Definitions containing the research ոյ : 10000 Results

Յաւիտենադիր

See full entry →

adj.

established from the beginning of the world, from time immemorial, perpetual, eternal.

NBHL (1)

Զայրն արդար՝ հայր աշխարհի երկրակալ՝ յաւիտենադիր ուխտիւն կացուցեալ։ Յաւիտենադիր սահմանացն Աստուծոյ հնազանդեալ գնասցեն. (Ագաթ.։)


Յաւիտենական, ի, աց

See full entry →

adj.

eternal, perpetual, uncreate, immortal, without end;
— կեանք, immortal life;
— թշնամութիւն, bitter, irreconcilable, implacable or eternal enmity;
—ն, the Eternal, the Everlasting One.

NBHL (1)

Մեք նորա մահուամբն յաւիտենական մահուանէն ապրեսցուք. կամ յաւիտենական ի մահուանէ հոգւոյն. կամ յաւիտենից ի մահուանէ. (Եղիշ.։ Յհ. կթ.։ Շար. եւ այլն։)


Յափշտակեմ, եցի

See full entry →

va.

to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.

NBHL (6)

Գազան յափշտակաց զՅովսէփ։ Հատուսցէ զյափշտակութիւնն՝ զոր յափշտակեաց։ Էշ քո յափշտակեալ ի քէն, եւ մի՛ դարձցի առ քեզ։ Յափշտակեաց զնիզակն ի ձեռաց եգիպտացւոյն.եւ այլն։

ՅԱՓՇՏԱԿԻԼ ՄՏՕՔ՝ կամ ՀՈԳՒՈՎ. է Վերանալ. եւ արտաքոյ անձին լինել, կամ վերառեալ լինել ի հիացման.

Յորժամ ծանոյց զինքն, յայնժամ յափշտակեաց զանձն յաչաց նոցա. (Իգն. այսինքն աներեւոյթ եղեւ։)

ՅԱՓՇՏԱԿԵԼՈՎ յն. ոճ, իբր մ. Փոյթ փոյթ. արագ արագ, անյապաղ. անդանդաղ.

Յափշտակելով արար զհրամանն։ Յօժարագոյնս արար՝ յափշտակելով զհրամանն. (Ոսկ. ես.։)

(որ ըստ հին մեկնչաց քերականի ստուգաբանի, Յափ շատ արկանել. գուցէ լաւ եւս՝ յափ շուտով կամ շտապաւ ձգել. եւ անշուշտ նոյն ընդ ռմկ. գափըշմագ, գափմագ. լտ. գա՛փդօ ). ἀρπάζω , διαρπάζω, συναρπάζω rapio, diripio եւ այլն. Կապտել ի բաց. բռնի կորզել. շորթել. յանկարծ քարշել. բուռն հարկանել. աւազակել կամ յայտնի գողանալ. առնուլ եւ փախչել. տե՛ս եւ Հափափել, որ է յափըշտակել զկին, կամ առեւանգել. խլել, ուրիշի ձեռքէն հանել. պ. րիւպուտէն. լտ. րա՛փդօ. յն. արփա՛զօ. իսկ իտ. ռուպա՛րէ, գողանալ)


Յափշտակիչ

See full entry →

cf. Յափշտակող.

NBHL (1)

Բենիամին գայլ յափշտակօղ։ Ի ներքոյ են գայլք յափշտակողք. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 27։ Մտթ. ՟Ե. 15։)


Յափշտակող

See full entry →

s. adj. fig.

ravisher, spoiler;
ravenous, rapacious;
charming, delightful, ravishing, bewitching.

NBHL (1)

Բենիամին գայլ յափշտակօղ։ Ի ներքոյ են գայլք յափշտակողք. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 27։ Մտթ. ՟Ե. 15։)


Յափշտակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ravishing, carrying off or away, ravage, usurpation, depredation;
rapacity, rapine;
— կնոջ, աղջկան, rape, abduction;
— մտաց, enthusiasm, transport;
extasy, rapture, ravishment;
revery;
— իրաւանց եւ արդարութեան, corrupt justice;
լինել ի —, to be plundered, pillaged, sacked;
մատնել ի —, to give up pillage.

NBHL (2)

Զրպարտութիւն տնանկի, եւ յափշտակութիւն իրաւանց եւ արդարութեան։ Յափշտակութիւն ընչից։ Հատուսցէ զյափշտակութիւնն՝ զոր յափշտակեաց։ Ի միջոյ ժանեաց նոցա կորզէի զյափշտակութիւն.եւ այլն։

Դատել զընկերն՝ յափշտակումն է աթոռոյն եւ դատաստանի միածնին. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Յափուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to quench, slake or allay thirst;
to exhaust.

NBHL (2)

Զծարաւն յափոյց (ի ծնօտէ իշոյն). (Եղիշ. դտ.։)

Հռաքէլ՝ որ յափոյց զզօրութիւն նորա, եւ նուաճեաց զնա առ Լիա. (Եփր. ծն.։)


Յափրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to get tired or sick of, to be disgusted, to have lost all relish for, to be squeamish, overfastidious.

NBHL (1)

ἁφίσταμαι recedo. կամ ըստ հյ. fastidio, satior, expleor, taedet me. եբր. նաքա. luxor, divellor. եւ մասա. sperno. Առ յոյժ յագելոյ՝ յետս կալ. տաղտկալ. նողկալ. ձանձրանալ. գանելով ետ քաշուիլ.


Յափրանք

See full entry →

s.

cf. Յափրութիւն.

NBHL (1)

Յափրանալն. յափրութիւն. տաղտուկ. ձանձրոյթ. անչափութիւն.


Յիզդիմ

See full entry →

vn.

cf. Յեզդիմ.

NBHL (1)

Յեզդիլ զերկիր ասէ չտայ թոյլ ի վերայ երկրի ելանել ջըրհեղեղին. (Լծ. փիլ.։)


Յեզդիմ

See full entry →

vn.

dry the waters off the earth.

NBHL (1)

Յեզդիլ զերկիր ասէ չտայ թոյլ ի վերայ երկրի ելանել ջըրհեղեղին. (Լծ. փիլ.։)


Յելուզակ, աց

See full entry →

s. adj.

highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.

NBHL (1)

ՅԵԼՈՒԶԱԿ կամ ՅԵՂՈՒԶԱԿ. գրի եւ ԵԼՈՒԶԱԿ. Յուզակ ուղւոյ կամ ելից ճանապարհաց ի կողոպտել զանցաւորս. աւազակ. հուղկահար կամ յուղկահար. հրոսակ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. թիւրիւտիւ. ճէլալի.


Յեղադարձեմ, եցի

See full entry →

va.

to turn, to change.

NBHL (1)

Որպէս վերագոյնն ասաց զայս, եւ աստ ասէ յեղադարձելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)


Յեղակարծ

See full entry →

adj. adv.

unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.

NBHL (1)

Յանկարծակի յեղակարծում ժամու։ Յանկարծ յեղակարծումն ժամանակի։ Յանկարծօրէն յանպատրաստից յեղակարծումն ժամու։ Յանկարծօրէն յեղակարծումն հասանէր անկանէր ի վերայ բանակին։ Յեղակարծումն անկեալք ի վերայ միոյ թեւի. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 28։ Ագաթ.։ Բուզ.։ Փարպ.։)


Յեղակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

as inconstant as another.

NBHL (1)

Ո՛չ մարդոյ յեղակցի է հաշիւ իմ. (Վանակ. յոբ.։)


Յեղանակ, աց

See full entry →

s.

cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.

NBHL (5)

Եւ ո՛չ միով յեղանակաւ։ Յեղանակաւ իմն։ Ըստ երկուց յեղանակաց։ Իբր ներածութեան յեղանակի։ Ըստ քանի՞ յեղանակս։ Յեղանակ հակադրութեան նոյն է։ Յեղանակաւ տարբերի։ Ըստ հինգ յեղանակս նախկին այլ այլոյ (այսինքն մին քան զմիւսն) ասի. (Դիոն.։ Պորփ.։ Սահմ.։ Արիստ.։)

Յեղանակակ կոչմանն հագարու՝ փոխեալ աղախնոյն ի Սինայէ ի սաղիմ. (Նար. գանձ եկեղ.։)

Նշանագրեցի յայսմ յեօթն յեղանակիս. առաջին զժամանակսն, երկրորդ՝ զիրացն պատահումն, եւ այլն։ Արտաքոյ եօթն յեղանակին՝ ութերորդ, եւ այլն. (Եղիշ.։)

ՅԵՂԱՆԱԿ. τροπή conversio, solstitium, aequinoctium χρόνος tempus, tempestas. Քառեակ փոփոխութիւն տարւոյ. որ եւ ԺԱՄԱՆԱԿ ասի. cf. ՅԵՂՈՒՄՆ, եւ ՅԵՂՅԵՂՈՒՄՆ. եղանակ, արեւադարձ.

Իբրու ի վերայ մարդոյ բանս ներբողական ասացեալ եղեւ. եւ զեկուցանեն եւ յեղանակք ոգւոյ. (Փիլ. իմաստն.։)


Յեղանակեմ, եցի

See full entry →

va.

to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.

NBHL (3)

Զգոյնս հերաց նո՛ր յեղանակեաց։ Յեղանակեսցես զփառս հերաց քումդ բարձրութեան։ Նոր յեղանակեցեր։ Յեղանակեալ ինձ զաւուրն չար առ մեծ աւետիս ակնկալութեան. (Նար. մծբ. եւ ՟Բ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Թ։)

Աւելորդ է մեզ զնոցայն յեղանակել զանհաստատ օրէնսն։ Բազում անգամ զսոյն յեղանակէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)

ՅԵՂԱՆԱԿԵԼ. στρέφω verso, repeto. Յեղյեղել. ստէպ կրկնել, պէսպէս օրինակաւ զնոյն բան ասել. երկրորդել.


Յեղաշրջեմ, եցի

See full entry →

va.

to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset, to turn over, to change, to convert, to transmute.

NBHL (1)

Հոգին Աստուծոյ յինքն առ զլեզու մարգարէին՝ յեղաշրջել զնա ի բարբառ խստութեան ի վերայ քրմին. (Լմբ. ամովս.։)


Յեղաշրջուկ

See full entry →

cf. Յեղափոխ.

NBHL (1)

Մի՛ լինիր յեղաշրջուկ ի նոյն, եւ փոփոխամիտ ի նոյն. (Լմբ. սղ.։)


Յեղափոխեմ, եցի

See full entry →

va.

to convert, to change, to transform;
to degenerate;
to translate.

NBHL (2)

Զբնականագոյն զպէտսն յանբնականագոյնսն յեղափոխեալ։ Բնաւորեալ է բնութիւն ընդհանուր լուսոյ յիւրն յեղափոխել զտեսողաց տեսութիւն. (Մագ. ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)

Ի յոյն լեզու յեղափոխեաց. (Փոտ. առ Զքր. կթ.։)


Յեղափոխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

change, mutation, conversion, transformation, transmutation;
revolution;
vicissitude;
alternation.

NBHL (1)

Յանկարծակի յեղափոխութեամբ զարմացոյց զայնոսիկ՝ որ ընդ իւրն էին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Յեղափոխուկ

See full entry →

adj.

inconstant.

NBHL (1)

Զի՞նչ է հեզն. ո՛չ յեղափոխուկ յընտրութիւն հաճոյիցն Աստուծոյ փութացելոցն. (Բրս. հց.։)


Յեղեմ

See full entry →

va.

cf. Յեղում.

NBHL (1)

Առաւել եւս ի նոյն յեղելով տապալեցան. (Եղիշ. ՟Դ։)


Յեղյեղակք, կաց

See full entry →

s.

solstice, tropics;
— ամառնային, summer solstice.

NBHL (2)

Եղանակք տարւոյ. արեւադարձք. որպէս յն. τροπή.

Մօտ ի յեղյեղակսն ամարայնոյ եւ ձմերայնոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 75։)


Յեղյեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to change, to convert, to transmute;
to repeat, to re-iterate, to rehearse, to inculcate;
to translate;
— ի մտի, to turn over, to revolve in one's mind, to think over again, to reconsider;
to ruminate, to ponder, to muse on;
ստէպ —, վեր ի վայր —, to repeat eternally the same thing, to return often on the same subject, to twaddle, to harp always on the same string, to be ever talking about.

NBHL (3)

Զտէրունական բարբառն յեղյեղեմ։ Բազում անգամ զնոյն յեղյեղեաց. (Սեբեր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)

Զլիճ մի ծովուց ի յորակութիւն գեղոյ յեղյեղեցից (կամ յեղեղեցից). (Նար. ՟Թ։)

Նախ յեղյեղեցին զյոյն գիրն ի հայերէն այբուբենս (այսինքն վերածին ի շարադասութիւն ըստ կանոնի տառադարձութեան), եւ ապա զթերին նորա լցուցին աստուածաշնորհ պարգեւօքն. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Գ։ եւ Հ. կիլիկ.։)


Յեղյեղում, ղի

See full entry →

va.

cf. Յեղյեղեմ.

NBHL (3)

Յեղյեղու զլուսոյն հանգամանս։ Վասն է՞ր այնքան յեղյեղու զյարութենէն։ Է՞ր աղագաւ այնքան յեղյեղու զհօրէ. (Նանայ.։)

Նոյնք բազում անգամ յեղյեղուն (խորհուրդք ընթերցուածոց). այսինքն կրկնին պէսպէս օրինակաւ. (Արշ. ՟Բ։)

Նախ յեղյեղին զյոյն գիրս ի հայերէն այբուբենս. (Հ. կիլիկ.։)


Յեղյեղումն, ման

See full entry →

s.

change, alteration, mutation, conversion;
— խօսից, tautology, repetition;
ոտից —, step, pace;
յեղյեղմունք արեգական, the tropics;
յեղյեղմունք ժամանակաց, changes or vicissitudes of the seasons.

NBHL (2)

Ոչ մի ինչ ոչ ընդունելով յեղյեղումն եւ փոփոխումն։ Ոչ մի ինչ ոչ գոյացեալ յեղյեղումն՝ ոչ ըստ մարմնոյ եւ ոչ ըստ մտացն։ Յեղյեղմունս առ ի վատթարն առնուլ։ Տարերցն ի միմեանս փոփոխումն եւ յեղյեղումն. (Փիլ. ստէպ։)

ՅԵՂՅԵՂՈՒՄՆ. τροπή conversio. որ եւ ՅԵՂՈՒՄՆ. իբր Շրջան եղանակաց տարւոյ. եւ արեւադարձ.


Յեղում, ղի

See full entry →

va.

to change, to transmute;
to translate;
— ի հայ բան or լեզու, to translate into Armenian, or Haiganian;
cf. Յեղանիմ.

NBHL (6)

Ոչինչ եւս է՝ որ հարկաւորէ զմեզ՝ յեղուլ զայն ի դէմս որդւոյ. (Պրպմ.։)

Դիւրին է զայս յեղուլ ի մերս տեսութիւն։ Յեղուն զանձինս ի լաւագոյնս. (Իգն.։)

Սկսաւ յեղուլ եւ հոլովել առ վատթարն։ Այլք ամենայն յեղուն, բայց միայն ինքն անյեղ եւ անփոփոխ է։ Առանց յեղլոյ։ Երկիր հաստատուն է, եւ (սակայն) ոչ առանց յեղլոյ. (Փիլ.։)

Ախորժաբար սիրեն ի վատթարն կոյս յեղուլ։ Ոչ ի մարմնաւոր կարեաց իմեքէ յեղում ի վրիպանս. (Պիտ.։)

Ցուրտ ի ջերմոյ յեղեալ շրջեցաւ, քանզի այլայլեցաւ. (Արիստ. ստորոգ.։)

Զգիր դիւանաց յեղուլ ի յոյն բան։ Փոխեաց զամենայն ի լեզու ասորի, որ եւ ապա անտի յեղու ի յոյն բան։ Զքսան եւ զերկու յայտնիսս, եւ զնոր կտակս յեղուլ ի հայ բան. (Խոր. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 63։ ՟Գ. 53։)


Յենարան, աց

See full entry →

s. mech.

prop, support, stay, buttress;
point of support, fulcrum, prop;
— նկարչի, easel;
maulstick;
— աթոռոյ կամ ձեռաց, the arm or back of a chair;
— սանդղոց, bannister of a staircase;
— կառաց, the arm-rests of a carriage;
աթոռ —աւ, cf. Թիկնաթոռ.


Յենում, ցայ

See full entry →

vn. fig. va.

to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.

NBHL (5)

Յենուցու ի ձեռս իմ։ Սպառազէնն՝ յորոյ արքայ յենոյր ի ձեռն (կամ ի ձեռս) նորա։ Եղեր գաւազան եղեգնեայ, յենուին ի քեզ։ Ի ցուպն եղեգնեայ յենուցու։ Զննեցից զսիւնս, եւ յեցայց ի նոսա ... յեցաւ ի նոսա, ի մին աջով իւրով, եւ ի միւսն ձախով իւրով։ Փայտ կենաց է, որ յենուն ի նա իբրեւ ի Տէր հաստատութեամբ։ Յեցեալ (կամ յենու գայ) եղբօրորդի իւր։ Յեցեալ ես յօրէնսն։ Ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան յեցեալ։ Յեցեալ ի ծերութիւն (յն. վիճակեալ)։ Եկեալ յեցեալ (յօտարաց յազգն իսրայէլի).եւ այլն։

Կործանեցաւ՝ ոչ ունելով յոր յենոյր. (Գէ. ես.։)

Եթէ այս երկուք գեղեցկագոյն հաւատոյ ոտիւք առ ճշմարտութիւնն ի վեր կանգնեալ ոչ հաստատիս, առ ո՛ր եւ յենուցուս առ մինն ի նոցանէ՝ կաղ գտանիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ի սոյն յենոյր առաքեալ զաշակերտսն՝ ասելով, մի՛ յամօթ համարիր զվկայութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Լմբ. առակ.։)

(լծ. թ. էան կէլմէք, տայանմաք ). ἑπαναπαύομαι , ἑπερείδομαι, ἑπιστηρίζομαι, πρόσκειμαι requiesco super, fulcior, innitor, adjaceo եւ այլն. Տալ զթիկունս կամ զձեռս ի նեցուկ ինչ. յողն գալ. յարիլ կամ հաստատիլ յամրութիւն ինչ կամ ի գաւազան. որպէս տնկոյ ի խեչակ, եւ այլոց իրաց ի մոյթս. նմանութեամբ՝ Յարիլ ի խումբ ինչ. եւ Ապաւինիլ ի նպաստ այլոց, կամ ապաստան լինել յանձն եւ ի զօրութիւն իւր. Կռթընիլ.


Յեռեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Յեռում.

NBHL (1)

Յորժամ միտքն յերկնաւորն յեռի, եւ ի նոյնն զուարճանայ. (Լմբ. առակ.։)


Յեռում, ռի

See full entry →

va.

to set, to mount, to enchase, to stud;
to fit in, to mortise;
to connect, to join, to link, to concatenate, to tie, to attach;
to insert, to interpolate, to intercalate;
to compose, to weave, to entwine;
— մարգարիտս, to string pearls;
— ընդ պատուհանն, to loll out of window;
— առ եղբայր իւր, to visit one's brother, to pay him a visit.

NBHL (2)

Լրումն առաջնոյն (սիրոյն Աստուծոյ՝ եդ Տէրն), եւ զնմանէ յեռեալ՝ առ ի յընկերն զսէրն. (Բրս. հց.։)

Կարգ ըստ կարգէ ի նոյն յեռեալ յարէ զնորին յետնոց պայազատացն զհամար։ Յեռուլ եւ ի շարի հարկանել զեբրայեցւոց ժամանակագրութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Մխիթարակից լինիմ

See full entry →

vn.

to be consoled or comforted mutually.

NBHL (2)

Առ ի հաստատել զձեզ, այսինքն է՝ մխիթարակից լինել ձեզ վասն ընդ միմեանս իմոյ եւ ձերոդ հաւատոց. (Հռ. ՟Ա. 12։)

Եղեն նոցա կցորդ սգոյ, զի լիցին մարդիկ մխիթարակից աստուծոյ. (Մամբր.։)


Մխիթարիչ, չի, չաց

See full entry →

s. fig.

consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.

NBHL (2)

παρακλήτωρ, παρακαλών consolator, consolans, hortator, admonitor, advocatus, intercessor. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Որ մխիթարէ. սփոփիչ. յորդորիչ. քաջալերիչ. ըստ յն. ոճոյ՝ նաեւ Բարեխօս. փաստաբան. խրատտու. ազդարարօղ.

ՄԽԻԹԱՐԻՉ. παράκλητος paracletus. Որպէս սեպհականեալ մակդիր հոգւոյն սրբոյ. յն. պառա՛գլիդօս, որ թարգմանի նաեւ Բարեխօս.


Մխիթարութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

comfort, consolation, solace;
balm, balsam.

NBHL (2)

Ըստ բազում ցաւոց սրտի իմոյ մխիթարութիւն քո ուրախ առնէր զանձն իմ։ Լալով ելին, եւ մխիթարութեամբ ածից զնոսա։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան դորա։ Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան՝ մեծարանաց եւ պարգեւաց։ Բառնաբաս՝ որ թարգմանի որդի մխիթարութիւն։ Եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան՝ մխիթարութեան։ Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ։ Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն ինչ իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ.եւ այլն։

Ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհեաց մեզ մարդասէրն աստուած ի մխիթարութիւն եւ ի սփոփանս տկարութեան մերում. (Ժմ.։)


Մխուն

See full entry →

adj.

cf. Մուխ.

NBHL (1)

Զսլաքս նետիցն ի պէտս զքեզ կարեվէր խոցելոյ՝ այրմամբ եւ ջրով մխեալ. (զի այս է այրեցելովքն մխուն լինել. Լմբ. սղ.։)


Մծղնագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մծղնէութիւն.

NBHL (1)

Մծղնագործութիւն, որ առաւել քան զամենայն մեղս, եւ սոդովմայեցւոց հրոյն արժանաւոր. (Կիր. ՟ը. խհ.։)


Մկան, ի

See full entry →

s.

reins, loin, haunch, flank.

NBHL (5)

Մկանունք ազգաց բազմաց, իբրեւ զջուր գոչեսցեն։ Ի վերայ ջուրցն մկանանց. (Ես. ՟Ժ՟Է. 12. (յն. թիկունք) եւ ՟Ժ՟Ը. 2. (յն. ի վերայ։) Սոյնպէս եւ յայլ գիրս՝ ըստ ՟Ա առման.)

Նոյն է եւ ասելն.

Գնալ ի վերայ լոյծ մկանացն յորձանուտն ալեաց. (Պիտ.։)

Ծով՝ օրինակիմն իբրեւ ձի դիւրերասան ի ներքոյ քո ունի զմկանունսն (կամ զմկունսն). (Նիւս. երգ.։)

ՄԿԱՆՈՒՆՔ նանց, կամ ՄԿԱՆՔ, նաց. գ. յոքն. վերնոյն. Թիկունք. ողն. մէջք քամակին, կամ վերին երեսք միջաց. միջնողն. թիկնամէջ. որ եւ Նուս. (լծ. յն. նօ՛դօս ). կռնակ, քամակ, շալակ .... եւ նմանութեամբ՝ Վերին երեսք ջուրց. կոհակք իբրեւ կողք. կուտակեալ ալիք թիկնաձեւ. վըրան. ... νῶτος, -ον dorsum, tergum, regio lumborum, եւ ἑπάνω (մակ. ի վերայ) super, superficies.


Մկնականջ, ի

See full entry →

s. bot. med.

mouse-ear, myosotis, forget-me-not;
mumps;
դեղին —, creeping mouse-ear, pilosella.

NBHL (1)

ἁλσίνη alsine. իբր Անտառային խոտ. եւ ἄδην glandula, tonsilia . որ եւ ՄԿԱՆ ԱԿԱՆՋ. Մարզանսն. սամուխ. բզրուկ կամ տզրուկ խոտն, որ բուսանի յանտառս. եւ Խոյլ ի նոյն ձեւ ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Մկնասոխ

See full entry →

s. bot.

squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.

NBHL (1)

Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)


Մկնորսակ, աց

See full entry →

s.

mouse-hunter, mouser;
— գործի, mouse-trap;
քաջ —, good mouser.

NBHL (1)

Մկնորսակացն լինելով պաշտօնամատոյց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Մկնսոխ

See full entry →

s. bot.

daffodil, daffadown-dilly.

NBHL (1)

Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)


Մկրտատուն, տան

See full entry →

cf. Մկրտարան.

NBHL (1)

ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.


Մկրտարան

See full entry →

s.

baptistery;
font, baptismal font.

NBHL (1)

ՄԿՐՏԱՏՈՒՆ ՄԿՐՏԱՐԱՆ. βαπτιστήριον baptisterium, lavacrum. Տուն եւ տեղի մկրտելոյ, մատուռն՝ յորում կանգնեալ կայ աւազան մկրտութեան՝ մօտ առ մեծ եկեղեցին, կամ ի մէջ նորա ի կողմն մի.


Մկրտեմ, եցի

See full entry →

va.

to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.

NBHL (3)

Ես մկրտեմ զձեզ ջրով յապաշխարութիւն. բայց որ զկնի իմ գայ, նա մկրտեսցէ զձեզ ի հոգին սուրբ եւ ի հուր։ Եկի ես ջրով մկրտել, Նա է՝ որ մկրտէ հոգւովն սրբով։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ. եւ այլն։

Դառնութիւնն իսկ (մաղձի կամ լեղւոյ) արեամբ մկրտեալ՝ գոյն կարմիր ընկալաւ. (Պղատ. տիմ.։)

Անսովոր է կր. Մկրտիցուք. բայց առ հարկի գտանի եդեալ ըստ հին ձեռ. առ որոշելոյ ի ներգործականէս՝ մկրտեսցուք։


Մձութիւն, ութեան

See full entry →

s.

darkness, spot, dirt.

NBHL (1)

Զմձութիւն ծխոյն ի սպիտակութիւն շուշանի շրջեցեր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Մղեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.

NBHL (1)

Զհեթանոսական բոյսն՝ մղեղել, եւ արտաքս ընկենուլ։ Անցեալ ի բաց գնաց մղեղեալ եւ լուծեալ. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)


Մղձկեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to choke, to stifle, to suffocate, to strangle;
to pain, to grieve, to vex, to torment.

NBHL (1)

ἅγχω ago ἁποπνίγω praefoco. Հեղձուցանել. ի նեղ արկանել՝ որպէս խեղդելով. նեղել յոյժ.


Մղձկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.

NBHL (2)

Առ մղձկել սրտին չգիտէր՝ թէ յո՛ թափեսցէ զթոյնս դառնութեան. (Եղիշ. ՟Ը.)

Առ մղձեալ սրտին։ Զմղձկեալ սրտին թոյնսն։


Մղղակ

See full entry →

s.

butt, mark, aim, target.

NBHL (1)

Մուսէ այր ժանտ զմարդիկ կանգնէր փոխանակ մղղակի՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)