tube-shaped shrine;
bronchia.
Եւ Փողաձեւ անօթ կամ տուփ նշխարաց երկայնաբոլոր.
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
Ա՛ռ երկու հատ երկայն փողրակ. եւ յետ ջրելոյն՝ զփողրակի բերան գոցէ, որ մեջն բան չլըցվի. (Վստկ.։)
far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.
Վարի կից ընդ բառիս Աշխարհ. որպէս Օտար. հեռաւոր. հեռի. բացակայ. (իբր ի բաց տարեալ) երկայն. երկար. ըստ յն. բաւյիւ ասի, ἁποδημέω peregrinor, peregre proficiscor, absum domo, seu patria.
cf. Տարածեմ.
ՏԱՐԱԾԱՆԵՄ ՏԱՐԱԾԵՄ. διαπετάννυμι, διαπετάζω , ἑκπετάζω expando ἑκτείνω, ἑπιτείνω, προτείνω extendo, intendo, protendo δρωννύω sterno ἁνοίγω aperio եւ այլն. Ի տար կամ տարեալ՝ ածել. Ընդարծձակել. բանալ. սփռել. ծաւալել. լայնել՝ երկայնել. պարզել. ձգել. ձկտել. տարածել. փռել. երկնցընել.
distant country, remote region, abroad, foreign lands;
cf. Տարաշխարհիկ.
Ոչ զտար աշխարհ ուրեք հատի անցի. յն. զերկայն ճանապարհորդութիւն, կամ ուղի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
cf. Տարմալակ.
Փոյթք էին զտարմալակս լայնել, եւ զքղանցսն երկայնել. (Երզն. մտթ.։)
sack;
pocket;
skirt.
Փոյթք էին զտարմալակս լայնել, եւ զքղանցսն երկայնել. (Երզն. մտթ.։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
Ուսումն չափական երկայնութեան եւ տափարակի եւ խորութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
shaft, arrow, dart;
stiletto;
style, needle;
— ժամացուցի, hand;
— ժամուց, hour-hand;
— վայրկենից, minute-hand.
երկայն գաւազան ցցել երկսայր սլաքով, եւ հարկանել ընդ որովայն նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Ամենայն ժամանակ յերիս բաժանի սկզբմունս, յանցեալն եւ ի ներկայն եւ յապառնին. (Լծ. ածաբ.։)
saw-like, saw-shaped, dentellated, toothed.
Ընդ հերձեաւն եւ ընդ սղոցեաւն ասեն. հերձատերեւն բոլոր է, եւ սղոցաձեւ տերեւն երկայն են ի ծառս. եւ այլք՝ թէ հերձեալ էին եւ պատուաստ դրեալայն ազնիւ. եւ թէ զգօս ծառայ ծայրս կտրեալ էին սղոցով. (Վրդն. դան.։)
Թողոփա գազան եղջիւրս ունի երկայնս եւ սողաձեւս, մինչեւ զծառս բարձունս սղոցել եւ կտրել. (Եպիփ. բարոյ.։)
to saw, to cut with a saw.
Եղջիւրքն երկայն եւ սղոցաձեւ, մինչեւ զծառս մեծամեծս սղոցել. եւ դու նահատակեալդ երկնաւոր սղոցեցեր զշատախօսութիւն, զցանկութիւն. (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Ջրահեղձ.
Սրեցին երկայնագոյն եղէգն, եւ արկին ի ծածուկ ջրահեղ մարմինն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
dropsical, drop-sied, hydropical.
Ջրգող առաջին նկարեալ, կամ ախտ երկայն, կամ կարօտութիւն կերակրոց. (Եւագր. ՟Դ։)
urine;
—ի աման, bladder, vesicle;
— մարմին, cf. Ջրահեղ՞՞՞անդամ.
Սրեցին երկայն դղէգն, եւ արկին ի ջրհեղ ծածուկ մարմին նորա. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
a few, very few, almost none, almost nothing;
in a moment or instant;
— մի եւ, — միւս եւս եւ, — ինչ պիտոյ՝ եւ, little is wanting to, there was but little wanting, it would but a little.
Սակաւիկ մի՝ թէ ի բաց թողացու ցանէիր զփքումն տէրութեանդ։ Սակաւիկ մի երկայնամիտ լեր։ Զի թերեւս սակաւիկ մի քաղցրասցի յանհնարին դառնութէանն։ Սակաւիկ մի հանգչէին. (Եղիշ.։)
having but few days;
lasting a short time, ephemeral.
Զի երկայնօրեայք լինիցին յերկրին բարութեանցն, որպէս ի դրախտին սակաւօրեայք։ Բազմօրեայք լինիջք յանմահութեան, որ ի դրախտին սակաւօրեայք. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արշ.։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
shaft of a vehicle.
Ցից սայլի, որ է երկայն ձող իբրու ղեակ.
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
Պատմել հանդերձեալ զօրինակն զսկզբան զաստուածոցն. եւ զժամանակին զերկայնութիւն, որ հաստատէ զտիրականն. (Բրս. գոհ.։)
displeased, discontent, crabbed, cross, sulky, morose, surly, peevish, pouting.
Զբազումս իսկ տեսանեմ, զի տհաճին (կամ տհա՛ճ են) ընդ աստուծոյ երկայնամտութիւնն. (Ոսկ. եփես.։)
cf. Տհաճիմ.
Զբազումս իսկ տեսանեմ, զի տհաճին (կամ տհա՛ճ են) ընդ աստուծոյ երկայնամտութիւնն. (Ոսկ. եփես.։)
cf. Տնտեսեմ;
to dispose;
to dispense with, to exempt from;
— բարւօք զկեանս, to lead a more regular life;
cf. Մարդանամ.
Արդ զայս տնօրինէ ինքն, զի մի՛ ընկալցին, եւ երկայնամիտ լիցի առ նոցա ստահակութիւն. (Իգն.։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
Բազում ինչ զառանցելոց առասպելս տողեն։ Առ որս ոչ են մեզ յերկնագոյնս տողել բանս ... Զի մի՛ տողեալ երկայնեցից զպատմութիւնս. (Եւս. քր. ՟Ա։ Սեբեր.։)
Բազմութեամբ բանիցս տողելոց։ Երկայն երկայն բանս գովութեան տողէ վասն նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։)
stadium;
իբրեւ —աւ, as it were a bow-shot.
Որոյ երկայնութիւնն էր հնգետասան վտաւան, եւ լայնութիւնն երկու վտաւան. (Եւս. քր. ՟Ա.)
Քսան վտաւանաւ երկայնութեամբ։ Ասպարէսն է հեռակացութիւն. այսինքն վտաւան մի. (Խոր. ՟Բ. 25։ եւ ։ Իբրեւ երկոտասան վտեվանս։ Ելին ընդառաջ նորա վտեվանս եօթն. Վրք. հց. ՟Ժ. եւ ՟Թ. ըստ ձ։)
painful, grievous, hard, difficult, incommodious, vexatious, laborious, fatiguing, tiring, toilsome, annoying, rude, heavy.
Տաժանելի հողեղէն բնութեանս եւ հրեշտակացն լուծ։ Պատասխանի առնել ամենայն հարցուածոց տաժանելի գործ է։ Ի տաժանելի եւ յաղէտաբեր երկանց։ Վտանգաւորաց տաժանելեաց կրից։ Գեհենին հրովն երկայնագունիւն եւ տաժանելեաւն. (Խոսր.։ Զքր. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։ Շ. մտթ.։)
displeasure, disgust, dislike, aversion, nausea;
annoyance, vexation, trouble.
Զի մի՛ երկայնութիւն բանիցն տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի։ Տաղտկութիւն լսողաց՝ երկայնաբանութիւն։ Որ ինչ իւր տաղտկութիւն առաջի կայ։ Ի նոյն ցաւս դառնիճ տաղտկութեան. (Խոր. ՟Բ. 56։ Լմբ. պտրգ.։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։)
pear.
ἅπιον (որպէս թէ երկայն) pyrum կամ pirum (որպէս հրաձեւ. ի յն. πῦρ ). Պտուղ կամ միրգ երեւելի բրգաձեւ. տանծ.
cf. Տեւակութիւն.
μονή, διαμονή permansio, duratio, stabiitas. Տեւողութիւն. տոկունութիւն. եւ Անձնաձիր աշխատութիւն կամ երկայնամտութիւն. դիմացկունութիւն.
proportionate.
Ունչք երկայնագոյնք եւ վայելչաւորք. (Արծր. ՟Ե. 11։)
jarring, discordant, harsh, cacophonic.
Անձայն բաղաձայնք՝ վատաձայնք են ըստ ողբերգակին։ Երկրորդ տաղին՝ որ թողացուցանէ զվատաձայնն երկայնել. (Երզն. քեր.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Վարեսցուք համբերութեամբն յոբայ։ Տէրունականաւն վարեցի՛ր (կամ վարիջի՛ր) խրատով։ Հասարակաբար երկոքումբք տեսանեմք վարեցեալ զաստուած, երկայնութեամբն եւ վրէժխնդրութեամբն. (Իսիւք.։ Շ. ընդհանր.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Գրով ինչ ոչ վարէին. Եւս. քր. ՟Ա։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
Զարդարս վարժէ, եւ մեղաւորաց երկայնամտէ. (Իսիւք.։)
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
Եւ մի՛ երկայնութեամբ բանից ցնդեսցին իմաստքն զօրէն ջրոյ՝ որ ոչ խողովակաւ պնդիցի։ Հոսանուտ բնութիւն ցնդի ի վերայ ամենայն երեսաց երկրի. (Առ որս. ՟Գ. ՟Է։)
showing, indication, mark, index, sign, testimony;
demonstration, evident proof;
show, appearance, parade, ostentation;
spectacle, laughing-stock, butt;
հաստատուն —, plain proof;
— բարեկամութեան, show of friendship;
— մեծարանաց, demonstration of respect;
ի —, ի —ս, ի —ս ինչ, only for show, for pretence, for ostentation;
—ս առնել, to shew, to show off, to make parade or display of, to display;
առնել ինչ ի —ս մարդկան, to do any thing so as to be seen of men, ostentatiously, for mere shew, to obtain applause fraudulently;
լինել ի —ս, to be exposed to mockery or contempt, to be the laughing-stock, the butt of;
զոմանս — առնել ի խրատ այլոց, to hold up to opprobrium for example to others.
Առ ոմանս երկայնամիտ լինի, եւ զոմանս ցոյց առնէ ի խրատ ամբարտաւանից. (Իգն.։)
to jut out, to project, to protrude;
to spout or rush out.
Իբրեւ զցռուկ երկայնիլ. ի դուրս բերիլ. ճապաղիլ. ցնդիլ. դէպ ի դուրս երկննալ, ցնցռկիլ, ցրցնքիլ.
snout, muzzle;
rostrum, cut-water, prow;
կապել զ— եղին, to muzzle the ox;
— հարկանել ի ջուրսն, to plunge the nose & mouth under water
ῤίν (որ եւ ՌԸՆԳՈՒՆՔ) nasus, nares. եւ կապել զցռուկ. φιμόω capistro, os obturo. Քիթ մեծ. երկայնեալ ունչք. քթառաջք. որպիսի են ցռուց եւ այլոց անբանից. քիթ. քինթ, դունչ, պռկունք.
syllable.
Միաւորեցուցիչ.. . բառից ի փաղառութիւնս, եւ փաղառութեանց ի բառս, եւ ի բառից բազմաց ի շարադրութիւնս եւ երկայն ասացուածս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)
Phallus;
penis.
Բառ յն. ֆա՛լլօս. φάλλος penis. Պոչ. երկայն անդամ.
cf. Փասիան.
ՓԱՍԵԱՆ ՓԱՍԻԱՆ. յն. ֆասիանօ՛ս. φασιανός (ἁπὸ Φασίδοσ) phasianus, -na. Հաւ յաճախ գտեալ առ փասիս գետով, պարարտ, փափուկ, պիսակ գունով, եւ երկայն տտամբ.
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Եթէ ոչ զեկեղեցի տեսանէաք օցտեալ եւ պառակտեալ յայլոց։ Մի՛ զմեծութիւն (համագոյ երրորդութեան) սնոտի անուամբ օցտեսցուք. վասն զի ոչ ոք է քան զինքն մեծ։ Ո՛վ երրորդութիւն, որ երկայնամիտ ես, որ այսքան ներեցիր զքեզ օցտողաց. (Առ որս. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)
diurnal, ephemeral;
short-lived, temporary.
Սահման ծանուցման յարակային եւ օրաւորին, երկայնոյն եւ անցաւորին. (Նար. մծբ.։)
to establish, to give laws;
to ordain, to decree, to enact, to emanate, to prescribe.
Զարտաքոյ բնութեանսմեզ զիա՞րդ օրինադրէր։ Օրինադրէ ոչ կեալ յայրարատ ի բնակութիւս արքայի։ Զօրինադրեալ ժամս գիշերոյն կարծէին երկայնագոյն քան զայլօրինադրեն։ (Խոր. ՟Բ. 21։ Փարպ.։ Խոսր.։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
Օրինա՛կ առէք եղբաղրք չարչարանաց եւ երկայնամտութեան մանկտոյ թողից։ Օրինակ առ յապա ամպարշտելոցն կացուցանէր.եւ այլն։
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Ներքնոցն քաջայարմար իմսատութեամբ ուղղեցելոց, դիւրաւ ապա եւ արտաքնոցն պատսպարել երկայնմտութեամբ. (Պիտ.։)
tetrachronous.
Երկավանգք. համբոյրն ն՝երկուց երկայնաց՝ քառամանակ. ո՛րգոն, մա՜շտո՜ց։ Եռավանգք. ստեղն ն՝երկայնէ եւ ն՝երկուց աղօտաց՝ քառամանակ. ո՛րբար, ա՜բրաամ։ Վերջատանջն ն՝երկուց աղօտաց եւ ն՝եզէ ն՝երկարէ՝ քառամանակ. որպիսի, սաղոմո՜վն։ Քօղաղօտն ն՝ազօտէ եւ ն՝երկայնէ եւ ն՝աղօտէ՝ քառամանակ. ո՛րզան, փիղղի՜պպոս. (Թր. քեր.։)
aspic, basilisk, cockatrice.
որ եւ պ. քէրվէ. βασιλίσκος, κωφός, ἁσπίς basiliscus, aspis. Ազգ վիշապ օձի թիւնաւոր, է որ երկայն, եւ է՛ որ կարճ եւ հաստ, մթին գունով, ունելով եւ բաշ ի գլուխն իբր թագաձեւ, համարեալ որպէս թագաւոր օձից. վասն որոյ առ յոյնս կոչի վասիլի՛սգօս, այսինքն արքայիկ. եւ գօֆօ՛ս, այսինքն խուլ եւ համր. եւ ասբի՛ս, այսինքն իժ. եստ եբր. էֆէա, ֆէթն, խէրզ, ձէֆա. թ. սազըր էըլան
cf. Կարոս.
որ եւ ԿԱՐՈՍ. թ. քրէվիզ. Լախուր՝ որպէս խոշոր կարոսն. Դալարի յայտնի՝ բնութեամբ ջերմ եւ չոր, երկայնաբուն եւ երեքճղի տերեւով։ Բժշկարան.։
grey hound.
Յաղագս քերծէոյ։ Զքրծէին այսպէս ընտրէ՛. զվերջքն բարձր քան զյառաջքն, ճվերոյն երկայն, եւ ի վիդացն ի վայր հաստ եւ կարճ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Դ։)
amphibrach.
Քողաղօտն՝ ն՝աղօտէ եւ ն՝երկայնէ եւ ն՝աղտէ քառամանակ. որզան, Փիղիպպոս. (Թր. քեր.։)