cruelty, inhumanity.
to be ignorant;
to forget one's self.
Եւ զի այսոքիկ այսպէս, անգիտանամ յերկաքանչիւրոցն ընտրութենէ։ Վասն որոյ անգիտանամ, թէ զի՛նչ գործեցից ... Եւ թէ զի՛նչ արարից, անգիտանամ զելս վտանգիս եղելոյ. (Շ. ատ. եւ Շ. ընդհ.։)
not to be understood, incomprehensible.
Որ ինչ չանկանի ընդ գիտութեամբ. զորմէ չիք գիտութիւն.
Թէպէտեւ տամք զէն ի հոմանուանցն գոլ, այլ ոչ եթէ այսուիկ ինչ անգիտելի է։ Եթէ ընդ սահմանաւ եւ ընդ ստորագրութեամբ արկանեմք, յայտ է թէ ո՛չ է էն անգիտելի. (Սահմ. ՟Ա։)
without letters, — print;
unwritten, verbal, oral;
ignorant, uninstructed;
verbally, by word of mouth.
Որք գրոյն չեն ինչ դիւրընկալ, անգիր զինու մարտիջիր ընդ նոսա. (Կոչ. ԺԶ։)
not existing, having no being;
non-existence, non-entity;
nothing;
արար Աստուած զաշխարհս յանգոյից, God created the world from nothing;
յանգոյս, vainly.
to despise, to slight, to reprove, to blame;
to jeer, to ridicule, to mock.
ԱՆԳՈՍՆԵՄ գրի եւ ԱՆԿՈՍՆԵԼ, ԱՆԳՈՒՇՆԵԼ, ԱՆԿՈՒՇԵԼ. μυστηρίζω , ἑκμυκτηρίζω, ἑξουδενέω, ἁθετέω, φαυλίζω, περιφρονέω. contemno, vilipendo, praevaricor Անարգել. արհամարհել. ունչս առնել. կամ կշտով գրթցել. ստունգանել ( ի պրս. կիւլ ունկն) առ ոչինչ համարել. ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել. պախարակել. պարսաւել. նշկահել. ապախտ առնել. թօթվել, չսեպել. թօթվել, չսէպել. չէլմէք. թահգիր եթմէք. րէտտ էթմէք.
idleness, inaction, indolence;
inefficacy.
Պահէ չարեացն անգործութեամբն զշաբաթս, եւ զբարեացն անգործութիւն ոչ ընդունի. (Նիւս. երգ.։)
incessant, continual;
restless, agitated;
incessantly, continually.
Որ չունի կամ չառնու զդադար. անընդհատ. անհանգիստ. որ չի դադրիր, շարունակ. տուրմազ, տայիմ.. ἁκατάπαυστος, ἁδιάλειπτος. incessabilis, continuus.
Անցին անձինք մեր ընդ ուղխս անդադարս։ Աչս ունին ... անդադարս ի մեղաց. (Սղ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 14)
limb, member;
— — յօշել, to dissect, to dismember, to anatomize, to carve.
the dissected parts.
Ոչ ճենճեր ինչ ընդ անդամաթիւս մսոյն ծախի. (Նար. ՂԳ։)
there, yonder.
Թէպէտեւ ոչ անդանօր ( ի դրախտին ընդ ճաշակելն) մեռաւ ըստ մարմնոյ, այլ զկնի բազում ժամանակաց. (Նանայ.։)
irrevocable;
cf. Անդարձ.
Տեսեալ Արարչին զանդառնալի միտս ազգաց։ Ոչ այնքան ընդ խոտորումն մեղադիր են, որքան ընդ անդառնալի միտսն. (Մեսր. երէց.։ Մխ. երեմ.։)
irrevocable, irreclaimable;
impenitent;
held in mortmain;
Անդարձաբար.
flock, herd, cattle;
fields, country.
Զուարակ մի յանդւոյ։ Դասակք անդւոց կամ անդիոց. եւ այլն. ի սուրբ գիրս, եւ առ այլ մատենագիրս։ Գրիչք եւ զհոլովս ԱՆԴ բառիդ շփոթեն ընդ ԱՆԴԵԱՅՆ. զոր օրինակ
antidote, counter-poison.
ԱՆԴԵՂԱՅ ԱՆԴԵՂԵԱՅ. ἁντίδοτον կամ ἁντίδοτος. antidotum, remedium veneni. Դեղթափ. դեղ ընդդէմ թունից կամ ցաւոց. փանզէհիր, փանզէհր, թիրեաք.
there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.
ԱՆԴԷՆ, ԱՆԴԷՆ ԻՍԿ. ԱՆԴԷՆ ԵՒ ԱՆԴ, ԱՆԴԷՆ ԱՌ ՆՄԻՆ, ԱՆԴԷՆ ՎԱՂՎԱՂԱԿԻ. եւ այլն. ἑξαυτῆς, αὑτίκα, statim, illico, mox, continuo. Նոյն հետայն, վաղվաղակի. նոյն ժամայն. իսկ եւ իսկ. անյապաղ. զոյգ ընդ. համայն. իսկոյն, նոյն ատեն. հէման, ֆիլհալ, օլ տէմ, հէմանտէմ.
herd.
Ամեսինաս յանդէորդութիւնսն ընդ ցլու ոգորէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
irresistible;
irresistibly, beyond contradiction.
belonging to the prince of hell;
prince of hell.
Խաղայ անդնդապետականաւն ծովականաց սատանայ ընդ մերասեր ազգականութեանս. (Նար. մծբ.։)
quiet, still, tranquil, calm, mild, peaceable;
easy, convenient, comfortable;
— or յանդորրու, peaceably, in tranquillity;
comfortably, at ease;
— առնել, յ— հանել, to calm, to quiet, to soften, to appease, to comfort.
Չի՛ք անդորր ի բերիլն ընդ երկիր։ Անդորր եւ մխիթարութիւն եղեւ։ Անդորր եւ հանգիստ են մեզ ամենայն նեղութիւնքն։ Չէ՛ յանդորր, այլ ի մահուն երկիւղէ խռովեալ. (Լմբ. սղ.։)
Կամ որպէս ընդարձակ, յընդարձակի. յարձակ. εὑρύχωρον. spaciosum, amplum.
πλατύς, εὑρύχωρος. latus, spaciosus, amplus. Լայն եւ արձակ. ընդարձակ. դիւր եւ հանգիստ. կէնիշ, պօլ, վասիյէ.
to compose one's self;
to be easy, to be comfortable.
cf. Անդորրացուցանեմ.
Ծովքն ընդարձակեցան անդորրեցան, զի բաւական իցեն ընդունել զայլ ջուրս. (Եփր. ծն.։)
quieting, calming, tranquillising.
Որ անդորր առնէ. ընդարձակիչ. դիւրիչ.
tranquillity, calm, repose;
ease, comfort.
Կոչեաց զանուն նորա անդորրութիւն. ասէ, զի այժմ ընդարձակեաց մեզ տէր. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 22։)
Ի նեղութեան մեծ անդորրութիւն մեզ ընդարձակեաց. (Նար. մծբ.։)
Մի՛ փոխեսցեն զխաղաղութիւնն եւ զանդորրութիւնն ի դառնութիւն։ Անցցուք ընդ անդորրութիւնս անքնինս, որ կայ եւ պահի պահողացն. (Յճխ. ՟Է. ՟Թ։)
Ետ նոցա ընդ հոգեւոր խաղաղութեանն եւ զմարմնոց անդորրութիւն։ Այս անդորրութիւնս արար վկայիցն զհուրն եւ զսուրն խաղալիկ. (Լմբ. ատ. եւ) (Լմբ. սղ.։)
assiduous, continual;
assiduously, continually, incessantly.
Որ ոչ դղայ. չունօղ զդուլ եւ զդադար. անխոնջ. անհանդարտ. անընդհատ ի շարժման. եւ անդադար. հանապազորդ. դադար չունեցօղ.
abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.
Յայտնէ եւ անուն անդընդոց զնիւթոյն անբաւութիւն. (Նիւս. բն.։)
Ընդ անդունդս եւ ընդ բարձունս։ Վերին բարձանց, եւ ստորին անդնդոց. (Ագաթ.։)
without gates, open;
— բերան՝ լեզու, tattler, person of an unbridled tongue.
Չարաչար բամբասանօք եւ անդուռն բերանով։ Անդուռն բերանով նախատեմ. (Շ. ընդհ.։ Լմբ. ատ.։)
from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.
Անդստին ընդ յառնելն՝ փառս զգենուցուն։ Անդէն եւ անդստին ի գործ արկեալ զանդադար վարդապետութիւնն. (Ագաթ.։)
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
Մի՛ յապաղել անդր ընդ գինարբու աշխարհականացն մանկունս. (Շ. ընդհ.։)
Զանդր փառացն լսել, եւ իմաստասիրել. (Լմբ. էր ընդ.։)
Յօրէն ութերորդէ եւ անդր ընդունելի լիցի։ Եւ եղեւ յօրէ յայնմանէ եւ անդր։ Կարգեցէ՛ք զսիրտս ձեր յօրէ յայսմանէ եւ անդր. (Ղեւտ. ԻԲ. 27։ ՟Ա. Թագ. Լ. 25։ Անգ. ՟Բ. 19։)
further.
Որ աստ իրքս են, ընդդէմ են անդ իրացն (կամ անդն իրաց). (Փիլ. լին. Բ. 82։)
Իբրեւ զհոտ անդոյ լիոյ։ Ի քաղաքի եւ յանդի։ Վիճակ անդի՝ լի ոսպամբ։ Թաղեցին զնոսա ընդ անդիւն։ Որ գայր յանդէ։ Ետուն անդք տոհմականս։ Իբրեւ անդ մի, եւ իբրեւ այգի։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ. եւ այլն։
Խլեցի յանդէ քումմէ զփուշ անիծից. (Խոր. հռիփս։) (Գրի եւ յԱՆԴՒՈՅ, շփոթելով ընդ ԱՆԴԻ, դւոյ, զոր տեսցես։ Որպէս գրի եւ ԱՆԳ, իբր Անթ, կամ Անութ։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Այսպէս ըստ անդրադարձութեան. (Նիւս. կազմ.) այս ինքն ընդ հակառակն, փոխանակաւ. որ առ յետինս՝ ԵՒ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁԵԱԼ՝ ասի. Մխ. ապար.։
eldest, first-born.
Անսկիզբն որդի՝ անդրանիկ, եւ ընդ հօր յաւիտեան. (Շար.։)
Աբէլ անդրանիկ մեռելոց (այս ինքն նախկին մեռեալն). (Եփր. տնընդ.։)
to make eldest, to give the right of primogeniture.
again, anew, afresh;
from or to the same place, in the same situation;
— դառնալ, to return;
— սկսանել, to recommence;
— ասել, to repeat or say over again;
cf. Անդէն.
Վերստին. դարձեալ. եւ յետս. ընդ կրունկն. նորէն, ետ. թէքրար. կէրի. ուստի ԱՆԴՐԷՆ ԴԱՌՆԱԼ ասի՝ իբր վերադառնալ. ἁναστέφω. revertor.
much embarrassed, much perplexed, inextricable, without escape;
— եւ անմուտ առնել, to hem in en all sides, to cut off all means of escape from;
— փողոց, blind alley;
street or court with only one entrance.
Ներկեաց ընդ միտս անել գունով. (Շ. խոստ.։)
uncreated, uncreate.
Անլինելի. որ ոչն է, եւ չէ լինելոց. անգոյ. ոչինչ. զոր զոյգ ընդ առաջինսն այսպէս յիշատակէ (Վահր. երրորդ.)
invisible, hidden, obscure;
ignoble;
invisibly.
Հաստատեմք զքեզ, մինչդեռ աներեւակդ ես, ընդ երեւելիսս. (Նիւս. թէոդոր.։)
cf. Աներեւակ.
Սոյնպէս աներեւակի էր ընդ նոսա ըստ խոստմանն իւրում. (Լմբ. հանգ.։)
invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.
Համբարս ընդ աներեւոյթ կողմանս ի ներքս մատուցանէր. (՟Բ. Մակ. ԺԳ. 20։)
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
Յայդպիսի աներկիւղ սովորութեանց. (Շ. ընդհ.։)
that has no fear of God, irreligious.
Ապշեալ ընդ աներկիւղած ոյժն. (Փարպ.։)
irreligion.
fearlessness.
Աներկիւղութեամբ վարին ի կերակուրս եւ յըմպելիս. (Շ. ընդհ.։)
to divest of ornament, to despoil, to disfigure.
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
at leisure, disengaged, unemployed, undisturbed.
Անզբաղ լինել յաշխարհական իրաց. (Շ. ընդհ.։)
leisure, tranquillity.
Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Անզբաղ.
Նոյն է ընդ ԱՆԶԲԱՂ. (լծ. եւ յն. անբէրի՛սբաստօս ոչ այսր անդր ձգձգեալ). Ազատ իբր ի զբօսանաց ալեաց. անխռով. հանդարտ. ասուտէ. րահաթ. տաղտաղասըզ. ἁπερίσπαστος, ἁμετεώριστος. non distractus.
Անզբօս խորհրդովք ընդ Աստուծոյ եւ ընդ Աստուծոյսն պարտիմք խօսել. (Խոսր.։)
insensible, imperceptible.
Ադամանդ՝ անախտ գոյ, եւ ամենայն երկաթոյ հարուածոց անզգալի։ Անզգալւոյն դրակից իմն է եւ հուպ անշունչն։ Յածին ընդ անզգալի արարածոց յածմունս։ Ընդ անզգալիսն մարտնչին (այս ինքն նաւավարք ընդ ջուրս). (Պիտ.։)
that travels in the clouds, reaching the clouds.
Որ չուէ ընդ ամպս. ամպախաղաց.
Եւ ընդ որ լինի չուել ամպովք.
Ամպաչու ճանապարհին (Քրիստոսի ընդ երկինս). (Տօնակ.։)