small wing, pinion;
clavicu, lacollar-bone;
skirt, lappet, fringe.
Փոքրիկ եւ տկար թեւ. եւ Թիակ ուսոց. եւ Ծակ կամ քղանցք փեղկից վրանաց. եւ փէշ, ուճ.
Բեկանէ զթեւակս չարաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Զապարմանցն թեւակս խառնեալ՝ քան զզօրականացն բանակի, ուր սրահակք ձգիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26։)
winged, flying.
Թեւաւոր. թռչական.
Զայնս որ ի յօդս են թեւական, եւ որ ի ջուրըս լեղական. (Շ. այբուբ.։)
to burn ones feathers
Կիզանիլ թեւոց. թեւերը էրիլ.
Յոր թռչուն ոչ վերանայ. եւ թէ ձկտի, թեւակիզեալ անկանի. (Վրդն. պտմ.։)
of the same party;
allied;
— լինել, to take wing;
առնուլ զոք իւր —, to take aid.
Որ որպէս թէ թեւակցի այլում, այսինքն մօտ է ի թեւ զօրուն, կամ քերեալ անցանէ.
Երթայր այնուհետեւ անհոգս՝ որպէս թեւակից զօրուն պարսից. (Փարպ.։)
Եւ Որ կցէ ինքեան նոր թեւս. Թեւաբուսիկ.
Ապա թեւակից եղեալ արմաւն (փիւնիկ հաւ), վերանայր յերկինս. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
to flap, flutter or beat the wings, to soar up, to wing one's flight, to spread the wings for flight;
to try, to endeavour, to compel one's self to, to apply one's self to, to do without help;
to occupy one's self with;
to undertake, to follow;
— ի, to be bordering on;
յապստամբութիւն —, to insurge, to revolt;
յուսմունս —, to give one's self up to study;
— զմիմեամբք, to help mutually or one another, to assist each other;
ի տուրեւառս —, to devote one's self to commerce.
ԹԵՒԱԿՈԽԵՄ ԹԵՒԱԿՈԽԻՄ. πτερύσσομαι, πτερύομαι alis latera ferio, gestio πειράζω tento μελετάω exerceo me, curo, sollicitor ἑπιτηδεύω, -ομαι studeo, operam do Իբրու թեւօք կոխել եւ հարկանել զկողս՝ առ փութով յառաջ խաղալոյ. կամ բաբախել զթեւս. այն է Գուն գործել. ջանալ, հնարիլ, ձկտիլ. թեկն ածել. թեւածել. իղձ լինել. կամիլ. բերիլ. դիմել ջանիւ. նկրտիլ. կրթիլ. ընդելանիլ.
Կամիցին (ձագք) թռչել, եւ ոչ կարիցեն. նախ թեւակոխեսցեն, եւ ապա ամբարձցին. (Եփր. աւետար.։)
Թեւակոխէին երթալ ի Բիւթանիա. (Գծ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
Հասեալ առաջադրութեան՝ յոր թեւակոխեաց։ Ի փառասիրութենէ թեւակոխեն յանփառութիւն։ Ի վնասակարագոյնն թեւակոխեսցէ անուսումնութիւն։ Փոյթ առաքինին՝ բնութեամբ, եւ որ թեւակոխելովն. (Փիլ.։)
Յուսմունս թեւակոխէր, եւ ի թագաւորել. (Պտմ. աղեքս.։)
Եւ անդէն թեւակոխէին տեսանել զսուրբ կապանս նախարարացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զկնի աստուածային ձայնին յերկինս թեւակոխեն. (ՃՃ.։)
Հրէայքն միշտ ի մարգարէսն թեւակոխէին. (Ոսկ. ես.։)
Յիմանալի բարձրութիւնն սքանչելի լերանցն յաւիտենից թեւակոխեսջիք. (Յհ. կթ.։)
Ի մարտիւրոսութիւն ըղձալի տենչմամբ փութայր թեւակոխիլ։ Միաբանութեամբ յապստամբութիւն իմն թեւակոխեն. (Ճ. ՟Ա.։)
Թեւակոխէ ի բարիս։ Թեւակոխի յօրէնս տեառն զցայգ եւ զցերեկ. (Մծբ. ՟Թ. եւ ՟Զ։)
Եւ ոչ թեւակոխեմք առ ապաշխարութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Թեւակոխի ի քաւութիւն թողութեան. (Եփր. ծն.։)
Յայլ հոլովս ոճով.
Ցորքան զպատուիրանապահութեամբն թեւակոխէր, ի բաց յինքենէ հալածէր զմահն եւ զապականութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Առաւել զերկոքումբքս թեւակոխեսցուք. այսինքն յածեսցուք զբանիւք (Եւսեբի եւ Խորենացոյն) (Սամ. երէց.։)
Որք ոչ նախուստ կրթեալք են բոլորովին, ոչ է հնար թեւակոխել զայնպիսի աստուածաբանութիւնս. այսինքն մխիլ կամ յառաջել յայնպիսի եւ այլն. (Մագ. ՟Ի՟Գ։)
Թեւակոխէ զնա յիւրսն ամենաչարս. իմա՛, հնարի ձգել զնա ի չար խորհուրդս իւր, կամ կրթէ։
cf. Թեւակոխեմ.
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
ԹԵՒԱԿՈԽՈՒԹԻՒՆ ԹԵՒԱԿՈԽՈՒՄՆ. ἑπιτήδευμα, ἑπιτήδευσις studium Ջանք. փոյթ. ճիգն. բերումն. ձկտումն. կրթիլն. նկրտիլն. ուսումնասիրութիւն. պարապումն.
Անծնունդ ի բարի թեւակոխութեանց։ Նա մատուցանէ բազմուսմանց զհանճարս ըստ իւրաքանչիւր ոք թեւակոխութեանց. (Փիլ. լին.։)
Առաջին հրահանգացն թեւակոխութեամբք. (Սարկ. քհ.։)
Թեւակոխութիւն գովելի, կամ վնասակար, կամ ցնորական, կամ անտեղի, եւ այլն. (Մագ.։)
Ի չարութեանցն թեւակոխութենէ. (Երզն. աղ.։)
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն բազումուսումնութիւն սիրեցեալ։ Որ չարութեանցն է թեւակոխումն կամաց. (Փիլ. լին.։)
cf. Թեւակոխութիւն.
ԹԵՒԱԿՈԽՈՒԹԻՒՆ ԹԵՒԱԿՈԽՈՒՄՆ. ἑπιτήδευμα, ἑπιτήδευσις studium Ջանք. փոյթ. ճիգն. բերումն. ձկտումն. կրթիլն. նկրտիլն. ուսումնասիրութիւն. պարապումն.
Անծնունդ ի բարի թեւակոխութեանց։ Նա մատուցանէ բազմուսմանց զհանճարս ըստ իւրաքանչիւր ոք թեւակոխութեանց. (Փիլ. լին.։)
Առաջին հրահանգացն թեւակոխութեամբք. (Սարկ. քհ.։)
Թեւակոխութիւն գովելի, կամ վնասակար, կամ ցնորական, կամ անտեղի, եւ այլն. (Մագ.։)
Ի չարութեանցն թեւակոխութենէ. (Երզն. աղ.։)
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն բազումուսումնութիւն սիրեցեալ։ Որ չարութեանցն է թեւակոխումն կամաց. (Փիլ. լին.։)
cf. Թեւակոխեմ.
ԹԵՒԱԿՈՒՌ ԼԻՆԵԼ. Նոյն ընդ Թեւակոխել.
Լուսաւորեալ, եւ թեւակուռ թեւամուխ եղեալ Աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
to join, to unite wings;
to assist each other.
Թեւակից լինել. կցիլ թեւոյ ընդ թեւոյ.
Թեւք չորեցունցն ընդ միմեանս թեւակցէին. (Եզեկ. ՟Ա. 9։ յն. ունէին զմիմեանց։)
cf. Թեւակուռ՞՞՞լինիմ.
ԹԵՒԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ իբր թեւօք. թեւակոխել. միջամուխ լինել.
Թեւակուռ թեւամուխ եղեալ աստուածատուր հրամանացն որպիսութեանց. (Ագաթ.։)
Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանացն հանգամանս. (Կորիւն.։)
to fly.
πτερόομαι, ἁναπτερόομαι plumesco, volo, excitor, efferor Թեւաւոր կամ թեւազգեաց լինել. թռչիլ. եւ Լողիլ. վերաթեւել. բարձրանալ. եւ Փքանալ. վստահիլ. թեւաւորւիլ.
Թեւացեալ սլանայ (աղաւնին). (Պիտ.։)
Ոչ անբան թռչունք, այլ բանակք հրեշտակացեալք, եւ թեւացեալք հոգւովն սրբով. (Տօնակ.։)
Իբրեւ զեղիա փոխին թեւացեալ յանապական կեանսն. (Ճ. ՟Թ.։)
Ոչ ընդունայն թեւօք կիտոսին թեւացայ. (Փիլ. յովն.։)
Տեսեալ (Նեստորի) զկոմսունս պաշտպանս եղեալ իւր, ի սոսա քաջալերեալ թեւացաւ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
diagonal brace or piece.
to stretch wings;
to fly.
ԹԵՒԱՊԱՐԵՄ մանաւանդ ԹԵՒԱՊԱՐԻՄ. Թեւօք պարել կամ տալ պարիլ. թեւանալ. վերաթեւել.
Զյարձակումն մտաց մերոց յաշխարհական զբօսանաց յերկինս թեւապարեալ վերացոյց։ Թեւապարի յերկիրն պարգեւաց։ Թեւապարեցայ ի վերինն երուսաղէմ. (Զքր. կթ.։)
Թեւապարեալ ի տեղին, ուր հանդերձեալ է ժողովել զազգս մարդկան. (Ճ. ՟Թ.։)
Թեւապարեալ վերանան ընդ առաջ Քրիստոսի. (Շ. բարձր.։)
cf. Թեւապարեմ.
that keeps under the wings;
kept under the wings;
that protects;
protected.
Թեւապատ. ծածկելով զինքն թեւօք, կամ զայլս ընդ թեւօք.
Յորմէ ահիւ պակուցեալ թեւապարփակ ծածկութիւ դիմացն. (Սկեւռ. աղ.։)
Թեւապարփակ պաշտպանողօրէն գթասիրեալ ի ծնունդս նորոգս. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
the commander of one wing of an army, brigadier.
Զօրապետ միոյ կողման զօրուն, որ կոչի թեւ.
Աջ թեւապետն հիւսիսոյ. (Զենոբ.։)
to shelter with the wings, to cover.
Թեւով որպէս քօղով պատել եւ ծածկել զինքն առ պատկառանաց (ըստ (Ես. ՟Զ. 2))
Սրովբէագունդ ջոկք աթոռոյն թեւասքօղելով ծածկեն զերեսս իւրեանց։ Յորմէ սրովբէն թեւասքօղէր. (Շար.։)
Թեւասքօղեալ զդէմս եւ զոտս իւրեանց։ Ապտակ ածէին լուսափայլ դիմին, այնմ որ սերովբէքն ի յահէն թեւասքօղէին. (Գանձ.։)
Թեւասքօղելով դիմաց ծածկութիւ. (Նար. կուս.։)
Թեւասքօղեալ պաշտի ի հրեղէն անմարմնականացն. (Լմբ. ստիպ.։)
with spread wings;
— ընդունել զոք, to receive with open arms or wings.
Տարածեալ թեւօք, կամ Տարածմամբ թեւոց. եւ Բազկատարած.
Զթափանցիկ եւ զթեւատարած երագութիւն։ Թեւատարած եւ մշտնջենաւոր աղօթիւք. (Նար. յովէդ.։)
cf. Թեւաթափ.
Ոյր թեւքն են հատեալ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
to extend the wings;
to be a protector, to patronize;
to obtain possession.
Թեւ արկանել. պատիլ բազկաւ.
Մայրն՝ մարմնոյն թեւարկէր առ խաչին. (Ոսկիփոր.։)
Կամ որպէս Թեկն ածել, ձեռներէց լինել, թեւակոխել ի տիրել եւ ի նուաճել. հնարիլ. ճգնիլ. ամբառնալ զանձն.
Եւ դու տակաւին թեւարկես զժողովրդեամբ իմով՝ չարչարել զնոսա. (Ել. ՟Թ. 17։)
Այլ առաւել՝ Հովանի եւ պաշտպան լինել.
Խրատէ զամենեսին. առ իւր թեւարկէ, վարդապետէ, զի իւր հանգստեանն արժանաւորեսցէ զամենեսեան. (Ագաթ.։)
Ոչ մերոյ աշխարհիս ժամանէ թեւարկել Վաղերիանոս. (Խոր. ՟Բ. 73։)
Թեւարկեալ պահպանական ամենայաղթ զօրութեամբ. (Զքր. կթ.։)
that protects, that patronizes;
protector;
— լինել՝ հանդիսանալ, to be the protector, to protect, to sustain, to support.
protection, patronage;
cf. Թեւածութիւն.
Որպէս Շարժումն թեւոց.
Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Զքր. կթ.։)
Եւ որպէս Հովանաւորութիւն.
Ոչ յիշեցի զբարեաց քոց թեւարկութիւն. (Բենիկ.։)
manner of working or managing a rudder or oar, act of steering or rowing.
Տարուբերումն թեւոց եւ ղեկի այսր անդր.
Դարձցին ... ղեկացն թեւարկմունք յանքոյթ նաւահանգիստն. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
to beat with the wings.
ԹԵՒԱՑԵԼ եւ ԹԵՒԱՑԵԱԼ ԼԻՆԵԼ. Թեւածել կամ թեւօք աքացել եւ Ընդ հարկանել.
Ոմանք իբրեւ զագռաւս թեւացէին զերեսս իմ. (Վրք. մակարայ, Ճ. ՟Ա.)
Թեւացեալ լինէին յերեսս իմ։
winged, that has wings.
πτερωτός, ὐποπτέρος, πετόμενος, πετάμενος alatus, pennatus Ունակ թեւոց. թռչուն, եւ թռչողական.
Զամենայն թռչունս թեւաւորս. (Ծն. ՟Ա. 20. 21։ Սղ. ՟Հ՟Է. 27։ ՟Ճ՟Խ՟Ը. 10։)
Թեւ՝ թեւաւորի՛ (է) թեւ, եւ թեւաւորն՝ թեւով թեւաւոր. (Արիստ. առինչ.։)
Թեւաւորս զսրբոցն իմացութեանց ոտս ձեւացուցանէ Աստուածաբանութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
Ետ ինձ Քրիստոս ձի թեւաւոր. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ը.։)
Ասի եւ զազգէ ինչ օձի, կամ զքարբէ.
Օձք թեւաւորք. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 29։)
Յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք յառաջեցին թշնամիքն. (Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Վասն թեւաւոր օձիցն խարամանեաց՝ որ էին անդ. (Եփր. ել.։)
Եւս եւ զայլոց իրաց տարածելոց ըստ նմանութեան թեւոց.
Խորտակեցից զապարանս թեւաւորս. (Ամովս. ՟Գ. 15։ (եբր. ձմերոց))
ո՛ւր ասէ (Լմբ.)
Ապարանս թեւաւորս զվերնատունսն կոչէ։
Հօրն զօրութիւն ի վերայ անցեալ նստի ի վերայ թեւաւոր կառաց՝ առ հասարակ ի վերայ ամենայն աշխարհի, վարելով զնա։ Քանզի թեւաւոր էին զօրութիւնքն, թեւաւոր կառօք ի վերայ ամենայն աշխարհիս բնաւորեցան նստել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 51. եւ Փիլ. տեսական.։)
Թեւաւոր առաքինութիւն երկուս լծեաց՝ աղօթս եւ ողորմածութիւնս. (Բրս. չար.։)
Զթեւաւորէ զքեզ կախէ (այսինքն զքառաթեւ խաչէ). (Անյաղթ բարձր.։)
Ի խաչ թեւաւոր ըզձեռսդ ահաւոր բեւեռեալ ի խոր. (Գանձ.։)
to fledge, to get feathered.
Թեւաւոր կամ թեւազգեաց լինել, թեւաւորւիլ.
Դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
the being winged or feathered.
Թեւաւոր, եւ փետրաւոր գոլն.
Թեւաւորութիւնն ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն. (Դիոն. եւ Շ. հրեշտ.։)
Սիրամարգք, որք զպայծառ եւ զզանազան թեւաւորութեանն՝ զօրէն ոստայնից տեսանելով, եւ ամենագեղեցիկ տեսիլ ցուցանէ տեսողացն. (Փիլ. լիւս.։)
oar, scull;
fastening har, tringle;
— ի ժամացուցի, appendix.
Թիակ. թի նաւաց.
Ի նաւն ընկալաւ զՅիսուս, եւ թեճակօքն վարելով՝ որպէս ի վեր (ի խորս) զոք համարէր տանել. ոչ գիտելով եթէ տանի եւ կրէ զնա՝ որ զամենայնս կրէ. (Ոսկ. ղկ.։)
scaly, that has a scaly skin;
crustaceous, shelly with joints.
Որոյ մորթն է թեփաւոր կամ թեփոտ.
Ազգ ամենայն ձկանց, կէսք թեփամորթք, եւ կէսք լերկամորթք. (Վեցօր. ՟Է։)
crustacean, crustata.
cf. Թեփոտ.
cf. Շիլ.
span, palm, hand;
a palm long.
ԹԶԱՉԱՓ ԹԶԱՉԱՓԱԲԱՐ. σπιθαμαίος, σπιθαμώδης palmi longiudinem aequans, dodrantalis Թիզ մի. ըստ չափոյ թզի միոյ.
Այնչափ գանեցին, որ թիկունքն թզաչափ մի վերացան. (Հ=Յ. մայ. ՟Ա.։)
Արեգակն բազմապատիկ մեծ գոլով քան զերկիր՝ թզաչափաբար տեսանի. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Թզաչափ.
Որպէս Թիզ մի. թզաչափ.
Եւ ոչ թզեան մի երկիր վարոյ՝ տեղի կայր նորա. (Ոսկ. հերոդ.։)
Արար իւր սուր թզեան. (Կիւրղ. դտ.։)
girded with leaves of the fig-tree.
ԹԶԵՆԱՊԱՏ ԹԶԵՆԵԿԱՍՓԱԾ. Պատեալ տերեւով թզենւոյ կամ սփածեալ. կամ պատիչ թզենւոյ՝ տերեւ նորա.
Սաղարթապատ լինելով թզենապատ տերեւովն. (Զքր. կթ.։)
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
cf. Թզենապատ.
ԹԶԵՆԱՊԱՏ ԹԶԵՆԵԿԱՍՓԱԾ. Պատեալ տերեւով թզենւոյ կամ սփածեալ. կամ պատիչ թզենւոյ՝ տերեւ նորա.
Սաղարթապատ լինելով թզենապատ տերեւովն. (Զքր. կթ.։)
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
conditional, hypothetieal, supposed.
conditionally, hypothetically.
tea-pot.
rudely, ruggedly, fiercely.
δριμύ, δριμέως acerbe, acriter, mordaciter Թթու օրինակաւ. թթուութեամբ իմն. ժանտ կամ կծու դիմօք. եւ Յայրատ հայեցուածով.
Հայեցաւ թթուաբար յոլոմպիադա, տռփանօք ցանկութեամբ հարեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Թթուաբար.
that bears sour fruit.
Որ բերէ զպտուղ թթու. որոյ բերքն է թթու ախորժ.
Թթուաբեր նռնենի. (Երզն. լուս.։)
oxygen.
acid salt.
oxygenized, oxygenated.
oxydable.
austere.
Իբր Խստակեաց. խստակրօն.
Թթուակենցաղ ճգնաւորք.
կամ ըստ այլ ձ.
Թթուատեսակ կրօնաւորք. (Վրդն. երգ.։)
sour-tasted.
Ունօղ զհամ թթու.
ԹԹուահամ ճաշակ. (Երզն. լս.։)
acidulated, sourish, somewhat or rather sour, half-sour half-sweet.
slowly, gently, furtively, little by little.
ἡρέμα sensim, paulatim, lente, tacite. Խթելով իմն զոտս. մեղմով. յարամրի. կամացուկ ոտքը խօթելով.
Կողոպտիցէ ճարտարմտութեամբ. գող եւ օտարոտի եւ կաղ ի կաղս եւ ոտնխթի՛ մտանել մտանէ. (Ոսկ. կողոս.։)
foot-hold;
occasion, pretext, motive;
— լինել, to get a hold over.
Կռիւ կամ կռուան ոտից. տեղի դնելոյ զոտս.
Ոչ ուրեք լինել ոտնկռիւ. (մի ձ. ոտնկոխ)։ Յորում ոչ գուցէ ոտնկռիւ թշնամւոյն. (Խոր. ՟Գ. 45։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
ՈՏՆԿՌԻՒ ԼԻՆԵԼ. Կռուան ոտից գտանել.
Ոչինչ այնուհետեւ կարեն ոտնակռիւ լինել ի նմա մեղք. (Ոսկ. ես.։)
since, since that;
— մեկնեցար, since you set out.
which ? what ?
որո՞վ իշխանութեամբ, with what authority ?
ո՞ր որդի է, who may that child be ?
յո՞ր իրս եւ յի՞նչ միտս առաքեաց, for what and why did he send ?
որո՞վ իւիք, by which ? with what ?
յո՞ր վայր, up to where ?
յորո՞ւմ ժամու, at what hour ?
ո՞ր աղագաւ, why ? for what reason ?
զորմէ՞ օրէ ասիցէ, and what day does he fix ?
զո՞ր օրէնք ունի, what law prevails ?
վասն ո՞ր արդար վաստակոց, for what just deserts ?
որո՞վք երեսօք հալածիցեն, with what effrontery they will drive away ?
գիտէ զիւրաքանչիւր ոք ըստ կարգի՝ եթէ որ ըստ որմէ իցեն, he knows each one by the order in which he comes;
եւ որ այլ or այլն եւս, եւ որ ի կարգին, եւ որ ինչ ի կարգին, and so on and so of the rest, et cetera.
orphanhood, orphanage.
ὁρφανία orbitas. Որբ մնալն կամ գոլն.
Ոչ նստայց ես յայրութեան, եւ ոչ ծանեայց զորբութիւն. (Ես. ՟Խ՟Է. 8։)
Թեթեւացոյց վերակացութեամբ իւրով զորբութեանցն ծանրութիւն. (Ոսկ. մտթ.։)
Զորբութեան եւ զթշուառութեան մերոյ յայտնելով պատահումն. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Եղիցին սոքա աստուածագութ խնամածուք մերում որբութեանս. (Տօնակ.։)
cf. Որպէս.
Ո՛ՐԳՈՆ. οἶον ut, exempli gratia, quasi. Որպէս. որկէն. զոր օրինակ. եւ իբրու. իբր թէ. (գրի եւ ՈՐԳՈՎՆ. իբր ո՛րգոյն) ինչպէս.
Եւ է տարորոշեալն. ո՛րգոն, թիւ, բան. (Արիստ. քանակ.։)
Սեռ, ո՛րգոն, կենդանին. պատահ. ո՛րգոն, սպիտակն, սեաւն. (Պորփ.։)
Ստացական է, ո՛րգոն, գաւթեան երիվարն, արքունի պատմուճանն։ Պարզ, ո՛րգոն, գիտեմ. բարդ, ո՛րգոն, ըստգիտեմ. (Թր. քեր.։)
Զորս իմանայի օգնականս՝ որգովն ի հարազատս յուսացեալ եղբարս։ ճանաչելով զայն եւեթ՝ որգոն ասացին։ Որգովն աջողութեամբ իմն։ Որգոն ձեռն տալով. (Պիտ.։)
cf. Ուրդ, որդն.
Ոչ կարօտեցաւ այլոց անօթոց ինչ որդաց. այլ ի զօրութիւն ձեռինն ընթացաւ, թէ որ արարն՝ նոյն գիտէ զչափսն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Որդեծնութիւն.
Սքանչելի է կուսութեան որդէբերութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
to adopt;
to affiliate.
ՈՐԴԵԳՐԵԼ. ըստ յն. որդեգրել. ὐιοθετέω adopto. Որդեգիր առնել. յորդեգիրս առնուլ. կր. լինել.
Զհոգին ընդունելով՝ որդեգրիմք։ Որ որդեգրէ զարարածս, ոչ է օտար յորդւոյ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
Ոչ որդէգրեալ, այլ բնութեամբ որդի է։ Ցուցանէր զինքն ոչ նոցա հաւասար գոլ, որ շնորհօք որդեգրեալ էին. (Դամասկ.։)
Ո՛չ որդէգրեալն որդի կացցէ ընդ մարգոյ՝ ծառայել նմա, այլ որ ճշմարիտ որդին իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
adoption;
affiliation.
ὐποθεσία adoptio, filii arrogatio. Գրիլն յորդի կամ յորդիութիւն. յորդեգիրս լինելն. ըստ յն. որդեգրութիւն.
Ոչ առէք զհոգին ծառայութեան, այլ առէք զհոգին որդեգրութեան, որով աղաղակեմք աբբա՛ հա՛յր. (Հռ. ՟Ը. 15. 23։ ՟Թ. 4։ Գղ. ՟Դ. 5։ Եփես. ՟Ա. 5։)
Ոչ կոչեցար յորդեգրութիւն հօրն երկնաւորի. (Շար.։)
child-birth;
procreation of children.
ՈՐԴԵԾՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՈՐԴԷԾՆՈՒԹԻՒՆ. τεκνογονία, παιδοποιΐα liberorum procreatio, prolis generatio. Ծնանելն զորդի. ծնունդ զաւակի. որդեբերութիւն. մանկարարութիւն. զաւակ բերելը՝ ըլլալը.
Կեցցէ վասն որդեծնութեանն։ Զզօրութիւն առնլոյ զսերմն որդեծնութեան ընդունէր. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ Եփր. ՟Ժ՟Ա. 11։)
Որդեծնութիւն խոստացաւ աստուած ծերոյն։ Աստուած ետ մարդկան զորդէծնութիւն. (Կոչ. ՟Ե։ Իսիւք.։)
Սուրբք ոմանք երեւելիք ... որդէծնութեամբ իջեալ ի մեծն սահակ. (Խոր. ՟Գ. 51։)
Վասն որդէծնութեան, եւ մարդկան յաշխարհի սերելոյ. (Եզնիկ.։)
Լուծաւ դատապարտութիւն՝ սրբուհւոյ աստուածածնին որդէծնութեամբն. (Ի գիրս խոսր.։)
eating or devouring its offspring.
τεκνοφάγος liberorum devorator. (մակդիր կռոնոսի) Կերօղ զորդիս իւր, իրօք կամ նմանութեամբ.
Քարկոծեցէ՛ք զորդեկեր եւ զչար գազանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
having lost one's children.
Ոյր կորուսեալ իցեն որդիք. ուր իցէ կորուստ զաւակաց. որդեկոտոր. անզաւակեալ.
Եւ եդեսէ՝ ուռհա քաղաք, որդեկորոյս՝ որբ եւ այրի. (Շ. եդես.։)
Փարատեցո՛ տէր եւ յինէն՝ զորդէկորոյս սուգ տրտմագին. (Յիսուս որդի.։)
uiarchy.
ὐιαρχία filii principatus. Որդիական պետութիւն. պատիւ որդւոց. (հակադրեալ հայրապետութեան կամ նահապետութեան)
Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն յարտաքս համբարձեցելոյն քան զամենայն հայրապետութիւն եւ որդէպետութիւն պարգեւի ե՛ւ մեզ ե՛ւ երկնայնոցն զօրութեանց (որպէս ի հայրութենէ հօր, եւ յորդիութենէ որդւոյն միածն). (Դիոն. ածայ.։)
filially.
Զանհայրն մանուկ՝ մայրդ որդեպէս գերագգուեցեր. (Նար. կուս.։)
fond of one's son, loving one's children.
φιλότεκνος, φιλόπαις filiorum amator, -trix. Սիրօղ որդւոց. զաւակասէր. գորովագութ առ որդիս իւր.
Այրասէրս լինել, որդեսէրս. (Տիտ. ՟Բ. 4։)
Յընտանեսիրացն եւ յորդեսիրացն. (Փիլ. իմաստն.։)
Որպէս հարք գթածք առնեն, եւ մարք որդեսէրք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Հարք որդեսէրք. (Խոսր.։)
Դու միայն աննանդդ եւ որդեսէրդ. (Սարկ. աղ.։)
Աւետիքն յաղթահարեցան յորդեսէր սիրոյ անտի. (Եփր. ծն.։)
paternal, maternal love.
φιλοτεκνία filiorum dilectio, paternus amor. Սէր ծնողաց առ որդիս.
Ո՛վ մեծախորհրդութեանս, եւ կամ ճշմարտագոյն ասել՝ որդեսիրութեան. (Ածաբ. պասք.։)
carefully training one's children.
Որ բարւոք եւ օրինօք սնուցանէ զորդիս իւր.
Դուք էք ծնունդ եկեղեցւոյ, որդէսնոյցք, հօտաժողովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
sonship, filiation.
ὐιότης, ἠ ὐική filiatio. Որդի գոլն. վիճակ որդւոյ. որդիական իսկութիւն. գրի եւ ՈՐԴՒՈՒԹԻՒՆ. որպէս եւ Որդիոյ, իբր որդւոյ. զի Ի եւ Ւ շփոթին ի գրչաց.
Յորդիութենէն հայրութիւն իմանի, եւ անդրէն դարձեալ ի հայրութենէ որդիութիւնն։ Ամենայն հայրութիւն եւ որդւութիւն։ Զի որոշեսցէ ի մէջ որդիութեանն եւ ծառայութեանն։ Ի կոյսն միայն յարելով զորդւութեանն անուն. (Կիւրղ. գանձ.։ Դիոն. ածայ.։ Նանայ.։ Կիւրղ. ղկ.։)
Զհարազատութիւն որդիութեան նորա առաջի արկանեմք. (Խոսր.։)
Հայրենական գութ, եւ որդիութեան աղէտ։ Զորդիութեանն եւ սննդեանն հատուցանել պարտս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Զգօնացան յիմաստս որդիութեան աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զմնացեալսն յորդիութեան խրատէ սողոմոն. (Արշ.։)
Զերիցութիւն որդւութեան հրէիցն ուսանիմք ի գրոց. (Լմբ. յանառակն։)
to grow worm-eaten, rotten.
Լի՛ լինել որդամբք. Որդնեռաց լինել. որդնոտիլ
Որդնեսցին վէրք քո։ Յետ սակաւ միոյ որդնիս. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ։)
Զի մի՛ մտցէ անդ ճիճի եւ ճանճ, եւ մի՛ որդնեսցի. (Ոսկիփոր.։)
Նեխեցաւ մարմին նորա, եւ որդնեցաւ։ Խոցոտեալ որդնեցաւ ամենայն մարմին նորա. (Հ. սեպտ. ՟Ա.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
Ի հոտել դիականցն եւ յորդնել՝ ասէին. (Մամիկ.։)
cf. Որթուկ.
Տո՛ւր ինձ ոչխարիկ մի, կամ որթիկ մի. (Երզն. մտթ.։)
vines.
Որթք այգեաց. տե՛ս եւ ՈՐԹՈՑ.
Գարուն զբեր բուսոյ ցուցեալ. ըստ որում դէպ է եւ որթիս, եւ ածս որթոյ գտանել կենդանատնկեալս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 67։)
vineyard;
stalk of dried vine-cuttings;
calf-house.
Տեղի որթոց այգեաց. այգեստան. եւ Տեղի որթուց արջառոց. էգիներ եւ հորթնոց.
Պարունակ. ո՛րգոն, որթոց, կուսաստան, մարդաստան, ընկուզուտ, կթոց. (Թր. քեր. (ըստ հյ. զի ի յն. կայ լոկ, դափնոց, կուսաստան)։)
Որթոցն (ցուցանէ) զայգին, կամ զծնունդս արջառոց. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
Ցուցանէ որթոցն զծնունդս արջառոցն, կամ զփայտի որթոյ ամբարումն»։
sucking calf, young calf.
μόσχος vitulus. որ եւ ՈՐԹԻԿ. Որթ արջառոյ մատաղ. հորթուկ, հորթիկ, մոզիկ.
Տո՛ւր ինձ ոչխարիկ մի , կամ որթուկ մի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
oryza, rice.
ՈՐԻԶ կամ ՈՐԻԶՆ. ὅριζα, ὅριζον . իտ. rizo. որ եւ ԲՐԻՆՁ. բրինծ պիրինճ. (յն. լտ. օ՛րիզօն, օ՛րիզա. իտ. րի՛զօ) Ընդեղէն ցորենաչափ սպիտակ ի ջրարբի վայրս. յորմէ կազմի սովորական թան (որպէս ապուր, եւ փիլաւ ).
Ոսպն, կամ ոլոռն, որիզն, սիսեռն. (Ագաթ.։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
χωρίς seorsim ἱδίως proprie ἵδιος proprius διάφορος diversus παρηλλαγμένος distinctus, alienus. որ եւ ՈՐՈՇ. եւ իբր ռմկ. ուրիշ. (Արմատ բայիս Որոշել, որ է ըստ յն. օրի՛զօ, ի բառէս օ՛րօս, եզր, սահման, լեառն) Որոշեալ. զանազանեալ. զատուցեալ. ուրոյն. մեկուսի. այլ. յատուկ. օտար. զատ.
Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)
Բազում ինչ նովին անուամբ ասին՝ որիշ զօրութիւնս ունելով. նոյնպէս եւ թիւ նոյն, բայց պէտքն որիշ. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
Նստուցանել որիշ իսկ զինուորսն, եւ որիշ զհեծեալսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զերկբայեալս որիշ ի յայնմանէ հատանել, որ է աներկբայ. (անդ. ՟Է։)
Զիա՞րդ է մարթ ծիրանեացն (ուրոյն ի մարդոյն) որիշ իշխել։ Ո՞րպէս ապա մարթ է զատ եւ որիշ զբանին եւ զաստուծոյ տէրութիւնն ասել, եւ որոշմամբ դարձեալ զմարմնոյն զիշխանութիւն զեկուցանել. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ յառաջինսն, եւ ոչ վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել, այլ՝ զատ եւ որիշ. (Խոր. ՟Ա. 33։)
Օտար եւ որիշ զատուցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Վարք սրբոցն որիշ են ի պղծոց. (Մեկն. ծն.։)
Կենդանիք եւ բոյսք՝ զատք եւ որիշք ի տեսակս եւ յորակս. (Լծ. ածաբ.։)
Զբանական բնութիւնս մեր որիշ որդիս գոլ աստուծոյ ճշմարտեն։ Ճանապարհք ամբարշտաց որիշք են աստի։ Սիրտք ամպարշտացն որիշք են ի լուսոյ, եւ դաշնակից խաւարի. (Համամ առակ.։)
Ձայնդ ձայն յակոբայ. որ օտար էր եւ որիշ յանխրատ եւ յանհրաժեշտ բարուց։ Պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն զատ եւ որիշ յայլոց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Զի թէ վարուքն ոչ փոփոխիցէ զբարսն, չէ՛ ինչ որիշ ի գազանաց. (Գէ. ես.։)
Յուդա որիշ յայլոցն լրբացեալ մխէր զձեռն ընդ քրիստոսի. (Բրսղ. մրկ.։)
Աբիսողոմ որիշ ի կամացն աստուծոյ, եւ անհնազանդ ընդդէմ հայրենի փառացն. (Համամ առակ.։)
Որիշ ի ժողովրդենէն հրամայէ աղօթել լլկելոցն ի դիւաց. (Խոսր. պտրգ.։)
Բովանդակապէս զմարդկային կիրս ի քեզ կրեցեր՝ զատ եւ որիշ ի մեղաց. (Ճշ.։)
ՈՐԻՇ ՈՐԻՇ. ուրիշ ուրիշ, զատ զատ.
Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)
Զառ ի յայլոց առաջնոցն գրեալս որիշ որիշ զթագաւորացն՝ ի մի ժողովեաց. (Նախ. ՟ա. թագ.։)
Թէպէտեւ որիշ որիշ բարբառէին, մի հաւատք էր ամենեցուն. (Մամբր.։)
Յամէն հատման անդամոցն՝ որիշ որիշ մեռանէր սուրբն. (Հ. դեկտ. ՟Բ.։)
Առաքինութիւն մարդոյ կարծեցեալ՝ որիշ որիշ յամենայն գործոց չարութենէ. (Կանոն.։)
Որիշ որիշ գնալ ի քարոզութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Որպէս.
Ո՛րկէն. այս ինչ սպիտակ։ Շարունակ. ո՛րկէն, գիծ, մակերեւութիւն, մարմին. (Արիստ. ստորոգ.։)
Զզի՞դ բազում անգամ դնեմք փոխանակ ընդէ՞ր՝ ի. ո՛րկէն, զի՞ (յն. դի՛) ասես, զի՞ գնաս, զի՞ խօսիս. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Որկորամոլութիւն.
organ.
to push strongly, to shake, to move.
παρασαλεύω concutio, demoveo, deflecto. Ուժգին մղել. բախել. շարժլել.
Ի դժնդակաց մտղեալ, եւ խաբեալ զանհաստատ ոգիսն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
berry, small fruit.
ἁκρόδρυον bacca. Միրգ վայրի եւ դուզնաքեայ.
Զվայրենի մրգիկն առնեն զբօսանս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
smoky, sooty, fuliginous.
Մրով սեւացեալ. մրոտած, էրած մրկած. եւ այրեցածն պուտան.
Եւ ոչ մրեալ զարտեւանունսն իբրեւ զմրճոտ (կամ զմրճճոտ) պուտան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
to smoke, to blacken with soot, to soil, to dirty.
Մրել մրոտել, մրիլ մրոտիլ. ի մուր եւ ի ճենճերս թաթաւիլ. ճենճոտիլ, կեղտոտիլ, աղտոտիլ, սեւնալ.
Մի՛ մրճոտել. ((զայս մատեան), մի՛ բաց բերան եւ մերկ ընկենուլ. Սարգ. յիշատ.։)
Արդ ի ճենճերս զոհից եւ ի շարաւս աղտեղի՞ս մրճոտիցիք. (Եղիշ. ՟Գ։)
Մրճոտեալ աղտեղեալ գունով զազրութեան իբր զպաշտօնատար մեհենի։ Մաքրիմ, եւ այլ մրճոտիմ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
to blacken with smoke or soot.
Մրել մրոտել, մրիլ մրոտիլ. ի մուր եւ ի ճենճերս թաթաւիլ. ճենճոտիլ կեղտոտիլ, աղտոտիլ, սեւնալ.
Մի՛ մրճոտել. ((զայս մատեան), մի՛ բաց բերան եւ մերկ ընկենուլ. Սարգ. յիշատ.։)
Արդ ի ճենճերս զոհից եւ ի շարաւս աղտեղի՞ս մրճոտիցիք. (Եղիշ. ՟Գ։)
Մրճոտեալ աղտեղեալ գունով զազրութեան իբր զպաշտօնատար մեհենի։ Մաքրիմ, եւ այլ մրճոտիմ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.
եւ ն. μελετάω mussito, murmuro ἑπᾴδω, κωμῳδέω , ἑκτραγωδέω cano, recanto ἁποκλαίω defleo եւ այլն. Մրմունջ առնել. մռմռալ ընդ ունչս կամ իբրեւ զմունջ. յերգ առնուլ եւ հենգնել. հծծել. հեծեծել. ողբալ. մեղմաձայն հնչել. մնչել. շշնջել. եւ Քրթմնջել, տրտնջել.
Մրմնջեսցեն ի միասին, որպէս մրմնջեն ի միտս իւրեանց։ Եւ ոչ այնպէս՝ որպէս ողբան ի մովաբ. մրմնջեսցես, եւ պատկառեսցես։ Մրմնջեսցէ իբրեւ զլալիւնն յազերայ։ Այս ամենայն է՝ զոր մրմնջէին զքէն առակօք. (Ովս. ՟Է. 2։ Ես. ՟Ժ՟Զ. 7։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 32։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 44։)
Զվիշտսն աղերսիւ մրմնջօր։ Զայս զերկոսեան խորհուրդս յամենայն վիշտս յանձինս մրմնջեալ՝ ցածուսցուք զտրտմութիւնն։ Զի՞նչ քան զայն բերան ցանկալի կայցէ, որ զգիտիցէ թշնամանել, այլ զօրհնութիւնսն մրմնջել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. եւ 10։ ՟Գ. 25։)
Զայս եւ յարտաքնոցն ոմն յերգ արկեալ մրմնջէ զիւր ոսոխ. (Ոսկ. ես.։)
Այսպէս մրմնջեն (այսինքն քաջ վերծանեն) հռետորացն մանկունք. (Մագ. լ։)
Որպիսիս ձայնս մրմնջեցից վհատեցուցիչս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Առ մարդկօրէն խորհուրդսն, որ մրմնջեն մեզ, եթէ ոչ յօգուտ է հակառակ կալ ամենեւին ընդ դեւս. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.
Որ երբեմն յերգս մրմնջոցն, այժմ աստուածաբանէ. (Ոսկ. ղկ.։)
ψιθυρισμός susurratio. որպէս եւ μελέτη (յորմէ մեղեդի). declamatio եւ այլն. Մռմռումն ընդ ունչս կամ որպէս զմունջ. մրմնջելն. երգ մեղմաձայն. մեղմ ձայն երգոց. հեծութիւն, ողբոց եւ այլն. մռլտոց, քթին տակէն երգելը, թրմնջալը.
Սաղմոսք էին նոցա մրմունջք երգոց։ Սաղմոսք էին մշտնջենաւոր մրմունջք ի բերանս նոցա. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
(Լալական կանայք) ձայնիւք մրմնջոցն ի վերայ սպանելոյն ի մէջ կոծոյն բարբառէին. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
Եթէ (սատանայ զկնի) գուսանօք եւ մրմնջօք, մեք սաղմոսիւք եւ օրհնութեամբ. (Նար. խրատ.։)
Պուետէս, որ զծովական մրմունջսն ստեղծ։ Որ եւ զծովականն ստեղծանէ մրմունջս. (Եւս. քր. ՟Բ։ Մագ. լ։)
Տաղ ի տէր ներսիսէ, մրմո՛ւնջ ասա՛ (այսինքն իբրեւ զմրմունջ, կամ մեղմաձաչն). Նոր ծաղիկ այսօր բղխէ յարմատոյն յեսսեայ. (Տաղ.։)
cf. Մրջիւն.
ՄՐՋԻՄՆ ՄՐՋԻՒՆ. μύρμηξ formica. ռմկ. մրջուն. (պ. մուր, մուրջէ, մուրխանէ. յն. մի՛րմիքս. լտ. ֆօ՛րմիգա ). Միջատ փոքրիկ՝ սեաւ, արագաքայլ, գործասէր անխոնջ՝ խմբովին.
Մրջիմն, եւ աղաւնին։ Աղաւնին տերեւ ետ մրջմանն, որ ոչ խեղդէր ի ջուրն։ Եւ մրջիմն եհար զերանս որսորդին, յորմէ զերծաւ աղաւնին. (Ոսկիփոր.։)
Ե՛րթ առ մրջիւնն ո՛վ վատ։ Մրջիւն՝ որոյ ոչ գոյ զօրութիւն, եւ պատրաստէ ամարայնոյ զկերակուր իւր. (Առակ. ՟Զ. 6։ լ. 25։)
Եւ ո՛չ մրջիւն նախահոգական ոք կալցի։ Ի մրջմունս կամ ի լուս. (Փիլ.։)
Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)
Մրջեանց բազմութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
Նմանեսցո՛ւք գոնէ մրջեանն. (Վեցօր. ՟Թ։)
Բազմութիւն մրջմանց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Որպէս զմրմունջս գետնագնացս։ Ի մրջենէ առնուցումք օրինակ։ Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն. (Շիր.։)
Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)
ant, emmet, pismire.
ՄՐՋԻՄՆ ՄՐՋԻՒՆ. μύρμηξ formica. ռմկ. մրջուն. (պ. մուր, մուրջէ, մուրխանէ. յն. մի՛րմիքս. լտ. ֆօ՛րմիգա ). Միջատ փոքրիկ՝ սեաւ, արագաքայլ, գործասէր անխոնջ՝ խմբովին.
Մրջիմն, եւ աղաւնին։ Աղաւնին տերեւ ետ մրջմանն, որ ոչ խեղդէր ի ջուրն։ Եւ մրջիմն եհար զերանս որսորդին, յորմէ զերծաւ աղաւնին. (Ոսկիփոր.։)
Ե՛րթ առ մրջիւնն ո՛վ վատ։ Մրջիւն՝ որոյ ոչ գոյ զօրութիւն, եւ պատրաստէ ամարայնոյ զկերակուր իւր. (Առակ. ՟Զ. 6։ լ. 25։)
Եւ ո՛չ մրջիւն նախահոգական ոք կալցի։ Ի մրջմունս կամ ի լուս. (Փիլ.։)
Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)
Մրջեանց բազմութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
Նմանեսցո՛ւք գոնէ մրջեանն. (Վեցօր. ՟Թ։)
Բազմութիւն մրջմանց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Որպէս զմրմունջս գետնագնացս։ Ի մրջենէ առնուցումք օրինակ։ Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն. (Շիր.։)
Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)
ant-nest, ant-hole.
ՄՐՋԻՒՆՈՑ ՄՐՋՄՆՈՑ. μυρμηκία formicarum domicilium, cubile, nidus. Բոյն մրջեանց. մրջունի բուն.
Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջիւնոցին, արկանէ տարածոց, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
Նմանութեամբ՝ Կեղ ինչ, որոյ սպիքն են իբր հետք խածուածոյ մրջմանց, կամ նման բունոյ նոցա։ Ասի եւ որպէս ռմկ. մրջիբոյն. μυρμηκία formicans vel formicaria veruca, formicatio
Պիսակութեան, մրջմնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)
Զմրջիբոյնն քացախով եւ բորակաւ շփէ՛, եւ զաւելուկն մանր ի վերայ ցանէ՛. (Բժշկարան.։)
pricking like the stinging of ants, formication;
cf. Մրջիւնոց.
ՄՐՋԻՒՆՈՑ ՄՐՋՄՆՈՑ. Բոյն մրջեանց. մրջունի բուն.
Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջիւնոցին, արկանէ տարածոց, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
Նմանութեամբ՝ Կեղ ինչ, որոյ սպիքն են իբր հետք խածուածոյ մրջմանց, կամ նման բունոյ նոցա։ Ասի եւ որպէս ռմկ. մրջիբոյն.
Պիսակութեան, մրջմնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)
Զմրջիբոյնն քացախով եւ բորակաւ շփէ՛, եւ զաւելուկն մանր ի վերայ ցանէ՛. (Բժշկարան.։)
cf. Մսիմ.
Զի մի՛ մրսեալ եւ փոշիացեալ երկիր, եւ ի հեղեղաց ապականեսցի. (Ոսկիփոր.։)
to settle, to form a sediment.
Լինել իբրեւ զմրուր. սեւանալ.
Զթանձրունսն եւ զծանունսն, այսինքն զմըրեալսն եւ զպղտորեալսն անդէն թողու։ Թանձրունքն եւ ծանունքն, այսինքն մրրեալքն եւ պղտորեալքն. (Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։ եւ Վրդն. ծն.։)
Որ զծիծառունսն շրջեցուցանեն՝ մրրեալս եւ օծեալս. ընթերցի՛ր, մրեալք, այսինքն մրոտեալք, ծխոտք։
to tempest, to produce a tempest, to trouble, to ruffle, to agitate violently.
Սրտաթափս անդէն եւ անդէն մրրկեալ ընդ միմեանս պողէր պղտորէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 22։)
Իսկ (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա.)
Անհանդարտ գազանն՝ որ բնակեալ է ի նոսա, յամենայն ժամ մրրկէ եւ հարկանէ զիս. ընթերցի՛ր, մտրկէ կամ մտրակէ. յն. խթանել. խթել։
to be tempest-tost or tempest-tossed, to be driven, or whirled about, to be very agitated, rough;
մրրկէր ծուշ ընդ երկիր, curling clouds of smoke ascended to the skies.
συστρέφομαι convertor, contorqueor. իսկ մրրկել, καταιγιδώδης procellosus. Ծփիլ մրրկաւ. յուզիլ. խռովիլ. փոթորկիլ. պտոյտքիլ. ոլորտանալ.
Բարկութիւն մրրկել։ Ի մրրկեալ նեղսրտութենէ։ Իբրեւ զփոշի անուոյ ի փոթորկէ մրրկեալ. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 19։ լ. 23։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ե. 13։)
Յորոց մրրկեցան զօրութեանցն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)
Մրրկեցաւ ծովն ալեօք իւրովք. (Ոսկ. գծ.։)
Ծովածուփ եռացումն մրրկիցի. (Պիտ.։)
Մրրկեալ ալիք թշնամին ինձ յարուցանէ. (Շար.։)
Ամբարձան ի ծովու աշխարհի մրրկեալ սատանայական ալիքն. (Իգն.։)
cf. Մրուր.
Ոչ ելանէ ջուր ի վերայ երկրի, որ պարզէ զմրրութիւն նորա եւ զպղտորութիւն. վասն այնորիկ է դառն եւ աղի (ասեն՝ ծով). (Շիր.։)
Ճշմարտութեամբն ոչ դարձեալքն արբցեն զմրրուկ դառնութեան գեհենին. (Արշ. ՟Ի՟Ա։)
cf. Մրուր.
Ոչ ելանէ ջուր ի վերայ երկրի, որ պարզէ զմրրութիւն նորա եւ զպղտորութիւն. վասն այնորիկ է դառն եւ աղի (ասեն՝ ծով). (Շիր.։)
Ճշմարտութեամբն ոչ դարձեալքն արբցեն զմրրուկ դառնութեան գեհենին. (Արշ. ՟Ի՟Ա։)
to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.
πυτεύω pugilor, pugilatu certo, dimico ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo. ի բառէս Մուրց. Մուրցացի կռուիլ. բռնամարտիկ կռփամարտիկ լինել. գօտէմարտիլ. եւ Քաջապէս մենամարտիլ. մարտնչել. պատերազմել. կպուր կպուրի գալ, ծեծկուիլ, կիւլէշ բռնել, կռուիլ.
Յաղթէր ի ստադին. զի զայն եւեթ մրցէին մինչեւ ցերեքտասաներորդ ողոմպիադն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Կարծելով ընդ ահեակն մրցիլ՝ յաջն գթեցի. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Իմովս ընդ իս անդուլ մրցին. (Յիսուս որդի.։)
Ուժգնապէս մրցի ընդդէմ հակառակամարտին. (Լմբ. առակ.։)
Գայ ի վերայ քո բէլ սկայիւք մրցողօք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Մրցեալ դիմօք. ընթերցի՛ր, մրեալ դիմօք։
cf. Մրցումն.
Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն. (Պիտ.։)
Եկեսցեն առաջի ձեր ընդ մեզ ի մրցումն։ Ի մրցումն գան ի վերայ պարսպեալ աշտարակի սրբութեան. (Լմբ. առ լեւոն. եւ Լմբ. իմաստ.։)
ՄՐՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒՄՆ. ἁγών, ἇθλος , ἅθλησις, πύκτευσις certamen, pugilatus, dimicatio. Մրցիլն. մրցանք. մրցկանութիւն. ընթացք եւ պէսպէս հանդէս ասպարիզի. ճգնութիւն. մենամարտութիւն. ըմբշամարտութիւն. մարտ. մաքառումն. պայքար.
Ի ձեռն անպարտելի մրցողութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Վասն ադոնին դնելոյ, որ են մրցութեան հրահանգք։ Յայնժամ ստադին միայն մրցութիւն էր։ Փանդռնահարացն մրցութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մերկամարտիկն մրցութեամբ. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Ըմբշական մրցութեանն ոչ յաղթիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Յորժամ ճշդիւ մրցութիւնք լինիցին (բանից), դիւրաւ զյայտնութիւն ճառիցն յանդիման կացուցանեն. (Եզնիկ.։)
Ի մրցմունս գազանաց, սրոյ եւ հրոյ՝ մենամարտեալք. (Շար.։)
Աբէլ առ սակաւ ինչ կալաւ զճգնութիւն, եւ զմրցմունս համառօտս։ Խնդրէ զնա առ ի մրցումն ընդ ինքեան։ Ո՛րչափ համբերութիւն եցոյց ճգնողն մրցմամբքն. (Իսիւք.։)
combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.
ՄՐՑՈՂՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒԹԻՒՆ ՄՐՑՈՒՄՆ. ἁγών, ἇθλος , ἅθλησις, πύκτευσις certamen, pugilatus, dimicatio. Մրցիլն. մրցանք. մրցկանութիւն. ընթացք եւ պէսպէս հանդէս ասպարիզի. ճգնութիւն. մենամարտութիւն. ըմբշամարտութիւն. մարտ. մաքառումն. պայքար.
Ի ձեռն անպարտելի մրցողութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
Վասն ադոնին դնելոյ, որ են մրցութեան հրահանգք։ Յայնժամ ստադին միայն մրցութիւն էր։ Փանդռնահարացն մրցութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Մերկամարտիկն մրցութեամբ. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Ըմբշական մրցութեանն ոչ յաղթիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
Յորժամ ճշդիւ մրցութիւնք լինիցին (բանից), դիւրաւ զյայտնութիւն ճառիցն յանդիման կացուցանեն. (Եզնիկ.։)
Եկեսցեն առաջի ձեր ընդ մեզ ի մրցումն։ Ի մրցումն գան ի վերայ պարսպեալ աշտարակի սրբութեան. (Լմբ. առ լեւոն. եւ Լմբ. իմաստ.։)
Ի մէջ ըմբշական մրցմանցն մատչելով ի մարզումն. (Պիտ.։)
Ի մրցմունս գազանաց, սրոյ եւ հրոյ՝ մենամարտեալք. (Շար.։)
Աբէլ առ սակաւ ինչ կալաւ զճգնութիւն, եւ զմրցմունս համառօտս։ Խնդրէ զնա առ ի մրցումն ընդ ինքեան։ Ո՛րչափ համբերութիւն եցոյց ճգնողն մրցմամբքն. (Իսիւք.։)
to gorge, glut or cram oneself, to stuff and swill.
ՄՑՌԵԼ. Անյագ ուտել ցյափրութիւն. խճողել զորովայն ցպայթումն.
Մինչ մեք ուռուցանիցեմք զորովայնս որկորստութեամբ, շուայտանայցեմք, մցռիցեմք, (յն. լոկ, պայթիցիմք յորկորստութենէ). նոքա օրհնութեամբքն զմայլիցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)