sanctifying, saving, wholesome;
— շնորհք, sanctifying or saving grace.
· Calfa
Եկեղեցեաց սրբարար եւ օգնական եւ վարդապետ հոգին սուրբ։ Ամենայնի նոցա սրբարարն է։ Սրբարար եւ զօրացուցիչ՝ հոգւոյն սրբոյ զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ե։)
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
· Calfa
Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Յիշեսջի՛ր զօր շաբաթուն սրբել զնա։ Սրբեսցես զղեւտացիսն։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ աստուած, սրբեսցին։ Սրբել զտուն։ Բարապան տանն սրբէր ցորեան։ Սրբէր զենջակաւն։ Սրբէ զնա (զուռն), զի առաւել եւս պտղաբեր լիցի։ Ո՞վ իցէ՝ որ ձգիցէ զձեռն իւր յօծեալ տեառն, եւ սրբիցի։ Զի որ սրբէն՝ եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին։ Սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք։ Որով կամօք եւ մեք սրբեցաք։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն ի մշտնջենաւորս.եւ այլն։
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
· Calfa
Զանասնոցն զբնական արագութիւնն գրգռեալ սրեսցեն խնամովք դարմանոյ։ Իբր սրեալք առ ի զօրութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.
· Calfa
Բժիշկքն սրուակովն զարիւնն ծծեն եւ քարշեն։ Ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով ըստ օրինակի սրուակի բժշկաց։ Յայնմ ծովու նմանութիւն սրուակաց է ասեն ի միջին. (Երզն. երկն.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։)
sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
· Calfa
Թեւաւորութիւնն (հրեշտակաց) ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն։ Զտապարսն՝ զընտրողականացն զօրութեանց զսրութիւն։ Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրութիւն նոցա ցուցանէ։ Զարծուին՝ զարագաթռչութիւնն, եւ առ զօրացուցիչսն կերակուրս սրութիւնն. (Դիոն.։)
to strike with consternation, to terrify, to appall.
· Calfa
Նախ թոյլ ետ սրտաբեկ սրտապախ լինել։ Մի՛ ինչ երկնչել եւ սրտապախ լինել իբրեւ զառաջինն։ Սրտապախ առնէր զբնակիչս քաղաքին տեսլեամբ զօրացն բազմաց. (Ոսկ. ես.։)
Ի փարաւոնեան զօրացն սրտապախ ահիւ խոստովանեալ, տէր պատերազմի ընդ մեզ։ Եւ ահա անկեալ դնիմ լի սարսափելի եւ սրտապախ պակուցմամբ. (Պիտ.։)
to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.
· Calfa
Պնդել զսիրտ. քաջալերել. զօրացուցանել. սիրտ տալ. զօրացնել. կր. քաջալերիլ. եւ յամառիլ.
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
· Calfa
Քննել զգիրս, եւ զաղօթս եւս սրտառուչ մերձ դնել։ Սրտառուչ լինել զկնի զօրավարիս ի հանդիսի. (Տօնակ.։)
relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.
· Calfa
παραμυθία solatium, consolatio, exhortatio θεράπευμα, μείλειγμα mitigatio, lenitas, recreatio. Սփոփութիւն. մխիթարութիւն. սրտի դիւր. զուարճութիւն. զբօսանք. զովացումն. դեղ եւ դարման զօրանալոյ բնութեան. բուժումն. մխիթարանք.
thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.
· Calfa
Սքանչելագործ աստուած։ Սուրբ աստուած՝ հզօր եւ սքանչելագործ։ Աստուած մեծ՝ հզօր եւ սքանչելագործ. (Շար.։ Ժմ.։)
vn. va. to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.
· Calfa
Զայս՝ հռչակեալն նիկողայոս սքանչելագործեաց։ Սքանչելագործէր զօրութեամբն քրիստոսի։ Սքանչելագործօղ սուրբ յակոբ նման յիսուսի։ Եւ յուդաս զսքանչելագործելն ունէր. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Դ.։ Գանձ.։ Խոսր.։)
doing wonders, working miracles;
prodigy, miracle, portent.
· Calfa
Զբոլորիցն աստուծոյ զսքանչելագործութիւնսն։ Մեծապէս սքանչելագործութեանն զօրութիւն։ Ինքնատես եղեալ առ յինէն սքանչելագործութեան եղելոյ։ Մի եւ նոյն է ի սքանչելագործութիւնսն եւ յախտակրեալսն (ի չարչարանս). (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Սքանչելագործ.
· Calfa
Աստուածեղէն սքանչելարար զօրութեամբ։ Ազդումն ընկալեալ ի սքանչելարար շնորհաց քոց։ Արժանի՛ արա մտաց աչօք նայել ի սքանչելարար ողորմութիւնս քո. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։ Խոսր.։ Ի գիրս խոսր.։)
θαυμαστοποιός, θαυμαστά ποίων miracula edens, miracula faciens παραδοξοποιός inopinata agens, vel mirabilis. Որ առնէ սքանչելիս միայն. սքանչելագործ (աստուած, եւ զօրութիւն եւ շնորհք եւ ողորմութիւն նորա). եւ Սքանչացուցիչ. ի վեր քան զամենայն միտս.
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
· Calfa
Ո՛չ ծառայ գոլով՝ յազատութեան վազեաց փառս։ Յօրէնսն վազէ (իբրու վրայ քալել). եւ չէ զօրինացն ամբաստան, այլ զհրէիցն. (Կիւրղ. հանգ.։ Ոսկ. հռ.։)
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
· Calfa
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզօրագոյնք կռուին. (Եղիշ. ՟Ա։)
Վախճանելոցն հոգիք զօրութիւն ինչ ունին. վախճանեալքս՝ մարդկան իրողութեանցս փոյթ առնեն. (Պղատ. օրին.։)
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
· Calfa
ՎԱԿԺՈՅԺ ԼԻՆԵԼ, ՎԱԿԺՈՒԺԵԼ ՎԱԿԺՈՒԺԻԼ. περικρατέω, περιδράττομαι exsupero, praevaleo, apprehendo, circumplector Ի վակասն ուժել. զօձեացն բուռն հարկանել. պինդ ունել. զօրանալ ի վերայ. յաղթահարել.
shield, pavice, buckler;
cf. Կումբ;
բառնալիք —ի, handle of a shield;
հաւատոյ, օրինաց —, shield, defender of the faith, or the law;
lid, cover.
· Calfa
Վահան պղնձի ի վերայ թիկնաց նորա։ Առնուին վահանս եւ սուսերս։ Զվահանս եւ սաղաւարտս։ Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն։ Ասպար զօրաւորաց, վահանն սաւուղայ։ Առցէ վահան զսրբութիւն անվկանդ։ Ի վերայ ամենայնի առէ՛ք զվահանն հաւատոյ.եւ այլն։
esquire;
cf. Վահանաւոր.
· Calfa
Զբազմութիւն վահանակիր զօրուն իբր ասպարափակս իմն ընդդէմ նոցա տւեալ. (Յհ. կթ.։)
furnished with a shield;
shield-bearer.
· Calfa
Ի նմանութիւն վահանաւոր զօրու ժողովեալ դիւացն՝ մարտնչէին։ Կոփիւնք վահանաւորացն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Զ։)
cf. Վաղամահուկ.
· Calfa
Մահականցուս այս, եւ ախտաւոր, եւ վաղամահ։ Վաղամահ իմն եւ կնատ սրամտութիւն թողանի զօրէն պղպջակի. (Նիւս. կազմ.։)
soon ruined.
· Calfa
Փոխանակ բարձրաբերձ եւ վաղաւեր աշտարակին՝ խադն ճշմարտութեան կանգնեցաւ, որոյ զօրութիւն մշտնջենաւոր է. (Ագաթ.։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
· Calfa
Զկնի մեր էր վաղիւն, եւ զօրն եամենայն։ Վաղիւն զկնի ձեր եկեալ ժամանեաց. (Ոսկիփոր.։)
s. zool. otterpike, sea-dragon;
shark;
orc.
· Calfa
Խորտակեսցի ի զօրութենէ սորա դասք դիւաց պղծոց, որպէս դագոյ վիշապաձուկն ի տիրատիպ տապանակէն. (Մաշտ.։)
cf. Վիրաւորեմ.
· Calfa
Ծանրագոյն վիրեաց, եւ կոտորեաց չար զամենայն զօրս հռոմայեցոցն։ Զիրեարս վիրէին, այսինքն թրատէլին. (Մարթին.։)
testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.
· Calfa
Զի ունիցիք զօրինակ՝ որպէս նահատակութեան, նոյնպէս եւ բանիցն վկայականաց ի յայնպիսի ժամանակս. (Ածաբ. մակաբ.։)
to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.
· Calfa
Յառնէ ի վերայ դուդուշն. զոր վկանդեալ պարկիարուխն՝ եհար զզօրս նորա։ Վկանդէր զպարսից զօրն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
discouragement, faint-heartedness, dejection, despondency, grief, languor, despair.
· Calfa
Ոչ ետ մեզ աստուած հոգի վհատութեան, այլ զօրութեան։ Սգաւորացն հանդերձ փառաց՝ փոխանակ ոգւոյն վհատութեան. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 7։ Ես. ՟Կ՟Ա. 3։)
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
· Calfa
Յաղագս որոց ենն վճիռ հատանելոց (դատաւորք)։ Զտասն բանս կամ զօրէնս վճիռ եհատ՝ լոկ հրամանօք եւ հրաժարութեամբք։ Ոչ վճիռ հատանելով ի վերայ՝ պատմեմք։ Հատաւ վճիռ մահու ի վերայ նորա։ Մի՛ հատաներ ի վերայ իմ զվճիռ անմահ մահուն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Նիւս. կազմ.։ Եղիշ. է։ Բենիկ.։)
sublime language;
praise, encomium.
· Calfa
Վսեմաբանութեամբ փառաւորել մաքուր սպասաւորաց՝ զօրութիւն անուանեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
chasing, driving out, expulsive;
— լինել, to be driven out, banished, exiled.
· Calfa
Զյոքնաբեղուն կերակուրսն վտարական զօրութեամբն յիւրաքանչիւր անդամս առաքել։ Քարշողական զօրութեամբն խնդրէ, սոնյպէս եւ վտարական զօրութիւնն առաքէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Արտաքսումն աւելորդացն Ի բաց վտարականին զօրութեան է. (Նիւս. բն.։)
cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.
· Calfa
Վասն զի զեղջերացն զղինական զօրութիւնն ի բաց ընկեցին, իբր ի սպառազինութենէ վրիժակացն մերկք եղեն։ Երեւի վրիժակացն գործեաց ի նմա բազմութիւն. (Փիլ. լիւս.։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
· Calfa
Տ. Ի սկիզբն բառից ունի զզօրութիւն պակասական մասնկան, որպէս ան. կամ բացբարձական եւ եղծական, որպէս տար. եւ իբր լտ. տէ, եւ յն. տիս. լծ. ընդ մերս դժ, թշ. զոր օրինակ Տգեղ, Տգէտ, Տմարդի, Տքնութիւն. եւ այլն. տե՛ս եւ ՏԱԲՈՒՆ։
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
· Calfa
Եւ նա տագնապով ստիպեալ գումարէ զօր բազում. (Յհ. կթ.։)
to give oneself trouble, to have much trouble, to toil, to be fatigued, worn out with fatigue, to drudge, to work hard.
· Calfa
cf. Տաժանք.
· Calfa
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք.
· Calfa
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք.
· Calfa
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք;
great fatigue, much labour, trouble, toil, weariness, pain, hard work, drudgery.
· Calfa
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
· Calfa
Զիլ ոչ եթէ տախտակամած տապանն պահէր զնոսա, այլ՝ աջն աստուծոյ հզօրի։ Ի տախտակամած յորմսն յեցեալ։ Զճակատն պղնձեան եւ տախտակամածի յօրինուածովն ամրացուցանէր. (Ոսկ. ղկ.։ Լմբ. պտրգ.։ Ուռպ.։)
to care, to take care of, to preserve;
to nourish, to maintain, to sustain, to feed;
to cultivate;
to foment, to stir up;
— զախտս, to cherish, to flatter vices;
— զխռովութիւն, to foment disturbances;
cf. Ձու.
· Calfa
cf. Տակռիչ.
· Calfa
Արեգական ջերմութիւնն այրէ զանտառացն տակռիճքն։ Ի ձեանէ զօրանան տակռիճքն. բուսոց։ Չէ՛ պարտ ի վերայ տակռ չոյն ածել զաղբն, զի չորցնէ զտակռիճքն. (Վստկ.։)
cf. Տակռիչ.
· Calfa
Արեգական ջերմութիւնն այրէ զանտառացն տակռիճքն։ Ի ձեանէ զօրանան տակռիճքն. բուսոց։ Չէ՛ պարտ ի վերայ տակռ չոյն ածել զաղբն, զի չորցնէ զտակռիճքն. (Վստկ.։)
cf. Տաղաւարիմ.
· Calfa
Երկու հրեշտակօք տաղաւարեցաւ ընդ նմա։ Ընդ հովանեաւ ամենազօր խաչի քո տաղաւարիմք։ Ի սմին տան տաղաւարեսցի։ Ոչ միայն փարեցաւ բազմեալ, այլեւ բնակեցաւ տաղաւարեալ։ Խորան հովանւոյ սփռեաց, զի անյարկքն տաղաւարեսցին։ Մարմնով ի վերայ երկրի տաղաւարիք ... Յորժամ ի մարմնի տաղաւարէիք. (Լծ. կոչ.։ Խոսր.։ Նար.։ Սկեւռ. լմբ.։ Երզն. մտթ.։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
· Calfa
ναός, νεώς, νηός, ἰερόν templum, sacrarium. վր. տաձարի . պ. տայիր, տէյր. (ի տավէր, աստուած եւ դիք) որպէս Տուն եւ բնակարան աստուծոյ՝ շինեալն նախ ի սողոմոնէ, եւ ապա ի զօրաբաբելէ, եւ կանխագոյն տեղի խորանին կանգնելոյ ի դաւթէ. եւ յետ քրիստոսի՝ ամենայն եկեղեցի, կամ մատուռն. ժամ. քիլիսէ. եբր. հէյքէլ, տէպիր.
sowing.
· Calfa
Զկատարեալ զօրութեանն իւրոյ, որ ունի մասն, ի սերմնավարութիւն, արկցէ յերկիր ի սերմանէն. (Փիլ. սամփս.։)
to sow.
· Calfa
Ո՞ ասասցէ զաստուծոյ զօրութիւնն, զի ընդ մարդկան սերմնարկեաց եւ տնկեաց զայսչափ զազդմունս. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
power of conception;
act of procreation.
· Calfa
Հաւատովք սառա սերմնարկութիւն ընկալաւ տարաժամ չափօք։ Զի՞նչ իցէ սերմնարկութիւն. յընդունել զսերմն ընկալաւ զօրութիւն մեռեալն եւ ամուլն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)