slime, mud, ooze, mire, slough, dirt;
deposit, sediment, dregs, lees.
Երկիր ապականութեամբ ջուրց սիկ եղեալ։ Իբր ի տղմոյ իմն եւ ի սըկի աշխարհիս. (Փիլ. նխ. ՟ա.։ Փիլ. լին. ՟Դ. 193։)
Simonian.
Simony.
empty, void;
destitute;
vain, useless.
shaft, arrow, dart;
stiletto;
style, needle;
— ժամացուցի, hand;
— ժամուց, hour-hand;
— վայրկենից, minute-hand.
Յերկիր անկանի սլաք (նետին). (Խոր. ՟Ա. 10։)
liable to error, fallible, frail.
to change into slime, to form a deposit, to settle;
գինիդ սկանայ, your wine is torbid.
Երկիր անկազմ եւ աներեւույթ էր, ջրովք տղամացեալ սկացեալ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Սկսանիմ.
Միաշաբաթի է սկիզբն լինելութեան, զի անդուստ սկզբնաւորեալ երկին եւ երկիր. (Մամբր.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Ամենայնին (աշխարհի) սկզբունքն՝ ծայրքն են, երկիր եւ երկին։ Հանճարոյ սկզբմունս աստուած շնորհեաց. (Փիլ. լին. ՟Բ. 18. եւ Փիլ. լիւս.։)
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ եղեւ սկիզբն թագաւորութեան նորա բաբելովն։ Դու զօրութիւն իմ եւ սկիզբն որդւոց իմոց։ Ամիսս այս եղիցի ձեզ սկիզբն ամսոց։ Սկիզբն աւետարանի։ Ես եմ սկիզբն եւ կատարած, առաջին եւ վերջին։ Ի սկզբանէ աշխարհի.եւ այլն։
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
Ի սկսմանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր. (Վրդն. պտմ.։)
to shorten, to make brief;
to raise the price of.
cf. Սղացուցանեմ.
brevity;
exiguity;
dearness, costliness, high price.
vanity, vaunting, boasting, rodomontade, ostentation, conceit, ambition.
greedy of glory, fond of vain glory, full of vanity, ambitious.
onion;
bulb, bulbous root;
դալար —, scallion, green onion;
— մանր, shallot.
Զաղախին կզոց, եւ զերկրպագու սոխոյ։ Արդ եւ սոխոց անգամ երկիր պագանեն ոմանք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Կոչ. ՟Զ։)
crawling;
creeping;
cringing;
ի — or —ս, creepingly, on all fours.
Խոցեալք կարեւէրք, մերթ ի սող, եւ մերթ ի յանձն քարշութեամբ (ընդ երկիր՝) հասաք առ միմեանս. (Փարպ.։ Տեսցես վիշապս սողս առ քեզ. Պտմ. աղեքս.։)
marshy meadow;
marsh.
Եւ եղիցի անջուրն ի ջրամարգս, եւ երկիրն ծարաւուտ յաղբերականս. (Ոսկ. ես.։)
hydrometer;
water-gage.
Գոմէշ կամեցաւ ուսանել երկրաչափութիւն. եւ տաղտկացեալ՝ ասաց, միթէ զերկիր միայն չափել ի դէպ իցէ. եղիցիմ ես ջրաչափ. (Մխ. առակ. ՟ՃԷ։)
plunged into water, immersed;
drowned;
— զանգակ, diving-bell;
— առնել, to plunge into water, to sink, to submerge;
— լինել, to be submerged, drowned.
watery, irriguous;
cf. Ջրկիր.
water-carrier.
ὐδροφόρος aquae portator. Ջրաբեր. ջրկիր. որ բարձեալ բերէ զջուր.
water-drinker, total abstainer, teetotaler.
Այսօր գինըմպու, վաղիւն ջրըմպու (լեր)։ Մի այսօր ջրըմպու, եւ վաղիւն գինըմպու. (Ածաբ.. նոր կիր։ Խոսր.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
Երկիր իսկ միանգամայն ի սմայօքս սասանեալ առ հասարակ. (Անյաղթ բարձր.։)
հաստատեցիր զերկիր ի սմայօքս ի վեր քան զբան. (Գանձ.։)
the devil, lucifer, satan.
Յերկնից յերկիր կործանեցաւ սատայէլ. Դասագլուխ դիւաց սատայէլ կոչի. (Ոսկիփոր.։)
concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.
Սակաւութիւն կամ համառօտութիւն բանից. բան սուղ՝ հակիրճ եւ համառօտ.
cf. Սակաւաժամանակ.
Որպէս եւ մեզ կիրս կրի սակաւժամանակեան (յն. ի սակաւժամանակի). (Ոսկ. ես.։)
cf. Սակաւաժամանակ.
Որպէս եւ մեզ կիրս կրի սակաւժամանակեան (յն. ի սակաւժամանակի). (Ոսկ. ես.։)
double-edged axe, battle-axe;
cf. Սակր.
Լէգէոն սպարակիր հետեւակն՝ վահան ի ձեռն, սակուր զգոտւոյ։ Յանկարծօրէն կից ի վեր առնեալ զսակուրսն՝ զարկանէին թագաւորին պապայ. մին կշիռ զուլն հարկանէր սարկաւն, եւ միւսն եւս սակաւորն զաջ թաթ ձեռինն. (Բուզ. ՟Է. 32։)
sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.
Անասնական գետնաքարշութեան սողնոյ սահեցմամբ։ Որ զորովայն օձին սահեցման հողոյ մտանեցեր։ Անասնաբար սահեցմամբ ըստ հողոյն զիջման ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ. ՟Յ՟Զ։)
cf. Սահմանակողմն.
Եկին յերկիրն քուչացւոց սահմանակցացն պարսից. (Պտմ. վր.։)
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
Սահմանիցէ ինչ անձին իւրոյ։ Ամենայն սահմանքն՝ զոր սահմանէաց զանձնէ իւրմէ։ Ի ժամանակ սահմանեալ պատրաստեցաւ։ Որ հաստատեաց զերկիր, որ սահմանեաց զնա։ Որդի մարդոյ ըստ սահմանելոյն երթայ.եւ այլն։
betraying one's master, faithless, traitorous, treacherous, false.
Յօտարի անուն խրախուսեն իբրեւ զտիրադրուժս։ Տիրադրուժք յիւրեանց կուռս ձուլածուին երկիրպագանէին։ Պաշտօնեայս տիրադրուժք էին։ Ի բերանոյ տիրադրուժն փիսակայ. (Եզնիկ.։ կորիւն։ Նար. ՟Է։ Երզն. մտթ.։ Բուզ. ՟Գ. 20։)
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
ՏԻՐԱԿԱՆՆ գ. δεσποτεία dominium. Տէրութիւն, կամ երկիր տէրութեան. սեպհական կալուած.
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
Լինել ի թագաւորութիւն տկար։ Զի՞նչ իցէ երկիրն, պարա՞րտ իցէ, եթէ տկար։ Ապա եթէ հետեւակս ինչ եւ տկարս ինչ խօսեալ իցէ.եւ այլն։
unripe, immature;
very young, ignorant, unpracticed, inexpert, raw, crude.
Տհաս եւ անկիրթ ոգի։ Վարդապետքն ուսմամբ զտհաս հոգիսն առնեն այր կատարեալ։ Որոց իբրեւ հասնոց տուան օրէնքն. արդ զի մի՛ տհասքն օտար համարեսցին ինքեանց զօրէնսն եւ այլն։ Յիսուս քրիստոս յառաջագոյն օրինակաւ ծանուցեալ եղեւ տհասից. (Լմբ. առակ.։ Ուռպ.։ Նախ. օրին.։ Մխ. ապար.։)
to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.
Երկիր տղմացեալ՝ լինի ջուր։ Երկիր ի ջուրցն՝ որ կային ի վերայ նորա՝ տղմացեալ կաւացեալ էր։ Ջրով տղմացեալ սկացեալ. (Նիւս. բն.։ Վեցօր. ՟Դ։ Գէ. ես.։)
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
Յորժամ երկիր տղմուտ լինի, ոչ կարէ բխել ջուր յստակ եւ սրբահամ. (Անան. զղջ.։)
planter, gardener;
Creator.
Որպէ՞ս մշակ եւ տնկագործ իմանալի արդւոյն (եղէց), որ ոչ նախ զիմս բանաւոր երկիր մշակեցի. (Շ. ատեն.։)
Զտնկագործն էից ի քէն պաղաբերեցեր։ Տիրական որթոյ հօր տնկագործի երկիր բանաւոր. (Շ. տաղ.։)
cultivation, plantation.
Երկիր առ տնկագործութիւն ոչ անախտ կայ. մնայ։ Այլ եւս տնկագործութիւն ունել յօրինաց։ Ի ձեռն դրաստին տնկագործութեան։ յարեւելս կոյս եւ տնկագործութեամբն։ Արեւելեայ տնկագործութեան վերակացութիւն. (Պիտ.։)
thick with plants;
thick, branchy, bushy.
Երկիր տնկախիտ եւ ծաղկաւէտ։ (Վրդն.ծն.։)
Զզանազան տնկախիտ ծառոցն ունելով բացառութիւն։ Զօգտակարն՝ որ ի ծաղկածին երկիր, եւ ի տնկախիտ ծառսն. (կայր. Պիտ.։ Վրդն. ծն.։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
plantation, planting.
Երկիր ի մշակումն, եւ ի տնկումն. (Արիստ. նն։ Վրդն. ծն.։)
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Իբրեւ զերկիր ինչ պարարտ ընկալեալ զսերմանիս՝ պտղաբեր լիջիք եւ ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք։ Ու սերմ է, արդ եւ բազում տոհմականք։ Որչափ ինչ վնաս արմտեացն լինիցի, թէպէտեւ տոհմական ոչ, սակայն զգլուխն տայ։ Անդն ոչ զցանեալն եւեթ պարտի բերել, այլ առաւել եւս տոհմականս. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Տոհմականով կանգնեալ, եւ զերդարեալ թեփովք եւ ցօղնով եւ քտտով, զոր յաւելու նոցա երկիր. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
inconvenience, discomfort, displeasure, vexation, pain, trouble, grief, affliction, sorrow, suffering, torment, tribulation;
—ք ամպրոպաց, tempest, foul weather;
— դառնութեան, bitter grief, desolation;
դժնդակ —ք, great hardships, misfortunes;
ի վշտէն, առ վշտի, առ վշտի վտանգին, through affliction, tribulation or grief;
—ս հասուցանել, to grieve, to pain, to concern, to distress, to cause sorrow, to afflict, to vex;
ի —ս մտանել, to grieve at, to be pained at, to take to heart, to sorrow for, to be afflicted;
— է ինձ, I am greatly concerned at, it is with pain that I;
բազում —ք ի վշտաց հասանէին ազգին, many disasters successively fell on the nation;
ամենայն փափկութիւն հայոց եհաս ի —ս վտանգի, all the pleasures of the Armenians were changed for extreme dangers;
ի վշտի մաշեն զանձինս, they consume themselves with mourning;
չիք ինչ հեշտի առանց վշտի, no joy without alloy.
ὁδύνη dolor κίνδυνος periculum, discrimen συμφορά calamitas τιμορία vexatio πόνος labor πάσχειν patiri, passio եւ այլն. Հակառակն ձայնիս Հեշտ։ Խիստ ինչ անցք. խոշտանգանք. տառապանք. նեղութիւն. ցաւ. վտանգ. տագնապ. կիրք. աղէտք. ճիգն. երկունք.
fierce, ferocious, tyrannous, brutal;
wild beast.
Ընդ գաւակ ձիոյ հարեալ՝ յերկիր կործանեաց զվիրագն ահագին. (Խոր. ՟Գ. 9։)
wounded, ulcerated.
Իբրեւ օրհասական վիրաւօր։ Բազում վիրաւորս յերկիր անկեալ դիաթաւալ խաղային. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Զ։)
fond of martyrs.
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
Մի՛ ի յերկիր հայիք ի չար, եւ զայս կենացս առէք վըճար. (Շ. եդես.։)