to adopt;
to affiliate.
· Calfa
Ոչ որդէգրեալ, այլ բնութեամբ որդի է։ Ցուցանէր զինքն ոչ նոցա հաւասար գոլ, որ շնորհօք որդեգրեալ էին. (Դամասկ.։)
son, child;
— աստուծոյ, Son of God, Only Son;
—ք լուսոյ, խաւարի, the children of light, of darkness;
հոգւոյ —, cf. Որդեգիր;
—ք բրտից, potters;
—ք որդւոց, nephews;
— ի հօրէ, from father to son, successively;
ըստ հօրն եւ —ն, like begets or produces like.
· Calfa
Կարգ թագաւորաց, եւ համար նոցունց, որդի ի հօրէ առնլով։ Որդի ի հօրէ առնլով զտէրութիւնն՝ անուանեցան արշակունիք յարշակայ։ Որդի ի հօրէ առնլով զյիշատակ զրուցացս այսոցիկ (այսինքն անընդհատ աւանդութեամբ). (Խոր. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 1. 71։)
god-sons;
god-daughters.
· Calfa
Ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն լեալք սնդեկնոսք, այսինքն որդիակիցք. (Մխ. դտ.։)
breeding worms;
fattening oneself to feed worms.
· Calfa
Որ պարարէ զինքն ի ճարակ որդանց գերեզմանի կամ դժոխոց.
male.
· Calfa
Ոչ թողոյր զերկոցունց տոհմանց զորձ կորիւն (այսինքն զարու զաւակ). (Բուզ. ՟Գ. 4։)
cf. Արուէգ.
· Calfa
Եսէ, թէ որ յետին աստուածոցն էր, որձ եւ էգ էր ... այս ինքն իմաստութիւն Կոչ. (՟Զ։)
wall;
partition;
— զորմայն, from wall to wall;
in groping, groping along;
քանդել զ—, to unwall, to dismantle.
· Calfa
Ի վերայ բռելոյ որմոյ տաճարի թագաւորին. (Դան. ՟Ե. 5.) այս ինքն՝ ծեփած ճիլալը պատ. ուստի եւ կեղծաւորն կոչի.
wall-piercing;
— լինել, to pierce or bore through a wall;
to steal.
· Calfa
Յորմափոր կենդանւոյն. որ նա ինքն է մուկն։ Զորմափոր կողոպտողացն, որ զնմանութիւն մկան եւ խլրդան բերեն յինքեանս։ Կցորդ է ամենայն աւազակաց, եւ որմափոր գողոց. (Կանոն.։)
Jupiter's, belonging to Jupiter;
— դիք, Jupiter, Jove, Bacchus;
— տօն, feasts in honour of Castor and Pollux;
— հուր, sacred fire of the Persians;
fire-worship, Persian sect;
— քաղաք, Diospolis.
· Calfa
Որ ինչ սեպհականեալ կամ նուիրեալ իցէ որմզդի, այս ինքն յանուն դիոսի.
Որմզդական դիցն ողոմպիացւոց։ Յորմզդական տօնին. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 2։ ՟Ժ՟Ա. 21. 38.) յն. ողոմպիական դիոսի. կորնթեան դիոսի (այս ինքն ամսոյն մարտի, եւ ապրիլի, որ եւ քսանթիկոս ասի)։
goat-footed.
· Calfa
Պան (այսինքն ամենայն) կոչեցեալ լինի, զի ի բազմաց եղեւ սերմանեալ. արդ զսա աստուած անուանեցին՝ կոչելով նոխազոտն պան. (Նոննոս.։)
cf. Նողկտամ.
· Calfa
Ոչ եւս նողկտալի (այս ինքն քստմնելի) դողմամբ կասկածես յապագայիցն ինչ թողանել. (Անան. եկեղ։)
cf. Նողկտամ.
· Calfa
Ոչ եւս նողկտալի (այս ինքն քստմնելի) դողմամբ կասկածես յապագայիցն ինչ թողանել. (Անան. եկեղ։)
to be disgusted, to loathe, to feel sick or inclined to vomit;
to abhor, to detest, to turn from with disgust.
· Calfa
Ոչ եւս նողկտալի (այս ինքն քստմնելի) դողմամբ կասկածես յապագայիցն ինչ թողանել. (Անան. եկեղ։)
law, right.
· Calfa
Բառ յն. նօ՛մօս. այս ինքն Օրէնք (ըստ ամենայն նշ). ուստի թ. նամուս. νόμος lex, jus, consuetudo.
cf. Նոյեան.
· Calfa
Նոր նոյեան (այս ինքն Քրիստոսի) տապանն (եկեղեցի) է քոյդ դադար. (Շ. տաղ հռիփս.։)
of Noah.
· Calfa
Նոր նոյեան (այս ինքն Քրիստոսի) տապանն (եկեղեցի) է քոյդ դադար. (Շ. տաղ հռիփս.։)
repetition of wordsrhet. tautology;
literal translation.
· Calfa
Իսկ լոյսն ի լուսոյ, եւ այս եւս նոյնաբանութեան է նշանակիչ. այսինքն նոյն է ընդ ասելոյն՝ աստուած յաստուծոյ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Համագոյ.
· Calfa
Աստուածութիւն անճառ՝ միշտ բարի, նոյնագոյ՝ հաւասարապատիւ. (Նար. ՟Լ՟Դ.) այսինքն համագոյական, կամ միշտ նոյն եւ անփոփոխ.
identity, sameness.
· Calfa
ταυτότης, τὸ ταυτόν identitas, idem esse. Նոյն գոլն. նոյն իսկ ինքն. նոյն վիճակ. անզանազանութիւն. անփոփոխութիւն. եւ Միութիւն. նոյնպիսի գոլն.
like, the same;
—, զ—, cf. Նոյնպէս.
· Calfa
Թէ միշտ նոյնօրինակ է, ոչ է չար, քանզի միշտ նոյնօրինակն՝ բարւոյ է իւր (այսինքն յատուկ). (Դիոն. ածայ.։)
new, fresh, young;
novel, recent, modern;
strange, extraordinary, curious;
inexperienced, unpracticed, new, raw;
newly, lately, freshly, recently;
— ինչ, curiosity;
— ոմն ղեւոնդիոս, like a second Leontius;
— նորոգող բնութեան մերոյ, the renewer of our nature;
ամիս —ոց, the month of first fruits;
—, cf. Նորանոր;
ի —ումն or —ումս, at present;
under the new dispensation, according to the christian law;
now, in the present age.
· Calfa
Նո՛ր նորոգօղ բնութեան մերոյ Յիսուս. այսինքն իբր նորափետուր յօրինօղ. (Շար.։)
to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.
· Calfa
Թովելն զնենգութիւն նորագործէ. այսինքն ճարտարէ. (Մաշկ.։)
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
· Calfa
Եկեղեցիս անկողոպտելի խաղաղութեան նորակերտ (այսինքն տաճար). (Մաքս. եկեղ.։)
young, tender.
· Calfa
Նորահասակ մանկանցն խօսել ետ, եւ ծերք եւ տղայք ի միասին երգեցին։ Նորահասակ աղջկունք։ Ընտրեալ զգեղեցիկսն եւ զնորահասակսն։ Պարտ եւ արժան է նորահասակացն խնդրելով եւ բարւոք յօժարութեամբ զառաքինութեան զկրօնս յինքն բերել. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
to innovate, to introduce any novelty or innovation, fashion or mode.
· Calfa
Որք նորաձեւենն զհաւատս (մոլորութեամբ)։ Զի կանգնեսցէ որոց ի յերկրիս զյարութիւն. զոր եւ ինքն նորաձեւեաց մարդոյս բնութեամբ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
the fir st day of a month.
· Calfa
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
cf. Նորային.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
one's own, his or her own.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
newly painted.
· Calfa
Եզր ասի զամենայն աստուածեղէն գիրս վերստին յիշել, եւ աւանդել հրէիցն նորանկար եբրայեցւոց նշանադրօք. (Եւս. քր. ՟Ա.) (այսինքն ի ձեւ տառից քաղդէացւոց, փոքր ինչ տարբեր ի մովսիսականէն՝ որ կայր առ սամարացիս)։
outset, first steps, starting, setting out;
novitiate, probationership, time of probation.
· Calfa
Վասն բոլորից ի նոյն ինքն կաթողիկէն նորընծայութեան (յն. վերածութեան) եւ զուգընթացութեան. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Նոր.
· Calfa
Նորոգ գիտութիւն միածնին առ հայր (այսինքն նորահրաշ եւ անվրէպ)։ Գիտութիւն ասէ աստ զնորոգ բանիւք ուսոյց զնա։ Նորոգ ուսմամբ։ Զնորոգ գիտութիւն գրոց՝ զոր ունէր, ծանոյց։ Պիտո՛յ են մեզ միտք արթունք, եւ հոգք նորոգք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. ստէպ։)
cf. Նոր.
· Calfa
Խորհուրդ Մարիամայ, զի նորոգապէս յղացաւ Քրիստոս յարգանդի նորա. այսինքն նորահրաշ օրինակաւ. (Եփր. թագ.։)
music, song, air, tune, melody, strain;
sonnet;
cup, goblet, bowl, mug;
fashion, manner;
bout, time;
երեքսրբեան —, trisagium, agiology;
յօրինել —ս, to modulate, to sing;
հեշտացուցանել զ—ս, to make a sweet concert or harmony;
զյաղթութեան —ս երգել, to sing an epinicion, a triumphal song;
fashion, manner;
bout, time;
զառաջին —ն, յառաջնում —ի, the first time;
ի բազում —ս, ի —ս բազումս, յայլ եւ այլ —ս, more than once, several or many times, over and over again;
ի միումն —ի, once, at once;
all at once;
զմի — եւս, once more;
վասն միոյ —ի, առ մի —, for once;
զայս մի եւս —, more, once again;
յերկարագոյն —օք զբանիւք անկանել, to be prolix, to prolong the discourse;
յերկարագոյն —օք, long, a great while or time;
զվեց օրն մի մի —, once a day for six days;
լուր զայս վերջին —, hear for the last time;
cup, goblet, bowl, mug;
— ոսկի, golden cup or goblet.
· Calfa
Որպէս Նաւակ, այսինքն նաւակաձեւ դաշխուրան, տաշտ, կահ, սպաս. բաժակ գինւոյ. նուիրանոց. ըմպանակ. եւ Ըմպելիք. գինարբուք. κύμιον cymbium κάλυξ calyx ποτήριον poculum πότον potus, potio, potatio, convivium. իսկ Նուագ ոսկի. χρύσωμα vas vel poculum aureum. գաւաթ. գատէհ, թաս, քեասէ, պատէ.
musical, harmonious, cadencer, melodious.
· Calfa
Ներյարմարագոյն նուագաւոր երգոցն սեռք։ Անասուն կենդանեաց (թռչնոց) նուագաւոր ձայնք, զորս բնութիւնս երաժշտացոյց։ Նուագաւորն մատանց արարիչն (այսինքն գտակ) եղեւ քաջն Պինդարոս։ Ձայնից նուագաւորաց։ Շարժումն նուագաւոր։ Որ ի գինարբուսն հացկերութաց նուագաւոր կրօնիւք վարեսցին. (Փիլ.։)
to present the wine-cup, to hand a wine-glass.
· Calfa
ՆՈՒԱԳԱՒՈՐԵԼ. Մատռուակել նուագօք, այսինքն բաժակօք.
of little consequence, inconsiderable, few in number;
lesser, smaller, very slight, weak, little;
thin, slender;
base, low, vile;
not so much, less but little, not over;
ոչ ինչ —, not less, not fewer;
յաւէտ կամ —, more or less;
ոչ յաւէտ եւ ոչ —, neither more nor less;
— առնել, cf. Նուազեցուցանեմ.
· Calfa
Եղիցին աւուրք նորա նուազ։ Նուազ արարեր զաւուրս ժամանակաց նորա։ Նուազունս արարից զձեզ։ Յորս նուազունք, այսինքն ոգիք իբրեւ ութ ապրեցան.եւ այլն։
Նուազ, այսինքն նուրբ ասի ի վերայ նորա, զամենայն ծանրութեամբ եւ հեռակցութեամբ զանց արարեալ, եւ յամենայն անարգելաբար մտեալ։ Եւ ամենայնի պատճառ է նուազ. քանզի ոչ ուրեք գտցես զնուազին էութիւն անհաղորդելի. այսպէս է առնլի նուազն ի վերայ աստուծոյ, ներգործօղ եւ թափանցիկ մինչեւ ցորոշումն սրտից. (Դիոն. ածայ.։)
Ընդ նուազ իշխանօք (էին). այսինքն սակաւաւոր ազնուականք տիրէին նոցա. ὁλογαρχούμενοι. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Նուազեցուցանեմ.
· Calfa
Բազմապատկացուցեալ զինքն՝ նուազէ զիւրն միութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
· Calfa
Առանց օդոյ նուազի լոյս ճառագայթից իւրոց (այսինքն արեւու). (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Նուազումն.
· Calfa
Արուեստն (բժշկական) զնուազութիւն մայր ողջութեան կոչէ», այսինքն զսակաւապիտութիւն. (Բրս. հց.։)
cf. Նուաճումն.
· Calfa
Զմարդկայինս՝ որ առ իրեարս ի սովորութենէ թշնամութեան նուաճումն սիրով. այսինքն է խոնարհ հաշտութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.
· Calfa
Զմարդկայինս՝ որ առ իրեարս ի սովորութենէ թշնամութեան նուաճումն սիրով. այսինքն է խոնարհ հաշտութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to speak submissively.
· Calfa
Դարձեալ թաքուցանէ զինքն Յովհաննէս նուաստաբանելով (կամ նուաստանալով). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39. յն.)
humbly, basely, vilely, ignobly.
· Calfa
Նոյնպէս ունին եւ յետինքն զառաջնոցն, բայց ո՛չ նմանապէս, այլ նուաստաբար։ Ոմանց գերակայաբար եւ բոլորապէս, իսկ ոմանց մասնաւորապէս եւ նուաստաբար։ Նուաստագոյնքն (ունին) նուաստաբար, եւ յետինքն յետնաբար. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. ածայ.։)
to humble, debase, undervalue or degrade oneself.
· Calfa
Դարձի՛ր առ տիկին քո, եւ նուաստացի՛ր ընդ ձեռօք նորա։ Նուաստանալ ընդ ձեռօք, այսինքն ասեմ՝ ընդ զօրութեամբ նորա։ Խմորեալն պղպջացեալ համբառնայ, իսկ անխմորն նուաստանայ. (Փիլ. լին. Փիլ. ել.։)
to humble, to abase, to lower, to degrade, to disparage;
— զանձն, to humble or degrade oneself.
· Calfa
Նուաստացոյց զինքն մինչեւ ի ծառայի կերպարանս։ Ըստ մեզ զինքն նուաստացուցեալ. (Ածաբ. աղք.։ Դիոն. եկեղ.։)
cover, covering;
window-blind.
· Calfa
Զոսկեհուռն նուարտանսն զբազմատառամբն տարածէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Զ։) Ուր յն. παραπέτασμα . այսինքն առագաստ, կամ վարագոյր, ի դէպ գայ ձայնիս Նուարտանք. այլ յաջորդ բառն Բազմատառն մնայ որպէս թարմատար եւ անյայտ. վասն որոյ չեդաք ի կարգի բառարանիս։
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
· Calfa
Լուսատեսակս հանդերձս արկանեն ի վերայ նուիրեցելոյն (այսինքն մկրտելոյն)։ Ի կատարումն ամենայնի՝ քահանայապետն ի սրբազնագոյն գոհութիւն (այսինքն ի սուրբ խորհուրդ հաղորդութեան) կոչէ զնուիրեալն։ Իսկ նուիրեալն կայ յետոյ քահանային, եւ այլն. (Դիոն.։ Սոյնպէս եւ Մաշտ. եւ Գիրք ձեռնադր.։)
ἀγιάζω, καθαγιάζω sanctifico, consecro. Մատուցանել զո՛ր եւ է նուէրս, աստուծոյ, կամ եկեղեցւոյ, կամ մարդոյ. ձօնել. ընծայել. տալ, կամ ուխտել զիմն կամ զանձն. որ եւ ասի Սրբել աստուծոյ զիմն, կամ սրբել՝ այսինքն օրհնել քահանայից զնուէրս. տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 9. 29։ Ղեւտ. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Կամ ἁνατίθημι devoveo. Վերադրել զիմն ի տաճար. եւ նզովել զիմն, այսինքն ուխտել աստուծոյ՝ կորուսանել զայն ինչ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 28. 29։ Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 14։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 23։)
receipt, recipe;
prescription, formula.
· Calfa
ՆՈՒՍԽԱՅ ուստի ՆՈՒՍԽԱՅԻՆ կամ ՆՈՒՍԽԱՅՆԻ. Բառ ռմկ. նիւսխէ, նիւսխէթ. այսինքն Գաղափար. նախագիծ օրինակ. (որպէս եւ նէսխ ՝ է գրուած, գրեալ կանոն. դեղ, եւ այլն).
subtile, fine, slender, tenuous, lank, thin, slim;
narrow;
subtile;
finespun, subtile, difficult, abstruse, obscure, profound;
subtilely;
— ձայն, shrill voice;
— մտօք, subtle, acute, shrewd, perspicacious.
· Calfa
Սիք նուրբ։ Նուազ, այսինքն նուրբ ասի ի վերայ նորա, զամենայն ծանրութեամբ եւ հեռակցութեամբ զանց արարեալ, եւ յամենայն անարգելաբար մտեալ. (Դիոն. ածայ.։)
Նուրբ (այսինքն բարակ) եւ կայտառ մտօք վարեալք՝ զօրինացն դիտումն ի Քրիստոսի խորհուրդն փոխադրեսցուք. (Մեկն. ղեւտ.։)
Նուրբ (այսինքն սուղ) ժամ. (Եփր. համաբ.։ եւ Երզն. մտթ.։)
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
· Calfa
Որ իբրեւ եհաս անդր, բազում նպաստ լինէր հաւատացելոցն ի ձեռն շնորհացն. այսինքն օգուտ լինէր, կամ օգտէր. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 27։)
Զորօրինակ գրիչ գրչի (այսինքն գրողի) ... սոյնպէս եւ շնորհքն խնդրեն ի հաւատացելոցն զնպաստ. (Պիտառ.։)
Ոչ միայն՝ յորոց առն յաստուծոյ, այլեւ յորոց ինքն նպաստ եղեւ, պարտ է պայծառանալ։ Որ զերկուս խերեւէշս արկ ի բարիոք կամացն, ոչինչ սակաւ քան զայլոցն եղեւ նպաստ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Գ։)
Չէ բաւական արդարացուցանել զձեզ, եթէ դուք նպաստ նմին ոչ լինիցիք. այսինքն գործակից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
Ինչս եւ փոյթ եւ վերակացութիւն՝ զամենայն ինչ նպաստ լիցուք յընկերացն օգուտ։ Պատճառ եւեթ խնդրէ այն հուր, զի սակաւիկ մի անդր կայծակունս նպաստ լինիցիս, եւ զողջոյն իսկ զբոց բարերարութեան բորբոքես. Եւ եթէ հաւատոցն պէտք իցեն՝ ասեն, զի՞նչ պիտոյ իցեն պահք. զի ընդ հաւատոցն եւ այն եւս ոչ սակաւ նպաստ լինի զօրութիւն (այսինքն զզօրութիւն)։ Տե՛ս զՊօղոսի այնչափ ուղղութիւնս։ յանձնէ նպաստ լինէր, եւ զամենայն շնորհացն համարէր։ Զշնորհսն ունէր յօգնականութիւն, եւ չհամարէր բաւական, այլ՝ ազգի ազդի նեղութիւնս նպաստ լինէր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես.։)