Definitions containing the research ոյ : 10000 Results

Բերանակապ, ի

See full entry →

s. adj.

bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.

NBHL (3)

φίος capistrum, camus Կապ բերանոյ. դանդանաւանդ, սանձ.

Որոյ բերանն կամ ցռուկն կապեալ իցէ. եւ Ափիբերան պապանձեալ.

Ի տագնապել հոգւոյն ... բերանակապ եւ անբան եւս եղեալ. (Ագաթ.։)


Բերանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.

NBHL (5)

(Արեգակն զիւր լոյս) ի վայր կոյս հեղու՝ բերանացեալ, ի պէտս ներքնոցս վայելչութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)

Արեգակն բերանացեալ՝ հոսէ, հեղլով զբոլորութիւն լուսոյն. (Շիր.։)

Արիւնն եւ ջուրն ի բերանացելոյ երակէն հոսեալ. (Թէոդոր. խչ.։)

Գետ ունի՝ հոսելով ընդ երկրաւ ... եւ սոքա (երակքն ջրոյ) յորձանօք ալեացն ճշնեալք, այն որ ի ներքս (կամ ի ներքոյ) ի նոսա բռնութիւնն է, ի վեր կոյս բերանացան, է որ ի հայոց լերինսն, եւ է՛ որ յայլում. եւ սոքա են կարծեցեալ աղբիւրքն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։ (Ուր թերեւս մարթ է իմանալ եւ ածակ. բերանացան, իբր բերանով ցանօղ կամ ցնդօղ)։)

Մերձ առ միմեանս բնաւորեցան մուտք շնչոյն եւ կերակրոյն ... մինչ զի ի միասին բերանանալ առ միմեանս. (Նիւս. կազմ.։)


Բերանացաւ

See full entry →

adj. s.

that has a pain in the mouth;
sore mouth.

NBHL (1)

Ցաւ կամ խոց բերանոյ. որ եւ առ Գաղիանոսի Բերան գրի. ἅφθαι ulcera in ore


Բերանացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make a mouth, an aperture, to open.

NBHL (2)

Որովայնացոյց, բերանացոյց. (Եղիշ. ծն. առ Վարդանայ.։)

Զվճիտ դուռն տէրունւոյն (կողից) բերանացուցեալ. (Թէոդոր. խչ.։)


Բերդակալ, աց

See full entry →

s.

governor of a castle, commander of a fortress, castellan;
—ք, garrison.

NBHL (2)

Եւ բերդակալեանքն ... նեղեցին զնոսա ըստ հրամանին տուելոյ. (Բուզ. ՟Դ. 59։)

Եւ բերդակալեանքն ... նեղեցին զնոսա ըստ հրամանին տուելոյ. (Բուզ. ՟Դ. 59։)


Բերդամէջ, միջի

See full entry →

s.

the interior or centre of a fortress.

NBHL (1)

Կէսք ի բերդամիջին, եւ կէսք զքաղաքամէջսն լցին խնճոյիւք. (Ագաթ.։)


Բերկրալի

See full entry →

adj.

joyful, delicious, delightful, pleasant, diverting, delectable;
content, cheerful.

NBHL (1)

Տեսեալ բերկրալի սրտիւ զհաճոյական տեսիլն. (Վրդն. լս.։)


Բերկրալիր

See full entry →

cf. Բերկրալի.

NBHL (1)

Ա՛յ հրաշագործ բերան բերկրալիր՝ դու լռեցեր այժմ ի խօսելոյ. (Գանձ.։)


Բերկրալից

See full entry →

cf. Բերկրալի.

NBHL (1)

Ա՛յ հրաշագործ բերան բերկրալիր՝ դու լռեցեր այժմ ի խօսելոյ. (Գանձ.։)


Բերկրական, ի, աց

See full entry →

cf. Բերկրալի.

NBHL (2)

Սիրոյն արտասուքն եւ տրտմութիւն քան զամենայն ծաղր հեշտալի եւ բերկրականք են. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Այսօր ընդ բերկրական զուարթնոյն կրեցեր աւետեաց զտէրն տերանց ի քեզ. (Շար.։)


Բերկրեմ, եցի

See full entry →

va.

to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.

NBHL (2)

Յոյս հանդերձելոցն բերկրէ զհաւատացեալսն։ Իւր ինքեան փառաւորութիւնն բերկրէ լիւրաքանչիւրսն. (Խոսր.։)

Զտրտմեցելոյն սիրտ բերկրեցուցեր։ Իսկ բերկրեցոյց, որով տրտմեցաւ. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)


Բերկրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բերկրեմ.

NBHL (2)

Յոյս հանդերձելոցն բերկրէ զհաւատացեալսն։ Իւր ինքեան փառաւորութիւնն բերկրէ լիւրաքանչիւրսն. (Խոսր.։)

Զտրտմեցելոյն սիրտ բերկրեցուցեր։ Իսկ բերկրեցոյց, որով տրտմեցաւ. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)


Բերկրիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

See full entry →

vn.

to rejoice, to be delighted, pleased.

NBHL (4)

Ի տեսանելն զքեզ՝ բերկրեսցի ի մտիս իւր։ Բերկրեսցին ի քեզ՝ որ գերեալք են։ Բերկրեսցի ոք, սաղմոս ասասցէ։ Ի յայտնութեան փառաց նորա ցնծացեալ բերկրեսջիք։ Որպէս մայր որդւովք բերկրեալ։ Սրտի բերկրեցելոյ (կամ բերկրելոյ) երեսք ծաղկին.եւ այլն։

Որ զհրեշտակին զձայնն լուեալ՝ հիացեալ բերկրեցար։ Ուրա՛խ լեր եւ բերկրեա՛ մայր եւ կոյս։ Ցնծացեալ բերկրի սիոն։ Արեամբ նահատակացն բերկրեալ. (Շար.։)

Յոյժ ցնծացեալ բերկրեցաւ թագաւորն. (Եղիշ. ՟Բ։)

Ուստի բարձրեալն Աստուած պարտրեալ բերկրի։ Բերկրեալ, կամ բերկրեցեալ. բերկրեցելոյդ։ Բերկրեցելոցն պարուց. (Նար.։)


Բերկրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.

NBHL (1)

Անանց կամ հոգեւորական բերկրութիւն։ Բերկրութիւն հարսանեաց, կամ բարւոյ, կամ բարեաց։ Ձայն, կամ բարբառ, կամ նաւակատիք, կամ բաժակ բերկրութեան. (Նար.։)


Բերումն, ման

See full entry →

s.

portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.

NBHL (5)

Բերումն պտղոյ. (Նար. մծբ.։)

Ի ծովային բերմանց շնորհալոյս մարգարիտ. (Նար. կուս.) իմա՛ զբերս ծովու, ն. կամ կր։

Կենցաղոյս բերմունք։ Ի բերմանէ ընդունայնութեան. (Նար.։)

Ախորժակացն բերմամբք։ Յօգտակարագոյն բերմանէ։ Յանդուգն բերմամբ. (Պիտ.։)

Անբռնադատ կրիցն առ սոյն բերումն. (Նար.։)


Բեւեռապինդ

See full entry →

cf. Բեւեռակապ.

NBHL (1)

Նոյն ընդ պնդեալ բեւեռօք.


Բեւեռեմ, եցի

See full entry →

va.

to nail, to nail up, to fasten with nails.

NBHL (3)

Եբարձ զայն ի միջոյ, եւ բեւեռեաց ընդ խաչափայտին. (Կող. ՟Բ. 14։)

Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ ... հանապազամուխ բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Ընդ անցաւորս այս կենցաղ կորստեան՝ կամօք բեւեռեցայ։ Ի քեզ պատուաստեցայց՝ բեւեռեալ յուսով. (Նար.։)

Կողն (Ադամայ) ... իբր ամուսնացաւ, յետոյ, իբրու թէ ի տեղւոջ իւրում բեւեռեցաւ տնկեցաւ վերստին. եղիցին ասէ երկոքին ի մի մարմին. (Եփր. ծն.։)


Բզզումն, ման

See full entry →

s.

buzz, hum.

NBHL (1)

Թէ աւետարանականն ձայն ... ոչ ազդեն ի լսելիս, եւ ոչ քոյդ մեղուական բզզումն. (Շ. թղթ.։)


Բզզանք

See full entry →

s.

cf. Բզզումն.

NBHL (1)

Թէ աւետարանականն ձայն ... ոչ ազդեն ի լսելիս, եւ ոչ քոյդ մեղուական բզզումն. (Շ. թղթ.։)


Բզէզ, եզոյ

See full entry →

s.

scarab, beetle;
stag-beetle;
cockchafer.

NBHL (2)

ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.

Մանտր բզէզն, որ ի մէջ վարդին լինի։ Յաղագս բզեզոյ. (Վստկ. ՟Ճ՟Բ. ՟Ճ՟Ը։)


Բզիզ, զոյ

See full entry →

cf. Բզէզ.

NBHL (2)

ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.

Մանտր բզէզն, որ ի մէջ վարդին լինի։ Յաղագս բզեզոյ. (Վստկ. ՟Ճ՟Բ. ՟Ճ՟Ը։)


Բթացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to blunt, to make less sharp or piercing, to take off the point, to rust;
to stupify, to make stupid or heavy.

NBHL (1)

Բթացուցանել ի շնորհաց սուրբ հոգւոյն. (Շ. ընդհ.։)


Բթեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բթացուցանեմ.

NBHL (2)

Նման յԵսայի՝ զայլըս սըրեմ, ի սրոյ բանին զիս յոյժ բըթեմ. (Երզն. այբուբ.։)

ԲԹԵԼ. ըստ քերականաց յառոգանութեան՝ Ի վերայ իջուցանել զձայնն, յորոյ ի նշան ի վերայ բառին երբեմն դնի բութ ().


Բթեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բթացուցանեմ.

NBHL (1)

Վարժողքն պղերգագոյնք ... ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն յառաջեն ... այլ բթեցուցեալ (կամ բթացուցեալ) եւս՝ ընդունակս անչափն պատրաստեն կորստեան. (Պիտ.։)


Բթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to make ones self dull, less keen;
to be dull, stupid, to grow rusty.

NBHL (2)

Մեր սուրքս բթեցան, եւ նոքա ոչ զարհուրեցան ի մեռանելոյ. (Ագաթ.։)

Տեսանե՞ս զհաւատոյ սրոյն բթելն։ Սրտմտութիւնն բթեցաւ։ Ի յանձկութենէ բթեալ։ Մեր իմաստքս ամենայն առ մարտակցութիւն նորին բթի, եւ անգործ եղեալ նհանջի։ Իմ հնարքս բթեցաւ. (Լմբ. սղ.։)


Բժժանք, նաց

See full entry →

s. pl.

talisman, amulet, phylactery.

NBHL (3)

ἵαμα sanatio, remedium, ἁλεξιφάρμακον, περίαμμα amuletum, ligamen որ եւ ԲԺԻԺ. Սուտ դեղ բժշկութեան. կախարդանք. ծրարք եւ արարք վհկաց ի սուտ կարծիս բուժելոյ զախտս, կամ պահելոյ ի պատահարաց. է՛ որ տխմարական, եւ գործ սնապաշտութեան, եւ է՛ որ դիւթական եւ դիւական. հա մայիլ.

Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։) Ուր որպէս յուռութուլունք՝ ի յն. է ἰερώματα այսինքն նուիրականք, կամ սրբազան կարծեցեալ իրք հեթանոսանկանք. նոյնպէս եւ բժժանք՝ է ἱαμνεία (իբր յատուկ անոճն). զոր թարգմանիցն մեր առնու իբր ἵαμα , որ է բուժումն, բժշկութիւն։ Վասն որոյ բժժանքն լինի որպէս Բուժանք. այսինքն իրք բժշկարարք եւ ազատարարք՝ ստութեամբ.

Եւ ոմանց քերել բերել ի ծեփածոյ նաւին նաւթոյ՝ ի բժշկութիւն եւ ի ջնջոց ցաւոց ինչ բժժանաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Բժշկական, ի, աց

See full entry →

adj.

medical;
բժշկականն, cf. Բժշկականութիւն.

NBHL (4)

Լուայ ի բժշկականէ ումեքէ եւ անցելոյ ընդ բանս բժշկականս՞ Մաշկ.։

ԲԺՇԿԱԿԱՆՆ. Բժշկականութիւն, բժշկական արուեստ (ըստ յն. ոճոյ) ἠ ἱατρική եւ Մատեան բժշկական արուեստի.

Ա՛յլ արհեստք՝ կա՛մ յաղագս մարմնոյ է, որպէս բժշկականն, կամ յաղագս այնոցիկ՝ որ արտաքոյ մարմնոյ. որպէս հիւսնականն, շինողականն, դարբնականն. (Սահմ. ՟Ի՟Ա։)

Բժշկական, անուամբն Աստուծոյ, արարեալ մխիթարայ իմաստուն բժշկի, որ ի հեր քաղաքէ. (Մխ. բժիշկ.։)


Բժշկապետ, աց

See full entry →

s.

first physician.

NBHL (1)

Վկայաբանութիւն սրբոյն Դիոմիդեայ բժշկապետի. (Ճ. ՟Ա.։)


Բժշկարան, աց

See full entry →

s.

place of cure;
doctors shop;
medical book.

NBHL (3)

Ամենայն իմաստասիրութիւն եկն եմուտ ի կեանս մեր իբրեւ զբժշկարան իմն ոգւոյ. (Փիլ. լին.։)

Բա՛ց հզօր եւ գթած զբժշկարանիդ կենաց վարդապետարան. այսինքն բա՛ց զդպրոց ուսանելոյ զսուրբ գիրս եւ զվարդապետութիւն հոգեւոր բժշկութեանդ. (Նար. ՟Լ՟Ե։)

Առ ժամանակն մարմնոց եւեթ բժիշկս առնէ զնոսա. յետոյ եւ զոգւոց իսկ բժշկարանս տայ ի ձեռս նոցա, զլաւն եւ զկարեւորն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)


Բժշկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cure, to physic, to remedy, to dress.

NBHL (4)

ἱατρεύω medeor, curo Բժշկութիւն առնել, այսինքն առնել զգործ բժշկի. դարմանել գեղովք առ ի առողջացուցանել զհիւանդս, կամ զախտս եւ զվէրս. եւ նմանութեամբ՝ զցաւս հոգւոյ, զկիրս եւ զկարծիս մտաց. դեղ ընել, պէտ ընել..

Բժշկէին զբեկումն դստեր ժողովրդեան իմոյ ընդ արհամարհանս. (Երեմ. ՟Ը. 11։)

Ոչ դեղք եւ ոչ սպեղանիք բժշկեցին զնոսա, այլ՝ քո տէր բանդ, որ զամենայն բժշկէ։ Ես եմ տէր՝ որ բժշկեմ զքեզ։ Հարկանեմ, եւ բժշկեմ։ Եհար, եւ ձեռք նորա բժշկեցին։ Բժշկելով բժշկեսցէ զնոսա։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Մատուցին առ նա զամենայն հիւանդս ... եւ զդիւահարս եւ զլուսնոտս եւ զանդամալոյծս, եւ բժշկեաց զնոսա։ Զհիւանդս բժշկեցէ՛ք.եւ այլն։

Բժշկեցաւ մանուկն։ Բազում անդամալոյծք եւ կաղք բժշկէին։ Յայնս երկա՛յք բժշկեցարո՛ւք։ Եւ ահա բժշկեալ իցէ արած բորոտութեանն ի բորոտէ անտի։ Բժշկեցաւ արածն։ Վէրք իմ սաստիկք, ուստի՞ բժշկեցայց։ Բժշկեա՛ զիս տէր, եւ բժշկեցայց։ Ասա՛ բանիւ, եւ բժշկեսցի մանուկն իմ։ Եկին լսել ի նմանէ, եւ բժշկել ի հիւանդութենէ իւրեանց. եւ նեղեալք յայսոց պղծոց՝ բժշկէին։ Որոյ վիրօքն բժշկեցաք. եւ այլն։


Բժշկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.

NBHL (7)

ἵαμα, ἵασις, θεραπεία curatio, sanatio, et sanitas Բժշկելն, եւ բժշկիլն. բուժումն. ապաքինումն. առողջութիւն. գործ բժշկի. եւ դեղ դարմանոյ.

Ի զուր յանճախեցեր զբժշկութիւնս քո, եւ օգուտ չիք ուստեք քեզ։ Ախտիւ որովայնի, որոյ ոչ գոյր բժշկութիւն։ Որոց պէտք էին բժշկութեան՝ բժշկէր։ Բժշկութիւնս կատարեմ։ Ի ձգել զձեռն քո ի բժշկութիւն։ Այլում շնորհս բժշկութեանց։ Եւ տերեւ ծառոյն էր բժշկութիւն հեթանոսաց.եւ այլն։

Որպէս բազում եւ պէսպէս են մեղքն, նոյնպէս եւ բազում եւ պէսպէս են բժշկութիւնքն. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Գտանէին զբժշկութիւն յաղօթից սրբոյն. (Փարպ.։)

ԲԺՇԿՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բժշկականութիւն. արհեստ բժշկելոյ, կամ բժշկի. հէքիմլիք.

Զխափանածոյ նորա, եւ զբժշկութեանն տուժեսցի. (Ել. ՟Ի՟Ա. 19։)

Վայելչագոյն է՝ որ ի քահանայութեան կայ աշխարհիս հօրն (այսինքն Աստուծոյ), եւ զորդի ընդ իւր ածել առ ի բժշկութիւն սպասու ծնողին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)


Բիբ, բբաց

See full entry →

s.

pupil, apple of the eye.

NBHL (5)

κόρη pupilla Սեւագոյն ծակն ի միջավայրի աչացն, ընդ որ ճառագայթք լուսոյ մտեալ նկարեն ի ներքս զպատկերս առարկայից.

Մի՛ կուրասցին բիբք տեսանելեաց մերոց ի զւարթարար ճառագայթից ճշմարտութեան քոյ. (Ագաթ.։)

Բիբք աչաց յորժամ սրբագոյնք եւ յստակագոյնք իցեն, երագագոյնք եւ կորովագոյնք լինին, եւ ոչ վաղվաղակի պղտորին առ վաստակ շլանալոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)

Որ մերձենայ ի ձեզ, որպէս որ ընդհարկանիցի ընդ բիբ ական իւրոյ. (Զաք. ՟Բ. 8։)

Զկոյսն ոչ կռփեմք, այլ առաջնորդեմք. իսկ դու ... ընդ բիբսն տալով՝ յետս մղես. (Դիոն. թղթ.։)


Բիտ

See full entry →

s.

spur of a cock, etc.

NBHL (1)

Որ ի չորս մագիլսն գնայցեն, եւ բիտն յետին խոնարհագոյն կայցէ։ Իսկ ի թռչնոց՝ որք յերիս մագիլսն գնան, եւ յետին բիտն ի վերոյ քան զայլ մագիլսն կայցէ. (Կիւրղ. ղեւտ.։)


Բիւրաբեղուն

See full entry →

adj.

very fruitful, very abundant.

NBHL (1)

Բարրի յոյժ, բազմառատ. μυριόκαρπος valde fertilis, copiosus


Բիւրազգի

See full entry →

adj. adv.

of several shapes or kinds, several, many, multitudinous.

NBHL (1)

Բիւրազգի հնարք պիտոյ են, ոչ բանից, այլ՝ արդեանց. (Ոսկ. եփես.։)


Բիւրապատիկ

See full entry →

cf. Բիւրազգի.

NBHL (5)

Կառք Աստուծոյ բիւրապատիկք. (Սղ. ՟Կ՟Է. 18։)

Բիւրապատիկ իմն էին յայս եւ ի սոյն աղօթք ժողովելոցն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 11։)

ԲԻՒՐԱՊԱՏԻԿ. մ. μυριοπλασίως decies millies, et frequenter Բիւր անգամ. եւ յոյժ աւելի. յոյժ յոյժ.

Աչք տեառն բիւրապատիկ քան զարեգակն լուսաւորագոյն են։ Սիր. (՟Ի՟Գ. 28։)

Յոյժ բիւրապատիկ առաւել. (Անյաղթ բարձր.։)


Բիւրաստեղն

See full entry →

adj.

having many branches or boughs.

NBHL (1)

Ունի մշտածին ... բոյս բիւրաստեղունս եւ ծառս զանազանս. (Նար. մծբ.։)


Բիւրաւոր, աց

See full entry →

adj.

ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.

NBHL (2)

Որ ունի զթիւ բիւրու միոյ, կամ բազում բիւրուց. եւ կամ Անթիւ բազմութեամբ, եւ Անթիւ բազմութիւն. յն. μυριάδες բիւրք.

Եւ Ունակ բիւրապատիկ իրաց. ճոխացեալ յոյժ յոյժ.


Բիւրեղանման

See full entry →

adj.

crystalline.

NBHL (1)

Նման բիւրեղի, հանգոյն բիւրեղ ական. որպէս κρυστάλλινος եւ βερύλλινος


Բլթակ, աց

See full entry →

s.

lobe of the ear;
— սրտի, auricles of the heart;
— լերդի, lobe of the lungs.

NBHL (1)

Եւ առցես յարենէ նորա, եւ դիցես ի վերայ բլթակի աջոյ ունկանն Ահարոնի, եւ ի վերայ բլթակի աջոյ ունկան որդւոց նորա ... եւ ի վերայ աջուց բլթակաց ականջաց որդւոց նորա. (Ել. ՟Ի՟Թ. 20։ Նոյնպէս եւ Ղեւտ. ՟Ը. 23. 24։ ՟Ժ՟Դ. 14. 28։)


Բլշակնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a cataract in the eye.

NBHL (2)

Ի յարութեանն յուսոյ բլչակնեալ են. (Երզն. մտթ.։)

Եւ մի՛ յարատ հայեցուածովք ի գեղ պատրնաց՝ բլչակնիցիմք ի պատուիրանացն Աստուծոյ պահպանութենէ. (Սիսեան։ Ճ. ՟Գ.։ (ուր Ճ. ՟Ա. պլշակնիցիմք։ Ճ. ՟Բ. բլչակիցեմք։))


Բլշակնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

state of a person who has a cataract or web in the eye, obscurity of vision.

NBHL (1)

Որոց կուրացեալ առաջնորդականն, եւ բլչակնութեան չափով օտարանան յԱստուածոյ. (Լծ. ածաբ.։)


Բլշանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Բլշակնիմ.

NBHL (3)

ԲԼՇԱՆԱԼ. ἁναβλύνομαι obtundor Վատիլ աչաց, վատատես լինել. մթագնիլ աչաց, կամ լուսոյ աղօտանալ.

Ոչ զի բլչացան աչքն, այլ յետ ծերանալոյն բնականագոյն. քանզի ծերութեան տկարանան երեսք (այսինքն տեսութիւնք). (Փիլ. լին.։)

Ո՛չ վասն նախախնամեցելոցն անձնիշխանութեան աստուածայինն լոյս նախախնամականին լուսափայլութեան բլչանայ. (Դիոն. երկն.։)


Բլշեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բլշացուցանեմ.

NBHL (5)

ԲԼՈՒՐ (բլրոյ, կամ րի, րոց. եւս եւ՝ բլեր, բլերբ)

(լծ. թ. պայըր ). βουνός collis, tumulus, cumulus Գետին բարձր. հոզդիզացեալ. լեառն փոքրիկ. եւ կարկառակոյտ. թումբ. լեռնակ.

Ի լերանց տեսի զնա, եւ ի բլրոց յառաջագոյն հայեցայ ի նա։ Ամենայն լերինք եւ բլուրք խոնարհեսցին։ Տարան զնա ի տուն ամինադաբայ՝ որ ի բլրին։ Եւ սաւուղ նստէր ի գլուխ բլրին (կամ բլրոյն)։ Ի վերայ ամենայն բլրոյ բարձու, կամ բլրոց բարձանց։ Կուտեցին քարինս, եւ արարին բլուր. եւ կերան եւ արբին անդ ի վերայ բլրոյն. եւ այլն։

Կանգնեցին ի վերայ վայելուչ բլրին (կամ բլրոյն). (Խոր. ՟Բ. 83։)

Ի փախուստ դարձոյց առ բլերբն. (Ոսկիփոր.։)


Բլրացի, ցւոյ, ցւոց

See full entry →

adj. s.

inhabitant of a hill.

NBHL (2)

Բնակիչ բլրոյ.

Եւ ա՛ռ զնա ի տանէ ամինադաբայ բլրացւոյ. յն. որ ի բլրին. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 4։)


Բծաւոր

See full entry →

cf. Բծախառն.

NBHL (2)

Որոյ սկիզբն գոլով բծաւոր՝ վախճանն եղեւ գովելի. (Կլիմաք.։)

Բծաւոր լինի եւ արատաւոր։ Զի բծաւոր լինիմք ի սոցա ընդդէմ միմեանց զինելոյն։ Ուղիղ գնայ՝ որ ոչ է բծաւոր յախտս մեղաց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. առակ.։)


Բծկան

See full entry →

adj.

spotted, soiled, vicious, dishonest, ugly.

NBHL (1)

ԲԾԿԱՆ կամ ԲԾԿԱՆՔ. Բծաւոր, կամ Բիծ իմն. (որպէս եւ Խաբկանք՝ է գոյական).


Բղխեմ, եցի

See full entry →

va.

to produce, to cause;
to spread;
to pour.

NBHL (12)

եւ չ. ԲՂԽԵՄ կամ ԲԽԵՄ. Ծագել, ծագիլ՝ ըստ նմանութեան բազում իրաց. ի դուրս բերել, բերիլ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. որում հանգէտ ընդհանուր նշանակութամբ չի՛ք յայլ լեզուս. զի ըստ տեղւոյն այլեւայլ բառք հանգիտանան։ Արմատն ի հյ. է՝ Բուղխ կամ բուխ՝ ի յանգս բարդութեան. (լծ. եւ ուղխ, ուխ. որպէս եւ բողբոջ, բոյս, բոյր կամ բուրումն. իսկ ի յն. բիղի. թ. բունղար, այսինքն աղբիւր. եւ յն. ֆի՛օ, վլասդա՛նօ. լտ. բու՛լլուլօ. թ. ֆիլիզ. եւ եւս թ. պուղ, բուխար. լտ. է պու՛լլիօ եւ այլն. որպէս տեսցի յառաջիկայս։)

Բղխեսցէ երկիր զբանջար խոտոյ։ Նորատունկ բղխեսցեն։ Ծնցի, եւ բղխեսցէ.եւ այլն։

Որ զհայրածինն բղխեցեր զծաղիկ։ Բղխեցեր յարմատոյն յեսսեայ ծաղիկ վայելուչ. (Շար.։)

Երկիր՝ որ բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Աղբիւրք բղխեսցեն ջուրս։ Միթէ աղբիւր ի միոյ ականէն բղխիցէ՞ քաղցր եւ դառն։ Արտեւանունք ձեր բղխեսցեն ջուր.եւ այլն։

Բղխել աղբերաց ջուրց։ Գետք բղխեսցեն։ Ջուրք բղխեսցեն։ Բղխեսցեն քեզ ջուրք քո ի քումմէ աղբերէ։ Աղբիւր ջրոյ բղխելոյ ի կեանսն յաւիտենականս. Եհար զվէմն, եւ բղխեցին ջուրք։ Ջուր բղխեաց։ Ուր վտակքն ջրոց եւ աղբիւրք անդնդոց բղխեն ընդ դաշտս եւ ընդ լերինս։ Գետ բղխեալ, եւ աղբիւր կենաց։ Գինեաւ հնձանք քո առաւել եւս բղխեսցեն։ Շտեմարանք նոցա լի են, եւ բղխեն ի միմեանս. եւ այլն։

Ասին դկղաթայ եւ արածանւոյ աղբիւրքն բղխել ի հայոց լերանցն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։)

Բղխեսցէ գաւազան յարմատոյն յեսսեայ։ Ի նոցանէ բղխէր արմատ չարի՝ շառաւիղ դառնութեան.եւ այլն։

ԱՅսօր բղխեաց յարմատոյն յեսսեայ. (Շար.։)

ԲՂԽԵԼ. որպէս Ծնունդ Որդւոյ.

Զծննդենէն ճառել կամելով՝ բղխել զնոյնվերակոչէ. (Վահր. հմբ.։)

որպէս Ելումն հոգւոյն սրբոյ. ἑκπορεύομαι precedo

Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յարդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ. (Շար.։)


Բղխեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բղխեմ.

NBHL (4)

Բղխեցուցանել զբոյս դալարւոյ. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 27։)

Զբոյսս եւ ըզտունկըս բղխեցոյց. (Շար.։)

Բղխեցոյց զնա ի գալիլիէ, եւ ծագեցոյց զնա ի Նազարէթ. (Եփր. համաբ.։)

Աղբիւրս յանապատ վայրի բխեցուսցէ։ Աղբիւր յանապատի բղխեցոյց։ Բղխեցոյց զաղբիւրն յորդաբուղխ. (Փիլ. այլաբ.։ Նար. մծբ.։ Ագաթ.։)


Բղխումն, ման

See full entry →

s.

source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.

NBHL (11)

ԲՂԽՈՒՄՆ. Անճառ ելումն կամ ծագումն հոգւոյ սրբոյ՝ ըստ նմանութեան անսպառ աղբեր կամ գետոյ. եւ նոյն ինքն հոգին սուրբ բղխեալ.

Սուրբ հոգին անհատացեալ բղխումն ի հօրէ եւ յորդւոյ անհատաբար, յերկաքանչիւրոց ընդ պատճառաւ, այսինքն իբրեւ ի միոջէ սկզբնէ. (Քեր. քերթ.։)

Որ համագոյդ ես հօր եւ որդւոյ՝ անճառաբար բղխումն ի միշտ էէն. (Շար.։)

Եւ ոչ աղբեր հոսման հանգոյն՝ գոլ անմարմին բղխումն հոգւոյն. (Յիսուս որդի.։) cf. ԵՐԵՒՈՒՄՆ (ըստ յն. ոճոյ)։

Ասի բղխումն հոգւոյն սրբոյ եւ նմանութեամբ ծագման ծաղկի կամ պտղոյ իբր յարմատոյ եւ ի բնոյ. եւ նմանութեամբ բղխման շնչոյ ի բերանոյ, կամ ճառագայթի յարեգակնէ. եւ այլն։ (Վրդն. ծն.։ Կիր. պտմ. ի վանականէ։ Կիւրղ. գանձ.։)

ԲՂԽՈՒՄՆ, ասի լայնաբար եւ Ծագումն որդւոյ ի հօրէ անճառ ծննդեամբ.

Իմոյ ծոցոյս է ծնունդ, եւ հոյրական սրտիս է բղխումն. (Երզն. մտթ.։)

Նա միակ է եւ միածին եւ ծոցածին որդի, եւ բղխումն սրտի բան սերտ սիրելի եւ հաճոյ. (Տօնակ.։)

Բխումն՝ ե՛ւս զորդի անուանեն (գիրք)։ Զորդին միածին Դաւիթ ի դէմս հօր բխումն զնա կոչէ ասելով, բխեսցէ սիրտ իմ զբան բարի. անախտ եւ աննիւթ ծննդեանն որ ի հօրէ, զբղխումն անուն մերձ դնէ։ Զծնեալն զորդի բխումն ի հօրէ պատմաբանէ. որպէս զի բխմամբն զանախտութիւնն, եւ զառանց չարչարանաց (այսինքն կրից) եւ հոսման զելումն գուշակեսցէ. նոյնպէս եւ զըստ մարմնոյն ծնունդ բխումն ի կուսէն մարգարէն ասէ. (Վահր. երրորդ. եւ Վահր. յայտն.։)

Հայր է հայրն միածնի որդւոյ, եւ բխումն հոգւոյն սրբոյ։ Որ է հայր միածնի որդւոյ, եւ բղխումն հոգւոյն սրբոյ։ Սէր աղբիւր է ամենայն բարեաց, սէր բղխումն երախտեաց Քրիստոսի, եւ վայելեցուցիչ յանապատում շնորհս նորա. (Յճխ. ՟Ե. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)

Որդւոյ պատճառ ծնընդեամբ անճառ, հոգւոյ բղխումն աղբերաբար։ Աղբիւր կենաց Աստուած, եւ բղխումն ողորմութեան։ Բղխումն ողորմութեան, եւ պարգեւիչ կենդանութեան. (Շար.։)