creation.
Աստուածային, կամ Աստուծոյ արարչագործութիւն. (Պիտ.։ Խոսր. Սարգ.։ Սարկ.։)
Հրեշտակականքն արարչագործութիւնք որպէս ճաճանչք ինչ են Աստուծոյ բարերութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)
Պատկերագործն փիդիա զդէմ անձին իւրոյ յօրինեաց (ի վահանին աթենայ) ի ձեռն ումեմն աներեւան արարչագործութեան. (Առիստ. աշխարհ։)
established or ordained by the creator.
ՅԱստուծոյ եդեալ. Աստուածադիր.
that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.
ποιητικός, δημιουργικός creativus;
creator, -trix;
operativus Սեպհական արարչի. աստուածական. աստուածային. աստուածավայելուչ. Աստուծոյ.
Արարչականդ քոյին մարմնով։ Միութեամբ արարչականաւ. (Նար.։)
Ունօղ զկարողութիւն արարչագործելոյ կամ առնելոյ զոր ինչ եւ է. արարողական, եւ Արարօղ. արարիչ. գործօղ. կերտօղ. Պատճառ. գտակ.
Զօրութիւնք (Աստուծոյ), մին արարչական, եւ միւսն արքունական։ Որ առ աստուածութեան զօրութիւնք են, արարչականին եւ արքունականին. (Փիլ. ստէպ։)
Որ զարարչականն եղականաց լուսոյն ի քեզ տանելով։ Արարչական բանին հրաման. (եւ այլն։ Շար.։)
Հիւսնութիւն՝ աթոռոյ արարչական. (Սահմ. ՟Դ։)
Թէ լոյս լուսնին է յինքենէ արարչական. (Երզն. ստ երկն։)
made or constructed by the creator.
associate in the creation.
Անդ հնարագիւտ լնիելոյ արեգական ասեն զարհմնն, եւ աստ յայտնի իսկ արարչակից լուսոյ. այսինքն ի միասին արարօղ լուսոյ։
that has seen the creator;
that is seen by the creator.
Տեսութեան լուսոյ Հովանի ի լերինն թաբորական արարչատես ներգործեցելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)
that resembles the creator, that is made after the image of the creator.
Արարչատիպ կերպարանեալ գոյացոյց. (Զքր. կթ.։)
cf. Արարչատուր.
Աւանդեալ յԱստուծոյ. աստուածաւանդ.
creation.
κτίσις, δημιουργία creatio, opificium, structura որ եւ ԱՐԱՐՉԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ստեղծանելն, եւ իլն. գործ Աստուծոյ. եւ Արարչական զօրութիւն եւ խնամ.
Ըստ բարերար արարչութեան իւրոյ։ Արարչութեամբ եւ բարերարութեամբ։ Պարգեւք արարչութեան. (ՅՃԽ։)
Առաւել քան զարարչութիւն յոչնչէ զաշխարհս՝ մեծագոյն փրկութիւն զվերջինսն իմանայիր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զադամ կցորդ արար Աստուած արարչութեան իւրոյ՝ անուանս դնել կենդանեաց. (Շ. մտթ.։)
Տէր մեր ըստ արարչութեան, եւ եղբայրն ըստ մարմնոյ. (Սկեւռ. ես.։)
Սէր արարչութեան ստիպեաց զինքն՝ առնել զարարածս։ Արար ընտրողս արարչութեան (այսինքն ճշմարտին Աստուծոյ). (ՅՃԽ։)
Արարած Աստուծոյ, եւ գործած աստուածային, կամ մարդկային. արարուած. կազմուած.
footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.
Արբանեակ լինել առ հաճոյս կամացն Աստուծոյ, կամ ճշմարիկ քարոզութեան, կամ Սուրբ վարուց, կամ իրաւացի օրինաց, կամ յափշտակութեանց. (ՅՃԽ. ՟Ը. ՟Թ. ՟Ծ՟Բ։ Պիտ.։)
to serve;
— ցանկութեանց, to be the slave of one's passions.
Զի քո արարածք քեզ արարչիդ արբանեկէ։ Արբանեկեալ քոյոց հրամանաց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ 24։ ՟Ժ՟Բ 6։)
Արբանեկել զպիտոյս, կամ զբարեացն սպասաւորութիւն. (ՅՃԽ. ՟Դ։ Պիտ.։)
service;
— հարկանեմ, cf. Սպասաւորեմ, cf. Ծառայեմ.
Արժանի համարեցաւ արբանեկութեան իւրոյ. (Ագաթ.։)
Փոյթ յաւանդեալ գործոյն նմա յարբանեկութիւն. (Սարկ. քհ.։)
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
ԱՐԲԵՆԱՄ μεθύω, μεθύσκομαι , κρεπαλάω inebrior, crapulor որ եւ ԱՐԲԻԼ. Գինել. զուարթանալ ի գինւոյ. եւ գինեհարիլ. յանչափս ըմպելով զգինի կամ զցքի՝ ելանել արտաքոյ անձին. անզգայիլ. կորուսանել զխելս. հարբենալ, գինովնալ. (Իսկ Արբեալ. արաբ. ախմէր, որպէս ռմկ. Խմած, խմօղ, գինով։)
Արբին եւ արբեցան ընդ նմա։ Արբ ի գինւոյն, եւ արբեցաւ։ Արբէ՛ք եւ արբեցարո՛ւք։ Որ ըմպէք գինի ցարբենալ։ Մի՛ արբենայք դիւնով։ Մի՛ լինիր արբեցող։ Այր կերող եւ արբեցող։ Արբեցողք զարքայութիւն Աստուծոյ ոչ ժառանգեն։ Մոլորեսցին իբրեւ զարբեալ.եւ այլն։
Է եւ այս դարձեալ յարբեցելոցս կարծեաց ատելութեամբն։ Որպէս արբեալն գինով զեղխութեան ոչ գիտէ զի՛նչ առնէ կամ զի՛նչ խօսի, այսպէս եւ արբեալն հոգաւով սիրոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ.։ եւ սղ. ՟Ի՟Բ։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
Մինչեւ յե՞րբ կայցես յարբեցութեան։ Անկեալ դնէր յարբեցութեան իւրում։ Բարի է երթալի ի տուն սոգոյ՝ քան ի տուն արբեցութեան։ Զգինի եւ զարբեցութիւն մի՛ արբցէ։ Տո՛ւք զարբեցութիւն արտմեցելոց, եւ այլն։
to intoxicate, to inebriate;
to soak, to make drink.
Բաժակ քո որպէս անապակ արբեցոյց զիս։ Արբեցուցից զանձինս քահանայից։ Արբեցուցանել արբեցութեամբ։ Արբեցոյց զամենայն հեթանոսս։ Արբեցուցից զնետս իմ յարենէ (իբրեւ զարբեալս). (Սղ. ՟Ի՟Բ 5։ Երեմ. ՟Լ՟Ա 14։ ՟Ժ՟Ա 57։ Յայտ. ՟Ժ՟Դ 8։ Օր. ՟Լ՟Բ 42։)
tippler, tipsy.
Իսկ մեզ մինչ ի ցարբենալ՝ գինուոյն թակոյկք, մանաւանդ թէ՝ եւ առաւել քան զարբեցութիւն՝ արբշռացն. (Ածաբ.։)
Որ փախչիցի յարբշիռ լինելոյ. (Նիւս. կուս.։) (Ի բառդ Արբշիռ, Շիռ է արմատ բառիս Շռայլ. ըստ իմիք նոյն ընդ նմին. զի եւ ի բանս Ածաբ.։ եւ Նիւս. Արբշիռ դնի որպէս յն. անբարեխառն, եւ անառակ։)
drunkenness, inebriation;
յ— հատանել, to intoxicate, to get drunk, tipsy.
Սեղանոյ պարապին, եւ կոչմանց, եւ արբշռութեանց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ինքնասիրութեան ախտի ի չարիս մեծագունին ծառայեցելոյ արբշռութեամբ. (Սարկ. քհ.։)
act of drinking;
drink.
Զիմ արբումնս՝ զմահ եւ զանմեղութիւն՝ եւ ձեզ պիտոյ է ըմպել։ Որ զայս արբմունս ըմպեն. (Նար. երգ.։)
to give to drink, to soak;
to water, to steep.
Արբուցանել զխաչինս, կամ խաչանց։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր ի սափորոյ այտի։ Արբուցի զամենայն անձն ծարաւի։ Արբուցիք ինձ, կամ զիս։ Արբուսցես նոցա գինի. եւ այլն։
Արբո՛ զծարաւեալս ջրոյն կենդանութեան. (Տաղ.։)
Պատառմամբ կողին զբնաւս արբուցեալ։ Պասքելոյս արբուցանիցես. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Հ՟Զ։)
Հրահոսան վտակք զքոյդ արբուցանեն դրախտ բանական. (Խոր. հռիփս.։)
Որ արբուցանէ զամենայն երկիր ի գինւոյ իւրմէ։ Արբոյց զիս դառնութեամբ. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա 7։ Ողբ. ՟Գ 15։)
Վա՛յ որ արբուցանէ ընկերի իւրում հրապոյրս պղտորս, եւարբուցանէ՝ զի հայեբցի յայրս նոցա. (Ամբ. ՟Բ 15։)
Ոչ տալով յագուրդ սրոյն ծարաւոյ, յոր միշտ արբուցանէր յարենէ վիրաւորաց. (Յհ. կթ.։)
the act of making one drink;
tbe act of watering.
Ոչ ուստեք արբուցումն բաւական թագաւորականին գտանէր տեղւոյ. (Խոր. ՟Բ 36։)
cf. Արգահատութիւն.
Ձգէ ի յարգահատանս գթոյ կարեկցութեան. (Պիտ.։)
to have pity or compassion, to grieve, to console, to comfort;
to conjure, to entreat, to demand, to intercede.
Զամենապարգեւդ արգահատեցից։ Արգահատեցիր, եւ ոչ երբէք լուայ։ զայս՝ պուետիկոս ոմն բարեշնորհ արգահատէր։ Նենգողացն իմոց՝ հաշտութեան արգահատեցի։ Գիտողիդ գաղտնեաց արգահատեցից։ Հասատատեսցէ ըստ սրտի արգահատելոյս։ Արգահատեա՛ (սուրբ կոյս) միշտ զողոմութիւն՝ որոց պանդխտիմք ի վիհս ներքին. (Նար.։)
broth.
ζωμός. jus, jusculum. Պարարտ հիւթ մսոյ եփելոյ, որպէս արգասիք նորա. խաշեւ, մսի ջուր.
matrix, womb, belly, bosom;
abdomen;
փող, անցք —ի, vagina.
Եկեալն յարգանդէ մօրն դարձեալ արգանդոյ երկրի պատրաստի։ զմեզ ծնանի աւազանին արգանդաւ հոգեպէս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Որով երկիր պղծի, եւ արգելու զարգանդ առ ի տալոյ զպտուղ ի ժամու. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
fertility, fecundity, abundance.
Արգասաւորութիւն տնկոց, կամ փարթամութեան։ Առլցեալ սքանչելագոյն արգասաւորութեամբք, եւ ընչիցն արգասաւորութեամբք. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.
ἑργασία, πράγμα opus, res, negotium (լծ. հյ. յարգ, երկք. եւ յն. էրգասի՛ա, գործ. եւ շահ) Արդիւնք. գործ արգոյ եւ շահեկան. արարք օգգակարք. իրք արտադրեալք. վաստակ. բերք. պտուղ. ելք կամ հանգամանք իրաց.
Զվարս կենացն բնաւորապէս բարի արգասեօք ի հաճոյս կամացն Աստուծոյ ուղղեցին. (Նախերգ. փիլ.։)
Արգասիք զանազան արհեստից, կամ սիրոյ եւ խաղաղութեան. կամ չարեաց, մեղաց. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Զ։ Սարգ. յկ. յռջբ։)
fertile soil.
βαθύγειος, γόνιμος pinguis, foecundus Որոյ հողն է արգաւանդ. թանձրահող. պարարտ.
binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.
Սփռեցան ընդ տիեզերս, զի ոչ դոյր ագել. (Ագաթ.։)
Որպէս եւ ասէս եւասէր երբեմն զարգելն իւր ի հոգւոյն յիրս ինչ պիտանիս. (Տօնակ.։)
Արգել արասցեն երթալոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 16։)
Ոչ ինչ արգել առնի (յն. առնէ) եւ ընդ մեզ նոյն անցք անցանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 9։)
Վասն մահու արգել լինելոյ ի մշտնջենաւորել. (Եբր. ՟Է 23։)
Արգել հայելոյ ի յստակութիւն լուսոյն լինիցին. (Եզնիկ.։)
Արդել արկցէ տէր ի փոսոյ գետոյն։ Արգել արկ ճանապարհաց իմոց. (Ես. ՟Ի՟Է 12։ Ողբ. ՟Գ 9։)
arrest, detention, prison;
lazaretto, quarantine;
դնել յ—ս, to arrest, to imprison.
ἁπόκλεισμα, συγκλεισμός, ἅρκτη claustrum, clausura, carcer որ եւ ԱՐԳԵԼԱՆՈՑ, ԱՐԳԵԼԱՐԱՆ, ԱՐԳԵԼ. Տեղի արգելեալ եւ փակեալ կալոյ. փակարան. բանտ.
Ամենայն հարսանաց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Ելին նոքա յարգելանէ անտի. (՟Ա. Մակ. ՟Ա 28։ ՟Զ 21։)
Իբրեւ յարգելան տաճարին զգուշութեամբ պահպանեցեալք։ Որդի արձակեալ յարգելանէս (ի մարմնոյ)։ Տո՛ւր ինձ ապրել ի խաւարին արգելանէ. ((ի փորոյ կիտին). Փիլ.։)
Այսմ լուսոյ՝ որ գիշերաւ ծածկի, եւ արգելանաւ շինուածոցս. (Ղեւոնդ.։)
cf. Արգելում.
Զաննիւթ միտս արգելել կարէ ի նիւթեղէն սենեակ մարմնոյն. (Կլիմաք.։)
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
Արգել զնոսա։ Մի՛ արգելուք զդոսա գալ առ իս։ Արգելուցուն յամուսնանալոյ։ Յովհաննէս ար գելու զնա։ Հրամայեաց հողոփեռնէս պահպանացն մի՛ արգելուլ զնա։ Զբարկութիւն իմ լցի, եւ արգելի։ Ոչ ոք արգելու ի քէն զշիրիմս։ Երկիր արգելցէ զարդիւնս իւր։ Մի՛ արգելուր ի նմանէ եւ զշապիկս. եւ այլն։
Մի՛ արգելցես զիս ընդ բազմին՝ յաւետաբեր յերկրէ քոյին. (Յիսուս որդի.։)
Արգե՛լ դու զձայն քո ի լալոյ, զի գրեցան վարձք արտասուաց քոց. (Եփր. համաբ.։)
Յարգելուլ երկնից, եւ ի չլինել անձրեւի։ Արժանի իսկ էին արգելլոյ ի խաւարի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 35։ Իմ. ՟Ժ՟Ը 4։)
Առանց արգելլոյ յաստուածայինն մխեալ լոյս. (Կլիմաք.։)
forbiddance, prohibition, interdiction;
retention, hinderance;
եկեղեցական —, interdict.
Պատճառ արգելման մերոյ եղիազար եղեւ. (Զենոբ.։)
new planted.
Սոյնպէս եւ յեզեկիէ՝ գրեալ է՝ եթէ սատակելոց էր Աստուած զտունկն առաջին իբրու զմարդիկ արդատունկ, եւ զուարճացուցանէ զայլ մարդիկ՝ որ ի կռապաշտութենէ աւերեալ եւ ցամաքեալ էին. (Եփր. աւետար. (գրեալ էր, զմարդիկ կարդատունկ)։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
Արդար դատաւոր։ Արդար է տէր։ Գիտեմ զի արդար երեւելոց եմ։ Զարդարն մի՛ սպանանիցես։ Զարդարն ըստ ամպարշտին։ Ի մէջ արդարոյն եւ անօրինին։ Զարիւն արդար. եւ այլն։
Եւ զիրաց եւ զբանից ասի որպէս իրաւացի. պարտուպտաշաճ. օրնաւոր. ուղիղ. ճշմարիտ, զոյգ եւ կշիռ. անարատ.
Զոյգք արդարք, եւ կշիռք արդարք, եւ չափք արդարք, եւ կապիճ արդար լինիցի ձեր. (Ղեւտ.։ ՟Ժ՟Թ 36։)
Սուրբն եւ արդարն՝ առաքինութիւնք բարուց են։ Մակագրեաց, յաղագս արդարոյն՝ կամ քաղաքավարութեան։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ, քաղաքականութեան։ Իմաստասէրն որպէս գիտէ զբնութիւն արդարոյն, ընտրէ զզրկիլն առաւել քան եթէ զզրկելն. (Սահմ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
just, upright, honest, innocent.
Ոգւոցս ոչ գոյ դաս ընդ ծննդեան բուսոցն յարդարագնացս։ Եթէ ի բարուց բուսոյ անտի, եւ ոչ կամօք արդարագնաց լինէիր։ Սամփսոն մինչդեռ արդարագնացիկն էր՝ քան զամենայն մարդ զօրացաւ. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Արդարագնաց.
Ոգւոցս ոչ գոյ դաս ընդ ծննդեան բուսոցն յարդարագնացս։ Եթէ ի բարուց բուսոյ անտի, եւ ոչ կամօք արդարագնաց լինէիր։ Սամփսոն մինչդեռ արդարագնացիկն էր՝ քան զամենայն մարդ զօրացաւ. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։)
just, equitable, upright;
justifying.
Արդարագործ ճշմարտոթիւն Աստուծոյ. (Եփր. աղքատ.։)
thatjudges equitably, just, equitable.
Արդարադատին Աստուծոյ. (Փարպ.։)
ԱՐԴ կամ ԱՐԴ ԵՒՍ. (որ եւ յն. ա՛րդի.) ἅρτι, ἁρτίως, προσαρτίως , νῦν, νυνί, τανίν modo, nunc, nuper Այժմ. յարդի ժամանակի կամ ժամու. ի մօտոյ. նորոգ. հիմաշ հիմաճուկ. հիմդի.
Ոչ լինէր քարոզեալ ամենայն ազգաց որ յառաջագոյն՝ որպէս արդս. (այսինքն այժմ). (Եւս. պտմ. Ա 2։)
Սոյնպէս ասէ յ՛արդ ժամանակս սակաւ մնացին ի ժողովուրդ անդ. (Եփր. հռ.։)
equitable judgement.
Պօղոսի ասացեալ զյայտնութիւն լինել արդարադատութիւն Աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մի՛ ոք զմարդասիրութիւն Աստուծոյ առաջի եդեալ՝ զարդարադատութիւն ոչ ճանաչիցէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
cf. Արդարաբան.
Հաւանելով առաջիկայիցս իմոց բանց ի սիրելւոյն իմմէ եւ քան զշատս արդարախօսողէ. (Խոր. ՟Ա 5։)
just, equitable, upright, innocent.
Զորս հաստատեաց կացոյց բնութիւնս արդարակ քաննով զուգօրդութեան. (Փիլ. ել. ՟Ա 1։)
Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.
(Աշակերտքն՝ ուսուցչաց) զպատմողի եւ հօր մատոցանեն զարդարակ։ Ադահութիւն աւելաստացութեան՝ վտարել զեղբօրն զարդարակս։ (Երկրորդ տախտակն ՟Ժ պատուիրանաց) ունի յինքեան զառ ի մարդիկ արդարակս։ Ոմանք ոչինչ արտաքոյ քան առ մարդիկ արդարակացն՝ բարի ինչ կարծեցին գոլ. (Փիլ.։)
Իսկ ղովտ նոյնպէս եւ զօտարսիրութեանն լնոյր կանոն՝ երկրպագելովն, եւ ոչ զպաշտելոյ ուրուք հատուցանէր արդարակս. (Սարկ. պատկ.։)
who weighs, judges equitably, just, equitable.
Արդարակշիռ դատողութեամբ զմարմինն հնազանդեցուցանել ոգւոյ, որպէս եւ զծառայ՝ տեառն. (Լաստ. ընթերց.։)
innocent, just, honest.
to justify one's self, to prove one's innocence;
to be justified.
δικαίομαι justificor Արդար լինել կամ գտանել ի բանս եւ ի գործս. սրբիլ մաքրիլ ի մեղաց, հաճոյ լինել Աստուծոյ. եւ Իրաւունս ունել.
Առանց պատժի ոչ լիցի, եւ ոչ արդարասցի ամենայն՝ որ մերձենայ ի նա։ Որ ձեռնաուխ լինի տարապարտուց, ոչ արդարասցի։ Որ ոտն հարկանէ կորուսելոյն, ոչ արդարասցի։ Ահա որոց ոչ էր օրէն ըմպել զբաժակն, արբին ըմպելով. եւ դու արդարանալով արդարանայցե՞ս. ո՛չ արդարասցիս, այլ ըմպելով արբցես. (Առակ. ՟Զ 29։ ՟Ժ՟Զ 5։ Երեմ. ՟Խ՟Թ 12։)
just, equitable, legitimate;
justly, legitimately.
Զգաստացեալ՝ ողորմութեան արդարացւոյ հանդիպի, եւ թողութեամբ մեղաց։ Որ արդար ունակութիւն ունի, արդարացիս գործէ. (Նիւս. բն. ՟Ա. ՟Լ՟Ա։)
Ընդ մեզ եւ դուք օրհնեցէ՛ք զտէր յոյժ արդարացի. (Վահր. յար.։)
to justify, to declare innocent, to acquit, to excuse, to exculpate, to clear, to absolve, to save;
— զանձն, to make excuses;
—ն, justification.
Արդարացուսցեն զարդարն, եւ պարտաւորեսցեն զամպարիշտն։ Արդարացուցանեն զամպարիշտն վասն կաշառոց. Մերձ է, որ արդարացուցանէ զիս։ Արդարացոյց զանձն իւրապստամբութիւնն իսրայէլի առ ուխտազանցութեամբն յուդայ։ Արդարացուցեր զնոսա յոյժ քան զքեզ։ Արդարացուսցէ զդատաստան իմ։ Ի զուր ուրեմն արդարացուցի զսիրտ իմ։ Դուք էք՝ որ արդարացուցանէք զանձինս առաջի մարդկան։ Կամեցաւ զանձն արդարացուցանել։ Զի եղիցի նա՛ արդար, եւ արդարացուսցէ զայն՝ որ ի հաւատոցն Յիսուսի. Զոր կոչեացն, ըզնոսին եւ արդարացոյց. եւ զորս արդարացոյցն, զնոսին եւ փառաւորս արար. եւ այլն։ Յորոց յայտ է, զի մարդ զմարդ արդարացուցանէ ջատագովելով. եւ Աստուած զմարդ՝ սրբելով. որպէս եւ մարդ զԱստուած փառաւոր առնելով. ըստ այնմ.
Ոչ արդարացուցանէ զհայհոյիչն ի շրթանց իւրոց։ Արդարացուցանելով ոչ արդարացուցանէ տէր. (Իմ. ՟Ա 6։ Նաւ. ՟Ա 3։)
Արդարացուցանել զմարգարութիւնն, կամ զանգիր հին ասացեալ զրոյցս, կամ զամբաստանութիւնն, կամ զգրեալն բան. (Իգն.։ Խոր. ՟Ա 9։ Եղիշ. ՟Է։ Նար. հ։)
truly, in truth, certainly, surely, yes, yes truly, yes indeed, really.
Զմիոյն եւ զարդարեւ էին։ Գիտութեան արդարեւ էին Աստուծոյ։ Զարդարեւն փրկիչ. (Փիլ. ստէպ։)
Արդարեւ քոյր իմ է՝ ի հօրէ, եւ ոչ ի մօրէ։ Արդարեւ որդի Աստուծոյ ես դու։ Արդարեւ Աստուած է ի ձեզ։ Այո՛ արդարեւ ես մոլորեցայ։ Արդարեւ աւերեցին զաշխարհս, եւ հրձիգ տյաին զկուռս նոցա, քանզի չէին աստուածք։ Արդարեւ յարեաւ տէր, եւ երեւեցաւ սիմոնի։ Արդարեւ ասեմ ձեզ։ Ժողովեցան արդարեւ ի քաղաքիս յայսմիկ. եւ այլն։
ԱՐԴԱՐԵՒ. ա. Ճշմարիտ. իսկական. հարազատ, ստոյգ, կամ տիրապէս այս եւ այսպիսի. ըստ յն. էապէս. ὅντως revera, verus
Դառնայր յարդարեւն Աստուծոյ։ Երիցս միակի՝ արդարեւ էին։ Փոխանցելի է մեզ այժմ յարդարեւ գոյ՛ն արդարեւ էին աստուածաբանական գոյանունութիւն. (Դիոն.։)
Քեզ շնորհ հատուցանեմ որպէս արդարեւ սիրելւոյ. (Շ. թղթ.։)
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
δικαιοσύνη, δικαίωμα justitia, aequitas Արդարն գոլ եւ Գործ արդարոյ. որպէս երբ. խագ, այսինքն իրաւունք. եւ որպէս ձատէգ, ձատագա, այսինքն արդարգործութիւն. բարեգործութիւն.
Արդարութիւն տեառն ուղիղ է։ Ուսո՛ ինձ զարդարութիւնս քո։ Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց։ Դատեցարո՛ւք արդարութեամբ ի մէջ առն եւ եղբօր իւրոյ։ Որ դնայ արդարութեամբ, գտցէ օգնականութիւն։ Արդարութեամբ եւ ամբծութեամբ։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Յորժամ դարձցի արդարն յարդարութեանց իւրոց, եւ արասցէ յանցանս, եւ այլն։ Ապա ԱՐԴԱՐՈՒԹԻՒՆ, որպէս առանձին առաքինութիւն՝ է Հաւասարութիւն իրաւանց.
Արտաքինքն սահման եդին արդարութեան. եթէ ոք զինչս բաժանէ հաւասարութեամբ ըստ չափոյ պիտոյից ընդունողացն, արդար ասի. (Շ. մտթ.։)
Արդարութիւն առաւելագոյն է քան զայլ առաքինութիւնս. որպէս թափանցեալ ընդ այլսն, եւ զբարեկարգութիւն նոցա պահեալ. (Սահմ. ՟Ժ։)
Միոյն արդարութեամբն յամենայն մարդիկ արդարութիւն կենաց. (Հռ. ՟Ե 18։) որ ի ՟Դ 25. թարգմանի,
Վասն զմեզ արդարացուցանելոյ։
Եւ ոչ մի շաւիղ կամ ցուցումն գոյ յասացեալսդ, որ զարդարութիւն ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա 21։)
Զլեառն արարատեան ի կէտ ամբարձման նժարի միոյ արդարութեան միջնորդ կացուցից. (Նար. ՟Թ։)
cf. Արդի.
Գիտելով զարդեան դիպուածոյս։ Ի կատարումն արդեան խորհրդոյս. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Հ՟Ե։)
perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !
ἅν, ὅντως, πάντως utique, equidem, omnino, vere, certe այսինքն Արդեամբք. կամ որ նոյն է ըստ իմաստից՝ որպէս կրճատել յոգնականն ձայնիս ԱՐԴԱՐԵՒ, նոյն ընդ նմին. այսինքն Յիրաւի. անշուշտ. ինձ այսպէս թուի, ստուգապէս. ամենայնիւ. հետեւաբար. իսկապէս. այո. ապաքէն. իրաւ, իրաւցընէ, ի հարկէ, կարծեմ թէ. cf. ԹԵՐԵՒՍ.
Ասի եւ ԹԵՐԵՒՍ ԱՐԴԵՕՔ, իբրու զտարակոյսն ի ստուգութիւն վերածելով.
Գիտասցէ վասն վարդապետութեանս, յԱ՛ստուծոյ իցէ արդեօք, եթէ ես ինչ յանձն է իմմէ խօսիմ։ Գիտիցե՞ս արդեօք զոր ընթեռնուցուսդ։ Իսկ արդ որ ննջեցինն ի Քրիստոս, որեա՞ն արդեօք. եւ այլն
Արդեօք ծանի՛ր եւ ի մի՛տ առ, թէ վասն որո՞յ գործոյ կոչեցար. (Ճ. ՟Ա.։)
Ահա արդեօք յափն գետոյն, հա՛յր, նստեալ է կին ոմն։ Արդեօք ոչ գոյ բան առ ումեք, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Զ. եւ ՟Դ։)
Ես յառաջագոյն մեռեալ ելի յաշխարհէ, եւ նա արդեօ՛ք մեռաւ. (Վրք. հց. ՟Է. ձ. (տպ. արդ։))