perhaps, it may be;
certainly, also, already;
եւ — յիրաւի, in truth, truly, really, indeed;
եւ ոչ —, եւ ոչ իսկ —, ոչ ինչ —, certainly not;
— մոռացա՞ն, have they perhaps forgotten ? — ո՞չ է այսպէս, is it not so ? — ասել, to doubt, to have doubts, to question.
· Calfa
Մեք զայլս կամէաք հնազանդել, թերեւս զոգիս գտցեն. (Եղիշ. ՟Ը. այսինքն յուսալով՝ թէ։)
imperfect, defective, incomplete, faulty;
imperfectly, faultily;
the half, moiety;
a part, a side;
the rest;
երեւի արեգակն կէս —, half the sun is seen eclipsed;
լնուլ զ—ն, to supply;
— գտանիլ յիմիք, to be wanting in, in need of, to want for, to lack;
to be at a loss.
· Calfa
Այլ թէ՝ եւ նկարիչ ոք իցէ, զամենեսին՝ որ պարսաւիցենն եւ ծաղր առնիցեն, որ դեռ թերովք իցեն, եւ չկասէ ինչ նոցա բանիւքն. յն. անուսք. այսինքն անգէտք իցեն արուեստին։
to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
· Calfa
Զմայլին նոցա սատակմամբն. այսինքն զուարճանան, կամ յագին. (Ոսկիփոր.։)
myrrh.
· Calfa
Յարիւն խաղողոյ, ի զըմուռս, եւ ի գինիս. այլք ընթեռնուն մօ՛ռօն. այսինքն մորենի կամ թութ։
emerald, made of emerald.
· Calfa
Սուրբ եւ խօսուն քարինքն՝ կարկեհանք, եւ զմրխտեայքն. (Տօնակ.։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
· Calfa
Բազում անգամ ի բուռն անկեալ (այսինքն անկելոյ) թշնամւոյն միշտ՝ զընդայր։ Յինչս զընդայցեմք։ Յիւրեանց անձինս չկամին զընդալ։ Յաշակերտսն զընդացեալ։ Տե՛ս զիա՛րդ զընդայ ի մատնիչն. (Ոսկ. մտթ.։)
prison;
տալ ի —, արդելուլ —աւ, to put in —, to throw into a dungeon;
cf. Բանտ.
· Calfa
ԶՆԴԱՆ կամ ԶԸՆԴԱՆ. Բառ թ. պ. զընտան. այսինքն Բանտ.
low, lower.
· Calfa
(յորմէ Զնստագոյն) Կարի նստեալ, այսինքն ի վայր իջեալ, ցածագոյն.
cf. Կենդանակամար.
· Calfa
Բառ յն. ζωδιακός zodiacus այսինքն կենդանական. այն է Կամար կենդանակերպից.
draw-bridge.
· Calfa
Անցին ընդ զոմն Եփրատայ. եւ մատուցեալ որդւոյն Թէոդորոսի առ զօրավարն խնդրէր զինքն պահապան նաւակարմնջացն, եւ նորա հրամայեալ պահել զոմոյն. (Ղեւոնդ. ՟Գ։)
even;
conjoined, united, equal, alike, similar;
level, without odds, equally;
close to;
conjointly, with, together;
pair, couple;
—ք, —ք կշռոց, balance;
a coach and two or four;
— պարանոցին, nape of the neck;
— մի եղանց, a yoke of oxen or bullocks;
—ք իշոց, a couple of asses;
—ք կաքաւուց, ատրճանակաց, brace of partridges, of pistols;
— մի կօշկաց, a pair of boots;
—, — ընդ, directly, forthwith, as soon;
— ընդ բանին եղեւ, no sooner said than done;
—ս —ս, in pairs, by twos, two and two.
· Calfa
Զուգիւք զուարճանալ զարմիւք. (Պիտ.) այսինքն զուգաթիւ վեց վեց ուստերօք եւ դստերօք։
Քանոյն մանաւանդ եղիցի յատուկ՝ զոյգ եւ անզոյգ ասիլ. այսինքն հաւասար եւ անհաւասար. (Արիստ. քանակ.։)
Ես եւ դու հեծեալ էաք ի զոյգս. այսինքն ի կառս զոյգ մի ձիոց. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 25։)
Մի՛ առնիցէք անիրաւութիւն ի դատաստանի՝ ի չափս եւ ի կշիռս եւ ի զոյգս։ Զոյգք արդարք, եւ չափք արդարք, եւ կշիռք արդարք, եւ կապիճ արդար լիցի ձեզ. այսինքն երկթաթ կշռոց. թէրազի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 35. 36։)
Զիա՞րդ զոյգ նուազելոյն՝ եւ առաւելաւ. այսինքն ընդ նուազիլն. (Շ. յկ. ՟Ծ։)
aid-de-camp.
· Calfa
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
Բառ անյայտ. թուի Զո՛յգ ոստանիկաց, կամ զոյգ ոստուցեալ ի գործ պատերազմի. այսինքն նիզակակից՝ հեծեալ, ասպետ. ազատորեար. համհարզ. համահարզ.
hyssop;
holy-water sprinkler, asperges-brush.
· Calfa
ὔσσωπος hyssopus. եբր. էզօպ. Բոյս մանրատերեւ՝ եւ մանրածաղիկ, խիտ, կծու, յորմէ կազմեալ լինէր մշտիկ՝ այսինքն կապոց սրսկելոյ. ուստի ի մեզ նաեւ Մշտիկ թարգմանի. տե՛ս եւ ԾՈԹՈՐ եւ ԶՈՒԻՐԱԿ. զուֆա, չիւպրա. եւ սաթէր, փէփիք օթու եւ կիւվէկի օթու որք են նման միմեանց. ռմկ. ծոթրին, զաթրին.
Ցանեսցե՛ս յիս զոպայիւ, եւ սուրբ եղէց. այս ինքն ծաղիկ ինչ է՝ զոր թանային յարեան. (Ոսկ. ես.։)
to cool, to grow cool, to become cool.
· Calfa
Ել ի նմանէ ջուր, եւ արբ, եւ դարձաւ ոգի իւր առ ինքն, եւ զովացաւ. (Դատ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
· Calfa
Բան զովացուցանօղ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. այսինքն (որպէս ասի անդ, ՟Ի՟Թ) փարատիչ, մխիթարական։)
Մերթ՝ իբր Ցօղացուցանել, այսինքն թրջել.
companion, fellow, comrade, mate;
school-fellow, fellow-student;
associate, partaker;
accomplice, party, abettor, follower.
· Calfa
ԶՈՎՈՂ կամ ԶՈՎՕՂ, կամ ԶՈՒՈՂ. κοινωνός particeps, socius Ընկեր. կցորդ. հաղորդ. բաժանորդ, ձեռնտու եւ համախոհ. պաշտօնեայ. (լծ. պ. սէհպ, սահըպ. այսինքն եարան, եօլտաշ, րէֆիգ ).
cf. Զուարակափակ.
· Calfa
Իբր դուարափակ, զուարակափակ. այսինքն Բակ կամ փարախ արջառոց.
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
· Calfa
Զուարթագին երեւէին ամենեցուն։ Զուարթագին զինքն ցուցանէր ամենեցուն։ Զուարթագին դիմօք տային պատասխանի. (Եղիշ.։)
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
· Calfa
Այս ցօղ քաղցրութեան զուարթացոյց զբոյսս բանիցն Քրիստոսի. այսինքն ուռճացոյց. (Լմբ. ստիպ.։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
· Calfa
Այն՝ որ կամեցաւ զմիտսն զուարթնոցն (մոգուց) գողանալ, գողացեալ եղեւ ինքն (Հերովդէս) ի նենգեցելոց անտի. (Եփր. համաբ.։)
ԶՈՒԱՐԹՈՒՆ թունք. գ. εἵρ եբր. էիր, իր. ἑγρήγορων vigil Սեպհականեալ անուն հոգեղէն պաշտօնէից Աստուծոյ, այսինքն հրեշտակաց.
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
· Calfa
Ի փառս իրերաց զուարճասցուք. (Լմբ. ատ. այսինքն ընդ փառս կամ փառօք։)
rejoicing, happiness, delight;
flourishing anew, growing green again.
· Calfa
Ծաղիկքն ի զուարճացման են ասէ. այսինքն յուռճացման. (Նիւս. երգ.։)
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
· Calfa
Ի գովեստ փառաց շնորհաց իւրոց, որով (այսինքն յորում) զուարճացոյց զմեզ սիրելեաւն (որդւով). (Եփես. ՟Ա. 6։)
unanimous, with ono opinion or voice.
· Calfa
ἱσολόγος aequalis oratione կամ ratione Զոյգ՝ այսինքն հաւասար ի բանս. միաբան. համեմատ. հանգոյն.
to agree, to be of one mind.
· Calfa
Զի՞նչ զնոյն ինքն զԱստուծոյ զգետն ընդ մանր անձրեւոյս այսմ իցէ զուգաբանել. (Նիւս. երգ.։)
Գոն եւ այլ մարդիկ, որք յայսոսիկ ոչ զուգաբանին. այսինքն ո՛չ մտանեն ի համար մարգարէից. (Ոսկիփոր.։)
cf. Զուգաձայն.
· Calfa
Զո՛յգ, այսինքն հաւասարապէս. միօրինակ. նոյնպէս. եւ նման.
Առ ի զուգաբար բաժանել ընդ ինքն զջրաբաշխութեան ծաւալումն՝ արդարակ հարթութեամբն. (Պիտ.։)
even;
equal, alike;
of the same number;
consubstantial.
· Calfa
Փորոտիք եօթն, եւ անդամք մարմնոյն նմանապէս զուգաթիւ (կամ զուգաթիւք)։ Զուգաթիւ ժամանակ աւուրց յառ տարիս (այսինքն աւուրս ՟Խ) ի վեր անդ կայ մնայ աղօթիւք եւ բարխօսութեամբ վասն ազգին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 49։)
even, alike, equal;
counterpart.
· Calfa
Զուգական Աստուծոյ կամեցաւ լինել (Ադամ)։ Լինել զուգական Աստուծոյ տենչային. (յն. զուգաստուած. այսինքն հաւասար Աստուծոյ։) Զի՞նչ այլ ինչ զուգական կայցէ այնպիսի խնամոց։ Զի ամենայն ուրեք զզուգական հաւասարութիւնն զիւր ընդ Հօր յայտ առնիցէ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։)
alike, equal, same;
spouse (man or woman).
· Calfa
συζυγής, -γεῖς conjux, -junx Ի բառէս Զոյգք. Լծակից ըստ մարմնոյ. կողակից. ամուսին. ընկերը, այսինքն կնիկը կամ էրիկը.
equilateral.
· Calfa
ԶՈՒԳԱԿՈՂՄՆ ἱσόπλευρος aequilaterus, -ralis որ եւ ՀԱՒԱՍԱՐԱԿՈՂ. այսինքն Հաւասարակողմեան ըստ երկրաչափից.
assemblage.
· Calfa
Որք զՍաբելի զուգահաւաքմանն ի միասին՝ զդսրովելի ախտն ախտանան. այսինքն խառնակութեան երից անձանց. (Կանոն.։)
va. mus. to form an accord, to put in tune, to make harmony.
· Calfa
Որ եւ (այսինքն զոր եւ) առ իմս հոգեւորական խորտակումն զուգաձայնել ո՛չ է սխալական. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
s. gr. syllable.
· Calfa
Յաղագս հասարակ շաղաշարաց, որ ասի զուգաշարաց, այսինքն շարեցելոցն ի հասարակաց խօսս զրուցատրութեան, եւ բանից պատմութեան. (Երզն. քեր.։)
συλλαβή syllaba Շաղաշար. այսինքն փաղառութիւն. վանկ. սիւղղոբայ.
cf. Հանգիտապատիւ.
· Calfa
Ոչ եթէ զուգապատիւ զինքն դնէ (Քրիստոսի Յովհաննէս). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
equal to God;
(the Man-God).
· Calfa
Ի մեզ ո՛չ վարի որպէս յն. ἱσόθεος deo par Հաւասար Աստուծոյ. այլ դնի փոխանակ այնր՝ Զոյգերկնային, եւ Զուգական Աստուծոյ. բայց վարի որպէս յն. ὀμόθεος simul deus այսինքն Համանգամայն Աստուած. որ զՔրիստոսէ եւեթ ասի.
Արար զուգաստուած՝ վասն անճառ միաւորութեանն. այն է, զոր այլուր ասաց նա ինքն Աստուածաբանն,
այն է, զոր այլուր ասաց նա ինքն Աստուածաբանն.
Աստուած մարդացաւ, մարդն աստուածացաւ. այսինքն Աստուած էառ զմարդկութիւն, որով մարդկութիւնն անձնաւորեցաւ Աստուածային ենթակայութեամբ բանին. նմին իրի ոչ յաւելաւ թիւ յերրորդութեան։
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
· Calfa
Շարժութեանն հետեւողին (այսինքն կարգաւորութեան ձայնի) անուն իցէ զուգաւորութիւն, եւ ձայնիցն խառնել յարմարութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Մինոսի գնալով առ հօրն (այսինքն Արամազդայ) յամենայն ժամ զուգաւորութիւն ի ձեռն իննամեայ ժամանակի։ Հասիր առ ասացելոցն ի ձէնջ բարի արանց զուգաւորութիւնն. իսկ ի չարացն զուգաւորութենէն անդառնալի՛ իսկ փախիր. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Թ։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
· Calfa
Ցուցանէ զինքն զուգեալ ընդ ծնողին, եւ ոչ բնաւ լինել խտրոց ի միջի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
· Calfa
Զուգընթաց ձայնին՝ եկն մեռեալն արտաքս». այսինքն ընդ բարբառելն. (Շար.։)
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
· Calfa
Երեւեցուցանէ եւ զչորեքանկիւնին զչորրորդն՝ զուգիցս զոյգն (այսինքն երկիցս երկու). եւ սակայն եւ քուէն զութն, որ է զուգիցս զոյգ (այսինքն երկիցս չորք). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
· Calfa
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
s. bot. origanum, wild marjoram.
· Calfa
Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստեանն առլցեալք յիժից ուտել զուիրակ ի վերայ՝ երկիւղիւ մահու։ Զայն՝ որ մօտ առ նմա բուսեալ էր զուիրակ, նովիմբք ինքնարմատովքն ի բաց կորզեալ. (Փիլ. լիւս.)
pure, refined, clean.
· Calfa
Զտեալ զխորհուրդս մեր. այսինքն զուտ եւ մաքուր լինել խորհրդոցն։ Դիւրագթելի մտացն ի չարին արկածից զո՛ւտ լինելոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զի թէ ի զուտ տան պէտք են խնամածու հովի (կամ հովուի). այսինքն ի պարզ եւ հասարակ տան. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
vain, useless, futile, trifling, frivolous;
—, ի —, ընդ —, — ուրեմն, vainly, in vain, uselessly, invalidly, unjustly;
— սարջանք, unavailing regrets;
— ջան, անօգուտ վաստակ, labour lost;
— խօսել (զումեքէ), to calumniate, to impute, to accuse;
ի — ճգնել, to labour in vain.
· Calfa
Յաղագս զուր ի նոցանէ մահուանն (այսինքն սպանման) Տրդատայ. (Խոր. ՟Գ. 21։)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
· Calfa
Շատ ինքն զոփասցէ, եւ այլայլեսցէ զերեսս իւր. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 19.)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
· Calfa
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Դառնասցին, այսինքն զչարեսցին. (Մխ. երեմ.։)
cf. Զչարանամ.
· Calfa
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Դառնասցին, այսինքն զչարեսցին. (Մխ. երեմ.։)
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
· Calfa
Արեգակն ոչ համբերեալ ... զճառագայթն յինքն զսպեաց. (Պրպմ.։ Ագոյց զսպեաց զնա. Ոսկ. ես.։)
Հասարակաց զուղեւորութիւնն զսպել. (Բրս. հց. այսինքն արգելուլ։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
cleaning, fining, refining, purification;
filtration.
· Calfa
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
cf. Զտութիւն.
· Calfa
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)