pass, defile, narrow passage;
straits, channel;
neck, isthmus;
առնուլ, ունել զ—ս, to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage.
Ընդ երկուս ճանապարհս ելեալ, եւ հանդէպ միմեանց կայցեն ի կրճի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
soothsayer, conjurer, enchanter.
to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.
Յորժամ տագնապեալ ոք յումեքէ իցէ, ասէ. չետ ոգի կլանել, չետ ոգի առնուլ, եւ այնու զօդոյս՝ զոր միշտ ծծեմք, յայտ առնէ. (Եզնիկ.։)
to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.
Գիտաց պօղոս, թէ այս կծեաց նոցա (որպէս ռմկ. դպաւ)։ Զմիմեանս խածատել եւ կծատել (կամ կցացել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. եւ 3։)
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
Գիտաց պօղոս, թէ այս կծեաց նոցա (որպէս ռմկ. դպաւ)։ Զմիմեանս խածատել եւ կծատել (կամ կցացել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. եւ 3։)
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
Գիտաց պօղոս, թէ այս կծեաց նոցա (որպէս ռմկ. դպաւ)։ Զմիմեանս խածատել եւ կծատել (կամ կցացել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. եւ 3։)
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
Գիտաց պօղոս, թէ այս կծեաց նոցա (որպէս ռմկ. դպաւ)։ Զմիմեանս խածատել եւ կծատել (կամ կցացել). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8. եւ 3։)
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.
Հազարապետ գողամիտ. մերձաւոր կծծի, բաշխօղ ժլատ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
Եւ մի՛ սուրբ բերանք զաղտեզի եւ զկծծի բանս խօսեսցին։ Անէ՛ծք այնպիսի կծծի բանից, որք ի սատանյէն բղխեցին. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ի։)
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
συσφίγγω constringo, contraho, cogo κάμπτω, διακάμπτω flecto, inflecto ἕχω teneo καταστέλλω reprimo. առնել որպէս զկծիկ, կամ որպէս զկուզ (ըստ յն) ամփոփել. յինքն ժողովել. պինդ ունել. կաշկանդել. կր. կարկամիլ, կորանալ. եւ այլն. կծկել, սխմել, կծկտիլ, ետ քաշել, քաշուիլ.
biting, sharp, acute, caustic, poignant;
— առնել, to burn, to scorch;
to pain, to torture.
Ատրագոյն խարանս ի վերայ դնեն. զի իբրեւ պուտկունս ոք զի արկանէ հրով՝ զմարմինն այնպէս կծուակիծ առնէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
to sit squat, to squat down, to sit on one's heels.
Կկուզ նստիլ. միջով չափ կորանալ իբրեւ կուզ, եւ հանգչել ի վերայ ոտից՝յեցեալ անձամբ յանձն. կկզել, կըկզիլ, պպզիլ.
weaver's shuttle.
Ոստայն՝ յորում անճառաբար անկաւ միաւորութեանն պատմուճան. կկոց՝ անչափելի զգեցողին շնորհ. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
Թել մի քարշեն ի կկոցէ. (Կանոն.։)
to blow, to blossom, to bloom, to open.
Որպէս ծաղիկ գարնանոյ՝ մինչդեռ կկչեն, ուրախ ունին (կամ առնեն) զտեսիլ երեւաց. իսկ յորժամ անցանիցեն, բառնան զբերկրութիւն յաչաց. (Ոսկ. ես.։)
to knot, to tie in a knot, to make a knot, to tie up.
Կղթեաց զճոպանն, մինչ զի եւ չկարաց բնաւ շարժել զձեռն. (Զենոբ.։)
to be enamoured of, smitten with, to burn for, to be ardently attached to, very fond of;
to long for, to pant after, to sigh or die for.
որք միանգամ լսեն զնորա բանս՝ հանապազ կղկաթեն զնմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
cf. Կղկաթեմ.
Ոչ միայն զկենացն լինիցիմ կղկաթ, այլ զբարւոքն կենաց. (Ոսկ. ես.։)
pot, earthen-pot, pipkin.
Ա՛րկ ի կճուճ մի, եւ դի՛ր ի կրակ. (Վստկ.։)
Ի կճճոյ մի՛ արասցես ինձ գիրս. ընթերցի՛ր, ի կճոյ. (կճայ շիրիմ)։
hoof.
cf. Կմախիք.
Ոսկերոտի մեռելոց յետ փտելոյ մարմնոյն. (լծ. թ. կէմիւք, միւմիւք (ոսկր) եւ գըմըգ. (կտոր ոսկոր)
who puts away his wife.
Զի մի՛ ամենեւին ի կնահանն ձգիցէ զվնասն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17. յն. արտաքսօղ.)
cf. Կնաթող.
Զի մի՛ ամենեւին ի կնահանն ձգիցէ զվնասն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17. յն. արտաքսօղ.)
cf. Կնամարդ;
fainthearted, poor-spirited, cowardly, base.
(Արք) թեթեւամիտք եւ կնատք. (Առ որս. ՟Ա։)
Ի կնատս յայս եւ ի հողեղէնս փոխատրիլ մարմին. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
a sorry garment;
rag, tatter.
Զծիրանի քղամիդն անգոսնեն (միանձունք), եւ իբրեւ սարդոստայն կնատաձորձ հաշուին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։ (չիք ի յն։))
to sensualize, to enervate, to emasculate, to unman.
Զմարմինսն կաղութեամբ եւ փափկութեամբ կնացուցանէին. (Փիլ. իմաստն.։)
to tear out the hair;
*to strip off leaves;
to illtreat.
Կնդէ՛ զծառն, եւ մի՛ բնաւ տերեւ թողուլ։ Քաջ կնդել պիտին, եւ ապա պատրուսել. (Վստկ.։)
sedge, flag, rush.
միթէ կանաչանա՞յ պրտու առանց ջրոյ, կամ բարձրանայցէ՞ կնիւն առանց ըմպելոյ։ Առ պրտուով եւ եղեգամբ եւ կնիւնոյ. (Ածաբ. մկրտ.։)
a small hood.
Փոքրիկ կնկուղ, եւ որ ինչ նման է մին.
hooded, wearing a hood or cowl;
capuchin monk or nun.
Կրօնաւորքն սեւազգեստք էին, եւ կնկղաւորք. (Մամիկ.։)
snout, muzzle, nose;
trunk, proboscis;
— ամպոց, water-spout.
Եւ այլոց միւսոյ կենդանւոյ մեծութիւնն, եւ այլոյ՝ կնճիթն. (Նիւս. կազմ.։)
sesame, sesamum.
ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Իբրեւ կտնտոցաւ (կամ կնտնդոցաւ) հարկանէ բարի բանիւ եւ գործովք երդեալ աստուծոյ։ Քնար է հոգին, եւ կնտնտոց միտքն. (Վրդն. սղ.։)
baldness, depilation;
chondrine.
oblation at baptism.
Քահանայքն մի՛ հարկաւ պահանջեսցեն կնքադրամ, եւ գինս անգին շնորհին։ Կնքադրամ ոչ անուանել, եւ ո՛չ հարկաւ խնդրել. (Կանոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
baptized.
σφραγίσθεις baptizatus, et confirmatus μεμνύμενος initiatus. Ունօղ զկնիք սուրբ մկրտութեան եւ դրոշմի. մկրտեալ. որ եւ ԿՆՔԱԶԳԵԱՑ.
Բռնաբար կնքաւոր մարդկանն յազածոյ միս տալ ուտել. (Եղիշ. ՟Գ։)
Եւ մի՛ կնքաւոր կացուցանել զայսահար. (Կանոն.։)
baptism;
spiritual affinity.
Եւ որպէս Առնչակցութիւն սանից կնքելոց ընդ տան կնքահօր, առ ի չխնամենալ մինչեւ ի թոռունս.
Կնքաւորութիւնն այս է. երկու մարդ կնքաւորք լինին. եւ լինի յերկու դեհն եղբայր, քոյր. եւ նոցա որդիք՝ թոռներն խնամիք լինին. (Երզն. խրատ.։)
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
σφραγίζω, κατασφραγίζω, ἑπισφραγίζω, signo, sigillo, obsigno. կնքով դրոշմել. տպաւորել զկնիք. մատնէհարել, մէօհրել, եւ տաղմա զարնել, նշան դնել. միւհիւրլէմէք, տամզալամագ. եբր. խաթամ.
Կնքեցին զօրէնս, զի մի՛ ոք ուսանիցի. (Ես. ՟Ը. 16։)
Կնքեա՛ զտեսիլդ, կամ զգիրդ։ Արգելեալ եւ կնքեալ են բանքս մինչեւ ցժամանակ վախճանի. (Դան. ՟Ը. 26։ ՟Ժ՟Բ. 4. 9։)
Կնքեա՛, եւ մի՛ գրեր։ Փակեաց եւ կնքեաց զնա։ Մի՛ կնքեր զբանս մարգարէական գրոցք այսմիկ. (Յայտ. ՟Ժ. 4։ ՟Ի. 3։ ՟Ի՟Բ. 10։)
Ի ձեռն հոգւոյն կնքեմք զսոսա մարմին եւ արիւն քրիստոսի։ Աստանօր կնքեմ զընթացս բանիս. (Լմբ. պտրգ։)
to weigh in the mind, to ponder, to consider, to reflect upon;
to compare, to confront;
to conjecture, to judge by guess.
ըստ մերումս կշռադատեալ յազգաբնակութիւն համարու։ Ընդ ազգաբանութեանն սեմայ զմերն աբէթ կշռադատեալ։ Ի հաւասարութիւն առ ամենեսեան զինքն կշռադատեալ։ Լոյս ճառագայթաւէտ վառեալ, ի վեր քան զգլուխ թագաւորին կշռադատեալ հաւասար նմին. (Յհ. կթ.։)
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Կշռել զհեր գլխոյ։ Կշռել կշռով, կամ ի կշիռս արդարութեան։ Առցես կշիռս, եւ կշռեսցես զնոսա։ Կշռեցաք եւ տուաք զնոսա զարծաթ եւ զոսկին։ Կշռեալ տուաք։ Տաղանդ մի արծաթոյ կշռեսցես (այսինքն վճարեսցես)։ Կշռեցին նմա երեսուն արծաթի.եւ այլն։
Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
Ուղիղ վերացան, մինչեւ կշռեցան ի հայէին երուսաղէմի. այսինքն դէպուղիղ հայէին ի վերուստ. (Նչ. եզեկ.։)
steel-yard;
cf. Նժար.
Կոնք մի արծաթի ի հարիւր եւ յերեսուն կշռորդէ. (Թուոց. ՟Է. ստէպ։)
Տե՛ս զկշռորդս աստուածեղէն բանին. որ ետես զիս ասէ, ետես զհայր իմ. եւ ու՞ր իցէ որ ի վայր միտիցէ, կամ որի վեր ձգիցէ. (Սեբեր. ՟է։)
weighing-machine.
Իբր չիթ մի պուտան, իբր մէտ մի կշռեցի. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
weight, heaviness, weighing;
examination, judgment, consideration;
proportion, equality;
comparison;
Libration;
մէտ կշռութեան, equilibrium.
Կշիռ բեռանցն՝ միոյ միոյ կշռութիւն յիսուն սիկղ ոսկւոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Գ. 9։)
Ըստ նմին համեմատութեան եւ կշռութեան. (Նիւս. կազմ.։)
reproach, upbraiding, reprimand, admonishing, reproof, reprehension, rebuke, scolding, chiding;
correction, admonition;
adjuration.
Համաձայնել երեմիայի ի կշտամբանս չարեաց հրէիցն. (Նախ. եզեկ.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
Չէր ատակ այիուհետեւ ինքն կշտամբել. (Եւս. քր. ՟Ա։) Կայ եւ ի գիրս Պիտոյից առումն այդպիսի, այլ մթին եւ երկդիմի։
obelisk.
Մի՛ կանգնիցէք ձեզ արձան, եւ մի՛ քար՝ կոթող դնիցէք յերկրի ձերում. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 1. (այսպէս է յն. այլ ոմանք ընթեռնուն ի հյ. քարկոթող։))
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
Եդից զերուսաղէմ իբրեւ զքար մի կոխան ամենայն հեթանոսաց. (Զաք. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Կոխան լինել աղի, սերմանեաց, երուսողէմի, սրբութեանց եւ այլն. (Մտթ. ՟Ե. 13։ Ղկ. ՟Ը. 5։ ՟Ի՟Ա. 24։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 45։ Ես. ՟Ի՟Ե. 10։ ՟Ի՟Ը. 3։)
cf. Կոծիմ.
Տառապեալ լինել, եւ միշտ կոծալ։ Ողբալով, կոծալով, սգալով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։ ՟Բ. 38։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
(Ջուրք ծովու) շրջին կոծին ընդ վայրս բազումս, մինչեւ քամին պարզին աղի ճաշակքն. (Վեցօր. ՟Դ։) Յածեալ կոծեալ քաջ հնչեցուցեալ ողբս ողորմելի։
to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.
Ի մեղուացսն ... միջին ողորկութեամբ, թեւօքն իբրեւ ծեփովք զորմսն կոկելով. (Առ որս. ՟Դ։)
fifth;
fifthly;
the fifth part.
Օր կամ որդի հինգերորդ։ Հինգերորդ մասն, ազգ։ Յամին կամ յամսեանն կամ յաւուրն հինգերորդի։ Ի հինգերորդս կամ յեօթներորդս ամսոց։ Պահքն չորրորդք, եւ պահքն հինգերորդք.եւ այլն։
Չորրորդ՝ զի միտս առցես ... հինգերորդ՝ զի եւ այլն. (Շ. մտթ.։)