Definitions containing the research հաւ : 3432 Results

Տպաւոր

See full entry →

adj.

typical, original;
figured;
printed, marked, impressed.

NBHL (1)

Նման են հաւատքն տեառն մերոյ տպաւոր արծածոյ. (Եփր. աւետար.։)


Տրական, ի, աց

See full entry →

s. gr. adj.

dative;
dative.

NBHL (1)

Մի՛ տրական կարծեօք հաւատայցես ի յիսուս նազովրեցի. (Վրք. սեղբ.։)


Տրամաբանական, ի, աց

See full entry →

adj.

logical.

NBHL (2)

Տեսակ հաւաքմանցն՝ ապացուցական, տրամաբանական, ճարտասանական, քերթողական ... Եթէ առաւել է ճշմարիտն քան զսուտն, լինի տրամաբանականն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)

Քանիօ՛ն շահաւորութիւն առ տրամաբանականսն բերիցէ։ Յիշեաց ինքն (արիստոտէլ) ի տրամաբանականացն գիրս։ Իբրու ի տրամաբանականացն գիրս է պիտանութիւն հակակայիցս. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Տրամագիծ

See full entry →

cf. Տրամաչափ.

NBHL (1)

Ձեւ բոլոր շրջագային բաժանի յերկուս կիսագունդս ... եւ հայեցածք երկուց կիսագնդիցն հանդիպութեամբ կշիռն ուղիղ ի վերին եւ ի ներքին տրամագիծսն ... Եւ այնպէս զհաւասարակշիռ կէտն կալեալ՝ կայ եւ յերկոցունց հակառակացն միջոցն զտրամագիծս ունի։ Իսկ կայեան սորա ի տրամագիծ անդր՝ զուղղանկիւն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ. եւ ի հայել ուղղանկեանցն առ տրամագիծն միջին՝ զամենկայն հարթ, արդակ, զուգամասն յարմարեալ անվնաս պահէ. (Շիր.։)


Տրամախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

judgment, reasoning.

NBHL (1)

Ընդհանուրքն ենթակայացեալ են ո՛չ ըստ ինքեան, այլ ի մերում տրամախոհութեանս։ Կարծիք զընդհանուրսն գիտեն՝ առանց գիտելոյ զպատճառսն, իսկ տրամախոհութիւնն ըստ պատճառացն։ Կարծիք զեզրակացութիւն միայն գիտէ. բայց միայն տրամախոհութիւն է, որ հաւաքէ (այսինքն հաւաքաբանէ). (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Տրամատեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide equally.

NBHL (1)

διατέμνω disseco, discindo, divido διανέμω distribuo. Զոյգ եւ կշիռ հատանել. տրոհել. բաժանել. որոշել. զանազանել. հաւասար բաշխել. (որ առ յետինս Տրամաբաշխել ասի)


Տրոհեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide, to sort.

NBHL (1)

Զոր ունինն՝ հաւասար տրոհել յինքեանս. (Խոր. ՟Բ. 59։)


Տրոքիլոս

See full entry →

s.

trochilus, gold-crested wren.

NBHL (1)

Բառ յն. դրօ՛խիլօս. τρόχιλος, τροχίλος trochilus. Անուն փոքրիկ եւ մեծանունզ թռչնոյ՝ իբրու թագաւորի հաւուց.


Տրտմալի

See full entry →

cf. Տրտմալից.

NBHL (1)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)


Տրտմալից

See full entry →

adj.

full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.

NBHL (1)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)


Տրտմական, ի, աց

See full entry →

adj.

saddening, painful, vexatious, provoking.

NBHL (1)

Զի թէ տրտմականացն ոչ հաւատան, ի հեշտականացն հաւատասցեն. (Մխ. երեմ.։)


Տրտունջ, տրտնջոյ

See full entry →

s. adj.

complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.

NBHL (2)

Չա՛ր է տրտունջ, եւ հաւասար հայհոյութեան։ Տրտունջ գոգցես եւ մեղադրութիւն բազում զնախամարգարէէն լինելով։ Յայսմ գաւառէ տրտունջ զմէնջ բարձեալ. (Մանդ. ՟Ա։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ա.։)

Ո՞ հաւատայ նոցա, եթէ արտաքինքն գոհ են զնոցանէ. զի ներքինքն անչափ տրտունջ են զնոցանէ. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)


Տօնամակ, աց

See full entry →

s.

church-calendar, table of lessons for the day;
lectionary, service-book.

NBHL (1)

Յիշատակարան տօնից տէրունականաց եւ սրբոց աստուծոյ. զոր ես գրիգորիոս յաւելի ... ընտրեալ ի տօնամակաց յոքունց զսակաւս ... եւ մեք աշխատեալ զայսպիսի համառօտահաւաք տօնամակս գրեցաք ի պայծառութիւն եկեղեցւոյ, զոր ընթերցցի ի նմա՝ ժամու սոսկալի պատարագի։ Ծանուցանեմ ձեզ վասն սուրբ կտակիս՝ տօնամակի եկեկղեցւոյ սրբոյ. (Գր. վկ. եւ Կիր. վարդապետ. յիշ. հին ճշ.։)


Տօնասէր

See full entry →

adj.

fond of feasts or solemnities.

NBHL (1)

Պստկէ զտօնասէրն ոսկեճաճանչ իմաստութեանն ծաղկօք։ Պայծառացուցանելով զսիրտս հաւատաացեալ ժողովրդոց տօնասիրաց եւ աստուածասիրաց. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. պտմ. հռիփս.։)


Տօնավաճառ, աց

See full entry →

s.

fair, public market.

NBHL (1)

Մեծահանդէս վաճառք, տուրեւառ մեծ հաւաքմամբ բազմութեան վաճառողաց եւ գնողաց յերեւելի տեղի՛. (ռմկ. բանայի՛ր. ի յն. բանիղիռիսմօ՛ս ).


Րամեմ

See full entry →

va.

cf. Երամեմ.

NBHL (1)

ՐԱՄԵԼ. Որպէս թէ Երամել. ժողովել. հաւաքել, գումարել ի մի. միաբանել. դասակցել. ՛Րամէ զհանճարըս սա ի սմին (սողոմոն ի գիրս ժողովողի). Շ. յիշատ. ժղ։


Ցանկեմ, եցի

See full entry →

va.

to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.


Ցարասի

See full entry →

s. bot.

broom, genista, birch.

NBHL (1)

Բողոք առ միմեանս կալան ցարասի եւ հաւամրգի, ասելով զիա՞րդ նման մեզ լինելով մրտի ... մեք անարգ լինիմք գործիք, զաւելորդս տանցեւ գռեհից մաքրելով. (Մխ. առակ.։)


Ցելումն, ման

See full entry →

s.

cleaving, rending;
cleft, rent.

NBHL (1)

Զսա առանց ցելման թողացոյց. իսկ զներքինն ցելեալ վեցեկի՝ եօթն բոլորս անհաւասարս. (Պղատ. տիմ.։)


Վարուժան

See full entry →

cf. Վարուժանակ.

NBHL (2)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ եւ ՎԱՐՈՒԺԱՆԱԿ, ՎԱՐՈՒԺՆԱԿ. Արուն ի զոյգս հաւուց եւ թռչնոց, որ առաւել լինի հզօր եւ գիշատիչ. որպէս եւ էգն կոչի մարի, զի լինի մայր.

Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)


Վարուժանակ, աց

See full entry →

s.

male bird, cock.

NBHL (2)

ՎԱՐՈՒԺԱՆ եւ ՎԱՐՈՒԺԱՆԱԿ, ՎԱՐՈՒԺՆԱԿ. Արուն ի զոյգս հաւուց եւ թռչնոց, որ առաւել լինի հզօր եւ գիշատիչ. որպէս եւ էգն կոչի մարի, զի լինի մայր.

Ո՞վ ոք զոսկեփետուր վարուժանն իմ հաւահար առնել կարողանայր, զբարձրաթիռ արծիւն. (Արծր. ՟Դ. 12։)


Վաւերական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

authentic, valid, legitimate;
—, —ն, seal, signet, ring;
— մատանի, signet-ring;
— արքունի, great seal.

NBHL (1)

ՎԱՒԵՐ, մանաւանդ ՎԱՒԵՐԱԿԱՆ. δεκτός acceptabilis κυριότερος dignior. (լծ. պ. պաւէր, հաւատ, հաւատալի. պաւէր գէրտէն, հաւատալ. եւ յն. վէվէօս. լտ. վալիտուս, հաստատուն. զօրեղ). Արժանահաւատ. ընդունելի. հաւատարիմ. հաւաստի. պատուական. տիրագոյն. ստոյգ.


Վեհագոյն

See full entry →

adj.

superexcellent, supreme, eminent.

NBHL (1)

Գերագոյ. գերագոյն. բարձր. ահաւոր.


Վեհերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Վեհերումն.

NBHL (1)

Ոչ առ վեհերումն բարեգործին, այլ առ անհաւատութիւն շահեցելոյն. (Բրս. հց.։)


Վեհերումն, ման

See full entry →

s.

fear, timidity, want of courage, of heart, faint-heartedness, cowardice, poltroonery, pusillanimity;
sloth, remissness, indolence, idleness, sluggishness.

NBHL (1)

Ոչ առ վեհերումն բարեգործին, այլ առ անհաւատութիւն շահեցելոյն. (Բրս. հց.։)


Վերաբերեմ, եցի, րի

See full entry →

va. med.

to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.

NBHL (2)

Զարթոյց զմիտս լսողացն, եւ վերաբեր արար ի հաւատոցն խոստովանութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)

ՎԵՐԱԲԵՐԵԼ. Յարաբերել, վերածել. վերագրել. ընծայել որպէս յանկաւոր եւ ճահաւոր. ձգել. ուղղել. համեմատել. ակնարկել.


Վերագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.

NBHL (2)

Յաղագս հաւատարմութեան վերագրեցի ի նմա ձեռնագրով իմով։ Զոր առեալ բացի, եւ գտին վերագրեալ ձեռամբ իմաստասիրին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Արմատ ամենայն հաւատոյ՝ վերագրեալդ է։ Վերագրեալ ժուժկալութեամբդ. (Գր. հր.։ Շ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)


Վերադասեմ

See full entry →

va.

to put in the first place, to prefer before others.

NBHL (1)

Բազում ճառս վերադասեաց (այս ինքն շարակարդեաց) յաղագս ուղղափառ հաւատոյ եւ վարուց. (Ճ. ՟Ա.։)


Վերադիր, դրի, դրաւ

See full entry →

adj. s. math. gr. mus.

imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.

NBHL (1)

Ոչ միայն զհաւատսն վերադիր խնդրեն (յն. վերախնդրեն) օրէնքն, այլ եւ զգործսն. (Ոսկ. գղ.։)


Վերածեմ, ածի

See full entry →

va.

to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.

NBHL (1)

Ի հաւատս քրիստոսականս զանձինս վերածէին. (Յհ. կթ.։)


Վերականգնեմ, եցի

See full entry →

va.

to raise again, to restore, to set up again.

NBHL (1)

Վերականգնեա՛ ահաւոր։ Վերականգնեսցես ի կենդանութիւն իբր զսիրելին յանշնչական մեռելութենէ. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)


Վերակնքեմ

See full entry →

va.

to confirm, to affirm, to re-establish.

NBHL (1)

Զնոյն վերակնքելով հաւատս հաստատեցին. (Ոսկիփոր.։)


Վերահնչեմ

See full entry →

va.

to exclaim, to raise the voice, to cry out.

NBHL (1)

Եւ նա վերահնչեաց հաւատացեալ, եւ գոչեաց, տէ՛ր իմ եւ աստուած իմ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)


Վերաձայնեմ, եցի

See full entry →

va.

to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.


Վերաճառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

repetition, explanation.

NBHL (1)

Ի ձեռն յոլովից եւ հաւաստից պատկերաց եւ վերաճառութեանց ընդարձակին։ Սրբագրեցելոցն յիշատակարանաց խորհրդական եւ գերազարդ վերաճառութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)


Վերայ, ի վերայ

See full entry →

prep.

on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.

NBHL (1)

Եղիցի այս նշան հաւաստի՝ ձեռին ի վերայ դրութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)


Վերառնում, առի

See full entry →

va.

to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.

NBHL (1)

Վերառեալ վկայօրէն զմարգարիտն հաւատոյ։ Վերառեալ պսակեսցէ զքեզ։ Զքոյոցդ ախորժակաց կնդրկաց պտղոց վերառեալ ընդ քեզ. (Շար.։ Զքր. կթ. եկեղ.։ Նար. ՟Ի։)


Վերարկեմ, եցի

See full entry →

va.

to palliate, to veil, to cover, to cloak, to shroud.

NBHL (1)

Ի հաւատոց մերկացեալքն զայս երկուս աւանդութիւնս մտօք վերարկեսցեն, թէ աստուածեղէն է ջեռնուլն սիրով։ Զի զօտարացեալսն ի հաւատոցն վերարկեսցէ բանիւն ճշմարտութեան։ Մորթով եւ մսով վերարկեաց ... Եթէ զմերկս զգեցուցի, վերարկեսցէ. (զիս։ Մամբր.։ Սարգ. յկ. է։ Մաշկ.։)


Վերելք, լից

See full entry →

s. ast.

ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.

NBHL (1)

Զոգւոյ ի վեր ելս։ Ուստի եւ զ՝ի վեր ելսն եւ լաւագոյն կանգնումն յուսացայց գտանել։ Առաջին աստիճան այս լիցի ի վեր ելից հաւատացելոց. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)


Վերլուծական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

analytic, analytical;
—ք, analytics.

NBHL (1)

Դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի մեկնութիւն ժդ գլխոցն արիստոտէլի վերլուծականաց։ Դիտաւորութիւն արիստոտէլի ի վերլուծականսն՝ են բուռն հարկանել զպարզ հաւաքմանէ (այսինքն զձեռնարկութենէ ի կազմել զեզրակացութիւն ապացուցական). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Վերլուծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

analysis.

NBHL (1)

Յատուկ վերլուծութիւնք ի հաւաքմանցն առնուլն։ Երկրաչափականացն տեսութեանց եւ՛ շարադրութիւնս ունելով եւ վերլուծութիւնս. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Վերնակառոյց

See full entry →

adj.

built on high, celestial.

NBHL (1)

Այն որ հանգէտ եւ հաւասար՝ վերակառոյցն է խորանի. (Շ. եդես.։)


Վերնային

See full entry →

cf. Վերին;
cf. Վերնական.

NBHL (1)

Առաջնորդ գեղեցկացն, եւ վերնայնոյն առիթ։ Սպիտակազգեստք՝ վերնային պարկեշտութեան հաւանութեամբն. (Ածաբ. աղք.։ Փիլ. տեսական.։)


Վերոյ, ի —

See full entry →

prep. adv.

up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.


Վերջածին

See full entry →

adj.

born after;
posthumous.


Վերջին, ջնոյ, ջնոց

See full entry →

adj.

posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).

NBHL (1)

Ցուցանէ՝ ի հաւատս վերջնոցս մեզ. (Իգն.։)


Վեց, ից

See full entry →

adj.

six.

NBHL (1)

Կատարեալ թիւ է, որոյ մասունքն շարադրեալք հաւասար գոն բոլորին. որպէս վեցին. քանզի վեցին մասունքն շարադրեալք՝ զվեցն ծնանին. քանզի ունի կէս զերիսն, եւ երրեակ զերկուսն. (Սահմ. ՟Ե։)


Վեցախորշ

See full entry →

adj.

hexagonal.

NBHL (1)

Զվեցախորշիւք զուգաթիւ անկիւնս հաւասար թուով յարուցանելով. (Առ որս. ՟Դ։)


Վեցակուսի

See full entry →

adj. adv.

six-angled;
in six manners.


Վեցօրեայ, էի, ից

See full entry →

adj. s.

of six days;
hexameron.

NBHL (1)

Գրեաց եւ զվեցօրեայ գիրսն։ Թերւոյն (ճառի) վեցօրէին։ Զայս եւ մեծն բասիլիոս ի վեցօրէին իւրում հաւաստաբար ասէ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։ Նիւս. կազմ. ՟Ա։ Մաքս. ի դիոն.։)