evil-doing, mischievous, malevolent;
pernicious, hurtful, harmful;
unwholesome;
evil-doer, malefactor.
Ես ոչ թէ չմեղադրեմ միայն չարարարաց մերոց, այլեւ բարերարս անուանեմ զնոսա։ Խնդրէ չար առնել չարարարաց իւրոց. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)
evil-doing, malfeasance.
Առ իւրեանցն գրգռին պաշտօնեայս յարձակել չարարարութեամբ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
artfulness, craft, shuffling, cheating.
Խաբէութիւնն եւ բիւր չարարուեստութիւնն. (Մաշկ.։)
heterodoxy.
Իւրաքանչիւրոցն նոցա չարափառութիւն յոյժ աննմանիք են միմեանց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Չարամտութիւն.
ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.
Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Գուցէ հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք ընդ նա։ Մի՛ յօժարեսցիս ընդ բազումս ի չարիս։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեաց հերովդէս։ Ի դառնալ ձեզ իւրաքանչիւր ի չարեաց ձերոց.եւ այլն։
Գուցէ հասանիցեն ինձ չարիքն։ Զի մի՛ տեսից զչարիսն՝ որ գտանիցեն զհայրն իմ։ Հրեշտակն որ փրկեաց զիս յամենայն չարեաց։ Զիա՞րդ կարիցեմ տեսանել զչարիս ժողովրդեան իմոյ։ Փրկելով ոչ փրկեսցեն զնոսա ի ժամանակի չարեաց իւրեանց.եւ այլն։
susceptible of pain, passible, passive.
Բերելով յաղագս մարդկան չարչարանս՝ չարչարականաւ կերպիւ որ ի մարդկանէ։ Ի չարչարելոյն չարչարականն ցուցանիւր։ Զչարչարականն զմարմին, զոր զգեցաւն յաղագս ամենայն աշխարհի փրկութեան. (Աթան. ՟Դ. ՟Զ։)
to torment, to harass, to molest, to pain, to ill-treat, to ill-use.
Չարչարեցի՛ր իբրեւ զբարւոք զինուոր, եւ նահատակեա՛ օրինօք, որպէս զի պսակեսցիս։ Ասէր ցանձն իւր, չարչարեցի՛ր, եւ մեռցիս. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Գ։)
tormenting, afflicting.
Ոչ խնդրէ զվրէժ անձին իւրոյ ի չարչարչէ անտի ... չարչարչացն եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
proportionably, symmetrically, regularly.
Զառ ի ծերունեացն անցեալ բան՝ ի պարզագունիցն չափաբերապէս հանդիպեցայց. (Յհ. կթ.) (այն է բան Պորփիւրի. տե՛ս ի բառն Չափաւորապէս)։
to reduce to order;
to versify.
Զթիւս ըստ ծննդոց իւրաքանչիւրոց մինչ առ մեզ՝ չափաբերել. (Արծր. յռջբ։)
calibre;
size;
capacity.
Հատանէր գիրս հանգստոցացն սրբոցն իւրաքանչիւր ըստտ չափարան արկեղացն. (Ագաթ.։)
of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.
Անպատշաճ է մեծ մարմնոյ փոքր զգեստ, եւ կամ փոքուն մեծագոյն. այլ իւրաքանչիւրոցն չափաւորն է օգտակար եւ պատշաճ. (Բրս. ճգն.։)
Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն։ Ոչ գիտացին թշուառականքն զաղցաւոր չափաւորացն դիւրութիւն։ Զհարկաւոր կերակրանացն պէտս չափաւորաւն սահմանել ժառանգութիւն. (Պիտ.։)
with measure, sufficiently, well enough, so so;
tolerably, moderately, modestly, soberly.
Նաւք՝ որ չափաւորապէս բեռինս ունին, դիւրաւ ամբարձեալ լինին յալեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.
Ահաւասիկ դարձեալ չափաւորութիւնս մեր զգիրկս իւր պարզեալ ունի ձերում սրբութիւնդ. (Կիռ. ման. առ շ.։)
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
Չափեցին չափովն։ Չափեսջիք երկուս հազարս կանգունս։ Ո՞ չափեաց ափով իւրով զջուրս, եւ զերկինս թզաւ, եւ զերկիր ամենայն քլաւ։ Մանէ, չափեաց աստուած զթագաւորութիւն քո, եւ վախճանեաց զնա։ Ոչ բազմաժամանակեայն է, եւ ոչ որ թուով ամացն չափիցի։ Որով չափով չափէք, չափեսցի ձեզ։ Անձամբ յանձինս զանձինս չափեն (մեծացուցանելով զանձինս).եւ այլն։
Չափեաց նա իւր աւուրս ծնանելոյ՝ օրինօք բնութեանս։ Ըստ ճանապարհացն առաքինութեան եւ օթեւանքն չափեցան. (Իգն.։)
a tame animal.
Ամփոփեն իբրեւ զչգազանս, եւ զառաջին թաթսն ոչ նոյնպէս. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
Ի լուսնի չիքն՝ որ չերեւի. այսինքն լուսնի ծնունդ։ Եւ զիւրկթելն ի լուսնի չիքն արա՛. (Վստկ. ՟Ծ՟Ե. ՟ճ՟Ծ՟Ա։)
lazy, idle, unoccupied, sluggish, slothful.
οἱκοτρίβης verna, otiosus. Ընդոծին անգործ, որ ոչն աշխատի ի կեանս իւր. անպիտան.
laziness, etc.
(Բաժանեալքն ի կործանման աշտարակին) մի մի ի նոցանէ զմէնութիւն չկեցութեան յանձինս իւրեանց բերէին. (Ագաթ.։)
of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.
εὑτελής (դիւրածախ, դիւրագին) εὑτελέστατος , ἑλάχιστος, σμικρότατος tenuis, vilis, frivolus, vilissius, exiguus, minimus οὑδαμός nihil. (ի բառէս Չինչ, այսինքն ոչինչ) Համարեալն իբրու ոչինչ, դոյզն. կարի փոքրիկ, տկար. անպիտան. սին. սնոտի, եւ այլն. փուճ, ցած, պզտըտիկ.
nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.
Պարտ է ի սուրբ քառասներորդս աղուհացիցն շաբաթի եւ կիւրակէի չորակեր լինել, որպէս եւ յայլ աւուր. (Տօնակ.։)
cf. Չորակեր.
Ստացաւ վարս խստակրօն, եւ ամենայնիւ (կամ յամենայնի) չորաճաշակս։ Չորաճաշակ գոլով յամենայն ի կեանս իւրում. (Ուռհ.։)
dry, arid, waste.
Արարեալ էր իւր արգելանոց յայնմ չորային լերին։ Բնակէր ի չորային լերինն՝ որ կոչէր Ոքսիա. (Հ. դեկտ. ՟Ե.։)
godfather.
Գեղակուր եղեալ ի սանամօրէն իւրմէ. (Մեծոբ.։)
godmother.
Գեղակուր եղեալ ի սանամօրէն իւրմէ. (Մեծոբ.։)
pounding-mortar;
— հրեղէն, petard.
Ելանես ունայն, որպէս տոռնն ի սանդէն, որ ոչինչ վերացուցանէ ընդ իւր՝ յորոց մանրէն. (Լմբ. առակ.։)
sandal;
փայտեղէն —, wooden -.
Ի փութոյն եթող զսանդալ իւր։ Սանդալս ոտից, եւ վերարկու։ Ջնջէին զփոշի սանդալոյն։ Ունէր սանդալս եւս յոտսն։ Զմաշկեղէն գօտին, եւ զսանդալ հողաթափն։ Զփայտեղէն սանտալս. (Վրք. հց. ստէպ։)
round, step.
κλιμάκιον lignum in scala transversum, gradus. Իւրաքանչիւր աստիճան սանդղոց՝ որպէս մատն մատն.
Որպէս սանդղամատանց թիւրելն եւ թափելն եւ ջարդելն ի բազմութենէ երթեւեկացն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
Երեւեցան նմա սանդուխք, եւ հրեշտակք՝ զի ելանէին եւ իջանէին. (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Սանձակոծեմ.
Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)
cf. Սանձահարեմ.
Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
Ոչ սանձահարեսցէ զլեզու իւր։ Որ կարօղն է սանձահարել զամենայն մարմին իւր. (Յկ. ՟Ա. 26։ ՟Գ. 2։)
Յեսու զյորդանան սանձահարելոց. (Կիւրղ. ղկ.։)
comb;
— նեղատամն, small-toothed comb;
— լայնատամն, large-toothed -;
— փղոսկրեայ, ivory -;
խոզանակ սանտեր, comb-brush;
քսակ սանտեր, comb-case;
— ոստայնանկաց, weaver's -;
— կանեփի, վշոյ, hatchel, flax comb, hemp comb;
— բրդոյ, card to comb wool.
Չյարմարեցին սանարով զհեր գլխոյ իւրեանց. (Փարպ.։)
to comb.
Սանդրէր եւ հիւսէր զհերս տիկնոջ իւրոյ. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ի՟Ա.։)
Սանդրէին, եւ լուանային զմարմինս իւրեանց, եւ զհոգիսն կորուսանէին. (Ճ. ՟Ը.։)
trunk, coffer, safe;
basket;
cf. Զուգեմ;
— ուղտու, camel's hump;
— ողին, hump, humpback, gibbosity.
Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)
Ձգեալ զձեռն իւր ի սապատակ զարդուց իւրոց, եւ զգօտին իւր առաքէր առ ագապիոս։ Զսապատակս ( ի լս. սնտուկ) զարդուցն տեսանիցէք ունայնացեալս ի զարդուցն. (Գէ. ես.։)
casket;
handbasket.
Առնուին սապատս չորեքկուսիս։ Ժողովեցին զիւրարաքանչիւր ոք յականէ ի մի մի սապատ. (Փարպ.։)
Ձգեալ զձեռն իւր ի սապատակ զարդուց իւրոց, եւ զգօտին իւր առաքէր առ ագապիոս։ Զսապատակս ( ի լս. սնտուկ) զարդուցն տեսանիցէք ունայնացեալս ի զարդուցն. (Գէ. ես.։)
Սիրօղ ասպղարի, եւ անծանօթ հիւրի։ Օտարաց խնամող, սապղարաց պահօղ. (Գանձ.։)
ice, frost;
glazed frost;
crystal;
frozen;
հատոր սառանց, piece or block of ice.
Արծուին իջեալ ի սառն աղբիւր՝ մկրտին։ Աղբիւրք սառն եւ ցուրտ բխեն. (Ոսկիփոր.։ Երզն. երկն.։)
very cold, icy, freezing.
Ի վերայ հիւսիսային սառամանուտ չարութեան իւրոյ. (Գէ. ես.։)
icy, glacial;
crystalline.
Կազմել արեգակն՝ սառնային բիւրեղեայ. (յն. մի բառ). (Պտմ. աղեքս.։)
to shake, to jog, to jolt, to stagger;
to move, to astonish;
to frighten, to terrify;
— զոտն ուրուք յերկրէ իւրմէ, to cause a person to emigrate.
to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.
սաստեաց նմա հայրն իւր։ Սաստեցէր ի հեթանոսս։ Սաստեսցէ ի քեզ տէր։ Սաստեա ի գազան եղեդան։ Սաստեաց նոցա յիսուս, եւ ասէ. զգոյշ կացէք, մի ոք դիտասցէ։ Յարուցեալ սաստեաց հողմոյն եւ ծովուն, եւ եղեւ խաղաղութիւն մեծ. այլն։
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
cf. Սաստիկ.
Արիւնն հոսէր սաստկաբար իբրեւ զյորդահոս աղբիւր. (Սիսիան.։)
cf. Սաստիկ.
Վասն այնորիկ սաստկապէս ասէ, մերձեցաւ յիս. (Կիւրղ. ղկ.։)
atrocious, horrible, cruel.
Ոչ եթէ զինուորական զինուք քաջալերիմք, եւ ոչ սաստկատեսակ եւ ամենաչար խոշտանկութեամբ. (Կիւրղ. ի կոյսն.) (այժմու յն. ոսկետեսակ եւ ամենագեղեցիկ խոշտանգանօք)։
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
Ոչ տայցէ թոյլ սատակչին մտանել ի տունս ձեր, եւ հարկանել։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Հանից ի վերայ քո սատակիչս՝ զայր եւ զտապար իւր, եւ կոտորեսցեն զընտիր ընտիր մայրից քոց։ Հողմ խորշակի սատակիչ։ Կորեան ի սատակչէ անտի։ Զի մի սատակիչն անդրանկաց մերձենայցէ ի նոսա.եւ այլն։
adversary, opponent, antagonist, enemy;
Satan;
— յարուցանել ումեք, to stir up an adversary, to raise or create difficulties, to raise objections to.
Սատան են թագաւորութեան իւրոյ. (Կիր. պտմ.։)