to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
· Calfa
Յորժամ յաջ ոտնս յենուի, զաջ լեառն ընդ գետին տանէի. յորժամ ի ձախ ոտնն յենուի, զձախ լեառն ընդ գետին տանէի. (Բուզ. ՟Դ. 54. այսինքն ձգէի, արկանէի։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
· Calfa
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
dolphin, porpus.
· Calfa
Զդլփունսն զերեք. (Սոկր. ՟Ա. 16.) ոտնեանսն յասպարիսի նորին քաղաքիս դնէր. իմա՛, դելփական եռոտանի։
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
· Calfa
իքխափան (յն. վերջոտնիլ) վախճանի մարդոյ. (Իմ. ՟Բ. 5։)
Խափան առնել. յն. խոչնդոտն լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
ἑγκοπή impedimentum ἑμπόδιον obex. Արգել. խոչընդակն. խոչընդոտն. խոչ եւ խութ. որպէսխափանիչ, կամ խափանարար. ընդհատիչ. եւ Խափանումն. ընդհատումն. անգործութիւն.
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
· Calfa
καταργέω, ἁργέω, εἵργω, ἑμποδίζω arceo, impedio, prohibeo. Խափան առնել. խափան լինել. արգելուլ. խոչընդոտն լինել. Չթողուլ. կասեցուցանել. անգործ առնել. դադարեցուցանել. կր. դադարիլ. եբր. պաթէլ, թ.
ԽԱՓԱՆԵԼ. συγκλείω concludo ὐποσκελίζω supplanto եւ այլն. որպէս թէ Խափուցանել ի հաղբս. (թ. գափաթմագ ) կամԽաբանօք կարթել. խոչընդոտն եւ խափան լինել.
hindering, obstructive.
· Calfa
ԽԱՓԱՆԵՑՈՒՑԻՉ ԽԱՓԱՆԻՉ. ἑμποδίστης, ἑμποδίζων qui impedimento est. Որ խափանէ. խափան. արգել. խոչընդոտն. դադարեցուցիչ.
doubt, mistrust, suspicion;
remorse.
· Calfa
Բորոտն առ տէր մեր զերկոսին եցոյց, խնդիրն ծանոյց. իսկ՝ թէ կամիս, զխխիթալն յայտնեաց. (Երզն. մտթ.։)
va. vn. to take care of, to attend to, to occupy one's elf solicitously about, to patronize.
· Calfa
Խնամարկել բանաւոր հոտն։ Եթէ ապախտաւորիս ընդ երախտաւորացն խնամարկեսցես։ Վասն նոցա խնամարկե արմատոյն։ (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
stem, stalk, cane, reed;
culm.
· Calfa
(որպէս թէ ծղյօդ. ծիղ յօդաւր. կամ ըստ Հին բռ. ծղօտն, որպէս թէ ոտն ծղի, ճղի) καλάμη stipula. Ցօղուն. խոզան. եղէգն խոտոց եւ բուսոց եւ արմտեաց՝ բարակ, ուղղաբարձ, եթէ միապաղաղ, եւ եթէյօդ առ յօդ զօդեալ.
knot of a cane or reed;
internodium, space between two joints or knots in a plant.
· Calfa
Որպէս ի ցորեան խոտն, ցողունն, ի մէջ ծրունքն. (Նիւս. կազմ.։)
fed with milk;
— լինել, to suck, to be suckled.
· Calfa
Կաթամբ բուծեալ. կաթնասուն. ոտնդիաց.
lustful, lascivious, libidinous, lewd;
ill with the gonorrhoea;
—ն տռփանք, illicit amours.
· Calfa
Կաթոտն շամիրամ. (Խոր.։ Յն. կթ։ Արծր)
s. pl. antipodes.
· Calfa
ἁντίποδες adversipedes Հակոտնեայք. բնակիչք ստորին կողման հողագնտոյս իբր ընդ ոտիւք մերովք. վարի աշխըրքի մարդիկ.
to trample under foot;
to subdue, to submit;
to strike, to knock;
to drive away, to disperse.
· Calfa
Նոյն ընդ Ենթադրել. ներքոյ արկանել. առ ոտն կոխել. տապաստ արկանել. նուաճել. վանել. ընկրկել.
Ընթադրեալ առ ոտն հարին զմեծ քահանայութեան զԱստուծոյ զպատիւն. (Բուզ. ՟Գ. 15։)
trampling upon;
subjection;
project, purpose, design;
սպանանել ձիախրոխտ ընթադրութեամբ, to ride over and trample to death.
· Calfa
Ենթադրութիւն, որպէս Կոխան առնելն, եւ ոտնհարութիւն.
to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.
· Calfa
rich, fortunate, mouicd, opulent;
loaded with riches;
— լինել, to be rich, to have one's nest well feathered;
անթիւ —, very wealthy, extravagantly rich;
ըստ երկրի մասանց —, well off, in easy circumstances.
· Calfa
Նոքա են քան զամենեսեան ընչաւէտք, որք զցանկութիւն մեծութեան առ ոտն կոխեցին։ Զազատութիւնն վաճառեցին, եւ հացկատակք ընչաւետից մտին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
· Calfa
κακῶς ἑρέω, ὐπερφανέω, ἑπιτιμάω male tracto, superbe contemno, fastidio, objurgo θρυλλέω diffamo Ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել զոք ամբարտաւանութեամբ որպէս գարշ եւ զազիր. անարգել. անպատուել. բամբասել. զրպարտել. հարստահարել. խուել. զրկել.
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
· Calfa
Մի՛ դատիք, զի մի՛ դատիցիք։ Մի՛ արկանէք ... զի մի՛ առ ոտն կոխիցեն։ Զի մի՛ երեւեսցիս մարդկան իբրեւ զպահօղ։ Զի մի՛ երբէք հարցես զքարի զոտն քո. եւ այլն։
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
· Calfa
Երկչոտն զարհուրեսցի, եւ արին կակղասցի. (Յճխ. ՟Ժ՟Զ։)
lame, halt, crippled, limping;
defective;
— ի —, կաղս ի կաղս, halting on one foot, hobbling along, with a halting gait;
so so, poorly, somehow or other, as well as may be;
— ի —ս ասել, պատասխանել, to say or reply undecidedly or doubtfully;
— ի — գիտել, to know imperfectly.
· Calfa
Այր կաղ, ձեռնբեկ կամ ոտնրեկ։ Կաղ յերկուց որից։ Աչք էի կուրաց, եւ որք կաղաց։ Կաղ յորովայնէ մօր իւրոյ։ Կաղք գնային։ Միաձեռանի, կամ կաղ.եւ այլն։
s. bot. lavender, spica.
· Calfa
Փաղանգամուշկ, ձարխոտն. կամ ֆարանճամուշկ ինքն դաղձն է. ուր թերեւս գրելի էր Ձագախոտ, կամ ընծախոտ. զի փալանկն է ինծ։ (Բժշկարան)
castrated;
eunuch.
· Calfa
Զմալեալն եւ զքածաւարոտն եւ զհատեալն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 24։)
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
· Calfa
Վեհն ի տկարէն ընդոտնի, տեղի յարդարէ ուժգինն՝ քաղցուն (հեզոյն). (Նար. մծբ.։)
pace, step, stride;
— մի ոտին, a foot of earth;
— առ —, — —, step by step;
ընդ — —, at each step;
հազար —, mile;
առնուլ զառաջին —, to take the first step, to break the ice;
—ս փոխել, to step, to walk;
եւ — առ —յուշիկ ընթաց՝ վարեալ տանի քաջ անդր ի բաց, fair and softly goes far in a day.
· Calfa
Եւ է ասպարէսն ըստ օդաչափութեան՝ քայլս ՟Ճ՟Ծ. եւ քայլն է վեց ոտն, եւ ոտն՝ վեց մտան. եւ մղոնն՝ եօթն ասպարէս է՞ որպէս զի լինել գետնաչափութեամբ՝ ՟Ռ քայլ. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Քանասարիկ.
· Calfa
ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.
wolf-like, ferocious, fierce.
· Calfa
ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.
cf. Վաւաշ.
· Calfa
Զպարկեշտն եւ զվաւաշոտն ... Վաւաշոտն զրկեալ է ի բարւոյ։ Անարգել վաւաշոտն։ Եգիպտուհի վաւաշոտին՝ մի՛ մատնեցայց գարշ պոռնկին. (Դիոն. աստուծային։ Փիլ. իմաստն.։ Յիսուս որդի.։)
cf. Վաւաշութիւն.
· Calfa
ՎԱՒԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԱՎԱՇՈՏՈՒԹԻՒՆ. ἁκολασία, λαγνεία libido, luxuria, venus, petulantia. Վաւաշոտն գոլ. եւ հեշտախտութիւն. հեշտ ցանկութիւն. անառակութիւն. բղջախոհութիւն. պղծութիւն.
mail, made of mail, of chains, meshed, linked, woven;
coat of mail;
network;
զրահք —ք, cuirass, hauberk;
շապիկս —ս զգենուլ, to wear a coat of mail.
· Calfa
Զի շռնչան խելապատակին վերտ առեալ դեգեւեսցին այսր անդր ոտնառութեամբ. (Մագ. ՟Լ։ (Նոյն է գոգցես, եթէ ընթեռնուս Վերտառեալ, իբր ագուցեալ)։)
haughtiness, stiff-neckedness.
· Calfa
Ոչ ամենեցուն օգուտ է արձակն եւ ազատն լինել. քանզի վարին նովաւ բազումք առ ի վզանութիւն՝ խայտացեալքն աքացելով եւ ընդ ոտն հարկանելով զիրաւն եւ զօգտակարն։ Այս մեծ բարի է անզգամին՝ ոչ բառնալ թողուլ զնա ազատ. քանզի վզանութիւն այսպիսումն մեծ վնաս է։ Զյարձակմունսն եւ զըմբհկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն. (Փիլ. լին.։)
grease;
tripe.
· Calfa
Հերձաւ եւ վայթեցաւ (փոր յուդայի ի տան). բայց հոտն նեխոյ փարթին եւ փորոտւոյն ժողովէր զորդիսն Երուսաղէմի երթալ տեսանել զծանականս նորա. (Ոսկ. գծ.։)
to stain, to foul, to sully, to maculate, to contaminate.
· Calfa
Որպէս պիսակն եւ բորոտն ի մարմին շաղախելով եւ փծելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.
· Calfa
Ոմանք եւ՛ս յարաձգելով զտարակուսանսդ՝ ասեն, եթէ եւ ոչ միանգամ կարողութիւն է ի նոյն ջուր թանալ զոտն։ Այլ ինձ յայսմ վայրի տարակուսանս մեծ. (Սահմ. ՟Ա։ Լմբ.։)
cf. Տրոփումն.
· Calfa
ՏՐՈՓԻՒՆ ՏՐՈՓՈՒՄՆ. Տրոփելն. ոտնաձայն կոխոտման. կայթիւն. թնդիւն.
inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.
· Calfa
Ցասկոտն նախ զանձն պատժէ, եւ ապա զայն՝ որում ցասնուցուն։ Դիւահարաց նման են ցասկոտք. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
cf. Ցաւագար.
· Calfa
Այնպէս համարեալ լիցի քեզ ցաւագնոտն՝ իբրեւ զմերձաւորն քո, եւ մեծաւ հոգաբարձութեամբ բժշկեա՛ զնա. (Եփր. համաբ.։)
passionate, impassioned, amorous, smitten with love or desire.
· Calfa
Վավաշն այն եւ տռփոտ՝ կաթոտն շամիրամ. (Յհ. կթ.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
· Calfa
Եկա՛յք ոտնահար լիցուք, եւ տեսցեն աչք մեր ի վերայ սիոնի. (Միք. ՟Դ. 11։)