Your research : 1 result for ճիրան

Ճիրան, ի, աց, ունք, անց exact entry

s.

claw, talon, nail, pounce;
fang;
paw;
զ—սն ցցել, to stretch out the claws;
—ամբք խղել, to claw, to scratch;
cf. Մագիլ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. (բայց յգ. ն հլ. -նունք, -նանց, -նամբք) «մագիլ, գազանի կամ գի-շակեր թռչունի ճանկ» Եփր. վկ. արև. Վեց-օր. 161. Կիւրղ. ղկ. որից ճիրանաւոր Վրդն. ծն։

NBHL (8)

Զխոյս եւ զմաքիս առ ոտս կոխէր, եւ զորոջսն թունաւոր ճիրանամբքն պատառէր. (Եփր. վկ. արեւ.։)

Փշրեալ զժանիս առիւծու, եւ ի բաց կորզեալ զճիրանունս նորա. (Կիւրղ. ղկ.։)

Եղջիւրս, եւ խայթոցս, եւ ճիրանս յինքեան բերեալ։ Քան զճիրանացն սրութիւն հզօրագոյն եւ հատու ի հնարս գտին մարդիկ զերկաթ. (Նիւս. կազմ.։)

Գիշակեր հաւուցն ճիրանունք տուան։ Ժանիս՝ ճիրանունս, եւ մագիլս. (Վեցօր. ՟Ը։ Վրդն. ծն.։ Ոսկիփոր.։)

Գազանք ճիրանօք։ Դեւն որպէս զառիւծ եղեալ՝ զճիրանսն ի վերայ երկուց ուսոցն ցցեալ. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)

Ոմն, եւ ճիրանք իւր։ Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն. (Նար. ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)

Հառաչմամբ մեծակական ողբովք զնորափթիթ մուրուացն ճիրանամքն զխղումնն. (Արծր. ՟Դ. 11։)

Յօրինեցին զճիրանացն լինելութիւն (ի մարդիկ՝ փոխանակ մագլաց անասնոց). (Պղատ. տիմ.։)


Entries' title containing ճիրան : 1 result

Ճիրանաւոր

adj.

clawed, furnished with claws.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զճիրանս. ճապռաւոր. ճանկաւոր.

Եւ ոչ ճիրանաւոր իբրեւ զարծուի. (Վրդն. ծն.։)


Definitions containing the research ճիրան : 31 results

Ճանկ, աց

cf. Ճանգ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «կեռ, սուր և ժանևռո ռործի, կամ նաև թռչունի և գա-զանի մագիլ, ճիրան» Յայսմ. Խոր. աշխ Վանակ. հց. Լաստ. որից ճանկխոտ «ռետ-նի փիճի բոյսը» Բժշ. ճանկճանկոտ «շատ ճանկերով» Վանակ. հց.։

NBHL (1)

ՃԱՆԿ կամ ՃԱՆԳ. ὅγκινον, ἅγκυστρον, ὅνυξ uncus, harpago, ungues. Նոյն եւ ռմկ. չէնգ, գանճա, չէնկեալէ. Կեռ. սո՛ւր կամ ժանեւոր գործի. եւ Մագիլք եւ ճիրանք թռչնոց եւ գազանաց. եւոր ինչ նման է սոցին.


Ճապուռ, պռոյ

s.

claw, talon;
lobster's or crab's claws.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մագիլ, ճիրան» Բռ. ստ. լեհ. որից ճապռաւոր «մագիլներով, ճիրանաւոր» Վրդն. ծն. Յայսմ. մրտ. 22։

NBHL (1)

Մագիլ. ճիրան ...։ (Գաղիան.։)


Մագիլ, գլի, գլաց

s.

claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Թուի թէ փոխառեալ է Կովկասեան լե-զուներից. հմմտ. վրաց. მახვილი մախվի-լի «սրածայր, սուր», ուտ. մուխ «եղունգ, մագիլ, ճիրան», ավար. maxl «եղունգ, մա-գիլ», ma'<*max, յգ. ma'al «եղունգ»։

NBHL (1)

ՄԱԳԻԼ ὅνυξ unguis. (գրի եւ ՄԱՔԻԼ, ՄԱԿԻԼ, ՄԱԳԱԼ. արմատն երեւի Մատն, եւ Քիլ) Ճապուռն. ճիրանք. որ է սո՛ւր եղնգամբք թաթ հաւուց, եւ գազանաց. ըստ այլ լեզուաց՝ եղնգունք, ոտք, յօդք թաթից, եւ այլն. ճանկ, ըղունկ.


Սարկեաւառք

cf. Սարկեւառք.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Այս բառը մէկ անգամ գործածել է Վեցօր. ը. 161. «իսկ գիշակեր հաւուցն՝ որ յորսոյ կեան և ճիրանունք և սար-կեաւառք տուան»։ ՆՀԲ, ՋԲ և ԱԲ մեկ-նում են սարկեաւառ «մագիլ, ճիրան, ռուր եղունգներ»։ Առաջին անգամ Մատ. թէոս Այվատեան, Մասիս 1853 մարտ 25, մի ընտիր ձեռագրում գտնելով «ճիրանունք ևս արկևառք տուան» ըն-թերցուածը, համարում է այս ուղղա-գոյն ձևը և մեկնում է արկանել և առ-նու բառերից։ Այսպէսով արկևառ ո՛չ թէ գոյական է, այլ ճիրան բառի ածա-կանը՝ «յափշտակող» նշանակութեամբ։ Նունը ունի նաև Նորայր, Հայկ. բառաք. 25, որ բառիս կազմութեան իբր օրի-նակ է բերում տուրևառ, հասևառիկ։

NBHL (1)

Գիշակեր հաւուցն՝ որ յորսոյ կեան, եւ ճիրանունք եւ սարկեաւառք տուան. (Վեցօր. ՟Ը։)


Աղկաղկ, աց

adj.

destitute, indigent, poor, necessitous.

· Calfa

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց՝ զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Գազան, աց

s.

wild beast;
brute, animal, beast.

· Calfa

NBHL (1)

θηρίον fera, belua Կենդանի վայրենի եւ պատառօղ. որ եւ ԷՐԷ. (լծ. լտ. ֆէրա) որպիսի են չորքոտանիք առանձնակեացք՝ դժնեայք, ճիրանաւորք, ժանեւորք, եւ կատաղիք յերէվայրիս. ճանվար, ճանավար. եէպան հայվանը.


Եղունգն, ղնգանց

s.

nail;
claw, talon;
hoof;
onyx.

· Calfa

NBHL (1)

ԵՂՈՒՆԳՆ. նմանութեամբ, Քերոց ի ձեւ ճիրանաց. եւ Գրիչ քանդակողաց.


Նկուն

adj.

vanquished, conquered, humbled, lowered, abased, depressed;
base, abject, vile, low, contemptible, mean, poor, little, ignoble;
— առնել, to conquer, to subdue, to bear or break down, to humble, to depress, to abase, to weaken, to harass, to mortify, to humiliate;
— լինել, to be conquered, overcome, humbled, abased, worsted, to succumb, to yield to.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նկունս, եւ առ արիս։ Իբր զտկար ոք նկուն ի զօրութենէ մեծէ հերքեալ պարտեսցի։ Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն. (Նար. ՟Գ. ՟Լ՟Է. ՟Կ՟Ը։)


Որոջ, աց

s.

lamb.

· Calfa

NBHL (1)

Զխոյս եւ զմաքիս առ ոտս կոխէր, եւ զորոջսն թունաւոր ճիրանամբքն պատառէր. (Եփր. վկ. արեւ.։)


Ճանկճանկոտ

adj.

clawed, furnished or armed with claws or talons.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր բազում են ճանկք կամ ճիրանք, մեծ կամ փոքր.


Մագլաւոր

adj.

furnished with claws, clawed.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ունի զմագիլս. ճապռաւոր. ճիրանաւոր. ճանկաւոր. ...


Մագլեմ, եցի

va.

cf. Մագլցեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընթացեալ մատակ առիւծ մի, եւ ճիրանամբքն մագլցէր զկողս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)


Մագլցեմ, եցի

va.

to claw, to scratch;
to clutch, to catch;
— or ի վեր —, to climb up, to climb, to clamber up, to ascend.

· Calfa

NBHL (1)

Ընթացեալ մատակ առիւծ մի, եւ ճիրանամբքն մագլցէր զկողս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)


Հնձեմ, եցի

va.

to cut down, to reap, to mow;
to gather, to get in.

· Calfa

NBHL (1)

Աւա՜ղ ի վերայ չարչարեցելոցդ եւ հնձեցելոդ առհասարակ։ Ի միասին հնձեալ լինէին ի ճիրանաց գազանաց անտի. (Յհ. կթ.։)


Մորմոքեմ, եցի

va.

cf. Մորմոքեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Նկունք ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Մորմոքեցուցանեմ, ուցի

va.

to give or cause great displeasure or regret, to afflict or grieve deeply, to pierce to the heart, to embitter, to harrow, to rend, to break the heart.

· Calfa

NBHL (1)

Նկունք ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Մուն, մնոյ, ով

s.

flesh-worm;
gnat, midge.

· Calfa

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Թունաւոր, աց

cf. Թունալից.

· Calfa

NBHL (1)

Զխոյս եւ զմաքիս առ ոտն կոխէր, եւ զորոջն թունաւոր ճիրանամբքն պատառէր. (Եփր. վկ. արեւ.։)


Կեղեքեմ, եցի

va. fig.

to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.

· Calfa

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Պճղնաւոր

adj. s.

descending to the heels;
toga, long gown or robe.

· Calfa

NBHL (1)

Տե՛ս, զի չէ մարդն եղջիւրաւոր եւ ոչ պճղնաւոր , իմա՛ որպէս, պճղակաւոր, կամ ճիրանաւոր ըստ անասնոց։


Սրութիւն, ութեան

s.

sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.

· Calfa


Վրիժակ, աց

adj. s.

cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.

· Calfa

NBHL (1)

Առիւծն մերկացեալ ի ճիրանացն եւ ի ժանեացն՝ ջարդեալ լինէր քարամբք, վասն զի ոչ ունէր զվրիժակսն. (Ոսկիփոր.։)


Վարազաջեղք

s.

the greater nerves.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրացեալ յօրացեալք են վարազաջեղք չարին ի միտս նորա, եւ հազիւ մեծաւ աշխատութեամբ զերծանին ճիրանք նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Խզումն, ման

s.

breaking, rupture, bursting, tearing.

· Calfa

NBHL (1)

Մուրուացն ճիրանամբք զխզումն. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Ցցեմ, եցի

va.

to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեգունս սրեալս ի ծայրս մատանացն ի ներքոյ ըզնգանց նոցա ցցեալ վարէին։ Յորժամ յոգին ոք զատամունսն ցցիցէ։ Զճիրանսն ի վերայ երկուց ուսոցն ցցեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։ Ոսկ. գաղ.։ Լմբ. սղ.։)


Ապտակ, աց

s.

slap, box, tap;
— ածել՝ հանել՝ մատուցանել, to slap, cf. Ապտակեմ;
— առնուլ՝ ըմպել՝ ուտօլ, to receive a box on the ear.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Աւգերեան, Բացանր. չփ. և կշռ. 58 դնում է ափ բառից և համեմատում է պրս. էֆդէխ կամ աֆդախ բառի հետ (այս բառով թերևս ուզում է հասկանալ արաբ. [arabic word] aftax «մեծ ճիրաններով (առիւծ)», [arabic word] ︎ fatx «մատները դէ-պի ափը ճկել»)։ ՆՀԲ ափ-ի ց։ Հիւնք. տապանակ-ից


Գէշ, գիշոյ, գիշոց, գիշուց, գիշի

s. adj.

corpse, carrion, dead body;
bad, ill;
— արկանել, to devour or make beasts eat.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. (նաև ի, ուց) «դի, ղիակ, շա-ղիղ» ՍԳր. Ոսկ. բ. տիմ., «բզիկ, բզկտուած մարմնի կտոր» (այս նշանակութեամբ ու-նինք միայն գէշ գէշ պատառիլ «բզիկ բզիկ՝ կտոր կտոր լինել» ոճը՝ Դան. ժդ. 41), որից լայնաբար «մի կոտրած բանի կտոր, կտոր-տանք» Ճառընտ., որից գէշագէշ «բզիկ բը-զիկ եղած» Բ. մակ. ժե. 33, գազանագէշ «գազանաբեկ» Գ. Մակ. զ. 24, հոգեգէշ Կա-նռն. Մաշև.. գիշակեր Եզն. Վեցօր. 161. Ոսկ. նին., գիշախանձ Կոչ., գիշատել Փարպ. Խոր., գիշել «պատառոտել» Մխ. դտ. Մագ., գիշա-գէշ Մանդ. ևն, որոնցից ենթադրուած է սխալմամբ գիշ «գէշ, դի» ձևը՝ Եփր. աւեա. Յետնաբար բառս ստացել է «յոռի, վատ, գէշ» նշանակութիւնը՝ ինչ. Վրդն. ծն. Սիւն. քեր. 208. Թլկր. 41. Մխ. բժշ. 140. իմաստի զարգացման իբրև միջնորդ հմմտ. գիշանոտ «դիակի հոտ ունեցող, ժանտահոտ» Մամիկ. Վստկ., գիշահոտութիւն «ժանտահոտութիւն» Վստկ.։ Բառիս համար մի նոր վկայութիւն ունի Մծբ. 384 «Եւ հազիւ մեծաւ աշխատութեամբ զերծանին ճիրանք նորա իբրև առիւծու, ի գիշէ իւրմէ». (ի հլ. բցռ. ի գիշէ. տպուած է ի գիլէ. ուղղում եմ ի գիշէ. ըստ որում ասորի բնագիրը (հրտր. Graffin, 704) ըստ համե-մատութեան Վիեննայի միաբան Պ. էսապա-լեանի (անձնական) ունի «ճիրանք նորա՝ որ-պէս առիւծու՝ (որ) ի վերայ որսին իւրոյ»)։ Գէշ «դիակ» իմաստից «գէշ, վատ» նշանա-կութեան անցման համար իբր գեղեցիկ միջ-նորդ է ծառայում Սվեդ. գ'իշ, որ նշանակում է «պիղծ, հոտած» և գործածւում է միայն շան կամ արծիւի միսը որակելու համար. այս օրինակով ասւում է նաև հոտը գիշ է «գի-շահոտ է», բայց առանց «վատ կամ տգեղ» իմաստի։ Ղափանցեան, Տեղեկ. ինստ. 2, 94 զնդ. vaēša «փտիլ, ապականիլ» հբգ. wesanen «փտիլ, նեխիլ» բառերի հետ՝ կամ իբր բնիկ և կամ իրանական փոխառութիւն. իսկ գէշ «վատ» կապ չունի սրա հետ, այլ ծագում է գարշ բառից։


Ճանգ, աց

s. mar.

hook, tenter;
drag-hook, cramp-iron;
grapnel, grappling-iron;
claw, talon, paw, fang.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի-ա հլ. «կեռ, սուր և ժանևռո ռործի, կամ նաև թռչունի և գա-զանի մագիլ, ճիրան» Յայսմ. Խոր. աշխ Վանակ. հց. Լաստ. որից ճանկխոտ «ռետ-նի փիճի բոյսը» Բժշ. ճանկճանկոտ «շատ ճանկերով» Վանակ. հց.։


Ծիրան, ի, ոյ

s. bot. apricot;
abricotier.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Եթէ այս պտուղը Հայաստանի բնիկ արտադրութիւնն է, ուրեմն բառը փոխա-ռեալ պէտք է լինի խալդերէնից։ Սրանից են նաև վրաց. ჭერამი ճերամի, թուշ. ჭერამ ներամ, ափխազ. աճարամ «ծիրան», որոնց նախաձայնին համաձայն են գալիս մեր ար-գի գաւառականներից Ալշ. Մշ. ճիրան ձևը։ -Աճ.


Խեղեփ, ի

s.

part, half;
twin.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«մի ամբողջի կէսը» Ոսկ. կող. էջ 667. Բրս. մրկ. 65. Երզն. մտթ. 226. «մա-զերի երկուսի բաժանուած հիւսքերից ամէն մէկը» Նար. տաղ. 465. «ԳՁ ձայնին պատ-կանող մի եղանակի անուն» Մանրուս. (տե՛ս Ամատունե. Հալոզ բառ ու բան, էջ 273բ). որից խեցխեղեփ «նշանախեց, փոքրիկ ան-նշան տառ» Յերոն. Մանդ. (ՀՀԲ խեղեփ մեկնում է «ճիրան, մագիլ», ԱԲ գիտէ նաև խեղեփ «ջուխտակք, երկուորեակ», որի հեա նոյն է խղեփ «երկուորեակ» Բառ. երեմ. էջ 1411։


Քեղի, ղւոյ, ղեաց

s. mar. rudder, helm, tiller;
— կառաց, pole, carriage-pole, shaft.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Թուի փոխառեալ յն. χηλή բառից. այս բառը նշանակում է «որոշ անատունների ոտքը, ինչ. ցուլի, այծի երկճիւղ ոտք, ձիու սմբակ, գայլի ճիրան, թռչունի մագիլ, ա-ռասպելական հրէշների ճանկը, խեչափառի ճանկերը, նմանութեամբ՝ ճանկաձև գործիք կամ աքցան, նաև զանազան շէնքերի նման յառաջակարկառ մասերը, ինչպէտ թումբի, ծովափի, նաւահանգստի, քարափի ցցուն մասը՝ որ կոհակների խորտակման համար է շինուած, նետի ծայրի երկճիւղ մասը»։ Վերջին նշանակութիւնները բաւական են ցոյց տալու համար թէ Փոքր-Ասիական լու-նարէնի մէջ բառս ունէր նաև «ղեկ» կամ նման մի առում, որ ուրիշ բան չէ, եթէ ոչ նաւի ոտքը։-Աճ.