Entries' title containing ա : 10000 results

Անճնշելի

cf. Անճնշական.

· Calfa


Անճշդութիւն, ութեան

s.

inaccuracy.

· Calfa


Անճողոպրելի, լւոյ, լեաց

adj.

inextricable.

· Calfa

NBHL (8)

ἅφευκτος, ἅφυκτος, ἁναπόδραστος. inevitabilis. Ուստի չէ՛ մարթ ճողոպրիլ. անզերծանելի. անփախչելի. անհրաժեշտ. ուր որ խալըսում չիկայ, որու ձեռքէն փախչիլ չըլլար. գաչընմազ. գուրթուլուզ եօգ.

Որոգայթ կամ տագնապ անճողոպրելի։ Սաստկութեանց մասանց անճողոպրելեաց. (Նար. ՟Ա. ՟Խ. ՟Հ՟Թ։)

Որպէս ի մէջ պատերազմի ըմբռնեալ՝ անճողոպրելի ամենայն ուստեք է տեսանել. (Ածաբ. Ժող.։)

Պաշարէ զբերդն անճողոպրելի զգուշութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 3։)

Առ ի յապացոյց անճողոպրելեաց բանիցն, յորոց ոչ զօրէր ոք զերծանել, այլ ըմբռնեալ լինէր. (Նոննոս.։) (գրեալ էր, անճողոպրեաց։)

Անճողոպրելի վիշտք զկանայսն պաշարէին. (Ոսկ. ՟ժ. կուս.։)

(Աստուած) անճողոպրելի ըստ բնութեան պատճառ է. (Արիստ. աշխ.։)

Անճողոպրելի գանձ. (Մաշտ.) իմա՛, անկողոպտելի։


Անճոռնի

adj.

gigantic, enormous, monstrous;
grotesque, extravagant, absurd, ridiculous, unseemly.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(նւոյ, նեաց) «անհեթեթ մեծու-թեամբ, խոշոր» Եզն. Կիւրղ. թգ. որից անճոո-նացեալ Վրդն. սղ։ Արդի գրականում նշանա-կում է «տգեղ, տձև», որ գրաբարում չկայ։

Հիւնք. հանճար բառից։

ԳՒՌ (dialectal) Ջղ. անճոռնի, Ախց. Երև. Շմ. ան-հօռնի, Ակն. Ասլ. Ննխ. Պլ. Ռ. Տիգ. անջօռնի «տգեղ, այլանդակ». որից անճոռնուիլ Տիգ. «խեղկատակ ձևեր առնել, խայտառակ դառ-նալ»։ Նոյն բառն է ճաւռնիկ (իմա՛ ճոոնիկ) «res grandis et excedens» (ըստ Kivola, Բառ. հայոց2, էջ 241)։

NBHL (12)

Անհեթեթ ըստ հասակի. վիթխարի, յաղթանդամ. անարի. մեծ յոյժ. ստուար. եւ ահաւոր. հանդալ. տզման. հեյպեթլի.

Անճոռնի հասակաւ, կամ անճոռնի մարդիկ։ Հսկայիցն անճոռնեաց. (Պիտ.։ Վրդն. պտմ.։)

Անճոռնիս զիշխանսն ասէ, կամ զարս պատերազմօղս. (Կիւրղ. ՟Թ՟Գ։)

Զօձ ցամաքային անճոռնի վիշապ անուանեն. (Եզնիկ.։)

(Կէտք) յաղագս անճոռնի եւ թանձր մարմնոյ. (Արծր. ՟Գ. 7։)

Անճոռնի զօրութեամբ ամբոխին. (Խոր. ՟Ա. 10։)

Անճոռնի զօրաց. (Յհ. կթ.։)

Ճողոպրելով յանճոռնեացն, եւ ի ճոռոմիցն ճակատէ. (Մագ. ՟Դ։)

Եւ անհեթեթ բանիւ. անկարգ. անշուք. օրանսըզ.

Իմաստակ անճոռնի. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)

Անճոռնի առասպելք. (Խոր. ՟Ա. 3։)

Անճոռնի ճոռոմաբանութիւն. (Մագ. ՟Ա։)


Անճոռնութիւն, ութեան

s.

monstrosity, absurdity

· Calfa


Անմախասէր

adj.

not envious, not malicious.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ սիրօղ զմախանս. աննախանձ.

Անմախասէր դիտաւորութեամբ։ Անմախասէր խրատուքն. (Պիտ.։)


Անմահ, ից

adj.

immortal.

· Calfa

NBHL (20)

ἁθάνατος. immortalis, ἁκήρατος. incorruptus. Որում ոչ տիրէ մահ. որ ոչն մեռանի. միշտ կենդանի. մշտնջենաւոր. տիրապէս ասի զԱստուծոյ, եւ զհոգւոյ, եւ լայնաբար զայլոց իրաց՝ որ են մշտատեւ, անեղծ, անանց, մնացական. էօլմէզ. պագը.

Անմահ անուն, կամ յիշատակ. (Խոր.։)

Աստուածայինն եւ անմահ եւ բոլորիցս իշխեցօղ բնութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)

Անմահ տեսակ (այս ինքն ի բնէ, որ է Աստուած). (Պիտ.։)

Անմահիւն անմահանայք. (Խոսր. պտրգ.։)

Յանմահից իմն կարգի դնէր զինքն. (Եղիշ. ՟Ա. որպէս եւ հեթանոսք ասէին)

Անմահ դիք. (ՃՃ.։)

Զբեկումն առիւծուն անմահ, այս ինքն սատանայի. (Եղիշ. դտ.։)

Կոյսք ոչ մահացու ծննդոց, այլ անմահից բաղձացեալք. (Փիլ. տեսական.։)

Լայնաբար առեալ, կամ իբր անմահական.

Արդարութիւն անմահ է. (Իմ. ՟Ա. 14։)

Կենացն անմահից։ Բարեօք անմահիւք։ (Անմահ տանջանօք. Յճխ.։)

Որդանցն անմահից։ Անմահ զօրութիւն. (Նար.։)

Անմահ չարութիւն. (Եղիշ. դտ.։)

Տունկ անմահ. (Շար.։)

Պտղովք անմահիւք. (Փիլ.)

Անմահ աշխարհս. (ՃՃ.։)

Անմահ զենումն, կամ ապականութիւն, կամ սատակումն. (Նար.։ Խոսր.։) (Ագաթ.։)

Անմահ մահուն դառնութիւն։ Մահուն անմահի։ Ի մահուանէ յանմահուանէ (այս ինքն յանմահէ). (Յհ. կթ.։ Նար.։ Վրդն. սղ.։ Իսկ Լմբ. սղ.)

Անմահ է մարդոյս կամքն ի կենցաղս. իմա՛ կամի անմահ լինել եւ յաստիս։


Անմահաբեր

adj.

that immortalizes, immortal.

· Calfa


Անմահական, ի, աց

adj.

immortal;
— ճաշակ, ambrosia.

· Calfa

NBHL (5)

Քերթողահայրն ասէ, մեռաւ անմահականն՝ տակաւին անմահ ի մեռելութեան մնալով. (Սանահն.։)

Յանմահական կեանսն. (Յճխ. ՟Բ։)

Յանմահականն վիճակ։ Փրկութեամբ անմահականաւ։ Անմահականացն վեհից, կամ ահեղից. (Նար.։)

Յանմահական բաժակէն, կամ ի յայգւոյն։ Անմահական պտղովն. (Շար.։)

Ի փափկութեան ագին դրախտին՝ յանմահական եւ յերկնային. (Յիսուս որդի.։)


Անմահաճաշակ

adj.

that does not taste death, immortal;
that has a foretaste of immortality.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ունի եւ տայ զճաշակ անմահութեան.

Անմահաճաշակ պտղոյն (ծառոյն կենաց). (Պիտ.։)


Անմահանամ, ացայ

vn.

to be immortalized.

· Calfa

NBHL (7)

Անմահ լինել. զգենուլ զանմահութիւն.

Կենաց փայտ ասեն զբարեպաշտութիւն, ի ձեռն որոյ մանաւանդ միտք անմահանան. (Փիլ. լին.։)

Գառն բաշխի, ազինք անմահանան. (Փարպ.։)

Նորոգեցան արարածք, եւ անմահացան. եւ այլն. (Շար.։)

Եւ անվնասելի մնալ.

Անդէն վաղվաղակի եւ ձեռքն անմահացան. (Եղիշ. հայր մեր.։)

Անմահացեալ գարշապարացն Մովսեսի, ոչ երկնչէր յօձէն. (Արշ.։)


Անմահարար

cf. Անմահաբեր.

· Calfa

NBHL (4)

Որ անմահ առնէ. անմահագործ. անմահացուցիչ, եւ անմահական.

Կեանք անմահարար մահկանացու բնութեանս։ Անմահարար բաժակ։ Աղբերացն անապական, որ յետ մահուն անմահարար։ Անմահարար քո մեռելութեամբ. (Շար.։)

Զանմահարար ողկոյզն հասուցեր. (Նար. կուս.։)

Անմահարար եթող արժանաւոր յիշելոց արուեստ. (Պիտ.։)


Անմահացուցանեմ, ուցի

va.

to immortalize, to eternize.

· Calfa

NBHL (5)

ἁθανατίζω. immortalem reddo. Անմահ առնել. տալ անմահանալ.

Առաքինութիւն անմահացուցանէ զհոգին. (Փիլ. լին.։)

Զպատուիրանապահսն անմահացուցանէ յիւր Աստուածութիւնն, եւ զմեղաւորսն անմահացուսցէ ի տանջանսն յաւիտենից. (Ագաթ.։)

Զբովանդակ բնութիւնս անմահացուցանել զմարդոյն. (Արշ.։)

Յիջանելն ի Յորդանան՝ անմահացոյց զջուրսն. (ՃՃ.) այս ինքն սրբեաց, եւ արար առողջարար հոգւոյ։


Անմահացուցիչ, չի, չաց

adj.

that immortalizes.

· Calfa

NBHL (2)

Որ անմահացուցանէ. անմահարար.

Անմահացուցիչ դեղ, կամ մանանայ, պատուիրան, պտուղ, բաժակ. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Գ. ՟Կ՟Ը։ Լաստ. ՟Ի՟Բ.) (Տօնակ.։)


Անմահութիւն, ութեան

s.

immortality.

· Calfa

NBHL (5)

ἁθανασία. immortalitas. Անմահ գոլ. մշտնջենաւոր կենդանութիւն, սեպհական Աստուծոյ, սեպհականեալ հոգւոց, եւ խոստացեալ մարմնոց ի յարութեան. եւ անկորուստ տեւողութիւն իրաց. եօլմէզլիք. (Տե՛ս Իմաստ. ՟Գ. 4։ ՟Դ. 1։ ՟Ը. 13. 17։ ՟Ժ՟Ե. 3։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 53. 54։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 16։)

Որ միայն ունիս զանեղութիւն եւ զանմահութիւն։ Անմահութեանց տուող Քրիստոս։ Աղբիւր կենաց եւ անմահութեան. եւ այլն. (Շար.։)

Մարմինք ի յարութեան անդ յանմահութիւն անդր փոխին. (Յճխ. ՟Բ։)

Մահ ոչ իմացեալ՝ մահ է, մահ իմացեալ՝ անմահութիւն է. (Եղիշ. ՟Բ։ Իսկ Շար.)

Երիզապինդ մեռեալն զգեցաւ զանմահութիւն. իմա՛, կենդանութիւն։


Անմայր

adj.

motherless.

· Calfa

NBHL (13)

Անմայր ծնունդ Հօր ի յերկինս։ Անսկիզբն Որդի՝ անմայր յառաջնումն. (Շար.։)

Իսկ յասել անդ՝

Ուրա՛խ լեր անմայր յառաջնումն ահա որդին գայ առ քեզ. իմա՛ անմայր յառաջնումն որդին գայ առ քեզ ո՛վ Եկեղեցի. կամ թէ եկեղեցիդ երբեմն չէիր մայր զաւակաց այնպէս՝ որպէս այժմդ ես. ըստ (Եսայ. ՟Ժ՟Դ. 1։)

Ո՞ պատմեսցէ զազգատոհմ անհօրն (ըստ մարմնոյ), եւ անմօր (ըստ Աստուածութեան)։

Որ ըստ էութեանն անմայր, եւ ըստ տնտեսութեան անհայր. (Գանձ.։)

Որպէս գոյացեալ յերկրի առանց մօր, զոր օրինակ եղեն Ադամ եւ Եւայ այլեւայլ օրինակաւ.

Որ զանմայրն զայն յղացաւ (զԵւայ). (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Որպէս այն՝ որոյ չյիշատակին ի գիրս հայրն եւ մայրն. այն է Մելքիսեդեկ. անասըզ.

Անհայր՝ անմայր, չհամարեալ յազգս. (Եբր. ՟Է. 3։)

ասի նմանութեամբ՝ ԿՈյս անուանեալ թիւն եօթներորդ, որպէս եւ մին. եւս եւ իմաստութիւնն հոգեւոր որպէս ուսումն առանց վարդապետի, եւ բոյս ինքնածին առանց մշակելոյ.

Է սա (եօթներեակն), որ ի թիւսն կոյս է, անմայրն բնութիւն։ Պիւթագորեանքն մշտնջենաւորակուսին եւ անմօրն միակի նմանեցուցանեն զեօթներեակն։ Ինքնուսումնակի մայր՝ անմայր իմաստութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ լին։)

Շուշան (հովտաց) անմայր. (Ճ. ՟Ա. ի պետր. պօղ.։)

ἁμήτωρ. matris expers, sine matre natus. Ոյր չիք մայր. որպէս ծնեալն ի հօրէ ըստ Աստուածութեան նախայաւիտեան Բանն.


Անմասն

adj.

without share or portion, that does not participate;
bereft, destitute;
— լինել, to be destitute, to be bereft;
— առնել, to deprive.

· Calfa

NBHL (14)

(հանդերձ խնդրով). ἅμειρος, ἁμέτοχος. expers, carens, non particeps. Ոչ մասնակից. անկցորդ. անբաժ. հեռի. առանց. ազատ. անընդունակ. զրկեալ. լագասըզ. մահրում.

Մասունս մարմնեղէնս անմասինն դնէր. (Դիոն. ածայ.։)

ἁμερής. partium expers. Որ ոչն ունի մասունս բաղադրիչս. պարզ ամենեւին. անմասնիկ. անբաժանելի ի մասունս. (հոգին, եւ կէտն, եւ վայրկեանն, եւ այլն). պէօլիւն մեզ.

Անմասն է՝ ըստ որում սեռ է։ Անմարմինք անմասունք են. (Անյաղթ պորփ.։)

Նշանն (կէտն) է անմասն ինչ. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)

Պարզ եւ անմասն եւ անշարադիր է. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Ե։)

Անմասն րոպէ. (Երզն. մտթ.։)

Մի՛ ոք ամենեւին լիցի անմասն ի մեծամեծար ուրախութենէս մերմէ. (Իմ. ՟Բ. 9։)

Անկցորդ եւ անմասն է ի չարութենէ. (Փիլ. լին.։)

Անմասն ի դժնդակութենէ, կամ ի պատշաճագունէն։ Անմասն յայսպիսի շքեղ տեսլենէ, կամ ի հրահանգից կրթութենէ. (Պիտ.։)

Հրէայքն անմասն արարին զինքեանս ի Բանէն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)

Ի պարսաւանաց ոչ ամենեւին անմասն. (Պրպմ. լ.։)

Անմասն յամենուստ բարեկարգութեանց։ Ի ժամ վարձուն անմասն ելանեմ։ Միայն դու անմասն ստութեան խաւարի. (Նար. ՟Կ՟Ա. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)

Յամենայն զգայական կենաց անմասք են վարուք. (Նիւս. երգ.։)


Անմատոյց

adj.

inaccessible, unapproachable.

· Calfa

NBHL (13)

Բնակեալ ի լոյս անմատոյց. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 15։)

Անմատոյց ամուրք, կամ աշտարակ, բարձրութիւն. (Եղիշ. ՟Գ։ Լաստ.։)

Պատուարր անմատոյց ընդդիմողացն հինից։ Ի մուտս անմատոյցս։ Անմատոյց գեղեցկութիւն։ Զանմատոյց հուրն կիզանող. (Նար.։)

Անսկզբնական զօրութիւնն անմատոյց յումեքէ. (Ագաթ.։)

Ի կեանս յանպատումս եւ յանմատոյցս. (Անյաղթ բարձր.։)

Կամ յոր չէ օրէն մատչել, կամ զոր չէ օրէն մատուցանել.

(Սաւուղ) համարձակեցաւ յանմատոյց խորհուրդն մտաբերել, որ չէր օրէն նմա մատուցանել. (Սեբեր. ՟Զ։)

Եւ ոչ մատուցեալ. չնուիրեալ.

Զանմատոյցն (գինի) չխառնել. (Կանոն.։)

Եւ անշաղախ. անխառն.

Պղինձն անզգայ եւ անմատոյց է ի պղծութիւն. (Եղիշ. յես.։)

Անմատչելի. անհպելի. անմերձենալի. ἁπρόσιτος, ἅδυτος. inaccessus.

Յանմատուցից մթից դժոխոց. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 13.) (ա՛յլ յն. ἁδύνατος անհնարին։)


Անմատչելի, լւոյ, լեաց

cf. Անմատոյց.

· Calfa

NBHL (4)

Անմատչելի ամրութիւն, ամրոց, զօրութիւն. (Խոր. ՟Գ. 35։ Յհ. կթ.։) (Լմբ. սղ.։)

Անմատչելի հեռաւոր։ Անմատչելեաց հպաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ղ՟Թ։)

Եւ ըստ ՟Բ. նշ. կամ չմատչելի. խորշելի.

Յանմատչելի չարեացն զերծայ. (Լմբ. սղ.։)


Անմարդ

adj.

uninhabited;
uninhabitable, desert, unfrequented, lonely.

· Calfa

NBHL (9)

ἁνάνθρωπος. inhumanus. իբր Անմարդի, տմարդի. ոչ գրելի ի համար մարդկան. վատատոհմիկ, եւ անագորոյն.

Անմարդ տեղիք. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Զերկիրն անմարդ առնել ի մարդկանէ. (Լմբ. ովս.։)

ἁοίκητος. inabitabilis, ἁπάνθρωπος, hominum frequentia carens, ἕρημος, desertus, desolatus. Ուր ոչ գոյ մարդ. թափուր ի մարդոյ. անբնակ. ամայի. աւերակ. վիրան. խարապ.

Գաւառք յանմարդ յամայի դարձան, կամ անմարդ եղեն. (Լաստ. ՟Ժ։)

Ամենայն աշխարհն անմարդ է. (Ուռհ. ստեպ։)

Մնաց պարարտ երկիրն իսրայելի անմարդ. (Լծ. նար.։)

Անմարդք ի ստոյգ մարդկանէ. (Փարպ.։)

Որ սատանայի երկրպագէ, ո՛չ մարդ, այլ անմարդ արժան է կոչել. (Աթան. ՟Ը։)


Անմարդաբնակ

cf. Անմարդ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. անմարդ. ըստ ՟Ա նշ.

Անմարդաբնակ տեղիք կամ վայրք. (Վրք. հց. ՟Ը։ Ի գիրս խոսր.։ Ուռհ.։ Ոսկիփոր.։)


Անմարդագոյն

adj.

more or very inhuman, — fierce, — unkind.

· Calfa

NBHL (3)

Եղաք քան զմիմեանս անմարդագոյնք. (Առ որս. ՟Ը։)

Այս վաճառ անմարդագոյն գոլ թուի ինձ քան զյուդային. (Լաստ. ՟Ժ։)

ἁνανθρωπότερος. inhumanior. Առաւել անմարդի. յոյժ տմարդի. անմարդասէր. անագորոյն.


Անմարդանամ, ացայ

vn.

to be deserted, to be dispeopled.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ԱՆՄԱՐԴԻՄ. Դատարկանալ ի մարդոյ. անմարդ՝ անշէն անբնակ լինել.

Գաւառք անմարդացան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Անմարդացեալ էր ի բնակչաց աշխարհն ամենայն. (Յհ. կթ.)


Անմարդացուցանեմ, ուցի

va.

to depopulate, to dispeople, to desolate.

· Calfa

NBHL (2)

Անմարդ առնել. անմարդաբնակ եւ անշէն կացուցանել.

Սրով եւ գերութեամբ անմարդացոյց զգաւառն։ Անմարդացուցանել խոստանայր զաշխարհն ամենայն. (Ասող. ՟Գ. 14. եւ 19։)


Անմարդի

adj.

inhuman;
unkind, uncivil, brutal;
desert, uninhabited;
— կացուցանել, յ— դնել, to unman, to divest of humanity;
to depopulate.

· Calfa

NBHL (13)

cf. ԱՆՄԱՐԴ ըստ ՟Ա նշ. այսինքն Անմարդաբնակ.

Անմարդի զերուսաղէմ հրէից կացուցանել. յն. գերեզմանատեղի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 4. 14։)

Ուր ոչ գոյ մարդ յանապատ յանմարդի. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 26։)

Անմարդի զբոլորն ցանկալի թողուլ բնակութիւնս. (Պիտ.։)

Անմարդի եւ թափուր յամենայն բնակչաց իւրոց կացուցանէին. (Բուզ. ՟Դ. 54։)

Եւ ըստ ՟Բ. նշ. այսինքն Տմարդի. օտար ի մարդկութենէ եւ ի մարդասիրութենէ.

Ծանուցանել զանմարդի բարս. (Խոր. ՟Ա. 20։)

Կամ դատաւոր անմարդի, կամ դահիճ անհրաժարելի. (Ածաբ. մկրտ.։)

Եթէ յաչաղես զփրկութիւն ողորմելոցն, անմարդի ես. (Փիլ. յովն.։)

Ոչ իբրեւ զանմարդիս հատանէին զվճիռ մահուն. (Անան. ի յովնան.։)

Զիա՞րդ ասացից անձին իմում մարդ՝ գրեալս ընդ անմարդիս. (Նար. ՟Ի՟Ա։)

Եւս եւ Անարի. կնամարդի. ἅνανδρος. effeminatus.

Քանզի անմարդիքն են, վաղվաղակի մատնի քաղաքն ի պարտութիւն. (Ոսկ. ես. ՟Գ.) ըստ ա՛յլ յն. αὕτανδρος. իւրովք արամբք. իբր անօգնական յայլոց ի մարդկանէ. որ հայի ի ՟Ա նշ։


Անմարդութիւն, ութեան

s.

depopulation;
inhumanity, barbarity;
incivility, brutality.

· Calfa

NBHL (12)

Կամ որպէս Մարդատեցութիւն. μισανθρωπία. odium humanum.

Ո՛վ իմոյ թշուառութեանս եւ անմարդասիրութեանս. (լմբ. պտրգ։)

Պատասխանի առնէ բազում անմարդութեամբ. (ՃՃ.։)

Անմարդ կամ անմարդի գոլն. իբր Անմարդասիրութիւն. տմարդութիւն. անգթութիւն. ἁνανθρωπία, τὸ ἁνάνθρωπον. inhumanitas, immanitas.

Անմարդութիւնն ինչ զիրսն կարծիցես. (Ոսկ. ես.։)

Յաղագս առ այրն անմարդութեանդ։ Լինել անմարդութեան խստապարանոց սպասաւոր. (Դիոն. թղթ. ՟Ը։)

Զանմարդութիւնն իբրեւ զազատութիւն ողջունեմք։ Ո՛րքան չար է անմարդութիւնն, եւ ո՛րքան բարի գութք. (Ածաբ. աղքատասիր.։)

Ի գազանաբարոյ անմարդասիրութենէ դատաւորին. (ՃՃ. եւ այլն։)

Դառնութիւն, եւ անմարդութիւն. (Նիւս. կուս.։)

Անմարդութիւն եւ ամայութիւն քաղաքաց. (Փիլ. տեսական.։)

Հանգեաւ երկիրն ի շաբաթս զամենայն աւուրս անմարդութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)

Ամայութիւն. դատարկութիւն. ἑρημία. desolatio.


Անմարթ

adj.

impossible;
very difficult;
indecent, unseemly;
— է, it is not fit;
it is impossible.

· Calfa

NBHL (6)

Անմարթ է առն հրէի հպել կամ մերձենալ առ այլազգի. (Գծ. ՟Ժ. 28։ Մի՛ երեւեսցի քեզ ասացեալս անմարթ. Պրպմ. ձ։)

Անմարթ թուի. (Շ. յկ. ՟Ծ։)

Անմարթ էր զսրբութիւնսն՝ շանց առաջի արկանել։ (Լմբ. ատ.։)

ՅԱՆՄԱՐԹ Յանպատեհս. տարադէպ. անխորհրդաբար.

Գիտասցեն զասացեալս, որք յանմարթ առ ի յանել խորխորատ կործանեցան. (Կլիմաք.։)

եւ դիմազ. ἁθέιτον nefas Անպատեհ. եւ Անհնարին. չէ՛ օրէն. չէ մարթ. ճայիզսիզ. գապիլսիզ.


Անմարմին, մնոց

adj.

incorporeal, immaterial.

· Calfa

NBHL (21)

ἁσώματος, ἅσωμος. incorporeus, ἅσαρκος, carnis expers. Որ չունի զմարմին, զմիս, եւ զնիւթ. հոգեղէն. աննիւթ. իմանալի. թէնսիզ, պիլա ճէսէտ.

Անմարմնոյ աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)

Որ անմարմին բնութեամբ աստուածութեան քո տէր. (Շար.։)

Անմարմինն մարմնանայ, բանն թանձրանայ. (Ածաբ. ծն.։)

Հրեշտակք, եւ դեւք, եւ ոգիք մարդկան՝ անմարմինք են։ Որ ինչ անմարմին է, նա պարզ բնութիւն է. (Եզնիկ.։)

Անմարթ է կապեցելոյ ի մարմին՝ զանմարմնոյ բնութեան զչափ իմանալ. (Լմբ. սղ.։)

Որ անմարմին է, անմարմնովն (պիտի սրբել). (Կոչ. ՟Գ։)

Վա՛շ անմարմինքդ գրեթէ ի մարմնի. (Ածաբ. մակաբ.։)

Անմարմինք ի մարմնի ցուցան։ Անմարմին պարունակօղ բանի. (Շար.։)

Զզէնս անմարմինս զգեցցուք եւ մեք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)

Ուսունաբար Անմարմին ասին՝ զոր ինչ լինի վերացուցանել մտօք ի նիւթոյ.

Սեռք անմարմինք են՝ ընդհանուր գոլով։ Յայտ է թէ անմարմին են (ընդհանուրք ամենայն). ուստի յայտ եղեւ, թէ՝ եւ բաղազանութիւնքն անմարմինք են. (Անձ. պորփ։)

Եւ են անմարմինք՝ թիւք։ Զձեւս եւ նոքա անմարմինք խոստովանին գոլ։ Գիծ անմարմին գոլով եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Բ։)

ԱՆՄԱՐՄԻՆ, մինք. գ. Հրեշտակք.

Դասք անմարմնոց։ Որ ըստ անմարմնոց ի մարմնի. (Շար.։)

Յանմարմնոցն հպեցուցանել պարս. (Խոր. հռիփս.։)

Ի վեր համբարձեալ յանմարմնոցն ուրախակցութիւն. (Պիտ.։)

Պարտ իսկ է արդեօք անմարմնոյն՝ եւ սպասաւորութիւնն այնպէս լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)

իբր Առանց մարմնոյ. անմարմնապէս.

Սատանայ վիշապ կերպարանի անմարմին, եւ մարմնապէս. (Լմբ. սղ.։)

Ոմանք անմարմին զգալուստն քրիստոսի համարին. (ՃՃ.։)


Անմարմնաւոր

cf. Անմարմին.

· Calfa

NBHL (1)

Զգիտութիւն անմարմնաւորացն իմանալ. (Ոսկ. ես.։)


Անմարմնական, ի, աց

cf. Անմարմին.

· Calfa

NBHL (7)

ἁσώματος. incorporeus, incorporalis. Անմարմին, եւ անմարմնոց պատշաճեալ. աննիւթական. հոգեղէն.

Զանմարմնական գոյացութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։)

Անմարմնական վարք. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)

Անմարմնական զօրք, դասք, պարք. եւ այլն. (Շար.։ Լմբ.։)

Անմարմինք ի յաւէտ անմարմնականացն. (Շ. հրեշտ.։)

Յանմարմնականացն մտօք սլացեալ ելանեն ի բնութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ընդ զորս անմարմնականացն. (Շար.։)


Անմարմնութիւն, ութեան

s.

incorporality.

· Calfa

NBHL (8)

Անբաժանութիւնն ի վեր է քան զամենայն անմարմնութիւն։ Միութիւն կոչէ զէութեանցն նոցա պարզութիւնս եւ անմարմնութիւնս եւ աննիւթութիւնս. (Մաքս. ի դիոն.։)

Երկակն եւ եռակ աճեցեալ (են քան) զըստ միոյն անմարմնութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)

Առաքինութիւնն ի մարմնի անմարմնութիւն գործէ. (Տօնակ.։)

Ընծայեցէ՛ք կոյսք զանմարմնութիւնն (իբր մեռելութիւն մարմնոյ). (Ածաբ. կիպր.։)

Ոչ Փոխելով զմարմինն յանմարմնութիւն։ Անդ յանմարմնութեան, աստ ի մարմնաւորութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։ եւ Սարկ. հանգ.։ եւս եւ Շ. թղթ.։) (Լմբ. սղ.։)

Իբր Նրբութիւն, անօսրութիւն.

Զանմարմնութիւն ձայնին ի ձեռն նիւթական գործեաց երեւեցուցանել. (Երզն. փեր։)

ἁσωματότης. incorporeitas, ἁσαρκία. carnis expers esse, macies. Անմարմինն գոլ. աննիւթականութիւն. հոգեղինութիւն.


Անմարս

adj.

undigested.

· Calfa


Անմարսութիւն, ութեան

s.

indigestion.

· Calfa


Անմարտ

adj.

impregnable, invincible

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆՄԱՐՏ ԱՆՄԱՐՏԱԿԱՆ. ἅμαχος. inexpugnabilis. Ուր չկայցէ մարտ. ճէնկսիզ. եւ որում չկարէ մարտն ստնանել. անմարտնչելի. անյաղթելի. անպարտելի. գարշը գօնմազ, ալթ օլմազ.

Անհակառակ եւ անմարտ բերելով ըստ բնութեան. (Եղիշ. դտ.։)

Անմարտ եւ անարգել է։ Տեսանե՞ս զանմարտ զօրութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։)

Այս է զօրութիւն մեծ, եւ կարողութիւն անմարտական. (Ոսկ. ես.։)


Անմարտնչելի, լւոյ, լեաց

cf. Անմարտ.

· Calfa

NBHL (4)

Տեսե՞ր զսիրոյն գերազանցութիւն, զիարդ անմարտնչելի առնէ զմինն եւ բազմապատիկ։ Տեսե՞ր զանմարտնչելի զօրութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32. 37։)

Զամենայն պահպանել անմատնչելիս եւ անպատերազմելիս. (Դիոն. ածայ. ՟Ը։)

Անմարտնչելի ամուր, կամ պարիսպ. ահան, կամ ակատ, կամ թշնամի. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ ՟Ի՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։)

ԱՆՄԱՐՏՆՉԵԼԻ որ եւ ԱՆՄԱՐՏ. ἅμαχος, ἁκαταγώνιστος. inexpugnabilis, insuperabilis. Անյաղթելի. անկռուելի. անվանելի. անառիկ.


Անմաքուր

adj.

impure, filthy, indecent, obscene, vile.

· Calfa

NBHL (12)

ἁκάθαρτος, ἁκαθάρτης. immundus, impurus. Ոչ մաքուր. անսուրբ՝ ըստ օրինաց կամ ըստ վարուց. աղտեղի. պիղծ. փիծ. աղտոտ. նափաք. մուրտար.

Ոչ մտանէր անմաքուր ոչ անդր յամենայն իրս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 19։)

Լի է գարշելի եւ անմաքուր պոռնկութեամբ. (Յայտ. ՟Ժ՟Է. 4։)

Գիտասցէ զինքն, զի փիծ է, եւ անմաքուր։ Յանմաքուր վայրս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Կեանս անմաքուրս ունին։ Յանմաքրոցն տակաւին։ Արեամբ անմաքրով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ Ածաբ. ծն.։ ՃՃ.։)

Խորհրդոց անմաքրից. (Խոսր.։)

Անմաքուր ձեռօք։ Յանմաքուր շաղախմանէ. (Պետ.։)

Անմաքուր էր ի բնական ի լուսափայլ մաքրութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անմաքուրդ յընտրելով։ Բաժակ անմաքուր։ Ի կուսութեան անմաքուր։ Իբր զանմաքուրս ի սրբութենէ։ Ի զարմէ անմաքրի։ Անմաքրից եւ պարտաւորաց։ Ձիոյ կամ քառոտնեաց անմաքրից. (Նար.։)

Չեւ սրբեալ ի նշանաց դիւահարութեան. չեւ զերծեալ իսպառ ի լլկանաց այսոյն պղծոյ. այսահար.

Մի ոք յապաշխարողաց եւ յանմաքրից. (Պտրգ.։)

Արտաքս հանեն զկնի նոցա զանմաքուրսն, այսինքն որք յանմաքուր այսոցն չարչարին. (Խոսր. պտրգ.։)


Անմաքրական, ի, աց

cf. Անմաքուր.

· Calfa

NBHL (4)

cf. անմաքուր.

Բանականս անմաքրական. (Նար. ՟Ի՟Բ։)

Եւ ըզբնութիւն մտացն ունին անմաքրական. (Շ. իմ. եղ.)

Անմաքրական ստեւովն ծածկեալ ըստ տխրագոյն զգեստու նախահօրն. (Շար.։)


Անմաքրապէս

adv.

impurely, indecently.

· Calfa

NBHL (2)

անմաքուր գոլով. անսրբութեամբ. պղծութեամբ.

Անմաքրապէս պատուել, կամ մերձենալ ի սրբութիւն, կամ համբառնալ զձեռս, կամ ի բաց մերկանալ զօծութիւն. (ՃՃ.։ Շար.։ Նար. ՟Է. եւ ՟Ղ՟Գ։)


Անմաքրասէր

adj.

that does not love purity, uncleanly, filthy, indecent.

· Calfa

NBHL (2)

Սիրօղ զանմաքրութիւն. ոչ սիրօղ զմաքրութիւն.

Ըստ ձերում անմաքրասէր օրինացդ. (Խոր. ՟Գ. 64։)


Անմաքրութիւն, ութեան

s.

impurity, uncleanness, filthiness, indecency.

· Calfa

NBHL (4)

ἁκαθαρσία. immundities, impritas. Անսրբութիւն. պղծութիւն. աղտեղութիւն. աղտոտութիւն. աղտ. նափաքլըգ. մուրտարլըգ.

Զսրբութիւնն մատնել յանմաքրութիւն. (Յճխ. ՟Ը։)

Անմաքրութեամբ ի նուէրսն. (Պիտ.։)

Են եւ այլ անմաքրութիւնք սրտի. (Խոսր.։)


Անմեծար

adj.

vile, abject, degraded.

· Calfa

NBHL (4)

ἅδοξος. inglorius. Ոչ մեծարեալ, անպատիւ. անարգ. անփառ.

Որ անմեծարն է ի մեծութեանն, յաղքատութեանն ո՞րչափ եւս. (Սիր. ՟Ժ. 34։)

Արդարեւ անմեծար մեծարեալ պատիւ հպարտութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

Անմեծար հայր ամենայնիւ, եթէ ոչ զբանն ունիցի ինքեան զօրութիւն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Անմեծարգի

adj.

who desires not honour or preferment.

· Calfa

NBHL (2)

Անմեծարգի կամեցաւ զանձն պահել յաշխարհի. (Երզն. մտթ.։)

Ոչ մեծարգի. նուաստ. անշուք. անփառունակ. որպէս յն. անպատուասէր. ἁφιλότιμος.


Անմեծարգութիւն, ութեան

s.

want of ambition, indifference to honour.

· Calfa

NBHL (2)

ἁφιλοτιμία (անպատուասիրութիւն), τὸ ἁκόμπαστον, a fastu et ostentatione alienum esse. Չկամելն զմեծարանս եւ զյարգ. խորշումն ի փառաց եւ ի պատուոյ. նուաստութիւն. անփառութիւն.

Տե՛ս զանմեծարութիւնն, եւ զանպարծութիւն։ Զի անպարծութիւն եւ անմեծարգութիւն ուսուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 25։ ՟Բ. 2։ եւ Շ։ եւ Երզն. մտթ.։)


Անմեծարութիւն, ութեան

s.

want of respect;
— հիւրոց, inhospitality.

· Calfa

NBHL (2)

Չմեծարելն, չպատուելն զհիւրս. ըստ յն. օտարատեցութիւն. եւ ըստ լտ. անհիւրընկալութիւն. μισοξενία. inhospitalitas.

Օտարացն ատելութիւն, եւ հիւրոցն անմեծարութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)


Անմեկին

adj.

not clear, indistinct, not evident, not explicit, not plain;
indivisible.

· Calfa

NBHL (3)

Ո՛չ մեկին. Չմեկնեալ. իբր Անբաժան. անանջատ. եւ Անբացայայտ.

Սա ոչ նուազ աստուածութեամբն, եւ անմեկին տնօրինեալ բնութեամբ. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Եւ ոչ իսկ անմեկին ապաբանութիւն առնել ձեզ առ երկայնութիւն ասացելոցս. (Ոսկ. ծն.։)


Անմեկնելի, լւոյ, լեաց

adj.

inseparable, indivisible;
inexplicable, inexpressible.

· Calfa

NBHL (11)

ἁχώριστος, ἁδιάστατος, ἁπαράλλακτος. non disjunctus, inseparabilis, immutabilis. Անբաժանելի. անանջատ. ոչ հեռի. եւ Անփոփոխ.

Անմեկնելի ի հօրէ. (Շար.։ Աթ. ՟Է։)

Ի հօրէ անպակաս եւ անմեկնելի է զօրութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

Անմեկնելի ի միմեանց. (Բրս. հց.։)

Անմեկնելւոյ եւ անբաւ կենաց. (Մաքս. ի դիոն.։)

Անմեկնելի սիրով. (Շար.։)

Անմեկնելի՛ լեր ի նոցանէ. (Լմբ. ստիպ.։)

Կալայց զիս անմեկնելի ի բաւականին յուսոյ. (Պիտ.։)

Եւ Անթարգմանելի՛ անպատմելի. ըստ յն. նաեւ Անբերելի.

Անմեկնելի տանջանացն համբերել։ Այս քան զայն ծածուկ էր, եւ անմեկնելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39. 45։)

Մարտքն եւ թշնամանքն անմեկնելի այն էին, որ ասաց, եդից թշնամութիւն ի մէջ քո եւ այլն. (Համամ առակ.։)


Անմեղ, աց

adj.

impeccable;
innocent;
harmless, silly;
— կացուցանել, to acquit.

· Calfa

NBHL (18)

ἁναμάρτητος. peccati expers. Անբաժ եւ ազատ ի մեղաց, արդար. մեղք չունեցող. կիւնահսըզ. տե՛ս (Օր. ՟Ի՟Դ. 19։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 4։ Յոբ. ՟Լ՟Զ. 6։)

Մատաղ մանկտովք անմեղօք. (Ագաթ.։)

Անմեղօք եւ մեղաւորօք. (Եզնիկ.։)

Անմեղաց պահապան. (Անձ. բարձր։)

Անմեղք ի մեղաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Մաքրոցն, անմեղիցն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)

Եղիցիս դու անմեղ յընկերէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ի բաց տարեալ տրոհէր զսուրն յարանցն անմեղաց. (Յհ. կթ.։)

Եւ Անչար. աննենգ. պարզ սրտիւ. ἅκακος. expers malitiae. տե՛ս (Առակ. ՟Ա. 4։ ՟Ժ՟Գ. 15։)

Յղեր առ անմեղ մարդիկ, խաբէր եւ պատրէր. (Եղիշ. ՟Դ։)

Նենգաւորութեամբ վաճառել անմեղ գնողաց. (Շ. ընդհանր.։)

ԱՆՄԵՂ, ԱՆՄԵՂՍ. անմեղութեամբ, առանց յանցանաց. յանպարտս. եւ պարզմտութեամբ.

Ոչ կարացաք անմեղ գնալ. (Լմբ. սղ. ՟Ի՟Դ։)

Սա մեռանի անմեղ. (Վրք. հց. ՟Ը։)

Եւայ անմեղ ետ զպատասխանին (ցօձն). ասէ. վասն միոյ առաք մեք պատուէր հրամանի. զի մի՛ կերիցուք, եւ մի՛ մեռցուք. (Եփր. ծն.։)

Անմեղս ընթանայ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Ասի եւ ՅԱՆՄԵՂՈՒՑ ռմկ. այսինքն Անմեղ գոլով։ (Ոսկիփոր.։)

Եւ Անպարտ. անարատ. անվնաս. ἁθῷος, ἁναίτιος. nnocens, insons. սուչսուզ. տե՛ս (Երեմ. ՟Բ. 34. 35։ ՟Ժ՟Թ. 4։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 53։ Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 5։)


Անմեղաբար

adv.

innocently.

· Calfa

NBHL (2)

Պարզ սրտիւ. միամտութեամբ.

Անմեղաբար ոչ գիտելով ասէր զայն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Անմեղս

cf. Անմեղաբար.

· Calfa


Անմեղադիր

adj.

that excuses, pardons;
— առնել, to excuse, to pardon;
— զանձն, to excuse one's self, to justify himself.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Անմեղադրելի. (ՃՃ.։) Կամ ԱՆՄԵՂԱԴԻՐ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. առաւել ռմկ. իբր ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ։


Definitions containing the research ա : 5914 results

Պտղիմ, եցայ

vn.

to germoliate;
*to imbibe.

· Calfa

NBHL (2)

Պտղաբերիլ. կամ պտկիլ եւ քաղիլ որպէս պտուղ.

Անտի (ի բեթղեհէմէ) պտղեալ հացն կենաց կերակուր աշխարհիս։ Ի վերստին արբամանէ սուրբ եւ պատուական տրեան քո՝ ինձ եւ որդւոց իմոց պտուղ օրհնութեան պտղեսցի. (Ճ. ՟Գ.։)


Պտոյտք, ուտից

s.

eddy, whirlpool, vortex;
— հողմոց, whirlwind, hurricane, squall, storm;
— գլխոյ, vertigo, giddiness, dizzines, swimming in the head;
— առնուլ, to turn or whirl round and round, to eddy.

· Calfa


Պտուտեմ, եցի

va.

cf. Պտուտիմ.

· Calfa

NBHL (10)

Մի՛ դիւտշունչ հողմոյ զձեզ պտուտեալ՝ տոչորիցէ կորստեան կիզմամբն. (Յհ. կթ.։)

Պտուտէր շփոթէր զընդ երկնաւս ի մարտս վկայիցն. (Խոր. հռիփս.։)

Զխումբն պտուտեալ ի փախուստ դարձուցանէր. (Խոր. ՟Գ. 37։)

Ազդ հարաւոյ փոթորկեալ պտուտեալ տիրեցին ամենայն երկրի. (Յհ. կթ.։)

Աշխարհս սովորաբար պտուտեալ ունի զմարդիկ յորձանօք մեղաց. (Շ. բարձր.։)

Անկաւ ի ծովն, եւ եղեւ թնդիւն մեծ, եւ պտուտեցաւ ջուրն. (Ճ. ՟Ա.։)

Առժամայն ի պտուտելն սպիտակափառ երեւակայեալ (ալիք ծովու)՝ ի քթթելն ական ոչ ժամանէ. (Մագ. խ.։)

Ծուխն պտուտեալ ի յօդն. (Մեկն. ղեւտ.։)

Պտուտի ցորեան ի մաղն՝ վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)

ՊՏՈՒՏԵՄ ՊՏՈՒՏԻՄ. περιάγω, -ομαι circumago, -or εἰλίσσω, -ομαι circumsolvo, -or. որ եւ ՊՏՈՒՏԿԵԼ. Պտոյտս տալ առնել. եւ պտոյտս առնուլ. շրջաբերել, իլ. փոթորկել. աղմկել, իլ. պտըտցնել, պտըտիլ.


Պտուտիկ

cf. Պտոյտք.

· Calfa

NBHL (2)

Պտոյտք. յորձանք.

Ահագնութիւնք ... տիեզերապատ պտուտկացն պիսիդոնի (այսինքն ծովու). (Նար. խչ.։)


Պտուտկեմ, եցի

va. vn.

cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.

· Calfa

NBHL (5)

Հողմ ինչ էպտուտկեալ պատեալ զմիմեամբք. (Սարկ. շարժ.։)

Իբրու զեռանդ պտուտկէին՝ շրջան առեալ շուրջ քաղաքին. (Շ. եդես.։)

Ոչ հնար էր յիշխանացդ պաղատան՝ մանաւանդ յայդմանէ՝ որ զբոլորն պտուտկէ չարսի։ Զպտուտկեալ չարն շիջուցանել. (Մագ. ՟Ի՟Է. եւ ՟Ի՟Թ։)

Որ ի մերումս բնութեան պտուտկի ազգի ազգի վրիպականութիւն. (Նար. ՟Ղ։)

Ոմանք յառաջ քան զփորձն՝ միայն ի սպառնալեացն սարսէին. ոմանք մերձ եղեալ ի չարիսն՝ պտուտկեցին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Պտռեմ, եցի

va.

to excavate, to hollow or dig out;
to seek for, to investigate.

· Calfa

NBHL (2)

(Արմատն է պտիռ. յորմէ աղբապտիռ). Բրել եւ պեղել զերկիր իբր յուզելով եւ որոնելով. ուստի եւ ռմկ. փնտռել.

Բրէին պտռէին, եւ բազում որթս արմատտքի խլէին. (Ճ. ՟Ա.։)


Պտսգեմ, եցի

vn.

cf. Պտսկեմ.

· Calfa

NBHL (4)

ՊՏՍԳԵՄ ՊՏՍԿԵՄ. Խայտալով ոստոստել մատաղ անասնոց, եւ գրկընկալ տղայոց. վեր վեր ընկնիլ.

Բազում անգամ յանասնոցն զամուլսն ի սանձահարելն՝ պտսգեն մոլեգնաբար մատաղական խրոխտութեամբն. (Գեննանդ.։)

Մագլցէր զերեսս դատաւորին, որպէս եւ սովորութիւն է տղայոց՝ այսպիսի անակնածութեամբ պտըսկել։ Մինչեւ ի ստնդիայ տղայսն՝ որք ի գիրկս մարցն պտըսկէին, ասելով թերակատար եւ թոթովախօս լեզուով. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Է.։ եւ Հ. փետր. ՟Դ.։)

Սուրբքն՝ յերկայնամտելն աստծոյ՝ քնքշան, տղայաբար պտսկեն. (Վրդն. սղ.։)


Պրիոն, է

s.

saw-fish.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. յորմէ եւ յոքն. պրիոնէ. πρίον, -οναι serra, -rae. որ եւ ՊՐԻՍՏԷ. Սղոց, որպէս սղոցաձուկ.


Պրծեմ, եցի

va.

to save, to deliver, to rescue.

· Calfa

NBHL (3)

Զերծուցանել.

Անդ պրթեալ ոմն ապրեցուցանէր մանուկ մի փոքրիկ՝ տրդատ անուն։ Երկուս մանկունս յորդւոցն պարթեւին պրծեալ ապրեցուցանէ ոնմ ի ձեռն դայեկաց։ (Ագաթ.։)

Ի նաւահանգիստն խաղաղութեան պրծեալ ապրեցո։ Նար. (՟Ձ՟Բ։)


Պրկեմ, եցի

va.

to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.

· Calfa

NBHL (17)

Պրկեցին զնա փոկովք. (Գծ. ՟Ի՟Բ. 25։)

Զգլուխն նիկանովրայ աջով ձեռամբ հանդերձ ... բերին պրկեցին յանդիպման երուսաղէմի. (՟Ա. Մակ. 47։)

Պրկեցին զնոսա մի մի ի չորս ցիցս. (Ագաթ.։)

Ինքն զխաչէն պրկեալ կախեալ խաչացաւ. (Բուզ. ՟Դ. 6։)

Վասն փայտիդ օրհնութեան կենաց, յորում պրկեցար աստուածդ անըմբռնելի։ (Նար. ղ։)

Սուրբն ատոմ պրկեալ ի փայտին՝ քաջալերէր զընկերսն. (Ասող. ՟Բ. 2։)

Ցուցանել՝ թէ ուր մահն պրկեալ. (Ոսկ. ՟Բ. 2։)

Առանց կապանաց՝ աներկիւղ խորհրդով որ ոչ յողդողդի, պրկեալ էր առ աստուած ռաղօթս եւ ի խնդրուածս։ Ի կոճեղ մտանէին եւ պրկեալ լինէին զծակովքն յերկոսին ոտսն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 7 եւ 1։)

Ի լերինն՝ յորժամ մատեաւ կռուել ընդ նմա, եհար զգետնի, եւ պրկեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)

ՊՐԿԵԼ. Ձգտել, ուժգին ջգտմամբ պարզել. քաշքշելով երկնցնել.

Նկրտելով ի վեր ելանէր (խոյա ի սաբեկայ ծառն), եւ պրկելով ոտիցն՝ զօրինակ խաչին նշանակէր. (Կիւրղ. ծն.։)

Ջղուտն ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի. մինչ զի ի ձեռն պրկելոյ՝ թանձրացեալն ի գոլոշեաց մասն անօրսանալ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Բ։)

Զերկինս ձգեաց իբրեւ խորան, եւ պրկաց զնոսա իբրեւ զփեղկս. (Ճ. ՟Գ.։)

Ոչ յայլմէ ումեքէ ի բաց ձգեցեալք առ ի պրկիլ եւ ձգտիլ։ Զօդն ձեւացոյց եւ պրկեաց սաստկութեամբ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ի ՎԵՐ ՊՐԿԵԼ ԶՅՕՆՍ. որպէս Բարձրայօն գտանիլ. մեծամտել. պռստել.

Յորժամ զոք ամբարտաւանեալ տեսանիցես, զվիզն բարձրացուցանելով, եւ զյօնսն ի վեր պրկելով. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)

τείνω, προτείνω, ἑκτείνω, διατείνω , ἁνασπάω tendo, extendo, divarico, constringo, suspendo. Պիրկ կացուցանել. ձգտելով կաշկանդել. ձիգ քաշել եւ կապել, կախել, բեւեռել. քաշել՝ կապկպէլ.


Պրկոց, աց

s.

instrument of torture, rack.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ Պրկանոց. Գործի պրկելոյ. մեքենայ կամ փայտ՝ յորոյ վերայ պրկին յանցաւորք առ ի տանջել. եւս եւ պրկումն. պրկանք.

Եւ այնպէս կայր, ցմեծ ժամս յանհնարին պրկոցսն. (Եղիշ. ՟Ը. կամ ըստ Ճ. պրկանոցսն։)

Ոչ եւս կարէր բանալ զբերանն՝ յանհնարին պրկոցոցն գելարանին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ի յակոբ նախահայրն իջեալ (աստուած) եւ գիրկս արկեալ, հակառակէր ընդ նմա՝ որպէս պրկոց անցանելով. (Նար. երգ.։)


Պրկումն, ման

s.

stretching, tension.

· Calfa

NBHL (6)

Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)

Որ խիստ էր քան զամենայն ցաւս՝ պրկումն յօդից անդամոցն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։)

Պրկումն եւ ձգտումն սաստիկ ի վերայ անկանէր. (Պտմ. աղեքս.։)

ՊՐԿՈՒՄՆ. Պարզուած օդոյ՝ տարածմամբ եւ ձգտմամբ.

Ի հրացանութենէ փայլական հրոյ հասեալ յօդս՝ յինքն ամփոփէ զբնութիւն օդոյն եւ զխոնաւութիւն ջրոյ. եւ այնպէս պրկմամբ օդոյն թանձրանայ՝ մածեալ եռացմամբ հրոյն, եւ կարծրացեալ քարանայ. (Իգն.։)

Որպէս ի գոյացութիւն շրջագոյաթութեան (վերին երկնի), զոր կոզեմք երկին ... եւ ի ներքոյ պրկմանն արգելեալ սաստկութիւն հողմոց. (Շիր.։)


Պրտուեղէն, ղինի, նաց

adj. s.

made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.

· Calfa

NBHL (13)

Առ մայրն տապանակ պրտուեայ. (Ել. ՟Բ. 3։)

Պրտուեայ տապան. (Շ. այբուբ.։ եւ Վանակ. հց.։)

Պրտուեղէն տապանակ. (Տօնակ.։)

Արար պրտուեայ խուզ ի վերայ նորա։ Պրտուեղէն էր ունկողին իւր ի վերայ գետնոյ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է.։)

Արարին նմա խուղ պրտուեղէն։ Ելից զպրտուեղէն խուղ նորա. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Դ։)

Մի՛ գրեսցեն ի մագաղաթ, այլ ի թուղթս պրտուեղէնս. (Վրք. հց. ձ։)

ՊՐՏՈՒԵԱՅ կամ եան. եւ ՊՐՏՈՒԵՂԷՆ. գ. Պարիխ. փսիաթ. խըսիր. հասըր.

Զգեցեալ էր պրտուէս։ Զգեցեալ էր զպրտուեանսն (ա՛յլ ձ. զպրտեանսն). (Վրք. հց. ձ։)

Ածեալ պրտուեղէնս՝ կալան զբերան ջրհորին. (Վրք. ոսկ.։)

Զանարժանս կրօնաւոր ի վերայ պրտուեղինի հանգուցէ՛ք. որպէս եւ վայելէ սուրբ ձեւոյս. (Ժող. հռոմկլ.։)

Գտին զմիայնակեացն ի վերայ պրտուեղինին նստեալ, զի լայր։ Մի՛ հանել յանձնէ զպրտուեղէնն. (Վրք. հց. ձ.։)

Ոմանք մերկք, ոմանք պրտուեղինօք առանց թեզանաց. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)

ՊՐՏՈՒԵԱՅ, տուէի, էք, էից կամ տուեայք, եայց. եւ ՊՐՏՈՒԵՂԷՆ. πάπυρος, παπυρώδης papyraceus. Գրի եւ ՊՐՏՈՒԵԱՆ. Որ ինչ է ի պրտուոյ հիւսեալ կամ շինեալ.


Ջեռլի, լիք, լեաց

adj.

heating, warming oneself.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ջեռնու, կամ ջեռեալն է. տաքցօղ.

Եւ զբանս եւս ջեռլեացն ասէ հեգնելով, եթէ վաչ ինձ, զի ջեռայ. (Ոսկ. ես.։ 1)


Ջեռումն, ման

s.

heating, burning, inflammation.

· Calfa

NBHL (2)

Վասն այսորիկ համբոյր տուեալ է, զի իբրեւ ջեռումն լիցի սիրոյն, եւ զգութն բորբոքեսցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ 1)

ἑμπύρευμα ardor, fervor, fomes. Ջեռնուլն. վառումն.


Ջերին

adj.

warm, hot;
serene, calm, mild.

· Calfa

NBHL (8)

Ի ջերին տեղիս ի ձմեռոց երթալոյ։ Ի ջերին տեղիս գնալոյ. (Եզնիկ.։)

Ի ջերին յայս կենցաղս եկեսցէ երբեմն եւ ձմեռան գործ. (Մաշկ.։) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։

Ջերին. ա. εὕδιος serenus, tranquillus. որպէս ջեր՝ ըստ ՟բ. նշ. այսինքն պարզ. բարեխառն. հանդարտ.

Խնդէ անքոյթ եւ ջերին եւ խաղաղուտ կայան հաստատութեան հոգւոյ։ Զխաղաղականն եւ զջերինն եւ զանքութացեալն սիրէ. (Փիլ. իմաստն.։)

Զբնութիւն օդոցն փոխէ ի ջերինս, եւ անգուստ ի վիշտս ամպրոպաց. (Պիտ.։)

Մրրիկ ասէ զայն, որ յետ պարզոյ եւ ջերին ժամանակի յանկարծակի երեւալ ի խստութենէ ամպոց եւ ի սաստկութենէ հողմոց։ Նաեւ ի պարզ եւ ի ջերին ժամանակի բազում ամպրոպք յառնեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)

Ի նաւահանգիստս ջերինս եւ յանձմեռունս. (Բրս. հայեաց.։ 1)

θερμός calidus. Ջեր, ջերմ. ջերմին. տաք.


Ջերմ, ոյ

adj. fig. s.

warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.

· Calfa

NBHL (18)

Հաց ջերմ։ Ոչ ցուրտ ես, եւ ոչ ջերմ։ Ի ջերմն խշտեաց, եւ այլն։

Եւ քո ջերմ պատմուճան հանդարտեալ կայ ի վերայ երկրի. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 17։)

Ջերմ գութ։ Ջերմ գթով։ Ջերմն փափագն։ Ջերմ ախտակիցն եւ ցաւակիցն մեղաւորաց (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Պրոկղ.։ Խոսր.։ Ոսկ.։)

Մինչդեռ ջերմ ոգիքն ի ծոցոյն չեւ էին թափեալ. (Ագաթ.։)

Մինչդեռ ընդ ջերմ կաթամբ մօրն իցէ. (Կիւրղ. ել.։)

Ջերմ արտասուս։ Արտասուքջերմն ջերմն. (Ժմ.։ Բրսղ. մրկ.։)

Հակառակք, որպէս ջուր՝ հրոյ, ցուրտ գոլով եւ գէջ՝ ջերմոյն եւ չորին. եւ երկիր՝ օդոյ, ցուրտ գոլով եւ չոր՝ ջերմոյն եւ գէջին. (Նիւս. բն.։)

Որք սրամտութեամբ ջերմ են, եւ շարժին. (Կլիմաք.։)

Ի տապ խորշակի ջերմոցն արեգակնակէզ լինելով։ Խստագոյնս պահէին ի ջերմոջ աշխարհին. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։)

Ա՛յլ ժամանակ է ձմերանոյ, եւ ա՛յլ ջերմոյ. եւ ոչ ոք տեսանիցէ զնշանս ձմերանոյ, եւ ջերմի ակն ունիցի. (Մեկն. ղկ.։)

Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմ, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)

Թէպէտեւ բազում չարահոտութեամբ լի իցէ, սակայն իւրոց ջերմոցն եւ ոչ այնպէս պարտ է զնա ի ձեռաց թողուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)

Եւ որպէս ջերմ կերակուր. ջերմիկ.

Եթէ առնես ջերմ, անհոմոքսեա՛ զայն. (Վրք. հց. ձ։)

Ոչ ի ջերմ ժամանակ, այլ մինչդեռ ալէկոծն ծովածուփիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)

θερμός calidus ζεστός, ζέων, -ον fervidus, fervens, ardens. Ջեռեալ. ջերեալ. ջերմին. եռացեալ. իրօք կամ նմանութեամբ. տաք, տաքուկ, թարմ. (լծ. արաբ. ճէրմ. պ. կէրմ. յն. թէրմօս ). ... եբր. խամ. (յորմէ համամ ).

Եւ որպէս սերտ եւ ընտանի մերձաւոր. προσήκων propinquus.

ՋԵՐՄ. ա. ըստ ՟բ. նշ. Ջեր բառի, այսինքն բարեխառն եւ հանդարտ. εὑδία serenitas.


Ջերմիկ

s.

warm victuals.

· Calfa

NBHL (2)

Ջերմ ինչ եփեալ. որ եւ յն. ձայնիւ թերմոն ասի. իսկ թերմօս կամ թերմիա, ազգ է ոլեռան.

Արասցուք սակաւ ջերմիկ։ Ե՛կ զի ուտիցես զջերմիկս ընդ եղբարցս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)


Ջերմին

adj.

rather warm, hot;
fiery.

· Calfa

NBHL (8)

Սպիտակ պղպեղ եւ սեաւ՝ երկոքին ջերմինք են, այլ ըստ առաւելութեան եւ նուազութեան. (Սահմ. ՟Ժ։)

Ի ջերմինսն սոսկ զնա գիտէ ... միայն ջեմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն. (Մագ. ՟Հ՟Ը։)

Թչենի՝ բնութիւն ունի ժահահոտ եւ ջերմին։ Ջերմին է բոյսն զոպայի. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

Հուր՝ ջերմին եւ չորին. (օդ ջերմին է եւ գիջին. Լծ. ածաբ.։)

զմանկունս ջերմինս եւ խստապարանոցս աղճատել մի խնայեսցես. (Կլիմաք.։)

Ջերմին ապաշխարութիւն։ Ջերմին արտասուս. (ՃՃ.։)

Բարկութիւն եւ ցանկութիւն ջերմինք են եւ հրայինք. (Բրսղ. մրկ.։)

θερμός calidus. Ջերմային. ջերմական. ջերմ. հրային բնութեամբ. տաք, տաքուկ, եւ կրակոտ.


Ջերմուկք, մունք, մկաց

cf. Ջերմաջուրք;
երթալ ի ջերմուկս, to go to a watering-place, to go to the baths.

· Calfa


Ջերոտ

adj.

lukewarm, temperate.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՋԵՐԻՆ, եւ ՋԵՐ. ըստ կրկին նշ. տաքուկ, եւ բարեխառն.

Երկն հասին աւուրք ջերոտ հարաւակողմն գարուն գրանցն բանալոյ։ Դրունք գարնայնոյ բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)


Ջերոց, աց

s.

winter quarters;
hot house.

· Calfa

NBHL (2)

տեղի ջերոյ. Ջերոտ վայր. ձմերոց բարեխառն.

Վասն ստածման ոչխարաց ... ի ժամու իւրեանց հովոցք արա, եւ ջերոցք. (Վստկ.։)


Ջինջ

adj.

pure, clean, clear, polished, bright.

· Calfa

NBHL (6)

Սու՛ր սու՛ր ... սրեա՛ց, ջի՛նջ լեր. յն. լե՛ր ի շողիւն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 10։)

Ջինջ պահեսցէ զզէն իւր յամենայն ժամ. (Մծբ. ՟Ղ։)

Իբրեւ հայելի ջինջ։ Տպաւորեալ ի ջինջ հայելւոջ։ Զապակի եւ զհայելի ջինջ եւ յստակ. (Առ որս. ՟Բ։ Անան. ի պետր. Ի գիրս խոսր.։)

Ըստ հայելւոյ օրինակի մաքուր պահելով զսիրտս, եւ ջինջ ի ժանգոյ մեղաց. (Շ. թղթ.։)

Զուտ երկնագոյն ջինջ։ Ի պարզ ժամանակի՝ յորժամ ջինջ երկին լինիցի։ Զերկինս սուրբ ասեմք, յորժամ ջինջ լինի յամպոց. (Ագաթ.։ Շիր.։ Ի գիրս խոսր.։)

ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.


Ջլուտ

adj.

furnished with nerves, sinewy, nervous.

· Calfa

NBHL (3)

Լի եղեալ գոլորշովք ջղուտն՝ ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի։ Բոլորակագոյնք են զկոկորդիւն մասունքն, եւ յոլով է ի սոսա ջղուտն։ Որ զխելսն շուրջ ունի ջլուտ միզնն։ Սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս.։)

Զխելապատակն, եւ զջլուտ պարուտակսն։ Մկունք ջլուտք (ի մարմնի). (Պիտ.։ Վրդն. սղ.։)

ՋԼՈՒՏ կամ ՋՂՈՒՏ. νευρώδης, -δές nerveus, nervosus եւ partes nerveae. Ջլային, ներդաւոր, աճառուտ (մասն մարմնոյ). ուստի եւ ՋՂՈՒՏ ՄԱՐՄԻՆ՝ χόνδρος cartilago. այն է աճառն եւ նեարդն.


Ջղջ

adj.

humid, damp, muddy.

· Calfa

NBHL (3)

ՋՂՋ կամ ՋԸՂՋ. (լծ. թ. շըղ ). Գիճին. տղմուտ.

Որոնէ ջղջ ինչ տեղի. (ա՛յլ ձ.)

Տեղի ինչ տիղմն. (Եպիփ. բարոյ.։)


Ջնեմ, եցի

va.

to heat, to cudgel, to cane, to whip.

· Calfa

NBHL (4)

(ի ջին բառէ). Գանել. հարկանել գաւազանաւ. տանջել.

Զդաստիրակն (անխրատ մանկան՝ դիոգինէս) ջնեալ պատուհասէր. (Պիտ.։)

Սմանք ջնէին, եւ ոմանք հարկանէին. վասն զի էչ էր, եւ առիւծ կեղծաւորէր. (Ոսկիփոր.։)

Ջնեալ եւ կշտամբեալ անիծիւք ի լեզուէ իւրմէ. (Նար. կ.։)


Ջնջիչ

s.

effacer;
expiator.

· Calfa

NBHL (4)

Որջնջէ. ջնջօղ. քաւիչ.

Ապաշխարութիւն՝ անօրէնութեան ջնջնչ. (Մաշկ.։)

Եւ մարմինն՝ ունելով յինքեան զանչարչարելի բանն՝ ջնջիչ տկարութե մերոյ (կամ իւրոյ). (Շ. թղթ. յԱթանասէ։)

Ո՞է ջնջիչ անօրէնութեանց, եթէ ոչ բարձիչ. (Սանահն.։)


Ջոլորեմ, եցի

va.

to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.

· Calfa

NBHL (3)

Բոլորել. համախմբել որպէս զջոլիր. կր. ոլորիլ ընդ միմեանս, կամ պատիլ խաշանց զմիմեամբք ի մակազիլն.

Զբնաւ իսկ զաշխարհի սքողաստիկոս ի մի վայր ջոլորեսցես։ (Զմանկունս ձգ) իբրեւ զգառնամոլսն զամենեսեան ջոլորեալ կացուցին առաջի թագաւորին. (Ճ. ՟Ե. եւ ՟Բ.)

Յորժամ առ միմեանս ջոլորիսցիմք, յորժամ կարեկից եւ վշտակից միմեանց գտանիիմք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)


Ջոլորիք

cf. Ջոլիր.

· Calfa

NBHL (1)

Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)


Ջոլորք

cf. Ջոլիր.

· Calfa

NBHL (1)

Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)


*Ջոկեմ, եցի

va.

to distinguish, to separate, to detach.

· Calfa

NBHL (4)

(առաւել ռմկ) Զատուցանել իբր յառանձին ջոկ. որոշել. զատանել. ընտրել. զատել՝ մէկ դի դնել.

Ետ ջոկել զեպիսկոպոսի մարմինն եւ զաբեղայիցն յայլազգեացն. (Յայսմաւ.։)

Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)

Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)


Ջոշիր

s.

opopanax.

· Calfa

NBHL (2)

Ոպոպանիկոս, ջոշիր (կամ ջոխիր). (Գաղիան.։)

ՋՈՇԻՐ կամ ՋՈԽԻՐ. ὁποπάναξ opopanicum, succus cinnamomi. Հիւթ եւ հոյզն կինամոնի, կամ խոտոյ պէնքուս կոչեցելոյ.


Ջուրուռթէք, էից

s.

hydromancy, prediction by water.

· Calfa

NBHL (2)

Ի բժշկաց առողջանալ անխիղճ են. այլ ոչ դիւթաց եւ կախարդաց ի ջուրուռթէից, կամ յայլ իրաց. (Կանոն.։)

ὐδρομαντία ex aqua praedictio futurorum. Ուռուտք ջրով. յուռութս առնելն ի ջուր. դիւթելն ջրով.


Ջուրուռթոյց, թուցի

s.

hydromancian.

· Calfa

NBHL (2)

Մի իսխեսցեն երթալ եւ հարցանել ի դիւթս կամ ի կախարդս, ի ջուրուռթոյցսն, ի գարընկէցսն, եւ յայլ հմայս. (Կանոն.։)

ὐδρομαντής ex aqua pradicens futura. Դիւթք եւ կախարդք՝ որ առնեն յուռութս եւ հմայս ջրով.


Ստուգեմ, եցի

va.

to certify, to verify, to assure, to affirm, to aver, to prove;
to examine thoroughly, to inform oneself of the truth of, to enquire, to ascertain;
to trace etymologies.

· Calfa

NBHL (4)

Ստուգեցին ի միտս իւրեանց։ Ստուգեաց ի նոցանէ զժամանակ աստեղն երեւելոյ։ Զանձնէ ստուգեցից.եւ այլն։

Ստուգեաց ճշմարտիւ։ Ստուգեալ հաստատեաց ի վերջին հրեշտակէն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)

Հաւատով ստուգի յոյս։ Վարդապետութեամբն ստուգեաց զճշմարիտ հաւատս յամենասուրբ երրորդութիւնն. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Գ։)

ἁκριβόω diligenter exploro, compertum habeo γινώσκω cognosco ἁφοράω intueor. Զստոյգն գտանել կամ ուսանել քննութեամբ. հետաքննել. ճշմարտել. հաւաստի առնել եւ լինել. տեղեկանալ.


Ստուգութիւն, ութեան

s.

certainty, verity, assurance, verification.

· Calfa

NBHL (8)

Սուտ չեն մեր սպասաւորքն, մեր մեզէն իսկ հասեալ է ի վերայ ստուգութեան սոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)

Պատմէ ստուգութիւնն աստուծոյ. (Իսիւք.։)

Զի յիշեսցեն նոքա զստուգութիւնն, որ խնդրեաց ի նոցանէ զվրէժն։ Ստուգութիւնն աստուծոյ պահանջել գիտէ, եւ ողորմութիւն նորա կեցուցանել ճանաչէ։ Ստուգութեամբ իւրով ետ՝ որպէս եւ ուխշեաց. ողորմութեամբ իւրով գթացաւ՝ որպէս եւ կամեցաւ. (Եփր. ղեւտ. եւ Եփր. համաբ.։)

Սկիզբն ամենայն ստուգութեան (յն. իմաստասիրութեան). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)

ՍՏՈՒԳՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. Ստուգիւ. ստուգապէս.

Ասաց զամենայն իրսն ստուգութեամբ։ Ստուգութեամբ ինչ գրել տեառն իմում ոչ ունիմ։ Ստուգութեամբ ասեմ ի քրիստոս, եւ ոչ ստեմ.եւ այլն։

Ստուգութեամբ տեղեկանալ, կամ գիտել, գրել եւ ցուցանել, ըստ կարգի դել. (Շար.։ Իսիւք.։ Եղիշ. ՟Է։ Իգն.։ 1)

ἁλήθεια veritas եւ այլն. Ստոյգն. ճշմարտութիւն. հաւաստիք. եւ Ճշմարտախօսութիւն. արդարութիւն. հաւատարմութիւն.


Ստրկութիւն, ութեան

s.

slavery, bondage, yoke, servitude, subjection.

· Calfa

NBHL (5)

Մատնեաց զմեզ ի ստրկութիւն ամենայն թագաւորաց։ Փոխանակ ազատութեանն մատնեցաւ ի ստրկութիւն։ Ահաւասիկ կայ աղախին քո ի ստրկութիւն լուանալոյ զոտս ծառայից տեառն իմոյ. (Բարուք. ՟Բ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 11։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 41։)

Եկն գնեաց զմեզ արեամբն իւրով ի ստրկութենէ ծառայութեան։ Զչարաչարն մեղաց զստրկութիւնն թօթափեալ՝ արժանի լիցի երանելի ծառայութեան տեառն մերոյ։ Ելանել ի հայրենի երկրէն, եւ անկեալ ի ստրկութիւն օտարութեան. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Ա։ Եղիշ. ՟Ե։)

Նմանութեամբ ասի.

Ստրկութիւն սովոյ. (Եփր. թագ.։)

δουλεία servitus. Վիճակ ստրկաց. ստրուկն գոլ. ծառայութիւն. աղախնութիւն. գերութիւն.


Ստրոբողոն

cf. Սոճի.

· Calfa

NBHL (2)

Ո՛չ սարդ, ո՛չ ստրոբողոն, ոչ կաղնի. (Եփր. երաշտ.։)

Բառ յն. στόβιλος pinus. Սոճի. որ եւ ՎԱՅՐԻ ՓՍՏՂԵՆԻ. չամ.


Ստրոփեմ

va.

to spin round.

· Calfa

NBHL (2)

ՍՏՐՈՓԵԼ. Տրոփելով շարժել. կամ շարժել որպէս ստռոբիլոս.

Երկի՛ր պագ, զի ստրոփիցէ զքեզ. (Եօթնագր.։)


Ստրջումն, ման

s.

repentance, regret, concern, sorrow, grief, remorse, compunction.

· Calfa

NBHL (3)

cf. Ստրջանք.

Ստրջումն մեծ եղեւ եւ հիացումն ամենայն իսրայէլացւոցն. (Լմբ. զքր.։)

Զի այս հիացութիւն եւ ստրջումն ձմեռն մի՛ եկեսցէ ի վերայ ձեր. (Եփր. համաբ.։)


Սրբիկ

cf. Սպրկիկ.

· Calfa

NBHL (2)

Սուրբ. մաքուր. սպրկիկ. կոկիկ, աղէկուկ.

Եգիտ զնկանակն ի վերայ սեղանոյն, այլ ոչ այնպէս կազմիկ սրբիկ որպէս զերէկն ջինջ. (Վրք. հց. ձ։)


Սրբկեր

adj.

abstaining from meats.

· Calfa

NBHL (2)

Կերօղ զսուրբ անասունս եւ զիրս եւեթ. սրբապահ. չորակեր.

Չէր, որպէս այժմու ոմանք, որ յոյժ սրբկեր են՝ նոր փարիսեցիք, որ զմժղուկն քամեն, եւ զուղտն կլանեն. (Զքր. ծործոր.։)


Սրբուհի, հւոյ, հեաց

adj. s.

f. holy;
saint;
Holy Virgin.

· Calfa

NBHL (5)

Իբրեւ լուաւ զայն սրբուհի կինն, տրտմեցաւ յոյժ։ Յորժամ լուաւ զայս սրբուհին այն, զարհուրեցաւ. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Սրբուհի կինն զարմացոյց զդուքսն։ Անկիզելի մնացին մարմինք սրբուհեացն. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Թ.։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ժ՟Ա.։)

Սրբուհի մարիամ։ Սրբուհի անարատ։ Աղաչանօք սրբուհոյ անարատ մօր քոյ եւ կուսի. (Շար.։)

Հարսն սրբուհի՝ հօրն քրիստոսի։ Ո՜վ ո՛րքան մեծ է ի քեզդ աւարտեալ խորհուրդ սրբուհի. (Նար. կուս.։)

ἀγία sancta. Սուրբ կին կամ օրիորդ. եւ ἀγιοτάτη, παναγία sanctissima. Ամենասուրբ կոյս.


Սրեղջիւր

adj.

sharp-horned.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր եղջիւրն է սուր կամ սրածայր.

Լինի ի հնդիկս երէ յամոյրանման սրեղջիւր, որ սպանանէ զառիւծ. (Խոր. աշխարհ.։)


Սրեմ, եցի

va. fig.

to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.

· Calfa

NBHL (12)

Սրեսցէ զհատու բարկութիւնն ի սուսեր։ Սո՛ւր սո՛ւր, սրեա՛ց եւ զայրացի՛ր։ Սուր սրեալ։ Նետք քո սրեալ են։ Սրել զեղջիւրս։ Ոյք սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս սուսեր։ Սրեցին զլեզուս իւրեանց որպէս զօձի։ Սրեալ առաւել քան զսուր երկսայրի։ Սրեցից իբրեւ զփայլակն զսուսեր իմ.եւ այլն։

Երկաթ զերկաթ սրէ։ Սրէր եւ զըտէր զզէն իւր։ Զայս եղջիւր յեսանեալ սրեցեր։ Զանձինս ձեր սրէիք ի սուսերս հոգւոյն. (Ոսկ. եբր.։ Ճ. ՟Գ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)

Սրելն (եղջերաց) աստ՝ տկարագոյնսն առնելն է. քանզի որ ինչ սրի, անօսրանայ. (Նախ. զքր.։)

Զանասնոցն զբնական արագութիւնն գրգռեալ սրեսցեն խնամովք դարմանոյ։ Իբր սրեալք առ ի զօրութիւն. (Փիլ. լիւս.։)

Քսութիւն, որ զամենեսեանն ի սպանութիւն սրել շրջի. (Անյաղթ հց. իմ.։)

Առանց բարկութեան խօսեսցի, զոր եւ սրել հարկաւոր էր։ Սրէին զսրտմտութիւնս իւրեանց ի վերայ նորա։ Ի հասարակաց թշնամւոյն սրեալք նախատէին զյոր. (Իսիւք.։)

Զամենայն զփոյթ եւ զյօժարութիւն հակառակ եկեղեցւոյ խաշանցն սրէր. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)

Վասն այսորիկ սրեցան վասն իմ դեւքն, եւ իբրեւ զբոց բորբոքեցան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Մախանօք չարութեան նախանձուն սրեալ էր հրէիցն սպանանել զնա. (Լմբ. պտրգ.։)

Զարս կուառացն սրեցին՝ դարանս գործել ի ցանկս այգեացն. (Զենոբ.։)

ἁκωνέω, ὁξύνω acuo, exacuo, acutum reddo. Սո՛ւր կամ սայրասուր առնել զգործի երկաթի, որպէս եւ զատամունս եւ զեղջիւրս, առ քաջ հատանելոյ. յեսանել.

ՍՐԵԼ՝ նմանութեամբ. παροξύνω, καταθήγω exacerbo, irrito, instigo. Գրգռել. վառել. սաստկացուցանել. սադրել. կր. կատաղիլ. մոլիլ.


Սրնգեմ, եցի

vn.

to play the flute;
to hiss, to whistle;
to bray.

· Calfa

NBHL (6)

ՍՐՆԳԵԼ կամ ՍՐՆԿԵԼ. Հանել. զձայն սրնգի. եւ Շռնչել. շառաչել.

Փողէր, եւ ի փողսն սրնգէր, իսկ լեզուովն ճռուողէր. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)

Ի շողալոյ սուսերացն, եւ սրնգելոյ աղեղանցն լարելոյ. (Արծր. ՟Գ. 4։)

Կամ Զռնչել. հանել զձայն իշոյ եւ ջորւոյ. (ըստ յն. ընդոստնուլ, կիցս արձակել)

Արդարեւ իշացուլք իսկ են ոմանք ի մարդկանէ. սրնգեն, եւ կցացեն։ Իբրեւ զջորիս անճահս սրնգեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6. եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)

Իբրեւ զուղտս վազվազեն, եւ իբրեւ զջորիս սրնկեն. (Բրսղ. մրկ.։)


Սրոց, ի

cf. Յեսան.

· Calfa


Սրուկ

adj. s.

rather sharp;
flageolet.

· Calfa

NBHL (2)

Սո՛ւր յոյժ կամ փոքր մի.

Այս զիւն (տառ) է սրուկ եւ նուրբ. (Գրչ. արիստակ.։ 1)


Սրունք, նից

s.

leg, shank.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՐՈՒՆՔ եւ ՍՐՈՒՆԳՆ կամ ՍՐՈՒՆԿՆ. cf. ՍՐՈՒՆ


Սրունկն

adj.

good-eared, sharp-eared.

· Calfa

NBHL (8)

Սո՛ւր ունկամբ. հետաքնին ունկնդիր.

Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)

Ի ծունկս եւ ի սրունս։ Ի սրունից մինչեւ ցերանս։ Սրունք նորա սիւնք մարմարեայք։ Բա՛ց զսրունս քո, ա՛նց ընդ գետ։ Սրունքն երկաթիք։ Հաստատեցան բարձք նորա եւ սրունք.եւ այլն։

Յաղագս սրուանցն եպիպտիդոսի։ Կապեցաւ զսրուանցն։ Խորտակեցին զսրունս նորա. (Նոննոս.։)

Զվահանն հանդէպ լանջացն ոչ առնուցու, այլ համարի դնել ի վերայ սրանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)

Ի բաց կտրեաց զսրունս նորա. (Խոր. ՟Բ. 31։)

Սրուն, կամ սրունկ. (Գաղիան.) որպէս յն. գնի՛մի, կամ անդիգնի՛միօն. տե՛ս եւ ԽՈՏՈՒՑ։ 1

ՍՐՈՒՆՔ եւ ՍՐՈՒՆԳՆ կամ ՍՐՈՒՆԿՆ. κνήμη tibia, crus, sura σφόδρον, -ρα malleolus pedis. (լծ. հյ. Կրուկ. կրունկն. լտ. սո՛ւրա, գռո՛ւս ). Որպէս թէ սրինգ. Սրնգաձեւ ոսկր ոլոգաց հանդերձ մսովն. մասն բարձից ոտից ի ծնգաց ցգարշապարս կամ ցկոճն. ճիվ.