executor, proxy;
mandatory;
obedient.
Կատարօղ հրամանին. պատուիրանապահ. կամակատար.
cf. Հրամանակարգք.
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
tenet, dogma.
Հրամանակարգ բանիցն սկիզբն առնել։ Այսոքիկ ի հրամանակարգ (կամ ի կամակարգ) բանից աստուածպատութենէ, եւ ի գործոց բարութենէ։ Ի մտի ձերում անկեալ հաստատեալ կացցեն հրամանակար կարգն աստուածութեան. (Կոչ. ՟Դ։ Ուր թարգմանի եւ Հրամանական կամաց վարդապետութիւն։)
most majestic, — glorious, — august.
Հրաշափառ նորոգմանցն կարգ լինի կատարեալ։ Զքաղաքական միաբանութիւն՝ զհրաշափառն ասեմ իր, զի մի ի բազմաց եւ յաննմանից բացակատարի. (Արիստ. աշխ.։)
Ասացից զպատճառ հրաշափառիդ։ Հրաշափառ, զի բնութեանն սահմանի յաղթեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
fire-breathing;
vomiting fire, volcanic;
furious, raging, ardent.
Որ ի գերեզմանի եդաւ որպէս մեռեալ, հրաշունչ երեւէին սպասաւորք նորա։ Որ յաստուածային լուսոյն ծածկեն զերեսս իւրեանց սրոբէք հրաշունչ թեւօք։ Հրաշունչ եւ բոցակերպ պատութիւնքն. (ՃՃ.։)
adb. resembling an angel, like an angel.
Հրեշտականմանիցն հեղինակ եղեր. (Գանձ.։)
cousin, son of father's brother.
ἁνέψιος (որ թարգմանի եւ Եղբօրորդի) patruelis, consobrinus. Որդի հօրեղբօր. հօրեղբօր տղան ...։ (Թուոց. ՟Լ՟Զ. 11։ Նախ. դան.։ Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ձախողակ.
Վասն ձախող աղանդին մանիացւոց. (Եւս. պտմ. ՟Է. 29։)
to laugh at, to deride, to ridicule, to mock, to jeer, to make sport of;
to put to shame, to affront, to vilify;
to lead in triumph;
to triumph, to conquer, to be triumphant, to obtain the victory;
պոմպէոս ձաղեաց երիցս, Pompey triumphed thrice.
Պոմպէոս ձաղեաց։ Աւգոստոս ձաղեաց զհետեւակ ձաղումն։ Գերմանիկոս ձաղեաց զպարթեւս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Գերմանիկոս կեսար եղեալ՝ ձաղեաց (կամ ձաղէ) զառաքեալսն ի հռոմ, զիշխանս արշաւրի եւ աբգարու. (Խոր. ՟Բ. 27։)
a low, gentle, sweet voice.
Հաւիկ մի պայծառ (ի խաչին) ... զձայնիկն ողորմիկ ածէր ... զձայնիկդ ընդէ՞ր ողորմիկ ածես՝ գաբրիէլեան փողոյն նման, աննըմանին ո՛վ նման՝ աննման. (Տաղ խչ. ի քրիստոսատրոյ.։)
to put one's hand to, to undertake;
to meddle with, to prepare or dispose oneself;
— անձամբ յանձն, to lay violent hands on oneself, to commit suicide.
Չէր՝ որ ոչ ձեռնամուխ լինէր ի նա։ Իշխեաց ձեռնամուխ լինել ի սուրբն ամենայն աշխարհաց։ Բարւոք արարէք, զի ոչինչ ձեռնամուխ եղէք ըստ հրամանի գրոյ. (Ես. ՟Ի՟Է. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 15։ Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
cf. Կերպարանիմ.
σχηματίζομαι figuror, formor եւ simulo me. Առնուլ կամ զգենուլ զձեւ ինչ. ձեւակերպիլ. կերպարանիլ. տպաւորիլ. նմանիլ.
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
Յետ անցանելոյ ձմերայնոյն։ Տխրութիւն կամ սառնամանիք ձմերայնոյն կամ ձմերանոյն. (Յհ. իմ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
cf. Մակաղեցուցանեմ.
ՄԱԿԱՂԵՄ ՄԱԿԱՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. κοιτάζω in lecto colloco ἁναπαύω sedo, do requiem, recreo. Հանգուցանել զհօտն ի դադարս. տալ ընկողմանիլ եւ հանգչել. պառկեցնել, հանգչեցնել ոչխարները.
to fold or pen sheep.
ՄԱԿԱՂԵՄ ՄԱԿԱՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. κοιτάζω in lecto colloco ἁναπαύω sedo, do requiem, recreo. Հանգուցանել զհօտն ի դադարս. տալ ընկողմանիլ եւ հանգչել. պառկեցնել, հանգչեցնել ոչխարները.
to put on a level with, to level, to make even;
to dip into a liquid up to a certain mark.
Իւրաքանչիւր ուրուք մեկնիչ՝ սահմանն իմանի, ոչինչ մակաւասարելով այլում ումեք. (Նիւս. կազմ.։)
butcher's shop.
Բառ լտ. եւ յն. մաչէ՛լլում, մա՛գէլլօն. որ ի մեզ թարգմանի Սպանդանոց. (Հռ. ՟Ժ՟Դ. 21։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
ἕπαλξις, ἁνάλημμα, χάραξ , προτείχισμα propugnaculum, altitudo, agger, antemurale եւ այլն. Արձան՝ այսինքն սիւն կամ կոթող կանգնեալ ի վերայ գերեզմանի մեռելոց. ... եւ ամենայն բուրգն, ամբարտակ, աշտարակ ի պարիսպ եւ յապարանս՝ իբրեւ մարտկոց կամ իբրեւ զարդ եւ յիշատակ.
Զգուշացեալք մահարձանացն՝ պահապանք պարսպացն են. եւ մահարձանք (լս. արպահ) են, որ ի գլուխ պարսպաց արձանքն, զոր մարտկոց, եւ ոմանք նետակալ կոչեն։ Բայց գտի ի գիրս ուրեմն՝ առեալ ի դէմս գերեզմանին քրիստոսի ... պահեցէ՛ք զմահարձանն, զգերեզմանն՝ որ էր փորեալ ի վիմէ. (Գէ. ես. ի Սարգսէ.։)
spreading death.
Մի՛ յափշտակեսցէ թռչունն մահացան զսերմանիսն բուսոցն կենաց. (Ագաթ.։ եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը. եւ ՟Թ։)
native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
Մետրապօլիտք, որ թարգմանի մայրաքաղաքացիք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Մանանիխ.
Տարածանի իբրեւ զմանանիխ։ Որպէս մանանիխ սերմանի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22. եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ա։)
to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.
Մանեալ պատի գնդակ զորթովն։ Ուռք բարունակացն պատին մանին զծառովքն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Զճիճին յիշէ, որ ի վերայ ջուրցն երագ երագ մանի մանի. այսինքն մանուածով ընթանայ, սողի. (Լծ. նար.։)
distaff;
spindle.
Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))
stinging, biting, pinching.
Մունն յանդիմանիչ բարուց նոցա. (Վրդն. ել.։)
to putrefy, to corrupt, to rot.
Պատուէր հրամանի նեխեաց զմանանայն. (Եփր. ծն.։)
to do, to act, to operate, to influence.
ἑνεργέω operor, ago, facio, efficio, perficio, conficio, perago, agito, imprimo, constituo եւ այլն. Գործել ի ներքս՝ ի խորս՝ ուժգին՝ աջողակի. ազդել. հաստել. տիրապէս առնել. կատարել. տպաւորել. գոյաւորել. կացուցանել. (յն. էնէրղէ՛օ. որ ստէպ թարգմանի եւ Աջողել, յաջողել)
dyer.
Գոհսթասդ, որ թարգմանի ներկագործ ծիրանեաց արքայական զգեստու, շմաւոն եպիսկոպոս. (Արծր. ՟Ա. 14։)
interior, internal, innermost.
Ի ներքսագոյն քան զպարիսպն։ Ի ներքսագոյն սրսկապանի խորանին։ Ենտոս լիբիա, որ թարգմանի ներքսագոյն լիբիա։ Սահմանի ներքսագոյն եթովպիաւ. (Խոր. ՟Բ. 36. 71. եւ Խոր. աշխարհ.։)
sign, mark;
spot, speckle;
point;
այս —, այն —, such a one, such;
so and so;
յայս — աւուր, in such a day;
բանից նիշ, cf. Նշանաբան.
Պահեալ կան մարմինք մեր յայս նիշ գերեզմանի. այսինքն ի դոյզն շիրմի. (Զքր. կթ.։)
representing a picture or image.
Ողբալով յանձինս իւրեանց վասն նկարացոյց հրամանին առ ի նկարել զպատկերս նոցա՝ պիղծ եւ անօրէն թագաւորին. (Ագաթ.։)
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
Ննջեցից ընդ հարս իմ, եւ թաղեսցեն զիս ի գերեզմանի նոցա։ Որպէս զվիրաւորս, որ ննջեն ի գերեզմանի։ Ղազարոս բարեկամ մեր ննջեաց.եւ այլն։
noting down.
Հասեալ առ իս հրամանի ի մեծ արքայէն Տրդատայ՝ կարգել ինձ ի ձեռնարկութենէ նշանագիւտ ժամանակագրացն. (Ագաթ.։)
seeking signs of miracles.
Խիստ եւ նշանախնդիրք ոմանք էին առ հաւատ հանդերձելոցն։ Երանելիք են՝ որք առանց նշանաց հաւատացին. իսկ նշանախնդիրքն յանդիմանին եւս. (Ոսկ. գծ.։)
quite the same.
cf. Նորային.
ՆՈՐԱՅ կամ ՆՈՐԱՅՆ, եւ ՆՈՐԱՅԻՆ. το, τα ἑκείνου, αὑτοῦ quod illius est, quae ejus sunt. որ ինչ է Նորա. իրք նորա. նմանիք նորա. (սեռականն ցուց. դեր. Նա. եւ ստացականն նորին).
Զնորայսն իւրովքն տուժեաց կրից տաժանմամբ։ Ոչ եւս ի նորայոց անտի. ինչ կրեսցէ։ Ասէի վստահութեամբ զնորայսն։ Պօղոսի նմանի, եւ նորայոցն հոգւով. (Նար.։)
one's own, his or her own.
ՆՈՐԱՅ կամ ՆՈՐԱՅՆ, եւ ՆՈՐԱՅԻՆ. το, τα ἑκείνου, αὑτοῦ quod illius est, quae ejus sunt. որ ինչ է Նորա. իրք նորա. նմանիք նորա. (սեռականն ցուց. դեր. Նա. եւ ստացականն նորին).
Զնորայսն իւրովքն տուժեաց կրից տաժանմամբ։ Ոչ եւս ի նորայոց անտի. ինչ կրեսցէ։ Ասէի վստահութեամբ զնորայսն։ Պօղոսի նմանի, եւ նորայոցն հոգւով. (Նար.։)
subtile, fine, slender, tenuous, lank, thin, slim;
narrow;
subtile;
finespun, subtile, difficult, abstruse, obscure, profound;
subtilely;
— ձայն, shrill voice;
— մտօք, subtle, acute, shrewd, perspicacious.
Զժամանակ հրամանի ի նեղ եւ ի նուրբ (միջոց) արգել. (Ոսկ. ապաշխ.։)
minium, red lead, ruddle, vermilion.
μίλτος, -ον minium, rubrica. (գրի ՆԱՒԹ, այլ չէ՛ պարտ շփոթել ընդ Նաւթի, որ է նէֆթի եաղը ). կարմրադեղ. սուսր. սիղիկոն. նիւթ՝ որ ներկէ ի գոյն գեղեցիկ, որպէս ազնիւ տեսակ կարմիր ներկոյ. ... կամ ... (յն. միլդօս կամ միլդօն, որ թարգմանի եւ բուռ. լտ. մինիում եւ ռու՛պրիգա ).
thread;
string, packthread, twine.
σταρτίον (յորմէ իտ. spago ). filum. Թել. լար. առասան. (որպէս թարգմանի այլուր նոյն բառ յն. սբոռդի՛օն ). դերձան, գայթան, իփլիք, իփ. եբր. խիւթ.
mercy, charity, clemency, pity, compassion;
charity, alms, almsgiving, goodness;
գործք ողորմածութեան, good deed.
Ողորմածութիւն առնել՝ լինի ծառայ հրամանին աստուծոյ. եւ ժողովել՝ եւ պահել՝ լինի ծառայ հրամանի բանսարկութիւնն. (Մեկն. ղկ.։)
right-minded, of sound judgment, in one's right senses, sensible, rational, reasonable, judicious;
orthodox;
— վարդապետութիւն, sound doctrine;
— լինել, to be in one's right mind.
Ողջամիտ յուսով։ Ողջամիտ կամօք։ Մնալ յողջամիտ սահմանի առաքինութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։ Նար. ՟Ձ՟Գ։ Պիտ.։)
cf. Եմիփորոն.
Օրհնութիւն սուրբ ոմոփորոնին քահանայապետականի։ Ոմոփորոնն՝ ուսոյ զգեստք թարգմանի. զի օմոսն՝ ուսք է, եւ ֆօրօնն՝ զգեստ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
no, not, nor, none;
ոչ կամիմ, I will not;
ոչ գիտեմ, I do not know;
ոչ կարեմ, I cannot;
ոչ ոչ, neither nor;
ոչ սիրեմ զնա եւ ոչ երկնչիմ ի նմանէ, I neither love him nor fear him;
բայց գիտէի ոչ, but I did not know it;
ինչ ոչ ունի, he has nothing;
ոչ առանց պատճառի, not without cause;
յոչ կամաց, involuntarily, against one's will, by force;
ոչ եթէ, not only;
no;
ոչ եւս, no longer;
not yet;
ոչ երբէք, ոչ բնաւ, never, not at all, no;
ոչ ոք, no one, nobody, none, not one;
ոչ ոք ի ձէնջ, no one among you;
ոչ ոք ասասցէ քեզ, nobody will tell you;
ոչ ոք գտցի այնչափ յանդուգն, no one will be hardy enough;
ոչ զոք գտցես, you will not find any man;
յոչ գոյից ի գոյ ածել, զոչսն ածել ի գոյանալ, to produce or create from nothing;
շարժել յոչ բարիսն, to provoke to evil;
այո կամ ոչ, yes or no;
եղիցի ձեր բան, այոն՝ այո, եւ ոչն՝ ոչ, let your conversation be, yea, yea;
nay, nay;
ո՞չ or ո՞չ ապաքէն ասացի քեզ, did I not tell you ?
;
ոչ, տէր, no, Sir;
ո՞չ իսկ, is it not true that ?
ոչ միայն չողորմեալ, far from being touched;
եւ ոչ իսկ մարդ է, he is no man;
ոչ արդեօք զերծաւ, perhaps he is not freed;
cf. Ել.
Զի՞նչ օգուտ է, եթէ ունիցի ոք անդաստան, եւ սերմանիցէ ոչ. (Իսիւք.։)
yellow flowered;
chrysanthemum, cornmarygold.
Խռիւսանթոս. որ թարգմանի ոսկիծաղիկ. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Է.։)
shining like gold, as bright or resplendent as gold.
Ոչ ընկողմանիս ընդ ոսկէճաճանչ ձեղուամբ. (Բրս. հայեաց.։)
adversary, enemy, opposite;
antagonist, rival, competing.
Յորժամ սկսանի ոսոխն, յանդիմանի։ Լե՛ր իրաւախոհ ընդ ոսոխի քում։ Ընդէ՞ր եդեր զիս քեզ (կամ զքեզ) ոսոխ։ Դատեսցի դատաստան ընդ ոսոխս իւր.եւ այլն։
branch, bough;
knot, joint;
—ք մատանց ձեռին, the fingers;
—ովք վարակեալ, knotty, nodous, knobby, gnarly;
hill, height, hillock.
Կալ ի ձախմէ ջուրցն ի վերայ ոստոյ միոյ իբրեւ ի դիտանոցի։ Շինէ իւր տուն բնակութեան ի վերայ ոստոյ միոյ առ եզերբ գետոյն։ Զարքունիսի փոխէ վերոյ անտառին յոստ մի. որ ըստ պարսկական լեզուին դուին կոչի, որ թարգմանի բլուր. (որ եւ Ոստան դըւնայ). (Խոր. ՟Ա. 10. 11։ ՟Գ. 8։)
free city;
chief-town, capital, seat of Government;
royal guard;
royal, kingly;
terrestrial.
Ապա Ոստանն է Քաղաք ազատ եւ բարձրապատիւ, արքունական կամ իշխանական յայլեւ այլ գաւառս հայոց. զքաղաք Դուին (որ թարգմանի բլուր), վաղարշապատ, երուանդաշատ, հադամակերտ, նախճաւան, դարոյնք. եւ այլն. որպէս եւ արքունիք պարսից. եւ շահաստանն նիւշապուհ։ Տե՛ս յաշխարհագր. ըստ (Փարպ.։ Խոր.։ Արծր.։ Ղեւոնդ. եւ այլն։)
o ! oh ! ho ! ah ! ha ! alas !
ով աստուած իմ, o my God !
ով աղետիցս, what a pity !
cf. Աղէտ;
ով սքանչելեացս, what a wonder ! wonderful !
ով, զիարդ վեհ է ազգասիրութիւն, ah ! what a noble sentiment is patriotism !
ով ժամանակ ով բարք, o tempora ! o mores ! oh times ! oh manners ! to what a depth of corruption have our manners come ! in what an age we live !
ով ո, փախերուք յերկրէ հիւսիսոյ, ho, ho, flee from the land of the north !
.
Ո՛վ զայս արասցէ, քերովբէի նմանի։ Ով պատառէ զնա, մահու պատուհաս ընդունի։ Զով չար ասեն, եւ ինքն բարի է, չվնասի անտի. (Յճխ. խ։ Եղիշ. ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։)
sonship, filiation.
Յորդիութենէն հայրութիւն իմանի, եւ անդրէն դարձեալ ի հայրութենէ որդիութիւնն։ Ամենայն հայրութիւն եւ որդւութիւն։ Զի որոշեսցէ ի մէջ որդիութեանն եւ ծառայութեանն։ Ի կոյսն միայն յարելով զորդւութեանն անուն. (Կիւրղ. գանձ.։ Դիոն. ածայ.։ Նանայ.։ Կիւրղ. ղկ.։)