monastic life;
religion, piety;
թողուլ զ—, to throw off the cowl.
· Calfa
Առաքելական կամ հրեշտակական կրօնաւորութեամբ քաղաքաւարեալ. (Ճ. ՟Ժ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
· Calfa
Ճեպելով յայնժամ ի ձեռն քնոյ առ ի կերակրումն հալական զօրութեանն, եւ զամենայն զբնութիւնն առ ինքն պարապեցուցանելոյ։ Ոչինչ աշխարհական իրաց պարապեցուցանիցեմք զմիտս, որք միանգամ ցանկանայցեմք յաստուած մերձենալ. (Նիւս. կազմ.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
· Calfa
Աստուած գոլով բնութեմբ, եւ զմարդոյս պարկեշտացուցանէ բնութիւն, հաղորդ ցուցեալ զնա սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց։ Պարծանօք առաքելականօք զսուրբս ձեր գլուխդ պարկեշտացուցանէ. (Պրպմ.։)
recluse, solitary, hermit.
· Calfa
Միանձն հանդարտեալ յառանձին խցի կամ խղի. արգելական.
bull, pope's letter.
· Calfa
Եթէ ոչ ունիցի պուլ եւ գիր առաքելական, մի՛ ընկալցին զնա. (Մարթին.։)
stretching, tension.
· Calfa
Ի հրացանութենէ փայլական հրոյ հասեալ յօդս՝ յինքն ամփոփէ զբնութիւն օդոյն եւ զխոնաւութիւն ջրոյ. եւ այնպէս պրկմամբ օդոյն թանձրանայ՝ մածեալ եռացմամբ հրոյն, եւ կարծրացեալ քարանայ. (Իգն.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
· Calfa
Խելայեղ եւ ջախջախ մտածութեամբ։ սու՛տ համարեսջիր լինել զքոյինդ ջախջախ եւ սխտլականդ խորհրդոյ իմաստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
· Calfa
Վասն համառօտ վճռի դատաստանի մարգարէին։ Յառաքելական վճիռն յաղթութիւն բարձեալ բերէ. (Կոչ. ՟Բ։ Սեբեր. ՟Է։)
hearing erroneously, understanding one thing for another.
· Calfa
Որ վրիպակս լսէ. սխալական ի լսելն.
error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.
· Calfa
ՎՐԻՊԱ՛Կ ա. σφαλερός fallax φαλάρις similis Phalari tyranno ἁποτυχῶν frustratus. Վրիպական. վրիպեալ. խոտորեալ. մոլար. եւ Յետսամիտ. թիւր. անհաստատ. պատիր. սխալական. դիւրասխալ. ի դերեւ ելեալ. չյաջողեալ. փորձանաւոր.
fault, mistake, error, oversight, failing, blunder.
· Calfa
Համբերութեամբ զթողութիւն սխալականացն գտցէ. (Յճխ. ՟Է։)
· Calfa
Զի՞նչ ձեւ զմայլական պարառաբար կաքաւողացն խնջիւնս եւ սռնջանս, եւ ոտիւք թափառումն։ Եւ այլ ուրեմն խնձորս սռնչանս անդամաբեկ խաղուցն հայելի գեղմն։ Իբրեւ զտղայ խաղալիկ ի խնձորս սռընչանս վազիւք տատանէի զնա բազում բանիւք. (Մագ. ՟Ծ՟Դ. ՟Կ՟Թ. եւ Մագ. յիշ. ոտ. մանուչ։)
cf. Ստախօսութիւն.
· Calfa
Որ այսքան առասպելական ստաբանութեանցս գտաւ գլուխ։ Անդր եւս քան զքերթողացն զանցանէ ստաբանութիւն։ Զի թէ գոյր հնար յաղագս ստաբանութեանցն զյաղթութեանն առնուլ մրցանակ. (Պիտ.։)
to invent, to find out, to forge.
· Calfa
Ի հմտութենէ քերթողութիւնքն ստեղծաբանին ըստ զանազան իրաց առասպելական պատմութեանց. (Երզն. քեր.։)
strayed, erred, roving, astray.
· Calfa
ՍՏԵՐԻՒՐ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐ. ա. Թիւր. ելեալ ըստ երիւր կամ ըստ յերիւր՝ այսինքն արտաքոյ արահետ ճանապարհի կամ կարգի, խոտորեալ. սխալական.
cf. Վարատեցուցանեմ.
· Calfa
Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
· Calfa
ՍՈՎՈՐ. Սովորական ինչ. ընդելական. հասարակ. յաճախեալ.
usual, common, ordinary, customary, habitual, familiar.
· Calfa
Սովորականաւ ընդելականաւն հաւատասցեն երկիրպագանել խաչին փայտի։ Յաղթեսցէ սովորական ցանկութեանցն. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է։)
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
· Calfa
Ի դէմս ածելով զիրին կերպարան։ Զփայլականն առակ տիրական ի դէմս բերեալ մեզ վարդապետէ։ Զօրինակին նմանութիւն ի դէմս բերելով։ Զանիմանալին ի դէմս բերեալ կերպաւորեցեր. (Նար.։)
collection of national historical facts;
editor;
compiler.
· Calfa
Ոչ եթէ զայլ եւ այլ ազգաց զթագաւորութենէ նշանակէ խմբագիրն, այլ զմիոյ զիսրայէլականէն. (Նախ. թագ.։)
sea-pool, lake, pond;
կաթ մի խելք ինձ մանւանդ եւ ոչ —ս բախտից, a drop of sense rather than a sea of fortune.
· Calfa
Ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի լոգանալ ի նմա. եւ իբրեւ եմուտ յոսկի ծովակն, եւ այլն. (Լաստ. ՟Ը։)
universal, general, catholic;
— եկեղեցի, the catholic or universal church;
cf. Թուղթ, cf. Ժողով.
· Calfa
Հաւատամք ի մի միայն ընդհանրական եւ առաքելական եկեղեցի. (Հանգ.։)
select, elect;
virtuous, honest, upright.
· Calfa
Ընտրեալն առաքելականացն դասուց Պօղոս։ Ո՞վ ոք յընտրելոց. (Նար.։)
cf. Զգեցուցանեմ.
· Calfa
Զգեստաւորեալ զհեթանոսս առաքելական կոչմամբ եւ այլն. (Շար.։)
cf. Զգեցուցանեմ.
· Calfa
Զգեստաւորեալ զհեթանոսս առաքելական կոչմամբ եւ այլն. (Շար.։)
intemperate, lewd, debauched, luxurious, dissolute, spoiled;
slippery, lubricous, inconstant, voluble;
frail, weak;
—ք են ճանապարհք նորա, his ways are dissolute.
· Calfa
ԶԵՂԽ կամ ԶԵԽ. σφαλερός labilis, lubricus, fallibilis, erroneus (իբր Զելեալ ըստ չափ, կամ զեղեալ, կամ սահեալ) որպէս Սխալական. սահական. անհաստատ. զաղփաղփուն. լպրծոտ.
intemperance, orgies, debauch, luxury, excess, extravagance, extremity, depravation, lust, licentiousness.
· Calfa
ԶԵՂԽՈՒԹԻՒՆ կամ ԶԵԽՈՒԹԻՒՆ. ἁνάχυσις, ἕκχυσις effusio, luxus, luxria, libido գրի եւ ԶԵՂՈՒԹԻՒՆ, համաձայն յն. Զեղումն յաւելորդս. անառակութիւն. շուայտութիւն. սխալականութիւն. անարգելութիւն. անժուժութիւն.
armed warfare.
· Calfa
Ասպարաւորութեան, եւ ամենայն զինամարտութեան, եւ հեծելական ուսմանց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.
· Calfa
Ի միջոյն եւ ի խոնարհ՝ հուր. եւ ի միջոյն եւ ի վեր իբրեւ զտեսիլ փայլական. (Եզեկ. ՟Ը. 2։)
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
· Calfa
Փափաքանօք գորովոյ զմանկանէն կախեալ էր։ Զառասպելական սռեղծուածոցն կախեալք. (Փիլ.։)
belter.
· Calfa
Աղմկեալ իմն ի ցնորից խելագարանաց։ Խօլականաց ցնորից։ Զցնորս մոլորութեան յանձանց ի բաց թօթափեսցուք ... Թողից զբանից զնորս նոցա։ Ցնորիւք ի տուէ եւ ի գիշերի։ Միանան ի պէսպէս ցանկասիրութեան ցնորս։ Մի՛ վստահ ի ցնորս խորհրդոցն լինիցիս. (Խոր. ՟Բ. 58։ Նար.։ Ոսկ.։ Խոսր.։ Նար. երգ.։ Սեբեր. ՟Ե։)
to shut, to close;
to shut up, to enclose, to fence in, to bar;
to shut, to lock;
ի ներքս —, to shut up, to beset, to hem round, to encircle, to surround, to encompass;
— բանտի, to imprison, to put in jail;
— զբան, to conclude, to close, to end;
— ինչ յումեքէ, to prohibit, to forbid;
— զարգանդ (կնոջ), to procure sterility;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to deliver up, to betray;
ի ներքս փակեալ, herein enclosed;
փակեալ էին ընդ իշխանութեամբ մահու, they were subject to death;
փառքն աստուծոյ զքեւ փակեսցին, may divine glory encompass you !
cf. Դուռն, cf. Յոյս.
· Calfa
Փակեսցես զբանն կատարելական գլխովք. (Պիտ.։)
lightning, flash of lightning;
սրավար, արագաթռիչ, իբրեւ զ—, quick, swift as lightning.
· Calfa
Մի՛ դատեցայց ընդ սպանողին, ընդ փայլականն ըստորանկին. (Յիսուս որդի.։)
Իբրեւ զտեսիլ փայլական. ա՛յլ ձ. օդոյ. ի յն. եւս կրկին ընթերցուած տեսանի. φέγγος կամ αὕρα.
ardent, vivid as a flash of lightning;
flashing, dazzling.
· Calfa
Կամ մ. Իբրեւ զբորբոքումն փայլական.
like lightning, very luminous, radiant, coruscant.
· Calfa
մ. Ի ձեւ փայլական. իբրեւ զփայլակն. փայլակնատեսիլ.
lightning, flash;
spark;
brightness, brilliancy;
thunderbolt.
· Calfa
Երեսք նորա իբրեւ զտեսիլ փայլատական, կամ փայլական). (Դան. ՟Ժ. 6։)
Զփայլ մաքուր փայլատական (կամ փայլական. () Նար. առաք.։)
civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.
· Calfa
Ի քաղաքական շարագութեանց մն դիտաւորութիւն ունին արիստոտէլ եւ պտղատոն Քաղաքական իմաստասէրն կամի նմանիլ Աստուծոյ։ Զգործնականն (մկացութիւն) արիստոտէլականք յերիս բաժանեն. ի քաղաքականն ի տնտեսականն, ի բարոյականն։ Բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Համակար գոյ քաղաքականն գործականին, եւ տնօրինականն քաղաքականին. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
· Calfa
Ի քսանամենից եւ ի վեր։ Ի քսան եւ ի հինգ ամենից ի վեր։ Յամենայն գօտիածուաց եւ ի վեր։ Ի խոյակէն եւ ի վեր կանգնաւ։ Ի միջոյն եւ ի վեր իբրեւ զտեսիլ փայլական։ Ի բնէն եւ ի վեր ցեղջիւրսն կանգուն մի.եւ այլն։
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
· Calfa
Վերակոչեաց զամենեսեան ի մահուանէ յանմահութիւն։ Ի մսուր անբանից բազմի արքայն անմահից, զի զիս յերկինս վերակոչեսցէ։ Վերակոչեաց զհեթանոսս յորդեգրութիւն։ Որք ի հեթանոսաց վերակոչեցան ի քրիստոս ի ձեռն առաքելական քարոզութեան. (Շար.։ Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.
· Calfa
Որ վերօրհնիս յաթոռս քերովբէից։ Վերօրհնեալ յամենայն առաքելական քարոզութեանց. (եւ այլն. Շար.։)
sore, wound;
ulcer;
—, հիւթ վիրի, sanies, matter, pus, gore;
կեղեւ վիրաց, scab, scurf;
cf. Պատրոյգ;
— սրտի, heart-sore, heart-ache, heart-break, heart-burn;
—ս առնել, —ս ի վերայ դնել, to wound, to cover with sores, to ulcerate;
—ս ընդունել, to be wounded;
դարմանել զ—ս, to dress, to cure a wound;
ցաւ վիրին խստանայր, the pain caused by the wound became insupportable;
տայ —ս եւ ինքն ոչ առնու, he wounds others but receives no hurt.
· Calfa
Յընդելական սովորութենէն եւ վէրն իսկ վէր ոչ երեւի. (Մանդ. ՟Ի։)
fluid, running, flowing.
· Calfa
Ձկամբքն, այսինքն ասեմ, որք զխոնաւ եւ զվիժանուտ կեանս ախորժելով ընդունին կամօք, այլ ոչ զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող. (Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
· Calfa
Զառաքելականն ի քեզ փթթել բուրաստան. (Խոր. հռիփս.։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
Եւ այսպէս փոխաբերելով բազում անգամ յերկաքանչիւրս՝ անհալական առ ի յերկոցունցն գործէ. (Պղատ. տիմ.։)