branches or tendrils of a vine;
— աստուծոյ, the finger or hand of God;
ծայրակտուր մատամբք, with maimed fingers;
ուսոյց զմատունս իմ ի պատերազմ, he taught my hands to war;
ի ծայր մատանց, at the finger's ends;
ծայր մատանց ոտից, tiptoe;
ճարճատել զմատունս, to crack one's fingers;
—ն առնել, to point at one;
to denounce;
to defame, to laugh at, to scorn;
վաստակել մատամբք, to live by one's labour;
ի մատունս գնալ, to walk on one's toes, to walk tiptoe;
յոտն ի — յառնել, to stand tiptoe;
մոռացկոտաց զ— կապել, to resolvedly to forget, to make a memorandum;
մատամբ ցուցանել, to point at with the finger, to indicate;
ծայրիւ միայն մատին ճաշակել, to taste, to taste slightly;
դնել մատունս ի վերայ բերանոյ, to place a finger on the lips, to keep silence, to be benumbed;
— անձին իւրոյ գործել, to kill oneself, to commit suicide, to make away with oneself;
— լինել իւրեանց արծաթոյն, to lavish, to waste, to squander;
արգելուլ, ըմբռնիլ մատին ի դռնամէջս, to jamb one's finger in a door;
cf. Ճիւղ;
betraying;
— լինել, եղանիլ, to give or addict oneself to, to surrender, to give in;
— լինել, to betray;
— լինել անձին or անձամբ անձին, to betray oneself, or one's own cause, to do oneself an injury;
— առնել, — եւ տուր լինել, to betray;
to be betrayed.

· Calfa

NBHL (1)

Ի չորից մատանց մատնէքն։ Թանձրութիւն նորա շուրջ առ չորս մատունս. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 15։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 21։)


Մատնէք

s.

fluting, flutes.

· Calfa

NBHL (1)

Չափ չորեքտասան կանգուն շուրջանակի թանձրութիւն սեանն, եւ ի չորից մատանց մատնէքն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 15.) գրի եւ ՄԱՏՆԷՆՔՆ, իբր ռմկ։


Մարգարէ, ից

s.

prophet, seer;
սուտ —, false -;
կին —, prophetess;
փոքր —ք, the Lesser prophets.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանէ յանուրջս զմի ի դիոնիսեայ մարգարէիցն աստերիոս անուն. (իբր ըղձապատում մոգ) (Պտմ. աղեքս.։)


Մարդավաճառ, աց

s.

slave-merchant or dealer.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյնք եւ ամենայն որ շուրջ զնովաւ՝ էին մարդավաճառք քո. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 13։) յն. վաճառս առնէին քեզ յանձինս մարդկան։


Մարդատեսակ

adj.

cf. Մարդակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր մարդատեսիլք գազանք շուրջ գալ թուել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մարդատեսիլ

adj.

cf. Մարդակերպ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր մարդատեսիլք գազանք շուրջ գալ թուել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մարդկութիւն, ութեան

s.

humanity, human nature;
humanity, mankind;
multitude, many people.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիջոց հովտին մեծի լնու մարդկութեամբ, եւ պայծառ շինուածովք. իսկ շուրջ զմարդկութեամբն՝ ծաղկոցաց եւ հոտարանաց կազմութիւն. (Խոր. ՟Բ. 39։)


Մարխ, ի

s.

resinous pine.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց շուրջ զնովաւ հուր բորբոքել, եւ արկանել ձէթ, եւ մարխ, եւ մոմ. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Դ.։)


Մարմառ

s. med. St. Anthony's fire.

· Calfa

NBHL (1)

Արմատ յաջորդ բառին (=ՄԱՐՄԱՌՈՏ). որպէս յն. մի՛ռմիքս, պ. մուր, մուրջէ. cf. ՄՐՋԻՄՆ. ՄՐՋԻՒՆ։


Համբառնամ, բարձի

va.

to elevate, to raise, to lift up, to take up;
— զձեռն, to stretch forth or raise the hands;
to raise the hand against;
to rebel.

· Calfa

NBHL (1)

Համբառնալ զաչս, զգլուխ, զպարանոց, զաջ, զձեռս, զոտս, զանձն, ի վեր, ի բարձունս, շուրջ, յերկինս, ի լերինս, առ աստուած, եւ այլն։ Համբարձ զձեռն իւր ի վերայ արքայի դաւթի։ Համբա՛րձ զձեռն քո ի վերայ ամբարտաւանութեան նոցա։ Համբաձէ՛ք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր.եւ այլն։


Համբառնամ, բարձայ

vn.

to rise up, to ascend, to mount, to go up;
to raise oneself, to rise, to get up;
— մտօք առ աստուած, to raise the heart to God;
հակառակ, ընդդէմ —, to revolt, to rise, to rise against, to rebel;
ի մտաց —, to grow proud;
դատախազ —, to accuse of, to charge with, to arraign, to impeach.

· Calfa

NBHL (1)

Համբառնալ զաչս, զգլուխ, զպարանոց, զաջ, զձեռս, զոտս, զանձն, ի վեր, ի բարձունս, շուրջ, յերկինս, ի լերինս, առ աստուած, եւ այլն։ Համբարձ զձեռն իւր ի վերայ արքայի դաւթի։ Համբա՛րձ զձեռն քո ի վերայ ամբարտաւանութեան նոցա։ Համբաձէ՛ք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր.եւ այլն։


Հայեցիկ

adj.

serving to see or to look.

· Calfa

NBHL (1)

διαπαρακύπτων ubique perspiciens. Ընդ որ լինի հայել. լուսանցոյց. շուրջ հայելի.


Հայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.

· Calfa

NBHL (1)

Հայեցաւ շուրջ զիւրեւ յաշակերտսն։ Հայեցաւ շուրջ զամենեքումբք։ Հայեցեալ յիսուսի զնոքօք լի ցասմամբ.եւ այլն։


Ծագ, աց

s.

apex, head, top, summit, ridge, end, tip, point, extremity;
end, conclusion, heaping, over-measure;
—ք աշխարհի, the entire globe, the universe;
— լերանց, the top or summit of mountains;
— մատին, the tip of a finger;
— մեծութեան, the topmost height or pinnacle of greatness;
—է ի —, —աց ի —ս, right through, from one extremity to the other, from beginning to end;
from top to bottom, entirely;
ի —աց երկրի մինչեւ ի —ս երկնից, from the uttermost part of the earth to the uttermost part of heaven;
մինչեւ ի —ս երկրի, to the ends of the earth;
լինել ի —ս փառաց, to be at the highest pitch of glory;
ածել ի — կատարման, to bring to the acme of perfection.

· Calfa

NBHL (1)

Ծագ մատին, կամ գաւազանի։ Ի ծագէ որմոյն մինչեւ ցհեծանսն որմոյ։ Ծագք լիբանանու, երկրի մինչեւ ի ծագս նորուն։ Ի Ծագէ որմոյն մինչեւ ցհեծանսն որմոյ։ ծագք լիբանանու, երկրի, երկնից, աշխարհի։ Ի ծագաց երկրի մինչեւ ի ծագս նորուն։ Ի ծագաց սահմանացն եգիպտոսի մինչեւ ի ծագս նորուն։ Ձգի ի ծագաց մինչեւ ի ծագս։ Շինեաց զնա քաղաղք դաւթի շուրջանակի ծագէ ի ծագ. եւ այլն։


Ծամածուռ

adj.

tortuous, winding, anfractuous;
շաւիզ —, zigzag.

· Calfa

NBHL (1)

Շաւիղք ծամածուռք, դժուարաշուրջք եւ նեղք. (Պտմ. աղեքս.։)


Ծաւալեմ, եցի

va.

to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.

· Calfa

NBHL (1)

Բոց հրոյն ծաւալէր շուրջ զերանելեաւն. (Ճ. ՟Ա.։)


Ծիածան, ի, աւ

s.

rain-bow, iris;
halo.

· Calfa

NBHL (1)

Թո՛ղ զբակդ փոքրիկ, լինի երբեմն եւ բուն ծիածան լուսնի մեծ, այլ նիազ գունովք, իբր աղաղն սպիտակորակ. որպէս եւ ծիարան արեւու եթէ լիցի զմիջօրէիւ ի վերայ գլխոց մերոց, է որպէս բակ մեծ շուրջ զնովաւ բոլորչի։


Լիզանեմ, լիզի

va.

to lick;
to lap;
to devour, to consume;
to destroy, to annihilate.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ լիզանէ ժողովուրդս զամենայն՝ որ շուրջ զմեօք են, որպէս լիզանէ արջառ զդեղ դալար ի դաշտի. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 4։)


Լուռ, լռի, լռաց

adj.

mute, silent, taciturn;
— բերանով, in silence;
լուռ հաւատք, absolute, blind faith;
լուռ լինել՝ կալ, to be silent, to keep silence, to remain mute, cf. Լռեմ;
լուռ լինել ի թշնամութենէ, to cease from being enemies;
to conceal enmity;
լուռ լինել յաստիճանէ, to be deprived of, to be degraded, deposed;
լուռ լե՛ր, silence! hush! hold your tongue! ի լուռ լե՛ր, do not celebrate;
չկարէր լուռ կալ, he could not refrain from speaking.

· Calfa

NBHL (1)

հրեշտակն ասէ ցայնոսիկ՝ որ շուրջն կային, լու ի լու բանսարկուին. (Սարգ. յուդ. Բ։)


Լուսանցոյց, ցուցաց

adj. s.

that permits the light to pass;
cf. Լուսամուտ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատուհանքն վանդակապատքն լուսանցոյցք շուրջ զերեքումք վասն հայելոյ։ Ըստ լուսանցուցացն, եւ ըստ մտից պտշգամացն. (Եզնիկ. ՟Խ՟Ա. 16։ ՟Խ՟Բ. 11։)


Լուրթ

adj.

greenish-grey, ash-coloured;
azure, blue, sky-ooleured, sky-blue.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ Լուրջ. Աղօտ սպիտակ խառն ընդ կապոյտ, կամ թխագոյն բաց. բաց կապուտակ. երկնագոյն զուարթ.


Լրջամիտ

adj. adv.

lively, sprightly;
gay, joyful, merry;
gaily, joyfully, merrily.

· Calfa

NBHL (1)

որ գրի եւ ԼՐՋՄԻՏ. Լուրջ եւ զգաստ կամ արթուն մտօք.


Լրջանամ, ացայ

vn.

to awaken, to wake up;
to become sprightly, to indulge in mirth, to make merry.

· Calfa

NBHL (1)

Լուրջ լինել, արթուն եւ զուարթուն եւ զգաստ. Սթափիլ. արթնանալ.


Լօռամարգք, գաց

s. pl. place covered with moss.

· Calfa

NBHL (1)

յամենայն ամուրս եղեգան, եւ պրտուոյ, եւ ի լօռամարգս, ամենայն կանչ՝ որ շուրջ զգետովն. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 6.)


Խոշորագոյն

adj. adv.

very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.

· Calfa

NBHL (1)

Այլք այլոց լինիմք խոշորագոյն պատահմամբ ժամանակացն վարելով։ Ըստ իւրաքանչիւր ուրուք կենցաղոյս խոշորագոյն շուրջ արկածք. (Բրս. սղ. եւ Բրս. չար.։)


Խոշորանամ, ացայ

vn.

to grow up;
to become stout or bulky;
to grow rude or rough.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լճի քարն ծանրութեամբն ի խորսն իջանէ. բայց շուրջ զնովաւ ալիք խոշորանան խոշորակաձեւք. (Նիւս. կուս.։)


Խորանաձեւ

adj.

tent-shaped or bell-shaped.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ բոցն խորանաձեւ ցոլանայր շուրջ զնոքօք։ Հուր հնոցին խորանաձեւ կամարանման պատեալ. (Հարցնափառ.։)


Խորափիտ

s.

cavity, hollow, cave, cavern, excavation;
—ս հատանել, to excavate, to hollow.

· Calfa

NBHL (1)

Լի՛ց զձոր խորափտիդ որ շուրջ զքաղաքաւդ, ջրով. (Լմբ. նաւում.։)


Խորթ, ոց

adj. zool.

step-son, step-daughter;
bastard, natural, illegitimate;
degenerate, spurious, false;
alien, foreign;
crane.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս յոռեգոյնք կանանցն, որք զխորթսնառաջի արկանեն։ Դիմեցին այժմ հարազատաբար խորթք շուրջ զմեօք. (Բրս. թղթ.։)