ornament for the hair, riband, frontlet, diadem.
Վարսակալ եդեալ ի գլուխ իւր։ Վարսակալ ածել մարգարտեայ։ Առանց ոսկւոյ եւ ականց զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան վարսակալ տպազարդութիւնս. (Բուզ. ՟Զ. 8։ Խոր. ՟Ա. 2։ ՟Բ. 7։ Յհ. կթ.։)
six.
ἔξ sex (որ եւ ի բարդիլն՝ Վեշ). Երկիցս երեք. երիցս երկու. միով աւելի քան զհինգ. ... յն. էքս. լտ. սէ՛քս. սանս. շաշ. դաղմ. շէսթ.
cf. Փիղ;
fish-scale;
cf. Փիւղակէ.
Մեծ էր քանզանենայն փիւղս։ Փիւղք երեքհարիւ յիսուն եւ վեց. (եւ այլն. Պտմ. աղեքս.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
Իւղաբերից աւետարան այսօր՝ յոհաննու զյետին փոխն կարդա։ Զերեք գլխոյն զփոխերն կարդա. (անդ։)
ten, half-a-score;
decade.
Երեսուն արանց՝ երեք տասնեակ թուովն. (Արծր. ՟Բ. 2։)
tenth part;
decade.
Տասներորդ մասն, որ է տասներեակ։ Տասներեակս եւ հարիւրեակու Երաքտասան երեք ամսոց, եւ կէս տասներեկի. (Փիլ. լին.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Փարպ.։)
star-thistle;
caltrop;
— երկաթի, iron-thistle, instrument of torture.
τρίβολος tribulus. Փուշ դժնդակ՝ քերիչ մորթոյ. եբր. տարտար. (յն. դրի՛վօլօս. որ թարգմանի ի մեզ եւ Քերանք) ըստ ոմանց՝ երեքսայրի համարեալ. խարխալք
jar;
*tare, tare and tret.
decoration, distinction of honour;
seal;
cf. Սինկղ.
Սիգղն երեքգլխի շուն է ի ծով. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
cf. Սխալակումն.
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
drunkenness, intoxication.
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
cup, bowl, goblet;
— աշտանակաց, drip-receiver.
cup-shaped;
— ornament.
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
Եւ արդ տես ի սկզբանս իսկ աւետարանին, որչափ այսր եւ անդր հարկանէ զմիտսն։ Ահաւասիկ երեք ճառք, եւ զսկզբանս բանս ոչ եւս կարացաք լուծանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
nutritive, nutritious, alimentary.
age, years, time of life;
century;
— մանկութեան, infancy, tender age, first period of life;
անլիութիւն տիոց, immaturity, unripe age;
— ծերութեան, old age;
ի տղայ տիոց, անդստին յառաջին տիոցն, from one's infancy;
from one's boyish or girlish days, from boyhood or girlhood;
ի մատաղ or ի մանուկ տիոց, from one's earliest years;
ի հասակ եւ ի տիս հասեալ, grown up;
ի կատարեալ տիս հասեալ, arrived at years of discretion;
յերեքտասանամեան տի, thirteen years old;
մանկագոյն տիովք, young, in infancy;
ի նոյն տիս հասակաց, հաւասար տիօք, of the same age, coetaneous;
cf. Մատաղ.
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
Ոչ երեք, աստուածք, եւ ոչ մի անձն տկար յառատութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
Լա՛վ իսկ իցէ երկուք եւ երեք ... քան զբազմութիւն անօրինաց տողել։ Իբրեւ շատ ոսկի տողեալ մի ըստ միոջէ զպատուիրանսն։ Հիւսեալ տողեալ ի հրեշտականցա եւ ի տրտմականաց. (Ոսկ. մտթ.։)
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
Եւ է տաղանդն յեթովպայեցւոց աշխարհին՝ երեքտասան լիտր. թուի գրելի՝ ճժդ։
condition or authority of the master of a house, or of the chief of a tribe;
feudality.
Խտրեն զտանուտէրութիւն երէս աստեղն (հրատի), որ է երեքշաբաթ. նոյնպէս եւ զտանուտէրութիւն կռոնոս աստեղն (երեւակի), որ է շաբաթ. (Շիր.։)
leech;
blood-sucker;
cf. Բզրուկ;
դնել —ս, to apply leeches.
Տզրկի երեք դստերք էին. (Առակ. ՟Ը. 15։)
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Երեմիայ յաւուրս յովսեայ սկիզբն արարեալ յերեքտասանամեայ տի նորա. (Մխ. երեմ.։)
Նոյն տինս է եւ դանիէլ (ընզդ երեմիայի)։ Եւ երեք մանկունք ի նոյն տիս հասակաց, մինչդեռ յաճել եւ ի ծաղկի էին. (Ոսկ. ես.։)
to sell, to debit, to sell off;
— այսքանոյ, to sell at;
քանո՞յ —ռես, how much ? what is the price ? cf. Մեծագնի;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give up, to deliver, to betray.
Վաճառեաց զմեզ, եւ եկեր ուտելով զարծաթ մեր։ Վաճառեցին զՅովսէփ իսմայելացւոցն քսան դահեկանի։ Մարթ էր վաճառել զդա մեծագնի։ Մարթ էր զայգ իւղ վաճառել աւելի քան երեք հարիւր դահեկանի։ Վաճառէին, գնէին։ Վաճառեսուք, եւ շահեսցուք։ Վաճառեսցի ըստ գնոց իւրոց։ Վաճառեաց զնա աստուած ի ձեռս իմ։ Վաճառեցաք ի կորուստ.եւ այլն։
bad, wicked, malicious, perverse, froward;
infamous, unchaste;
wretched, miserable, unhappy.
unfortunate, ill-fated, unlucky;
inauspicious.
Յորժամ զերեք փեսայսն մեռեալ տեգսանէին, չորեքեանն (եղբարք նոցա մնացեալք) այլ ոչ մտաբերէին ի կինն. զի վատոտն համարէին զնա. (Բրսղ. մրկ.։)
perplexed, irresolute, uncertain, wavering.
Վարանականօք (կամ վարանակամօք) ոմամբք ընտրելի առնէր զերկրորդն, տալ կրկին կամ երեքկին զսակ հարկին։
cf. Ուսումնասէր.
meritorious, deserving of recompense.
cf. Փանդիռն.
ՓԱՆԴԻՌ կամ ՓԱՆՏԻՌ, ՓԱՆԴԻՌՆ. κιθάρα cithara ὅργανον organum. (այս բառք են ի թարգմանութիւնս. ) Իբրու Նուագարան բախողական պէսպէս. որպէս երգեհոն, քնար, եւ սանդուռ, թամպուռ. կայ եւ յն. նովին ձայնիւ փանտո՛ւռա. πανδούρα, -ρις pandura. որպէս Քնար երեքաղետն.
glorified with another.
Փառաւորակիցք երեքեան, որոց երկիրն պագանեմք. (Առ որս. ՟Զ։)
cf. Օդանման.
Օդատեսակ գունաւն ծաղիկ է. եւ ի բաց լուծեալ ի կոկոնոյն զգեստուէ երեք գտանին եւ այլն. (Նիւս. երգ.։)
Whose name is blessed.
very robust, vigorous, valorous;
cf. Քաջաձիգ.
εὑσθενής viribus pollens, fortissimus, validus. Քաջ ի կորովութեան. քաջ եւ կորովի. զօրաւոր. հզօրեղ. քաջազօր. Իբրեւ արս երեքհարիւր քաջակորովս։ Քաջակորով աղեղնաւորքն տայոց։ Քաջակորով հեծելօք. (Յհ. կթ.։ Ասող. ՟Գ. 40։) Ուռպեշ։
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
Զկանոնացն զհետ բերել զչորս զայս քարոզութիւն. Վասն ի վերուստ խաղաղութեան ... Զկնի քարոզութեանն եւ աղօթից զերեքսրբեանն երգել, (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Կարոս.
որ եւ ԿԱՐՈՍ. թ. քրէվիզ. Լախուր՝ որպէս խոշոր կարոսն. Դալարի յայտնի՝ բնութեամբ ջերմ եւ չոր, երկայնաբուն եւ երեքճղի տերեւով։ Բժշկարան.։
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
light, bay, chestnut.
Գովելիքն ի գոյներն (ձիոյ) երեք են. պղատոն իմաստունն զպօղն (կամ զպօզն) գովեաց, եւ ի յետ զհնդիկ սեւն, եւ ապա զքումայթ (Վստկ.։)
twenty.
Միով ամաւ պակաս ի քսանէ (՟Ժ՟Թ)։ Թագաւորաց երեք ընդ քսանիւ (՟Ի՟Գ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
fond of christians.
եղեալ երեքեան սոքա քիստոնէասէր, եւ աշխարհաշէն։ Մարդասէր եմ ես (ասէ աստուած), ոչ թէ իսրայէլասէր, կամ քիստոնասէր, այլ՝ ամենայն մարդկան սիրօղ. (Վրդն. պտմ. Վրդն. սղ.։)
town, city;
cf. Թագաւորեալ;
ի —ս, ընդ —աց —աց, —ի —ի, in every city or town, every where;
—է ի-, from one town to another;
մարտաքս քան զ—ն, out of town;
բնակիչք —ի, towns-people, towns-folk;
վիճակ, սահման —ի, township.
Շինէր քաղաք, եւ դնէր զանուն քաղաքին յանուն որդւոյ իւրոյ ենոքայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդացիւրոց։ Արք անօրէնք հուր հարին զքաղաքէ։ Ամնեայն քաղաքն ել ընդ առաջ Յիսուսի։ Ժողովեսցին երկու եւ երեք քաղաք ի մի քաղաք՝ ըմպել ջուր։ Պատերազմէր ազգ ընդ ազգի եւ քաղաք ընդ քաղաքի։ Սուրհանդակքն երթային քաղաք ի քաղաքէ ( քաղքէ քաղաք )։ Ծերքն եւ հայրապետքն ի քաղաքս քաղաքս ( զանազան կամ մէկ քաղքըներու մէջ )։ Տալ հրովարտակս ի քաղաքս քաղաքս առ զքրավար զօրավար։ Ի ժողովել բազում ժողովըրդոց եւ ըստ քաղաքաց քաղաքաց եկելոցն առ նա։ Պատուէր ետ քաղաքացն հրէաստանի մատուցանել զհոս քաղաքի քաղաքի.եւ այլն։
more than, more, under, beneath, over;
as, as well as, as much as;
or;
—եթէ, —թէ, that;
more, than;
անդր —, further, beyond;
ոչ ոք — զնա, no one but he;
առաւել -զե րեսուն եւ հինգ ամք են իմ, I am more than thirty five years old;
զքեզ ըն տրեաց -զազգս ամենայն, he chosed thee before all the nations;
պատրաստ եմք մեռանել —անցանել ընդ օրէնս հայրենիս, we are ready to die, rather than violate our country's laws;
հասաւ — զամենայն սուր, much keener than any other sword;
ո՛րքան քաղաղութիւն է ի տունս շինականաց — ի տունս թագաւորաց, when will peace reign alike in the cottage and in the palace !.
Վաճառել աւելի քան երեք հարիւր դահեկանի։ Հզօր է բորբոքումն նորա քան զհրոյ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 5։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27.)
cf. Տաղանդ.
Տալ նմա երեքհարիւր քանքար։ Տալ վաթսուն քանքար ի վերայ երեքհարիւր քանքարոյ։ Քանքարք արծաթոյն ՟Ն, եւ քանքարք ոսկւոյ. ( ՟Մ ՟Ա. ՟Ժ՟Ա. 28։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. եւ ՟Գ։ տե՛ս եւ Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 24։ ՟Ի՟Ե. 15=28։)
having the clothes well tucked up, or well girdled round the body, agile, brisk, active, alert, lithe.
cf. Փրփրանամ.
Ա՛ռ երեք ձիու սպիտակուց, եւ գի՛ր յաման, եւ հա՛ր աղէկ՝ որ փրփրայ. (Վստկ. ՟Ճ՟Կ՟Ե։)
to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.
Ա՛ռ երեք ձիու սպիտակուց, եւ գի՛ր յաման, եւ հա՛ր աղէկ՝ որ փրփրայ. (Վստկ. ՟Ճ՟Կ՟Ե։)
shaft, arrow, dart, javelin;
ի քէն եւ անդր է —ն, the arrows are beyond thee.
Առաջադիր ձայնաւորք են վեց. ա, ե, է, ը, ի, ո. եւ ստորադասք են ի նոցանէ երկու, ի, ւ։ Ստորադասք են ի սոցանէ երեք. սակս. կից. որդ. (Թր. քեր.։)
ἀγιολογία, τρισάγιον, ἀγιασμός hagiologia, trisagium, cantus ter sancti, sanctificatio. Սրբաբանութիւն. սրբերգենութիւն. երեքսրբեան երգ սրովբէից, ըստ տեսլեանն եսայեայ եւ յովհաննու.
Սերովբէքն փառաւորեն երեքկին սրբասացութեամբն՝ ի մի հաւաքելով տէրութիւն. (Ածաբ. ծն.։)
Միով պսակաւ սրբասացութեան անսկզբնաբար աստուածաբանեալ։ Զսրբասացութեան զձայնս երեքկին աղաղակելով։ Նաշհով հանդերձ խորհրդական նկանօք երից չափոց՝ սրբասացութեամբ երրորդութեանն։ Զեռահիւսակ սրբասացութիւնս աստուծոյ. (Նար. ՟Ժ՟Գ. եւ յովէդ։ Արշ.։ Շ. հրեշտ.։)