miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)
made public, published, divulged every where, rumoured abroad;
— առնել, to publish, to make known far and wide, to divulge, to noise or rumour abroad;
— լինել, to become public, to take wind, to be published, divulged.
Հրապարակագոյժ ձաղանօք։ Հրապարակագոյժ ինքեամբ զիւրն ի մէջ ածել կորանս. (Պիտ.։)
Տեսեալ զանարգանս հօր իւրոյ, ելեալ հրապարակագոյժ բողոքէր. (Ոսկ. ղկ.։)
Զայնպիսի տարակուսանս անձին իւրոյ հրապարակագոյժ առնէ պատմութեամբ. (Նիւս. երգ.։)
to expose to public view, to show up in public.
Հրապարակացոյց առնէ զմեծութիւն իւր սնափառն. (Նեղոս.։)
charms, attractions, allurements;
lure, bait, wheedling, cajolery, flattery, enticement, solicitation, seduction;
instigation, suggestion, impulse, incitement;
— գեղոյ, charms of beauty;
— հաճոյից, հեշտութեան, the allurements of pleasure, of voluptuousness;
պատիր —, deceitful baits;
ի —րս ուրուք ըմբռնիլ, ելանել, հարկանիլ, to be seduced, misled, tempted, led astray, allured, enticed, decoyed;
ի —րս ցոփութեան դարձուցանել զոք, to entice to gluttony;
to allure one to debauchery;
արբուցանել ումեք —րս պղտորս, դժնեայս, to administer poison, to poison;
to seduce, to mislead, to pervert, to corrupt, to debauch, to lead astray, to bring into an error.
πεισμονή persuasio ἁνατροπή eversio. որ եւ ՀՐԱՊՈՒՐԱՆՔ, նաց, նօք. Պատիր հրաւէր կամ հրաւիրումն. չար խրատ. յորդոր. համոզակերութիւն. թելադրութիւն, շողոքորթութիւն. եւ Խեղաթիւրութիւն.
Զի այն հրապոյրք ոչ յայնմանէ են՝ որ կոչեացն զձեզ։ Որ արբուցանէ ընկերի իւրում հրապոյրս պղտորս։ Զհաստատեալ միտսն ի հրապոյրս ցոփութեան դարձուցանել ջանային. (Գաղ. ՟Ե. 8։ Ամբ. ՟Բ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 21։)
cf. Հրապոյրք.
Որպէս թէ ի նորա հրապուրանաց եղեւ այն։ Ոչ յուրուք հրապուրանաց, այլ միայն յիւր չար բարուցն սովորութենէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
to overstrain a word or phrase, to pervert the meaning or sense of a passage.
ՀՐԱՊՈՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Որպէս Հրապուրել. եւ Խեղաթիւրել. կամակորել. յեղաշրջել. զի յն. է παρατρέπω distorqueo.
Զաստուածային գրեալս, որպէս իւրեանց թուեսցի, հրապուրացուցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Հրապուրեցուցանեմ.
Հրապուրեաց եհան ի տեառնէ իւրեանց. (Եզնիկ.։)
Հրապուրեաց զհայր իւր՝ ցասնուլ արգամայ. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Յիւր կորստեան խորխորատն զնա հրապուրէր արկանել. (Յհ. կթ.։)
fire-bearing;
— նուիրանոց, censer.
Որ ինչ առնու ի մէջ իւր զհուր. որպէս բուրվառն, նուիրանոցն, ունելիքն.
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
πυρά, πῦρ rogus, ignis. (իբր հրահատ) Խարոյկ՝ հուր հատանօղ յիւրմէ. հուր վառեալ եւ բորբոքեալ. կրակ՝ բոցով կամ անբոց. վառած կամ եղած կրակ.
cf. Հրատեսիլ.
Ունչք երկայն եւ սուր, ձայն խոշոր եւ թիւր, աչք հրատեսակ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
(գրի եւ Հրացայթ) Որ ցայտէ յիւրմէ զհուր, կամ կայծակունս արձակէ. կրակ ցաթկեցնօղ.
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
πυροβόλος ignes jaculans κεραυνόων fulminans Որ ցանէ յիւրմէ զհուր, կամ արձակէ շանթս. շանթառաք.
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
Կոչեաց ի կոչունս իւր. եւ դարձեալ առ վաղիւ եւս հրաւիրեաց զիս։ Պատրաստեաց տէր զզոհս իւր, եւ հրաւիրեաց զկոչնականս իւր։ Հրաւիրեաց զբազումս։ Կոչել զհրաւիրեալսն։ Ասացէ՛ք հրաւիրելոցն։ Հրաւիրեցէ՛ք ի վերայ դորա գունդս, կամ զազգս։ Ի սատակումն հրաւիրէր. եւ այլն։
Նոքա հրաւիրեցին զնա, եւ եկն առ նոսա. եւ նա հրաւիրեաց զնոսա, եւ ոչ եկին ի հարսանիսն նորա։ Հրաւիրեաց փեսայն երկրաւոր զփեսայն երկնաւոր։ Հրաւիրեցաւ ի բազմականացն, որ բազմեցուցանելոց էր զաշխարհս յարքայութեան իւրում. (Եփր. համաբ.։)
Հրաւիրէ ունկն դնել բանից իւրոց. (Լմբ. սղ.։)
ՅԱՌԱՋԱԳՈՅՆ ՀՐԱՒԻՐԵԼ. Յառաջագոյն սահմանել աստուծոյ զընտրեալս իւր. ըստ յն. նախասահմանել, կամ կանխաւ որոշել. προορίζω praedestino, prius constituo.
fiery;
Mars.
Հրաւորս ի ձեռն իւրոյ զօրուն զոհս աստուածոցն կատարէր. (Պտմ. աղեքս.։)
conflagration, burning, combustion;
inflammation.
Ոմն, եւ հրդեհմունք իւր. (Նար. ՟Զ։)
of fire, fiery, igneous;
empyreal, celestial, spiritual, angelic;
—ք, the angels;
— երկինք, the Empyrean.
Հրեղէն սուր, կամ նետ։ Հրեղէն աղբիւր, գետք, տանջանք, որդունք։ Հրեղէն անիւք, կենդանիք, նետք. (Յճխ.։ Ժմ.։ Մանդ.։ Կոչ.։ Խոսր.։ Շ. հրեշտ.։)
living, behaving in an angelic manner, leading an angelic life.
Հրեշտակակրօն վարք, կամ կարգ, կարգաւորութիւն, կեանք. (Ագաթ.։ Կիւրղ. խչ.։ Արծր. ՟Ա. 15։ Փարպ.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Հրեշտակաբար.
Ի հրեշտակօրէն գնացս զանձինս իւրեանց մատուցին. (Կոչ. ՟Դ։)
to become a hebrew, to embrace judaism;
to judaize.
Զիա՞րդ ստիպես հեթանոսաց հրէանալ։ Որք հրէանալն կամին։ Ուրանալ զքրիստոս, եւ հրէանալ. (Կիւրղ. եբր.։ Ոսկ. գաղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
Ոչ հրէաբար դատարկանալ ի նմա (ի կիւրակէն) հրաման ընկալաք, մինչ զի եւ զկերակուրս անգամ հրէերէն ոչ պատրաստել ի սմա. (Ղեւոնդ.։)
fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
Հրձիգ արար նա զմիջագետս զմիջագետս։ Զամենայն քաղաքս նոցա տամբք իւրեանց եւ զաւանս նոցա հրձիգ արարին։ Հրձիգ արար զտունն տեառն եւ զապարանսն արքունի։ Հրձիգ լիցի երկիրն աստուծոյ։ Հրձիգ եղեն յարկք նոցա։ Այլ նոքա կամէին՝ թէ հրձիգ լեալ էին։ Փառք եղեն հրձիգ.եւ այլն։
to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.
Հրճուի իւրաքանչիւրո ոք ի վաստակս ձեռաց իւրոց. (Խոսր.։)
banditto, bandit, cf. Հրոս.
Զօրական յանդուգն լ իբրեւ ասպատակաւոր. որ գրի եւ ՀՐԱՀՈՍԱԿ. (լծ. ընդ խրախոյս. եւ ընդ թ. եիւրիւյիլ էտէն ). վրայ վազօղ.
Բազմութիւն անկարգ հրոսակի ամբոխոյն բէլայ։ Ինքն (հայկ) առաջի, եւ զայս հրոսակին զկնի իւր կարգեաց. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Հանդերձ իւրովքն եւս հրոսակօք։ Առաքէ հրոսակ արշակայ արքայի։ Չուեալ իբրեւ զհրոսակ իմն՝ վաղվաղակի հասանեն. (Յհ. կթ.։)
careful, fond of one's flock.
Սիրօղ եւ խնամօղ հօտի իւրոյ.
Եդ զանձն իւր հովիւն քաջ եւ հօտասէր. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Հայրաբարոյ.
Բարեբարոյ որպէս զհայր իւր. եւ Որ ինչ անկ է հայրական բարոյից.
uncle, father's brother.
Ոչ թողում հօրեղբօր իմում։ Տրտունջ զհօրեղբօրէն իւրմէ. (Խոր. ՟Գ. 22. եւ 31։)
cousin, son of father's brother.
Պարտ է ժողովել զազգականսն իւր մինչեւ ցհօրեղբօրորդւոց եւ մօրեղբօրորդւոց (ծնունդս). (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
the young of any animal;
— թռչնոց, young of a bird, nestling, brood;
young sparrow;
— հաւու, chick, small chicken, pullet;
— կենդանեաց, young one, little one of animals, pup, whelp, cub;
cf. Կորիւն;
—ունք, the young or little ones, the progeny;
բբիւն —ուց, the chirping or twittering of nestlings;
—ու or —ի լեզու, cf. Ճնճղկի՞՞՞լեզու;
— մատն, little finger;
—ս հանել(հաւուց), to brood, to sit on eggs;
(անասնոց) to have young, to litter, to bring forth.
Ժողովէ հաւ զձագս իւր ընդ թեւովք։ Ձագք աղաւնեաց, կամ արծուեաց։ Ձագուց ագռաւուց։ Մայրն ջեռեալ նստցի ի վերայ ձագուցն կամ ձուոց.եւ այլն։
to bring up its young.
Ձագասնոյց եւեթ լինելով՝ զիւրն բազմացուցանէ ծնունդս. (Պիտ.։)
left;
sinister;
left-handed;
left, left hand or side;
ի —մէ, on or to the left;
գիտել կամ չգիտել զաջ ե զ—, to know or not to know the right hand from the left.
Զձեռն իւր զձախ։ Ի ձախու ձեռին իւրում։ Ի ձախմէ ձեռանէ քումմէ.եւ այլն։
Ի ձախմէ իսրայէլի, կամ դամասկոսի։ Ձախով իւրով։ Զաջ իւր եւ զձախ իւր։ Յաջմէ եւ ի ձախմէ։ Զաջակողմն թեւին բեկանէր, եւ զձախուն արկանէր. եւ այլն։
Թիւր են ճանապարհք, որ ի ձախմէ են. (Առակ. ՟Դ. 27։)
left, left side;
ի —, to the left;
ննջեսցես ի — քո, you will sleep on your left side.
Կերիցէ զձախակողմնն իւր։ Սիրտ անմտի ի ձախակողմն իւր։ Թողաք զնա ի ձախակողմն։ Ի ձախակողմն վերին կիլիկիայ։ Որք ի ձախակողմն թեւի անդ էին։ Ննջեսցես ի ձախակողմն քո.եւ այլն։
cf. Ձախողակ.
Որպէս ի ձախն խոտորեալ. անյաջող. դժպատեհ. թիւր. հակառակ. ներհակ. վատթար. չար. գէշ, ձախորդ.
sinister, sinistrous, untoward, unfortunate, unlucky, bad, sorrowful, sad, unfavourable, contrary;
ի —ակս, in misfortune, adversity or calamity;
— նախանձ, zeal misunderstood;
feigned, affected emulation.
Զոր ինչ հատոյց ինձ ձախողակ, դարձղի ի ծոց իւր հակառակ. (Շ. եդես.։)
sinistrously, unfavourably, awkwardly, untowardly, perversely unluckily, unfortunately;
cf. Ձախողակ;
— բարեպաշտութիւն, mistaken piety;
— պատկառանք, bashfulness, sheepishness;
առ — ամօթոյ, from mere shamefacedness.
ՁԱԽՈՂԱԿԻ. ա. Ձախող, խոտորնակ. հակառակ. թիւր. չար. ծուռ, ներհակ, գէշ.
Նամակ մի գրել ըստ ձախողակի դենին իւրեանց։ Փոխանակ այսր ամենայնի տեսանեմ զձախողակի հատուցումն։ Տե՛ս եւ զձախողակի հատուցումն այնր սիրոյ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ չրչրնս։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
cf. Ձախու.
Յաջոյ ուսոյ տանն մինչեւ զձախոյ ու տանն։ Ի ձախու, կամ ի ձախոյ ուս տանն։ Ի ձախու, կամ ի ձախոյ ձեռին իւրում։ Ձախու ձեռամբ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 11։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 15. եւ 26։ Դտ. ՟Է. 20։)
left.
Յաջոյ ուսոյ տանն մինչեւ զձախոյ ու տանն։ Ի ձախու, կամ ի ձախոյ ուս տանն։ Ի ձախու, կամ ի ձախոյ ձեռին իւրում։ Ձախու ձեռամբ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 11։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 15. եւ 26։ Դտ. ՟Է. 20։)
derision, mockery, jeering, laughter, laughing-stock;
— առնել, to taunt, to rally, to scoff, jeer or laugh at, to mock, to make game or sport of, to turn into ridicule, to make laughing-stock of, cf. Ձաղեմ;
— լինել, to make a fool of oneself, to expose oneself to the laughter of every body, to be laughed at, to be the laughing-stock of.
Եղիցի ի ձաղ ընկերաց իւրոց։ Զի մի՛ եղիցին ձաղ ամենայն ընկերաց իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
shame-faced, ashamed, confused.
Յանկարծ առնել զնոսա այնպէս դժմիտս եւ ձաղադէմս առաջի սիրելեացն իւրեանց. (Փարպ.։)
rod, switch, stick, cudgel, whip;
cf. Ձաղկանք;
— հերք, մազ, bristled up, set on end.
Ձաղկս յիւրեանց մարմինս ընդունէին. (Եղիշ. առաք.։)
of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
consonant.
Կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայս ի սէէ եւ դայէ։ Ի կրկին ձայնակից վերաբերիցի. (Թր. քեր. ուր ասէ Երզն.)
giving or emitting a voice or sound;
echoing, sonorous;
crier;
awaker, rouser;
— եղջիւր, acoustic or ear-trumpet;
— լինել, to cause a voice or sound to be heard, to resound, to re-echo, to cry against, to defy.
twisted, crooked;
ill made, coarse, rough.
Թիւր. ծուռ. կամ Անշուք. խոշոր.
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
Ձգել զձեռն, կամ զգաւազան ի վերայ գետոյն, կամ զծայր գաւազանին։ Վարմ ձգել։ Լարս ձգել։ Ձգել զվարագոյրս. զերկինս իբրեւ զխորան. զխարիսխ. զաղեղն. զոտս. զչափն սամարեայ ի վերայ երուսաղէմի. զհիւսիսի զոչնչիւ. գործիս թռչնոց. ցանց ոտից։ Որ ձգի ի ծովն մեծ, կամ յանապատն, կամ մինչեւ ի սիդոն. Չոգան ընդ ամենայն ձգեալն (այսինքն տարածութիւն, դաշտ, անապատ)։ Զձեռս իւր ձգէ յօգուտ։ Մի՛ ձգեսցեն զձեռս իւրեանց յանօրէնութիւն։ Ձգեաց անարատ զճանապարհս իմ։ Մի՛ ձգեր զբարկութիւն քո ազգէ մինչեւ յազգս։ Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ. եւ այլն։
Երկիրս իբրեւ զյատակ տան, եւ երկինք իբրեւ զառաստաղ գմբեթաձեւ ձգեցան ի վերուստ. իսկ ձգելն զայն յայտ առնէ, թէ որպէս ոք զհանդերձ ինչ դիւրաւ տարածանէ, մեկնէ, այնպէս դիւրաւ ձգեաց զերկինս. (Գէ. ես.։)
Ի վերայ ամենայն դարուց ձգեաց զբանս իւր. (Եփր. համաբ.։)
Մինչեւ ցվախճան մեծ ասէ, փոխանակ ասելոյ՝ թէ հարուստ ժամս ձգեցին զխօսսն։ Զի մի՛ ձգիցեմք զժամանակս, եւ ծախիցեմք մագաղաթ. (Կիւրղ. թագ.։)
Մտանէ արեգակն, եւ ի տեղի իւր ձգի (այսինքն կըքաշուի)։ Ելին ձգեցան ի քաղաքէ անտի։ Փորձի՝ առ ի յիւրոցն ցանկուցեանց ձգեալ. եւ այլն։
Ձգել զոստայնս իւրեանց զգլխովք նորա. (Ագաթ. (որ հայի եւ յաջորդ նշ)։)
attractive;
overpowering, winning;
— զօրութիւն, attractive power, attraction.
Եւ հեշտութիւնն ձգիչ։ Խմորոյ նմանեցուցանէ վասն ձգիչ զօրութեանն։ Ծանրութիւնն իւր ձգիչ նորուն է ի խոնարհ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Իգն.։ Վեցօր. ՟Ժ։)
artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.
Եթէ աղքատ իցես, այլ ազատ ես. եւ եթէ ձեռագէտ ինչ, սակայն քրիտովնեայ ես։ Յովսէփ՝ ծառայ, եւ ակիւղաս՝ ձեռագէտ։ Ձեռագէտն հնարս հնարի։ Ի ձեռագիտացն իւրաքանչիւր ոք զիւր արուեստն գիտէ. (Ոսկ. մտթ.։)
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
Վստահացուսցէ զմեզ ձեռնագրով իւրով. (ՃՃ.։)
manufacture, handiwork, industry.
Զիւրոյ ձեռագործութեան զվաստակսն։ Զարուեստ ձեռագործութեանն անփոյթ արարեալք. (Ճ. ՟Ա.։ Ագաթ.։ Նանայ.։)
Ոչ եթէ զձեռագործութիւն միայն, այլեւ զխնամն ըստ իւրաքանչիւր պիտոյից. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
by hand, manual;
subject, submissive;
own, proper.
ՁԵՌԱԿԱՆ. ὐποχειριός qui sub manibus est, tractabilis եւ alumnus ἵδιος proprius. Որ է ընդ ձեռամբ. որպէս ձեռասուն ոք, եւ որպէս սեպհական, իւրական. ձեռաց տակը եղածը, ունեցածը.
made with the hand, manufactured;
manufacture;
creature;
building, town built by oneself;
farm;
craft, calling;
— իւր, the work of his own hands.
woven by hand.
Ձեռամբ իւրով հիւսեալ, գրեալ. ձեռագիր.