Definitions containing the research երեք : 535 Results

Անսկզբնակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

equally without beginning, coeternal.

NBHL (1)

Կէսք անսկզբնակից ընդ աստուծոյ կամեցան դնել։ Ոչ միայն երկու անսկզբնակիցք գտանին, այլ երեք. (Եզնիկ.։)


Անսկիզբն, կզբան, անց

See full entry →

adj.

without beginning, eternal;
baseless.

NBHL (1)

Ոչ երեք անսկզբունք, քանզի հայր միայն է անսկիզբն՝ ոչ յումեքէ ծնեալ ... բայց ըստ ժամանակի անսկզբունք իբրեւ զհայր. (Սարկ. հանգ.։)


Անլոյս, լուսի, ից

See full entry →

adj.

dark, obscure.

NBHL (1)

Անպայծառ յերեքկին լուսոյն, եւ ի ճշմարտութենէն անլոյս։ Նոր լուսաւորեալ՝ եւ անլոյս, աստուածային՝ եւ անաստուած. (Առ որս. ՟Ը։)


Անխզելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

indivisible, infrangible.

NBHL (1)

Առասան երեքկղի անխզելի. (Տօնակ.։)


Անխրամատելի

See full entry →

cf. Անխրամ.

NBHL (1)

Անխրամատելի երեքկին շրջապատել զնոսա. (Յհ. իմ. ատ.։)


Անկանիմ, անկայ, անկիր

See full entry →

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

NBHL (1)

Անկցի ախտիւ։ Անկեալ մարդ, եւ ոչ եւս իցէ։ Գուցէ անկանիցին բազումք ի նոցանէ։ Անկանէին ի հեթանոսաց անտի երեք հազար վառեալք. եւ այլն։


Անհաց

See full entry →

adj.

without bread, — the means of subsistence.

NBHL (1)

Հրամայեաց դնել ի բանտի զերեք օր՝ անհաց եւ անջուր. (Մաղաք.։)


Այլասեռ, ի, ից

See full entry →

adj.

cf. Այլասեր.


Անազատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

want of nobility;
niggardliness, lowness.

NBHL (1)

Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)


Անբնակ

See full entry →

adj.

houseless;
uninhabited, desert;
— առնել, to depopulate, to unpeople.

NBHL (1)

Հնգամասանց երկուս հաշիւ ընկալան մարդիկ, եւ անբնակք մնացին երեքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Անդէն

See full entry →

adv.

there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.

NBHL (1)

Եւ ահա անդէն երեք արք եկին։ Անդէն առեալ զօրականս՝ դիմեաց. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 11։ ԻԱ. 32։)


Անեղանելի, լւոյ

See full entry →

adj.

that cannot be created.

NBHL (1)

Այլ եւս երեք սեռք մահկանացուք պակաս գոն մեզ՝ անեղանելիք. որոց ոչ եղելոյ՝ երկին անկատար։ Անեղանելիք, այս ինքն տակաւին ոչ եւս եղեալք. (Սահմ. ՟Ա. ի Պղատոնէ։ եւ լծ. հյ։ եւ Մագ. ՟Ե։)


Այլ, այլոյ, այլում, յայլմէ

See full entry →

adj.

another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.

NBHL (1)

Եւ այլ եւս եօթն օր, եւ ածից ես անձրեւ։ Վաստակեսցես ինձ զեօթն ամ եւս այլ։ Այլ եւս երեք աւուրք. եւ այլն։ ԱՅԼ ԵՒՍ. ՄԻ՛ ԵՒՍ ԱՅԼ. ՈՉ ԵՒՍ ԱՅԼ. Ա՛յլ անգամ. միւսանգամ. դարձեալ. աւելի եւս. եւ եւս. այսուհետեւ. կամ մի՛ եւս. ո՛չ եւս. (յորս ա՛յլ, եւ ե՛ւս, զնոյն նշանակեն. իբր ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա. պիր պահա.) cf. Ա՛ՅԼ. մ։


Այլ, Այլ արդ

See full entry →

conj.

but, yet, still, however;
only, but;
now, then.

NBHL (1)

Եւ այլ եւս եօթն օր, եւ ածից ես անձրեւ։ Վաստակեսցես ինձ զեօթն ամ եւս այլ։ Այլ եւս երեք աւուրք. եւ այլն։ ԱՅԼ ԵՒՍ. ՄԻ՛ ԵՒՍ ԱՅԼ. ՈՉ ԵՒՍ ԱՅԼ. Ա՛յլ անգամ. միւսանգամ. դարձեալ. աւելի եւս. եւ եւս. այսուհետեւ. կամ մի՛ եւս. ո՛չ եւս. (յորս ա՛յլ, եւ ե՛ւս, զնոյն նշանակեն. իբր ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա. պիր պահա.) cf. Ա՛ՅԼ. մ։


Այլ

See full entry →

adv.

besides, moreover, more.

NBHL (1)

Եւ այլ եւս եօթն օր, եւ ածից ես անձրեւ։ Վաստակեսցես ինձ զեօթն ամ եւս այլ։ Այլ եւս երեք աւուրք. եւ այլն։ ԱՅԼ ԵՒՍ. ՄԻ՛ ԵՒՍ ԱՅԼ. ՈՉ ԵՒՍ ԱՅԼ. Ա՛յլ անգամ. միւսանգամ. դարձեալ. աւելի եւս. եւ եւս. այսուհետեւ. կամ մի՛ եւս. ո՛չ եւս. (յորս ա՛յլ, եւ ե՛ւս, զնոյն նշանակեն. իբր ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա. պիր պահա.) cf. Ա՛ՅԼ. մ։


Անձն, ձին, ձամբ, ձանց

See full entry →

s.

person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.

NBHL (1)

Անձն երրորդական, բնութիւն միական, անհատ յաւիտեան։ Անձինք յատկային՝ ի մի գումարին, եւ զանազանին։ Անձն Հօր անծին, բազուկ բարձր Որդին, մատն յայտնեալ Հոգին. Հայր արմատ ծառին, ոստ նմին Որդին, պտուղ Սուրբ Հոգին, միակ յերեքին, Երրեակ միակին։ Լոյս ի լուսոյ՝ Անձն դիմաւոր, Որդի եղեր Կուսին կամաւոր. (Գանձ.։)


Անձնաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.

NBHL (1)

Երրորդութիւն անձնաւորեալ. (Շ. վիպ.։) (իբր երեքանձնեայ էութիւն Աստուծոյ)։


Կանաչ

See full entry →

adj. s.

green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.

NBHL (1)

Եւ յորթն երեք ուռք կանաչք յոյժ. (Ծն. ՟Խ. 10։)


Կանգուն, գնոց

See full entry →

s. adj.

cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.

NBHL (1)

Յերեքհարիւր կանգնոյ զերկայնութիւն տապանին ... ի մի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Արասցես տապանակ, յերկուց կանգնոյ եւ ի կիսոյ զերկայնութիւն նորա, եւ ի կանգնոյ եւ ի կիսոյ զլայնութիւն նորա։ Կանգնաւ յայսմ կողմանէ, եւ կանգնաւ յայնմ կողմանէ։ Գոգեալք երեսուն եւ երիւք կանգնովք. եւ այլն։


Կապիճ, պճաց

See full entry →

s.

cab, bin, ephah, bath;
bezel, mounting, setting;
—ք աչաց, socket or orbit of the eye;
—ք կօմկաց, vamp of a shoe;
iron greaves, armor for the legs;
— ատամանց, socket, alveolus.

NBHL (1)

Չորրորդ կապճի։ Կապիճ արդար։ Տասներորդն գրուի (այսինքն գոմորի) եղիցի կապիճ։ Կապիճ մի ցորեան, եւ երեք կապիճ գարի. (՟Դ. Թագ. ՟Ղ. 25։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 36։ Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 10։ Յայտ. ՟Զ. 6։)


Կատարունութիւն, ութեան

See full entry →

s.

entelechia


Կար, ոյ, ով

See full entry →

s.

cord, line, string, packthread, twine;
needlework;
sewing;
seam;
—ս հարկանել, to sew, to seam.

NBHL (1)

Կապեցին զնա երեք կարովք նորովք։ Եւ եղեն կարքն ի բազուկս նորա իբրեւ զխծուծ։ Եօթն կարովք (կամ կարիւք)։ Կարս նորս. (Դատ. ԺԵ. 13. 14։ ԺԶ. 11. 12։)


Կար, ի, իւ

See full entry →

s.

force, vigour;
power;
means, faculty, capacity, ability;
— է, it is possible;
ոչ է —, it is impossible;
ըստ կարի, as much as possible;
ըստ կարի փութով, with all possible speed;
ըստ կարի նուազ, as little as can be;
իւրաքանչիւր ըստ իւրում կարի, every one according to his ability;
որչափ իկարի քում իցէ, as much as you can or as lies in your power;
ըստ իւրում կարի— զօրութեան իմոյ, to the utmost of my power, the best I can, all I can;
ոչ գոյ ի ձեռս մեր —, it is not in our power, we cannot;
իվեր քան զկար իւրեանց, beyond their strength.

NBHL (1)

Կապեցին զնա երեք կարովք նորովք։ Եւ եղեն կարքն ի բազուկս նորա իբրեւ զխծուծ։ Եօթն կարովք (կամ կարիւք)։ Կարս նորս. (Դատ. ԺԵ. 13. 14։ ԺԶ. 11. 12։)


Կուռ

See full entry →

s. adj. adv.

condensing, thickening;
condensed, compact, firm, solid, hard;
beaten, trodden, frequented;
massive, large, heavy;
carved, sculptured, hammered;
pure, refined;
vehemently, forcibly;
unceasingly, unremittingly, incessantly;
— վառեալ, armed with a cuirass, armed cap-a-pie, from head to foot;
— զմիմեամբ, — զմիմեանց զհետ, — զմիմեանց զկնի ou կնի, continually, one after the other;
blow after blow.

NBHL (1)

Երեք հարիւր զէն ոսկի կուռ։ Յերեքհարիւր սկեղէ կուռ պղնձոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 17։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 16։)


Կարթ, ից

See full entry →

s.

fish-hook, fishing-line;
line, rod;
spur;
hook, crook;
nosering;
shin-bone, tibia;
— ընկենուլ, to throw a hook, to cast a line.

NBHL (1)

Հարցուկ նստէր ի վերայ երեքոտանւոյն, եւ զատուցեալ զկարթսն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Կէտ, կետի ou կիտի

See full entry →

cf. Կետոս;
point, period, full stop;
moment, instant;
end, aim;
— նպատակի, aim, end, scope, object, goal;
ի — մահում, at the point of death.

NBHL (1)

Յաղագս կիտից (կամ կետի)։ Կէտք են երեք կէտք աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ. (Քեր. թրակ. եւ այլն։)


Կին, կնոջ, կնաւ, կանամբ

See full entry →

s.

woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.

NBHL (1)

Սա կոչեսցի կին, զի առնէ իւրմէ առաւ։ Եւ կոչեաց ադամ զանուն կնոջ իւրոյ կեանս։ Կին նոյի, եւ երեք կանայք որդւոց նորա։ Զայր կամ զկին։ Իբրեւ հազար մի՝ ընդ այր եւ ընդ կին։ Որդի կնոջ այրսոյ, կամ պոռնկի։ Իմաստուն կանայք։ Թագ, կամ օրէն կանանց (յն. կանացի)։ Կին եթովպացի (յն. եթէովպուհի)։ Կին մարդ պւետես ճանաչէր. յն. պւետուհի կամ քերթողուհի. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Կիսաբոլոր

See full entry →

s.

hemicycle, semicircle, half-circle.

NBHL (1)

Ի կիսաբոլորին՝ երեք առ երկուս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կիսաձայն, ից

See full entry →

s. mus.

half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.

NBHL (1)

Գրաւորական ձայնի տառիցն երեք են զանազանութիւնք. են որ ձեյնաւորք են, եւ են որ կիսաձայնք, եւ են որ անձինք։ Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կաղս եւ անկատարս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)


Կիսաչափ

See full entry →

s.

half-measure.


Կիրք, կրից

See full entry →

s.

passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.

NBHL (1)

Կիրք երեք. ապաթարց, ենթամնայ, ստորատ. (Քեր. թրակ.) ի վերջն։


Կլայ, ի

See full entry →

s.

castle, fortress, fort.

NBHL (1)

Կայր ի քաղաքն ուռհայու երեք կլայ։ Հանդէպ կլայն։ Ի վերայ աւագ կլային։ Էր բերդապան ի վերին կլայն. (Ուռհ.։)


Հինգհազարեան

See full entry →

adj.

of five thousand.


Հոգի, գւոց

See full entry →

s. adv.

soul, spirit, ghost;
the Holy Ghost, Paraclete;
spirit, angel;
soul, person, individual;
soul, breath;
soul, spirit, life, heart;
wind, breath;
sprite, fiend, goblin;
soul, essence, motive, principle, spirit;
meaning, character, spirit;
desire, genius, turn of the mind, disposition, inclination;
երկնային, աստւածային, վեհ, անմահ —, celestial or blessed, divine, sublime, immortal soul;
դիւցազնական, առաքինի, գեղեցիկ, ազնուական, դիւրազգած —, heroic, virtuous, high or elevated, noble or great, tender or sensible mind, soul or spirit;
նուաստ, անարգ, յուզեալ, մոլորեալ —, mean or grovelling, low, vile or ungenerous, troubled, erring spirit or mind;
— բանական, զգայական եւ տնկական, rational, animal and vegetable life or existence;
— իմաստութեան, intellect, spirit of knowledge;
— բանաստեղծական, poetic fire, genius or enthusiasm;
—ք հրեղինաց, heavenly spirits, spirits of light;
—ք խաւարի, spirits of darkness, devils;
հրաժարեալ —ք, the dead, the defunct, the deceased;
դատապարտեալ —ք, the damned;
խաղաղութիւն հոգւոյ, tranquillity or peace of mind, hearts ease;
վեհանձնութիւն հոգւոյ, magnanimity, generosity;
կարողութիւնք հոգւոյ, the faculties of the soul;
հոգւով, in spirit;
spiritually;
feelingly, warmly;
—ք իբր հարիւր հազար են ի քաղաքին կարնոյ, there are a hundred thousand souls or inhabitants in the city of Erzerum;
ճշմարտութիւն է պատմութեան —, truth is the soul or life of history;
մարմին ջանայ հակառակ հոգւոյ եւ — հակառակ մարմնոյ, the flesh is at war with the spirit, and the spirit with the flesh;
խաղաց — տեառն ի վերայ նորա, the spirit of God fell upon him;
սիրել ամենայն հոգւով, to love with all one's heart or soul;
աւանդել զ—ն, to render or give up the ghost, soul or spirit;
փչել, հանել զ—ն, to expire, to die;
աղօթել վասն հոգւոցն ննջեցելոց, to pray for departed souls;
հանգուսցէ տէր զ— նորա, God rest his, her soul;
cf. Ոգի;
հոգւոյ տուն, guest's house.

NBHL (1)

Մի՛ ամենայն հոգւոյ հաւատայք։ Ամենայն հոգի՝ որ խոստովանի զյիսուս քրիստոս եւ այլն։ Ոգիք իբրեւ ութ ապրեցան։ Հոգիք (կամ ոգիք) իբրեւ երեք հազարք.եւ այլն։


*Հողվարք

See full entry →

s.

cemetery.

NBHL (1)

Այր ոմն գնաց ի հողվարքն, եւ երեք գանկ էառ մարդոյ. (Ոսկիփոր.։)


Ճառ, ից

See full entry →

s. adv.

discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.

NBHL (1)

Ահաւասիկ երեք ճառք, եւ զսկզբանս բանս ոչ եւս կարացաք լուծանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)


Ճարտասանական, ի, աց

See full entry →

adj.

oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.

NBHL (1)

Տեսակք ճարտասանականին երեք այսոքիկ են. եւ այլն. (Երզն. քեր.։)


Հերձակ, աց

See full entry →

s.

arrow, dart.


Հինգանկիւնի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj.

pentagonal, quinquangular.

NBHL (1)

Աւելորդ հինգանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Է. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։ Ուղղորդ հինգանկիւնի ՟Ա. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Ե. ՟Ծ՟Ա. ՟Հ։ Ափէ հինգանկիւնին (արմատն) երեք. (Սարկ. տոմ.։)


Ծոթոր, ոյ

See full entry →

s. bot.

serpillum, wild thyme.

NBHL (1)

ԾՈԹՈՐ որ եւ ԾՈԹՈՐԻՆ, կամ ԾՈԹՐԻՆ, կամ ԾՈԹՈՐՈՒՆ. սեռ. ծոթրնոյ. ծոթորնոյ. ἑπίθυμον, θύμον, ἔρπυλον thymus, serpyllum եւ այլն. Ազգ զոպայի, բոյս մանրատերեւ՝ գեղեցկափունջ՝ անուշահոտ, ջերմ կծուահամ, եւ այն կրկին եւ երեքկին տեսակաւ. տե՛ս եւ ԶՈՒՐԱԿ, եկ ԹԻՒՄԱՅ.


Ծոթորին, որնոյ

See full entry →

s. bot.

lemon thyme.

NBHL (1)

ԾՈԹՈՐ որ եւ ԾՈԹՈՐԻՆ, կամ ԾՈԹՐԻՆ, կամ ԾՈԹՈՐՈՒՆ. սեռ. ծոթրնոյ. ծոթորնոյ. ἑπίθυμον, θύμον, ἔρπυλον thymus, serpyllum եւ այլն. Ազգ զոպայի, բոյս մանրատերեւ՝ գեղեցկափունջ՝ անուշահոտ, ջերմ կծուահամ, եւ այն կրկին եւ երեքկին տեսակաւ. տե՛ս եւ ԶՈՒՐԱԿ, եկ ԹԻՒՄԱՅ.


Ծոթրին, րնոյ

See full entry →

s. bot.

garden thyme.

NBHL (1)

ԾՈԹՈՐ որ եւ ԾՈԹՈՐԻՆ, կամ ԾՈԹՐԻՆ, կամ ԾՈԹՈՐՈՒՆ. սեռ. ծոթրնոյ. ծոթորնոյ. ἑπίθυμον, θύμον, ἔρπυλον thymus, serpyllum եւ այլն. Ազգ զոպայի, բոյս մանրատերեւ՝ գեղեցկափունջ՝ անուշահոտ, ջերմ կծուահամ, եւ այն կրկին եւ երեքկին տեսակաւ. տե՛ս եւ ԶՈՒՐԱԿ, եկ ԹԻՒՄԱՅ.


Համաբուն

See full entry →

cf. Համաբնեայ.

NBHL (1)

Զերեքսրբեան օրհնութիւնս քաղցրանուագ երգեն ի փառս համաբուն տէրութեանն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Համագումար

See full entry →

adj. adv. s. arith.

assembled, gathered together;
universal, general;
all together, unitedly;
sum.

NBHL (1)

Ակումբ առեալ ակն ունէին հօրն աւետեաց՝ համագումար ի վերնատունն յերեք ժամուն. (Տաղ.։)


Կրկնեմ, եցի

See full entry →

va.

to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.

NBHL (2)

Կրկնեալ պարանոց։ Ծունր պաղատանաց կրկնեցի։ Զկապն երեքկին սովիմբ կրկնեցեր։ Կրկնեսցի ի նոյն կարգ բանի։ Զի մի՛ կրկնեսցին կրկին քեզ չարիք. (Նար.։)

կրկնէր եւ երեքկնէր զսուտ (կամ զանսուտ) երդումն. (Եղիշ. ՟Գ։)


Հագագ, աց

See full entry →

s.

breath, respiration;
throat, gullet, larynx;
aspiration;
pronunciation.

NBHL (1)

Առոգանութիւնք տեսականք երեք. ոլորակ, ամանակ, հագագ։ Հագագ երկու թաւ, սոսկ. (Թր. քեր.։)


Հագներգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.

NBHL (1)

Ընթեռնուլ արժանաւորեցաք ի չորս հագներգութիւնս։ Գտցես յառաջին հագներգութեանն (պատմութեան եւսեբի) յերեքտասաներորդ թուին (այսնքն դպր. ՟Ա. գլ. ՟Ժ՟Զ)։ Պատմութեանց, եւ գովեստից է ժամանակս. մանաւանդ զի եւ հագներգութիւնս ըստ իւրաքանչիւր պատմագրաց արտասանութեանց, եւ ոչ յատուկ միայն շարադրեցաւ. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9. եւ 89։)


Կոկոն, աց, ից

See full entry →

s.

flower-hud.

NBHL (1)

Երկիւք յեղանակօք սնանի ծաղիկն (քրքմոյ) կոկոնաւն. եւ նոյն ինքն կոկոնն օդատեսակ գունաւն ծաղիկ է. եւ ի բաց լուծեալ ի կոկոնոյն զգեստուէ՝ երեք գտանին, եւ այլն. (Նիւս. երգ.։)


Կող, ից

See full entry →

s. fig. adv.

side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.

NBHL (2)

Կողք երեք ի բերան նորա ի մէջ ժանեաց նորա. (Դան. ՟Է. 5։)

Եւ որ զերիսն ունին կոյս. է՛ ի նոցանէ՝ որ երեք կողքն հաւասար են ... Եւ ի մոյն ձեւս՝ որ երիս ունին կողս, կայ երեք անկիւն. եւ այլն. (Եւկղիդ.։)


Մէջ, միջոյ, ով, ոց, աց, ովք, օք

See full entry →

s. bot. prep. prep. adv. adv.

middle, midst;
inside, interior, heart, bosom;
loins, reins;
ցաւք միջաց, lumbago;
—ք or պորտ ընդոց, hilum of beans;
հացի միջաւ, with the crum;
ի — or ի միջի, in the midst or middle of, among, between, in, into, within;
ի միջոյ, through, out of, from;
ընդ —, by halves;
between, among;
in, into;
through the medium of, by means of;
— ընդ —, from time to time, now and then, ever and anon;
ց-ս, down or up to the waist;
ի միջի ձերում, among you, in the midst of you;
— գիշերոյ, midnight, twelve o'clock;
— ի գիշերի, at night, in the night, by night;
ընդ — իւր, upon his loins or side;
միջովք չափ ի վեր or ի միջոյն եւ ի վեր, from the loins upwards;
միջովք չափ ի խոնարհ or ի միջոյն եւ ի խոնարհ, from the loins downwards;
յապականութեան ի միջի, from or in the midst of corruption;
պնդել զ—ս, to gird up one's loins, to put on a belt;
խորտակել զ—ս, to break one's back;
գօտի ածել ընդ — իւր, to wear a belt, girdle or sash;
արկանել քուրձ զմիջովք, to put or gird sackcloth on one's loins;
սուսեր ընդ — ածել, ածել սուր ընդ —, to gird on a sword;
— ընդ — հերձուլ, հատանել, to cut in halves;
to split into two parts;
բառնալ ի միջոյ, to annihilate, to utterly destroy, to exterminate;
անցանել, կալ ի —, to come forward, to show or present oneself;
ի — բերել, to produce, to bring forward or out, to cite, to expose;
ի անկանել, to interpose;
փոյթ ի — առնուլ, to endeavour, to study, to try, to make any effort, to be solicitous;
դաշինս ի միջի հաստատել, to make an alliance;
արի՛, ա՛նց ի —, arise, get up, come here;
քերթացք նորա չեն ի միջի, his poems are lost;
ընդ — բանից մի՛ անկանիր, do not interrupt another's discourse;
cf. Խորհուրդ;
ի մէջ, cf. Մէջ;
ի միջի, in the middle, between, among;
ի միջոյ, from the middle.