Entries' title containing ա : 10000 results

Անկատարութիւն, ութեան

s.

cf. Անկատարելութիւն.

· Calfa

NBHL (8)

Յանկատարելութենէ հաղորդ լինել կատարողական հանճարոյ։ Կերակուր կատարելագործ է կերակրողացն՝ զանկատարելութիւն նոցա եւ զկարօտութիւն լնուլ. (Դիոն.։)

Ի կատարելութենէ ելանել յանկատարելութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)

ԱՆԿԱՏԱՐԵԼՈՒԹԻՒՆ ԱՆԿԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆ. ἁτέλεια, τὸ ἁτελές. imperfectio. Պակասութիւն կատարելութեան. թերութիւն. պակասութիւն. էքսիքլիք. թագսիր.

Փոփոխումն յանկատարելութենէն ի կատարումն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)

Ի գործոց՝ բազումս անկատարելութեամբ յարել՝ ո՛չ է պիտանացու. (Բրս. հց.։)

Անկատարելութիւն բանի. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)

Անկատարութիւն ոգւոյն բանականի. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Իսկ առ Աստուած՝ ո՛չ մարմին. եւ աճումն նորին, եւ ոչ անկատարութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)


Անկար

adj.

seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.

· Calfa

NBHL (24)

cf. ԱՆԿԱՐ, ի, ից, աց.) ἁδύνατος. impotens, impos. Չունօղ զկար զօրութեան. անկարօղ. տկար. հիւանդ, կամ անձեռնհաս, անբաւական. գատըրսըզ. գուվվէթսիզ. գուտրէթսիզ.

Իբր առանց կարանի. ոչ կարեալ, այլ հիւսեալ. կամ փորանկեալ. եւ անձեռագործ. չկարած, չհուսած. տիքիշսիզ. եօրմէ.

Մերկացուցին զանկար պատմուճան նորա, եւ զանփորտիկն։ Արկին վիճակ ի վերայ անկար պատմուճանին. զայս պատմուճան Աբգար առաքեաց. (Տօնակ.։)

Ո՛վ դու անկար խորան խորհրդոյ՝ տաղաւարին հօրն հաւատոյ. (Գանձ.։)

Զկոյրս՝ որ ոչ ոտիւք եւ ձեռօք կարեն վարիլ, անկարս անուանեցին. (Փիլ. բագն.։)

Յարդար վաստակոց զանկարս եւ զհիւանդս կերակրէին. (Եփր. պհ.։)

Անկարիցն ընծայ բերէ յարդար վաստակոցն. (Խոսր.։)

Հիւանդ է անկար ի պահել պահս. որոյ թողացուցանեն պատուիրանք. (Տօնակ.։)

Ոչ իբրեւ զայլ բոլորս անկարս, այլ կարող ունիք զօրութիւն. (Պիտ.։)

Անկար գոլ ձիավարել. (Խոր. Գ. 13։)

Որքան անկար է մարդ քան զԱստուած, այնքան անկար է մարդկան գթութիւն քան զԱստուծոյսն. (Խոսր.։)

Անկար եմ՝ արժանապէս որպէս պարտ է՝ իմանալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Առ ի մարդկանէ այդ անկար է. (Մտթ. ԺԹ. 26։)

Իրս իմն առաջի եդեալ իւր անկարս։ Ապա եթէ անկար իցէ, որպէս անկար է, կայ մնայ ասել՝ ոգւոցն գոլ հոդ այցելութեան. (Փիլ.։)

Որ տակաւին եւս համարէրն անկար գոլ, կարելի՛ ասաց. (Ոսկ. յհ. Բ. 27։)

Օրէնք ետ Աստուած մարդկան զկարելին բնութեանս, եւ ոչ զանկարն. (Լմբ. սղ.։)

Մի՛ անկար գրեր զանկեալ պարանոց իմ կանգնել ի վեր. (Բենիկ.։)

ԱՆԿԱՐ Է. դիմազ. Չկարէ լինել. անհնար է. անմարթ է. չըլլար. օլմազ. օլամազ. գապիլ տէյիլ.

Առանց սոցա անկար է լինել։ Անկար իսկ զբովանդակն է ճառել. (Պիտ.։)

Ի հոսանուտ գետի ի նոյն ջուր անկա՛ր է երկիցս թանալ զոտն. (Սահմ. Ա։)

Այսպիսեացս անկար է ուղիղ ընթանալ վասն ինքնիշխան լինելոյ. (Լմբ. բենեդ.։)

Անկարացն է՝ ինքն ինքեան գոլ ինչ ներհական։ Յոյժ դժուարացն կամ յանկարացն էր լուծանիլ. (Արիստ. քանակ. եւ Արիստ. առինչ.։)

ἁδύνατον. impossibile. Անկարելի. անհնարին. չըլլալու. օլմայաճագ. գապիլսիզ. միւմքիւնսիւզ.

ԱՆԿԱՐԱՑՆ Է. յն. ոճով. կամ ՅԱՆԿԱՐԱՑՆ Է, հյ. ոճով. τῶν ἁδύνατων ἑστιν. որ եւ ասի ՅԱՆՀՆԱՐԻՑՆ Է. այս ինքն մի ինչ յանկարելեաց. nequit fieri.


Անկարանամ, ացայ

vn.

to be unable, to be incapable, to be insufficient.

· Calfa

NBHL (8)

ἁδύναμαι. non possum, nequeo. Չկարել. անկարող եւ անբաւական գտանիլ. տկարանալ. յետնիլ.

Լսողացն միտք զհետ երթալ անկարացեալ. (Փիլ. տեսական.։)

Անկարացեալ ընդդիմանալ. (Խոր. ՟Գ. 50։)

Անկարանայ պատմել լեզու. (Խոսր.։)

Ըստ արժանեացն անկարանամք հատուցանել. (Շ. բարձր.։)

Անկարանայ բան յարժանաւորն խօսելոյ. (Երզն. լս.։)

Անկարանայր զելսն (առնել) յարեւելս. (Պտմ. Ժղ.։)

Անկարացեալ ի սորայն լինիմ համոց (աղի ջրոյ ծովուն). (Պիտ.։)


Անկարգ

adj. adv.

without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ

· Calfa

NBHL (12)

Օտար ի կարգէ եւ ի կանոնէ. անտեղի. անիրաւ. խառնակ. անպատշաճ. (յն. եւ լտ. պէսպէս լինի). եօլսուզ. նիզամսըզ.

Զլեզու մարդկան՝ զչարն եւ զանկարգն. (Յկ. ՟Գ. 8։)

Յանկարգ գիջութեան գնացից. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 7։)

Ոչ ինչ անկարգ եւ անօրէն գնացիւք։ Համարիցի՞ս զՏեառնէ անկարգս ինչ առնել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 23։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 12։)

Անկարգ ցանկութիւն, ամբարտակ, հրոսակ. տեղիք, ձմեռունք. պաշտօնեայք. (Ագաթ.։ Խոր.։ Կորիւն.։ ՃՃ.։ Լմբ.։)

Մի՛ զհամբոյր ողջունիս անկարգ ինչ վարկանիցիս. (Նար. ՟Հ՟Է։)

Եւ արտաքոյ կարգի կամ բնութեան. անսովոր. օրանսըզ. ատէթտէն խարիճ.

Ամուլ էր Սառա, եւ ծնաւ որդի յանկարգ ժամանակի։ Արդ ամլոյն ծնանել (որպէս եւ պառաւոյ՝) անկարգ էր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Յանկարգ դդմենւոյդ (Յովնանու) փորձեա՛ եւ ճաշակեա՛, թէ զի՞նչ համ է գթութեանն Աստուծոյ. (ՃՃ.։)

Եւ եթէ այս անկա՛րգ եւ արտաքոյ յարմարականին ասացեալ եղեւ. (Պիտ.։)

Եր բեմն անկարգ գնան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Մի՛ յանկարգ իբրեւ հեթանոս կոծ կամ աշխարանս ոք անյուսութեամբ գնիցէ ինձ. (Բուզ. ՟Ե. 44։)


Անկարգաբար

cf. Յանկարգ.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆԿԱՐԳԱԲԱՐ ԱՆԿԱՐԳԱՊԷՍ Առանց կամ ընդդէմ կարգի. խառնիխուռն. յանդէպս.

Ոչ կարգիւ, այլ՝ խառն եւ անկարգաբար։ Անկարգաբար յարուցեալ ընդդէմ։ Անկարգաբարն վարել հրամանաւ. (Պիտ.։)

Զզանազանութիւն ընտրելեացն շփոթեն անկարգաբար. (Սարկ. պատկ.։)

Ի սաստկութենէ անձրեւաց անկարգաբար հեղեղք յառնեն ... եւ անկարգաբար բերման նորա ոչ ոք ընդդիմանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Որք եկեալ՝ անկարգապէս բանակեցան. (Խոր. ՟Գ. 67։)

Ուտէին անկարգապէս եւ որկորստաբար. (Մեկն. ղեւտ.։)


Անկարգաւէս

cf. Յանկարգ.

· Calfa


Անկարգեմ, եցի

va.

to disorder.

· Calfa

NBHL (2)

Յանկարգութիւն դարձուցանել. խանգարել.

Հա՛ն զժանգն յատենէ, զի մի՛ աղմկեալ խռովեցուսցէ եւ անկարգեսցէ զիրաւունսն։ Տեսանէ անկարգեալ զհոգեկան մասունսն. (Լմբ. առակ. եւ Սղ.։)


Անկարգութիւն, ութեան

s.

disorder, confusion, irregularity;
inordinateness, intemperance, excess, immoderation.

· Calfa

NBHL (9)

Անկարգ ինչ. եւ խոտորումն ի կարգէ. անտեղութիւն. խառնակութիւն. ցոփութիւն. (յն. պէսպէս). եօլսուզլուգ. օրանսըզլըգ.

Զանկարգութիւնս տեսանել Տէր ոչ կամի։ Ի նոյն անկարգութեան զեղխութիւն։ Որ զԱստուծոյ մերոյ շնորհսն դարձուցին յանկարգութիւն. (Յոբ. ՟Լ՟Ե. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ. 4։ Յուդ. 4։)

Հետեւեալ լինի զեղխութեան անկարգութիւն, անպատկառութիւն. (Արիստ. առաք.։)

Յանդգնել առ բանն՝ անկարգութեան նշանակ. (Բրս. հց.։)

Ի միասին կապէ կարգ, եւ լուծանէ յանկարգութիւն. (Առ որս ՟Ժ՟Բ։)

Պարտ էր կարգ ինչ ցուցանել, եւ ոչ անկարգութիւն։ Որ անհաւատն է, եւ լի անկարգութեամբ. (Եզնիկ.։)

Ի ծանր իրս անկարգութիւն բազմացեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Միոյն անկարգութեամբ ամենայն կարգակիցք նորա անգոսնեսցին. (Շ. ընդհ.։)

Մրրկաց անկարգութիւն. (Ճ. ՟Թ.։)


Անկարելի, լւոյ, լեաց

cf. Անհնարին.

· Calfa

NBHL (13)

որ եւ ԱՆԿԱՐ ասի. ἁδύνατον. impossibile. Ոչ կարելի. եւ անհնարին. միւմքիւնսիւզ. գապիլսիզ.

Է հաւատ, որ անկարելւոյն՝ կարողութեամբ հաւատայ. (Աթ. ՟Դ։)

Զանկարելեաց կախի եւ աւելորդից յուսոց. (Դիոն. եկեղ.։)

Եթէ զայս ցուցանես, որ է անկարելի (յն. անտանելի). (Աթ. ՟Ը։)

Անկարելի իր. (Սահմ. ՟Ժ։)

Զեղծումն գործել, երկրորդ՝ անկարելեաւ։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ։ Զվտանգ անկարելի աղետիս. (Պիտ.։)

Որ ինձ անկարելին է, քեզ կատարեալ է. (Նար. ՟Ծ՟Է։)

ԱՆԿԱՐԵԼԻ Է. իբր անհնար է. անմարթ է. օլամազ.

Անկարելի է մեզ գիտել զերկնայնոցն իմացութեանց խորհուրդս. (Դիոն. երկն.։)

Նոյնն նմին նմանապէս մեծ եւ հաւասար գոլ անկարելի է։ Անկարելի է անցանել ընդ իւր ստուերն՝ եւ յոյժ փութացելոյն. (Առ որս. ՟Ե. ՟Է։)

Անկարելի է առանց խոնարհութեան ժառանգել զտեղի անկելոց։ Որպէս չարչարել առանց մարմնոյ անկարելի է, նոյնպէս եւ խռովել առանց հոգւոյ անհնար է. (Զքր. կթ.։)

իբր անկարօղ. անզօր.

Զանկարելի տկարութիւն նոցա տեսանելոց եմք առ ի Փրկչէն մերմէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Անկարեկան

cf. Անախտ.

· Calfa

NBHL (3)

Ի սկզբանէ էր ասէ՝ Բանն, զի զանկարեկանն ուսանիցիս ... Զանկարեկան ծննդեանն մեկնէ։ Ասաս. ծնա՞ւ արդեօք անկարեկանն. բնաւ եւ ծնանիցի՞. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Է։)

Իմանալիս այս ի մեզ վեհագոյն՝ զատ, եւ անկարեկան նիւթից, մօտաւոր աստուծոյ բնութեանն, հրեշտականման. (Եղիշ. հոգ.։)

Որ չունի զկարիս կրից. անկիր. անկրական. անախտ. անախտական. ἁπαθής. passionis expers.


Անկարեկիր

adj.

incompassionate, cruel, inhuman;
inflexible, inexorable.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆԿԱՐԵԿԻՐ ԱՆԿԱՐԵԿԻՑ Որ ոչն կրէ յինքեան կամ չզգայ զկարիս ընկերին, եւ ոչ լինի նմին կարեկից. անգութ. գութ չունեցօղ. մէրհամեթսիզ.

Քարեղէն եւ անկարեկիր միտս էր ստացեալ. (Յհ. կթ.։)

Անկարեկից բնութեամբ ցուցանելով զձեզ առ նոսա օրինօք դահճաց. (Շ. ընդհ.։)

Եւ չունօղ կամ չունելով զկարեկից. երեսէ ձգած.

Ի մահուն անկարեկից մեռանին իբր ի մէջ թշնամեաց. (Պիտ.։)


Անկարեկից

cf. Անկարեկիր.

· Calfa


Անկարեկցութիւն, ութեան

s.

want of compassion, insensibility.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կարեկցելն. անգթութիւն։ Ի գիրս խոսր.։


Անկարծ

adj. adv.

unexpected, unforeseen, extraordinary, unaccountable;
յ—ս, suddenly.

· Calfa

NBHL (15)

Յանկարծ վտանգէն երկնչէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)

Արհաւիրք անկարծք ի վերայ հասանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 17։)

ἁδόκητος. inopinatus. Ոչ կարծեցեալ. անկարծելի. անակնկալ. յեղակարծ. չի կարծած. գաֆիլ. ումուլմազ.

Անկարծ յուսով տեսեալք զանձինս (զերծ յալեկոծութենէ). (Փիլ. յովն.։)

Թռանելն զանկարծն եւ զարագն նշանակէ. (Խոսր.։)

Կամ անկասկած. աներկբայ. շիւպհէսիզ.

Անկարծ հաւատով գնա՛ ի խոստացեալ ժառանգութիւնն. (Լմբ. սղ.։)

Կամ անպատրաստ. անզգոյշ.

Զտգէտս եւ զանկարծս իրաց խաբել. (Սեբեր. ՟Դ։)

Կամ աննշան. որ չէ ի համարի. չսեպուած. սայըլմազ.

Ուստի՞ ծնանիցին իրքս այս, բայց եթէ յանկարծ ի վատթար անձանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

Հզօրն յանկարծէ (կամ յանկածէ) պատկառէ. (Նար. մծբ.։)

cf. ՅԱՆԿԱՐԾ. եւ այլն։ ԱՆԿԱՐԾ կամ ՅԱՆԿԱՐԾ, երբեմն գրին՝ որպէս նոյն։

ՅԱՆԿԱՐԾՍ. Առանց կասկածանաց. իշքիլսիզ.

Բանակեալ էր յանհոգս յանկարծս եւ աննենգ խաղաղութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 38։)


Անկարծելի, լւոյ, լեաց

cf. Անկարծ.

· Calfa

NBHL (12)

Որ չէր կարծելի. անկարծ. արտաքոյ կարծեաց. անակնունելի. յանկարծական. եւ Նորահրաշ. հրաշափառ. նոր իմն. որպէս յն. ἁδόκητος, παράδοξος եւ այլն. inopinatus, inexpectabilis եւ այլն.

Անկարծելի ձգմամբն դարձուցանեն զձիս. (Առ որս. ՟Է։)

Ձմեռն անկարծելի. (Փիլ. քհ.։)

Անկարծելի սատակումն. (Գէ. ես.։)

Կարի օտար էր բանն եւ անկարծելի։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)

Անկարծելի գործոյս։ Անկարծելի աւետաւորութիւն. (Փարպ.։)

Անկարծելի ժամանակ, տեղի. (Վրք. հց.։)

Գտին անկարծելի փրկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Զսքանչելի եւ զանկարծելի ծնունդն կուսական. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)

Եւ մի՛ անկարծելի երեւեսցի ասացեալս. (Բրս. սղ.։)

Անկասկածելի էր վկայութիւնն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)

Եւ անկասկածելի. ἁνύποπτος. non suspectus. շիւպհէսիզ.


Անկարկատ

adj.

mended, not repaired;
irreconcilable.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆԿԱՐԿԱՏ ԱՆԿԱՐԿԱՏԵԼԻ Որ ոչն կարկատի. լայն պատառուածով. հին եւ պատառատուն. պատռուածքը մենծ, կարկտան չբռնօղ. գափանմազ, եամա դութմազ.

Խրամատեցին անձանց իւրեանց ցանգս անկարկատս. (Ագաթ.։)

Առիգած անկարկատելի։ Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ե։)


Անկարկատելի

cf. Անկարկատ.

· Calfa


Անկարող

adj.

unable, feeble, incapable.

· Calfa

NBHL (9)

որ եւ ԱՆԿԱՐ. Որ չէ կարօղ. տկար. անձեռնհաս. չիկրցօղ. գատըր օլմայան, գուտրէթսիզ.

Անկարողք լինին հանդուրժել. (Արիստ. առաք.։)

Տեսանել անկարող եմք. (Լմբ. սղ.։)

Սահման ժամանակին առաւել քան զանկարողացն լիցի. (Մխ. դտ.։)

Միտք յառաջանալ ի բնութիւն անհասիցն անկարող գոն. (Բրս. ծն.։)

Տկար իմաստիւք, եւ անկարող մտանել եւ ելանել ի խորս համատարած ծովուս. (Տօնակ.։)

Շատախօսն ո՛չ եթէ առ ի խօսել կարող է, այլ առ ի լսել անկարօղ. (Ոսկիփոր.։)

Մերթ՝ որպէս յետին չքաւոր. կարողութիւն չունեցօղ. եօխսուլ.

Եթէ ոչ ջուր իսկ ստացեալ իցես, վասն զի յանկարողաց ես. (ՃՃ.։)


Անկարողանամ

s.

impossibility;
incapacity.

· Calfa

NBHL (2)

Անկարողացեալ զտեսութիւնսն բերել. (Մամբր.։)

Որով անկարողանայր իսկապէս տեսանել ի լոյսն վերին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Անկարօտ

adj.

not indigent, not in want.

· Calfa

NBHL (17)

ἁπροσδεής. non indigus, non egens. Որ չէ կարօտ իմիք. չունօղ զկարիս ինչ. ունօղ զամենայն պէտս կարեւորս առատութեամբ. ճոխ. աննուազ. ապէնիազ. բանի մը պակասութիւն կամ կարօտութիւն չունեցօղ, ունեւոր. եհթաճ՝ միւհթաճ օլմայան, իհթիյաճը եօգ, վարլը.

Անկարօտ է այլոց իրիք, եւ ինքնաբաւ անձին. (Փիլ.։)

Պարունական՝ անպարունակ, անկարօտ այլոց. (Դիոն.։)

Անկարօտ բնութիւն. (Պիտ.։)

Եթէ նախ քան ի մէնջ խնդրելն դու կարկառեսցես, անկարօտ ես. (Նար. ՟Խ՟Զ։)

Անկարօտ ի վտակացն ոռոգմանէ. (Պիտ.։)

Որ ի կերակրոց անկարօտ է. (Լմբ. սղ.։)

Որովայն անկարօտ թշնամանէ զառաջնորդականն. (Մաշկ.։)

Անկարօտ զրկօղ։ Անկարօտիցն հանգունաւոր (իբր անկարիք). (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ Մծբ.։)

Փարթամաց անկարօտից. (Մխ. դտ.։)

Ընդ անկարօտիցն կոչնոց զի՞նչ շահիցիս. (Մանդ. ՟Զ։)

Իբր անկարօտական. անպակաս. լի. առատ. ուր չիք ինչ ինչ կարօտութիւն.

Անկարօտ լիութիւն, կամ արքայութիւն, գանձ, քաղաք. (Յճխ.։) (Ագաթ.։)

Անկարօտ բեղմնաւորութիւն, կամ բերկրանք, կեանք. (Պիտ.։)

Յըմպելիս անկարօտս. (Եղիշ. խր.։)

Մերթ՝ ոչ կարօտեալ. ոչ հեռացեալ.

Խոնարհեալ ի վերուստ, անկապուտ մնալով փառացն աթոռոյ, եւ անկարօտ դիմացն ծնողին իւրոյ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Անկարօտաճեմ

adj.

not compelled to move on the ground.

· Calfa

NBHL (2)

Անկարօտ ի ճեմս կամ ճեմելոյ յերկրի. խաղացեալ իբր ի թռիչս թեւոց. որպէս չորեքկերպեան կենդանիք, եւ անիւք Եզեկիէլի.

Զուգակշիռ հետեւմամբ, անկարօտաճեմ ճախրանօք. (Նար. խչ.։)


Անկարօտութիւն, ութեան

s.

plenitude, fulness, abundance.

· Calfa

NBHL (5)

Անկարօտն գոլ. լիութիւն. բաւականութիւն.

Ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)

Ուսցի ի նմանէ զանկարօտութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Եւ հարկաւոր պիտոյից անկարօտութիւն. (Սարկ. պատկ.։)

Հաղորդ առնելով աստուածային անկարօտութեանն. (Խոսրովիկ.։)


Անկաւոր

cf. Յանգաւոր.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆԿԱՒՈՐ գրի եւ ԱՆԳԱՒՈՐ. Անկ. յանկաւոր. դիպող. պատշաճեալ. արժանաւոր. տիւշէր, ճայիս, այըգ. միւնասիպ.

Նմա անկաւոր (կամ անգաւոր) է փառաւոր լինել. (Խոսր.։)

Այն կիրք՝ մոր անկաւոր Աստուածութեանն է, հասարակաց է. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)

Զտուն հօր՝ կրսեր որդւոցն սովոր են տալ. բայց տեսցի անկաւորին լինել։ Ամենայն շնորհ իսկ բովանդակ յանկաւորսն երթիցէ։ Զի չվայելէ զսրբոյ եկեղեցւոյ ժառանգութիւնն յանկաւորացն հեռացուցանել, բայց եթէ անկաւորացն կամաւորութեամբ. (Մխ. դտ.։)


Անկելանոց, աց

s.

hospital.

· Calfa

NBHL (2)

Տուն եւ տեղի, ուր անկեալ դնին եւ դարմանին ակարք ձրի. հիւանդանոց. հասդալար. պիյմարխանէ.

Եւ էր շինեալ նորա անկելանոց աղքատաց եւ հիւանդաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Անկեղակարծ

adj.

certain, sure.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆԿԵՂԱԿԱՐԾ ԱՆԿԵՂԱԿԱՐԾԵԼԻ Անկասկած. աներկբայելի. աներկբայ. հաւաստի. չիտարակուսելու, ստոյգ. շիւպհէսիզ.

Անկեղակարծ յուսոյ ամրութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Զի անկեղակարծ լիցիմ եւ ի բանսդ. (Շ. յկ. ՟Լ՟Ա։)

Մահ ճշմարի՛տ եւ անկեղակարծելի։ Անկեղակարծելի ասիւք. (Անան. եկեղ։)

Անկեղակարծելի խոստովանեսցի յամենեցունց՝ զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն. (Պիտ.։)

Անկեղակարծելեացն եւ անճառիցն. (Փիլ. ել.։)


Անկեղծ, ից

adj. adv.

sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.

· Calfa

NBHL (11)

ԱՆԿԵՂԾ ԱՆԿԵՂԾԱԿԱՆ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐ. ἁνυπόκριτος. non simulatus, minime fictus. որ եւ ԱՆԿԵՂԾԻԿ. Անմասն ի կեղծեաց եւ ի կեղծաւորութենէ. անխարդախ. պարզ. ուղիղ. հաւատարիմ. անպատրուակ. տօզրու. հագըգէթլի. սատըգ.

Զիա՞րդ անկեղծ եւ ճշմարիտ կարծի սէր. (Շ. թղթ.։)

Իսկ Համամ առակ.

Զպատմուճան մտաց եւ զգոգս բնութեան անշաղախ եւ անկեղծ պահեսցուք. լինի իմանալ եւ անկեղտ, կամ անեղծ։

Սէր անեղծական. (Նար. մծբ.։)

Յանկեղծաւոր հաւատոց. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 5. (այլուր ստէպ դնի՝ առանց կեղծաւորութեան)։)

Սիրով՝ անկեղծաւոր. (Խոր. ՟Գ. 67։)

Քարոզ անկեղծաւոր. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)

Անկեղծաւոր մարգարէ. (Իսիւք.։)

Անկեղծաւոր բարք, կամ բնութիւն. (Փիլ.։ Մաշկ.։)

Անկեղծաւոր խոստովանութիւն. (Սարկ. քհ.։)


Անկեղծական, ի, աց

cf. Անկեղծ.

· Calfa


Անկեղծիկ

cf. Անկեղծ.

· Calfa

NBHL (3)

Ազատ ի կեղոյ եւ ի կեղեքեալ գոլոյ իւիք. պէրէսիզ.

Անմաշ եւ անկեղ (յն. մի բառ) ի կարծրութենէ ունէր զոտն. (Նիւս. կազմ.։)

Ընդ անկեղծիկ հաւատոց զայսպիսի իւղ գնեսջիք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Անկեղծաւոր

cf. Անկեղծ.

· Calfa


Անկեղծութիւն, ութեան

s.

sincerity, candour;
loyalty, fidelity;
honour, truth.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՆԿԵՂԾԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Անկեղծն գոլ եւ հեռի ի կեղծաւորութենէ. պարզութիւն. յստակութիւն.

Յորս չիք ինչ նշմարանք եւ կամ գիւտք խաւարի, այլ ամենեւին անկեղծութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա։)


Անկեղտ

adj.

unsullied, pure.

· Calfa


Անկենդան

adj.

lifeless, dead;
cold, without ardour, — animation;
inanimate;
s. chem. azote.

· Calfa

NBHL (8)

որ եւ ԱՆԿԵՆԴԱՆԻ. Որ ոչ կեայ, որոյ չիք կենդանութիւն. անշունչ. անզգայ. ճանսըզ. պիլա հըսս.

Ի կենդանս եւ յանկենդանս. (Անյաղթ բարձր.։ եւ Նար. յովէդ.։)

Ի կենցաղումս ծփեալ իբրեւ զանկենդան կեամ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Եւ անկենդանք՝ որ ոչ շարժին. (Յիսուս որդի.։)

Տունկն պտղակորոյս անկենդան։ Անկենդան ցուպ։ Արեգակնս այս անկենդան. (Նար. ՟Թ. ՟Կ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)

Կամ իբր անկենդանական.

Պարտականս անկենդան մահու. (Նար. ՟Ի՟Է։)

Այս է մեռելութիւն անկենդան, որ զկենդանութիւն խնդրել հրաժարէ. (Լմբ. ատ.։)


Անկեր

adj.

that does not eat;
not eaten;
that has nothing to eat, famished.

· Calfa

NBHL (12)

ԱՆԿԵՐ ԱՆԿԵՐԱԿՈՒՐ Որ չունի զկեր եւ զկերակուր. չուտօղ՝ ի բնէ կամ ի հարկէ, կամ կամաւ. անսուաղ. բան չկերօղ, եւ առանց ուտելու. եէմէզ. եէմէքսիզ.

Անկեր, անխում, պարկեշտ. (Տօնակ.։)

Սերմանեն ի նա խորհուրդս անկերս եւ անարբս եւ անքունս. (Վրք. հց. ՟Բ։)

Լիցի անկերակուր կրակ իբրեւ զարեգակն։ Զանկերակուր իմն հրեշտակաց բերէր զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Կայր անկերակուր. (ՃՃ.։)

Ոչ միայն յոտն, եւ անկերակուր, այլ եւ լռութեամբ կեայր. (Վրդն. պտմ.։)

Եկեալ յանապատէ՝ անկերակուր, խարազն զգեստիւ. (Իգն.։)

Անկերակուրք եւ քաղցեալք գտին կերակուր զշնորհսն Աստուծոյ. (Համամ առակ.։)

Զոմանս անկերակուր եւ անվարձ ծառայեցուցանելով. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. (այս ինքն առանց տալոյ զկերակուր)։ Իսկ Փիլ. այլաբ.)

Անկերակուր եւ վնասակար իրք է օձուտ հեշտ ցանկութիւն. յն. ἅτροφος. անսնունդ. իբր ոչ սնուցիչ, եւ կամ անյագ։

Մերթ՝ ուր ոչ գոյ կերակուր.

Յանապատ տեղւոջ կալով՝ յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)


Անկերակուր

cf. Անկեր.

· Calfa


Անկերակրութիւն, ութեան

s.

want of food;
hunger;
phthisis.

· Calfa

NBHL (4)

ἁτροφία. inedia, et tabes. Ոչ կերակրիլն. անսուաղութիւն. եւ կորուստ ախորժակի կերակրոց, յորմէ եւ մաշարայական ախտ.

Հալել զմիտսդ անկերակրութեամբ. (ՃՃ.։)

Յանկերակրութենէ մեռանին. (Վստկ. յ՟Ա։)

Ի հողմոց՝ ոմանք դիւթացեալ առնեն զհպեալսն, եւ այլք անկերակրութիւն տան, եւ այլք ամենեւին սպանանեն. (Արիստ. աշխ.։)


Անկերպ

adj.

shapeless;
unformed, imperfect;
ugly.

· Calfa

NBHL (11)

ἅμορφος. informis, forma carens. որ եւ ԱՆԿԵՐՊԱՐԱՆ. Տակաւին չունօղ զկերպ եւ զկերպարան որոշեալ. անկազմ. անհարթ. անձեւ. անհեթեթ. անկարգ. պիչիմսիզ.

Անկերպ նիւթ։ Անկերպ եւ անորակ։ Զփայտեայ պատկերսն եւ զքարեղէնսն պաշտեն, որ յառաջ անկերպ էին. (Փիլ.։)

Զնիւթն, զսկիզբն, զտեսակ յանկերպ գոյին. (Սարկ. լս.։)

Անկերպ եւ անհեթեթ. (Գէ. ես.։)

Դատարկ բանիցն համարք, եւ անկերպ մտացն հատուցմունք. (Մանդ. ՟Թ։)

Զանկերպ էութիւն. (Փիլ.։)

Ամենաձեւ, ամենատեսակ, անկերպ. (Դիոն.։)

Անկերպ, եւ աննիւթ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)

Եւ ի վեր քան զամենայն կերպ. օտար ի մարմնեղէն կերպարանաց. անմարմին. ἅμορφος, ἁμορφώτος, ἁσχημάτιστος. qui figurari nequit.

Զհասանելիսս մեզ կերպարանս առաջի դնեն զանկերպիցն եւ գերաբնից տեսութեանց։ Որպէս ի կերպի զանկերպիցն նմանութիւն. (Դիոն.։)

Զի՞նչ է իմաստ (իմացականութիւն). պարգեւ աստուծոյ, զօրութիւն աննիւթ, անկերպ ակն հոգւոյ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Անկերպարան

cf. Անկերպ.

· Calfa

NBHL (4)

Հաստատեաց զաշխարհ յանկերպարան նիւթոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 18։)

Նաեւ ասելն անկերպարան՝ զկերպարանացն յայտ առնէ (չեւ կատարելոց). (Եզնիկ.։)

Անկերպարան ամենայն իրօք՝ եւ անձեւ է. (Նիւս. կուս.։)

Ուրախ լիցին անկերպարան առասպելօքն. (Միսայէլ.։)


Անկերպադրելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be figured;
not to be described;
unimaginable

· Calfa


Անկերպարանութիւն, ութեան

s.

deformity.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՆԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ. Զի մի՛ կարծիցի, թէ յանկերպարանութենէ այսպիսի իրք գործիցին. (Ոսկ. ես.։)


Անկերպութիւն, ութեան

s.

cf. Անկերպարանութիւն.

· Calfa

NBHL (6)

Անկերպ եւ անկերպարան գոլն. տձեւութիւն. անշքութիւն. տգեղութիւն. պիչիմսիզլիք. չիրքինլիք. ἁμορφία. deformitas.

Ակնարկելով առ անկերպութիւն առաջիկայիցն (դիականց) ամենայն տաղտկութեամբ լցեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)

Ի բաց բառնալով յաշխարհէ զզարդն՝ ընդունել սպասել զայն՝ որ էրն բնական իւր անկերպութիւն։ Գեղեցկութիւնք ի բաց բարձեալ են, տխուր անկերպութեամբ ամենայն ինչ զգածաւ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ցնդեալքն ի հող, եւ յանկերպութիւն նիւթոյ տարածեալք՝ յարուցեալ կանգնեսցին. (Երզն. մտթ.։)

Եւ աստուածային աննմանութիւն եղական կերպից.

Ի կերպ անկերպութեան իւրոյ իշխանական կերպիւն զմերս զարդարեաց տեսակ. (Ասող. ՟Գ. 1։)


Անկերպաւոր

cf. Անկերպ.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյն ընդ անկերպարան. անկերպ.

Ի բառաչ ձայնի բարբառոյ, որ անկերպաւոր՝ աննշանական։ Անիւք անկերպաւորք. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Թ։)


Անկէզ

adj.

unburnt;
incombustible.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ԱՆԿԻԶԵԼԻ, ԱՆԲՈՑԱԿԷԶ. Ոչ կիզեալ. առանց կիզման. չէրած, առանց էրելու. եանմազ. դութուշատան.

Զնոյն հուր ընկալեալ՝ պահեցար անկէզ. (Անյաղթ բարձր.։)

Անկէզ մորենի։ Ի տոչորմանէ հրոյն զերիս մանկունսն անկէզ պահեալ. (Շար.։)


Անկիզելի

cf. Անկէզ.

· Calfa

NBHL (3)

Աթոռ քոյ կիզու ի շրջափայլութենէ ճառագայթիցդ, եւ զքեզ կարո՛ղ գոյ տանել անկիզելի՝ կոյսն. (Ոսկ. յաւետիս.։)

Մորենի անկիզելի։ Հրազինեաց անկիզելի զաշակերտսն։ Մկրտեաց զդասս առաքելոցն ի հուրն անկիզելի. (Շար.։)

ἁκατάφλεκτος, ἁκαταφλέκτως. incombustus, sine combustione. Անկէզ. անկիզական. եւ անկիզաբար, առանց այրեցեալ գոլոյ. եւ առանց այրելոյ.


Անկէտ

adj.

without a point;
without pause, eternal.

· Calfa

NBHL (4)

Որոյ չիք կէտ աւարտման կամ սահման. անեզր. անվախճան. եւ անսկիզբն. անժամանակ. կամ անչափ. անբաւելի. վերջ չունեցօղ, յաւիտենական. նիհայեթսիզ. էպէտի.

Յանկէտ աւուրն։ Յանկէտ յարքայութիւնն։ Զանկէտ յաւիտեանսն. (Ագաթ.։)

Անկէտ երանութիւն, կամ լալումն։ Անկէտ խոստմանց։ Տեսին զանկէտն սկսեալ։ Ի սրբասնեալ միջոց քո ստեանց զանկէտն ի տաշխին ծրար թաքուցեր. (Նար.։)

Ի վեր քան զերկինս, եւ քան զանկէտ եւ զանսահման բնութիւն տարեղէն արարածոց. (Ագաթ.։)


Անկիղանող

adj.

not fit to burn;
that will not burn.

· Calfa


Անկին

adj.

unmarried.

· Calfa

NBHL (5)

Որ անկինն է, հոգայ զՏեառն. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 32։)

ὀ ἅγαμος. caelebs եւ viduus. Չունօղ զկին. ոչ կապեալ ի կին. չեւ ամուսնացեալ, կամ հրաժարեալ կամ զրկեալ ի կնոջէ. ամուրի. անամուսին. կնիկ չունեցօղ, ազապ. էրկէն. էրմէլ.

Զի՞նչ արասցուք եւ վասն այլոց անկանանցն. (Դտ. ՟Ի՟Ա. 16։)

Զմանկունս թողուլ անթլփատս, յորժամ լինիցին, քանզի անկին էին. (Խոր. ՟Բ. 8։)

Ամուրեացդ անկանայցդ, այս ինքն որ այրիք լեալ են արք եւ կանայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)


Անկիր

adj.

not subject to passions;
impassive, incapable of suffering.

· Calfa

NBHL (6)

Որոյ ոչ գոն զգալի կիրք. որ չկրէ ինչ. անկարիք. անախտ. անչարչարելի.

Ոչ եւս ասելի է անկիրս զայնպիսիսն գոլ ամենեւին. (Անյաղթ հակակ.։)

Անկիրն կարեաց վշտաց յանցանաց. (Նար. խչ.։)

Անկիր գոլով՝ եւ ոչ ձեռօք ըմբռնի։ Զիա՞րդ անկիրն կիրս ընդունի. (ՃՃ.։)

Եւ իբր անկրելի. անտանելի. անբովանդակելի.

Անկիրն բարձրութեան երկնի. (Նար. խչ.։)


Անկիրթ

adj.

uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.

· Calfa

NBHL (10)

Որ չէ կիրթ. ոչ կրթեալ. անվարժ. անհմուտ. անփորձ. անմասն. չսորված. թալիմսիզ. ալըշմամըշ. աճամի. պեխապէր.

Անկիրթ մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)

Անկիրթ մտօք համոզել. (Յհ. կթ.։)

Զանկիրթն վարժից. (Նար. խչ.։)

Որք անկիրթ են իմաստից. (Լմբ. պտրգ.։)

Բարիք՝ անկիրթք չարեաց (հրեշտակք). (Նար. ՟Ձ՟Ա։)

Անկիրթ մարմնական կրից (Աստուած). (Լմբ. սղ.։)

Կամ անսովոր. օտար. նոր իմն. ահայըպ.

Անկիրթ պատահումն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)

Ի տան հօր ասելն՝ վասն Դաւթի կարծել՝ անկիրթ ոչ է. (Իգն.։)


Անկից

adj.

not united, separate;
not closed, not healed.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ կցեալ. ոչ միացեալ. չփակած, չկըպած, չգոցուած.

Անկից վիրացն խոցով հարցաքննեցաւ. (Նար. կուս.։)


Անկիւն, կեան, կեանց

s.

"angle;
corner, nook;
— ճանապարհի, turning of the road;
բութ —, obtus-angled, obtus-angular;
սուր — acute-angled;
— հատանել, cf. Ական հատանել."

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

«աթոռի կամ բազկաթոռի Բև». երկու անգամ միայն գործածուած է Բ. մնաց. թ. 18 «Եւ վեց աստիճանք էին աթոռոյն կա-պեալք ոսկւով և անկիւնք (յն. ἀγϰῶνες) աստի և անտի յաթոռն նստելոյ. և երկու առևծք կային առ ոտս անկեանցն (յն. αγϰώνας)»։

= Յն. բնագրի ἀγϰών «թև, արմուկ» բառն է, որ ուղղակի տառադարձուած է. ըստ այսմ մեր բառի հին ձևն էր *անկոն կամ անկովն, որ յետոյ շփոթուելով անկիւն բառի հետ՝ այս ձևն է ստացել. հմմտ. անակիւղ < ἀνάϰωλος։ -ճ.

Բառարանները դնում են իբրև նախորդ անկիւն բառի մէկ նոր առումը, որ ըստ իս ճիշտ չէ։

NBHL (16)

ԱՆԿԻՒՆ գրի եւ ԱՆԳԻՒՆ.(լծ. լտ. անկուլուս. յն. ղօնի՛ա, ղօ՛նիօս. պ. խիւնկ, փիւնճ. ռմկ. գունջ). քէօշէ. պուճագ. զավիյէ. γωνία. angulus. Տեղի՝ յոր յանգին անձկութեամբ երկոքին կողմանք շինուածոց. եւ ըստ երկրաչափից՝ խոտորնակ բերումն կամ անկումն երկուց գծից ի մի կէտ աւարտման։ Լայնաբար՝ կողմն ինչ առանձին. գոգ. խորշ. ծայր. ծագ. յամենայն լեզուս պէսպէս առմամբ.

Երկու սիւնս արասցես յանկիւնս խորանին։ Արար եւ զեղջիւրս նորա ի վերայ չորեցունց անկեանց իւրոց։ Յանկիւնէն մինչեւ ի դուռն։ Եղեւ գլուխ անկեան։ Յանկիւնս տան քոյ։ Առ անկեամբ գնացից տան նորա։ Առ ամենայն անկեան դարանակալ լինի։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ոչ եթէ յանկեան ուրեք գործեալ իցէ այս. եւ այլն։

Զի՞նչ իցեն անկիւնք սեղանոյն, եթէ ոչ զխաչն նշանակէ, որ եւ անկիւնս ցուցանէ չորս. բուն, անկիւնն՝ կատարն ի վեր ուղղեալ. աջ անկիւնն, ահեակ անկիւնն. (Ագաթ.։)

Հուպ կնդ ձախակողմ անկիւնին. (Զենոբ.։)

Ջահաւորեալ ի չորս անկիւնս աշխարհի. (Անյաղթ բարձր.։)

Չորք անկիւնք (այս ինքն աշխարհս ամենայն) լուան զփրկութիւն. (Եփր. ել.։)

Կապէ իբրեւ անգիւն երկուց որմոց զարուն եւ զէգն. (Արշ.։)

Իբր գլուխ անկեան, նմանութեամբ գլխաւորութիւն.

Գահերիցութիւնք վերադիտողաց (եպիսկոպոսաց), ունողք անկեան անբծացն պարու. (Նար. գանձ եկեղ.։)

Իբր արմուկն կամ թեւ աթոռոյ. ἁγκών.

Անկիւնք աստի եւ անտի յաթոռն նստելոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 18։)

ՎԷՄ ԱՆԿԵԱՆ. ըստ յն. անկիւնական. γωνιαῖος. angularis.

Ո՞վ է որ արկ զվէմն անկեան ի դմա. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 16։)

ԱՆԿԻՒՆ ՀԱՏԱՆԵԼ. cf. ԱԿԱՆ ՀԱՏԱՆԵԼ. յն. զորմն հատանել.

Անկիւն հատեր, այլ զգանձս իմ ոչ կարացեր գերել. (Ճ. ՟Ժ.։)

Եհատ անկիւն գողն, եմուտ ի սենեակ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Ջրգողիմ, եցայ

vn.

to suffer from, to be ill of the dropsy, to become or grow dropsical.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրգողեցեալ ոգւոյս կերպարան՝ կայ ի տագնապի. (Վրք. հց. ՟Ը։ Նար. ՟Ժ՟Ը։)

ὐδρωπιάω hydrope laboro. Հիւանդանալ ջրգողութեամբ. ջրգող լինել. սըսխա ըլլալ.


Ջրդեղեմ, եցի

va.

to temper iron.

· Calfa

NBHL (2)

ՋՐԴԵՂԵԼ. Դեղել ջրով զերկաթ. մքել ջրով. էրկթի ջուր տալ.

Ոչ կարուց սատանայ ցցել զջրգեղեալ նետս իւր ի միտս նորա։


Ջրդիմ, եցայ

vn.

to strive, try or assiduously endeavour.

· Calfa

NBHL (2)

ձ. (ի Ջիրդ բառէն) Հանապազորդել, ցանդորդել, անդադար ճգնիլ.

Ագահութեանն ախտիւ վարեցեալք՝ ջրդին կրթել զանհաս արհեստին զեղխ հմտութիւն. (Պիտ.։)


Ջրեղէն, ղինի, նաց

adj.

watery, aqueous;
— լերինք, billows, waves.

· Calfa

NBHL (3)

Ջրեղէնհաստատեաց ի վերուստ զերկինս։ Ջրեղէն խորանանման հաստատութեան երկրի։ Ձգեցեր զջրեղէն կամարն ի հաստատութիւն երկնից։ ի Վերայ կամարացն այլ ջրեղէն կամար երկնագոյն. (Կոլ. ՟Թ. Ագաթ.։ Ճշ.։ Ճ. ՟Բ.։)

Օդեղէն ամուրս։ ի մէջ անհաստատ անդնդապտոյտ ջրեղէն լերանց. (Նար. յովէդ.։ Տօնակ.։)

ὐδατώδης aqueus, aquosus. Որոյ նիւթ է ջուր կամ իբր ձուր եւ սառն. ջրական. ջրային ջրագոյն.


Ջրեմ, եցի

va.

to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.

· Calfa

NBHL (9)

Ջրել զսէր։ Չջրեաց զմեղսն։ Զդեղս մահու ջրեաց։ Արեւամբն իւրով ջրեալ զթոյն օձին։ Առ ի չջրելոյ զուխտն։ Ջրեսցէ զխայթոցս դժոխոց. (Ոսկ. մտթ.։ տիմ։ խչ։ Խոր. հռիփս.։ Եզնիկ.։ Ագաթ.։)

Քան զամենեսեան՝ մերս է ջրեալ կարգաւորութին։ Ջրեսցի ոխութիւնն. (Խոսր.։ Եփր. թագ.։)

ջրեսցին մեղքն։ Զվճիռ հոգւոյս մահու ջրեսցես կայլակօք արեան որդւոյդ սիրելւոյ։ Մուրհակս ջրեալ։ Զմուրհակս չարեաց ջրէ. (Նար.)

Ջրեսցես զթշնամութիւնն։ Ջրեսցէ զսէրն։ Ապաշխարութեամբն դարձնեալ ջրէ զմեղս։ Ոչ կարացին ջրել զնոսա ի սիրելոյ հոգեւոր որդւոց. (Սարգ.։)

Ոչ ջրեսցէ զուխտն մեր՝ որ ընդ մահուն. (Գէ. ես.։)

ՋՐԵԼ, իբր ռմկ. է Ջուր տալ. ոռոգանել. եւ ջրոտել. կը. ջրջրկիլ.

Ես տնկեցի, ւապողոս ջըրէ. (Գանձ.։)

Որ զառաջինն ի գինի զջուրն փոխեցեր ի հարսանիսն, եւ այժմ մեղօք ջրեալ եւ ապականեալ անձն իմ դարձո յառաջին յանտպական սրբութիւն իւր. (Մարաթ.։)

διαλύω abluo եւ dissolvo. Իբրու ջրով ի բաց լուանալ. ի բաց ջնջել. եղծանել. ցրել. քերել. քեցել. աւրել.


Ջրէջք, իջից

s.

conduit, aqueduct;
channel.

· Calfa

NBHL (2)

Էջք ջրոյ. ջրագնացք. ջրմուղ.

Հերովդէս զգանձանակ տաճարին թափեաց ի ջրէջսն. (Միխ. ասոր.։)


Ջրըմպու

s.

water-drinker, total abstainer, teetotaler.

· Calfa

NBHL (2)

Այսօր գինըմպու, վաղիւն ջրըմպու (լեր)։ Մի այսօր ջրըմպու, եւ վաղիւն գինըմպու. (Ածաբ.. նոր կիր։ Խոսր.։)

ὐδροπότης aquae potor. Ըմպօղ զջուր պարզ. ջրարբ.


Ջրըմպութիւն, ութեան

s.

drinking water only, teetotalism;
watering;
water-drinking.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ ոք այլոց ոտից կարոտացաւ (այսինքն չեղեւ պատագրոս), ջրըմպութեամբ կեցեալ. (Բրս. պհ. ՟Ա։)

Ո՞րբեցութեամբ գոլով յիմարեալ, եւ ոչ ջրըմպութեամբն խոհենամայր. (Սկեւռ. լմբ.։)

Ասեն, թէ հարկանին ստամոքսդ եւ լեարդ ի ջրըմպութենէ այտի. (Եւագր. ՟Ի։)

Ընդ ոռոգանելոյ ոստոցն եւ արմատն ջրըմպութեամբ զովանայ. (Թէոփիլ. պհ.)

ὐδροποσία aquae potus. Ջրըմպու լինելն. ըմպելն զպարզ ջուր. եւ Ոռոգումն.


Ջրընկէց

adj.

humid, damp, swampy, marshy, fenny;
— տեղի, marshy place.

· Calfa

NBHL (2)

Մակդիր երկրի՝ որ ի դուրս ընկենու կամ ի դուրս տայ զջուր. ջրի. ճախին.

Այն տեղի՝ որ ջրընկէց լինի, վատառողջ է։ Ապա թէ ի ջրընկէց լինի այգին, եւ այլն. (Վստկ.։)


Ջրի

adj.

aqueous, liquid;
insipid, tasteless.

· Calfa

NBHL (7)

Լեռան մածեալ կոչէ ցզիրն եւ զլոյծն եւ զջրին։ Վասն ջրի եւ լոյծ նորոգ զմեղրն ժողովելոյ. (Սեբեր. ՟Գ։ Վեցօր. ՟Ը։)

Մի՛ ջրի (ինչ) բանն ունիցի, մի՛ լուծեալ. (Ածաբ. պասեք. ՟Բ։)

Ոչ կորուսեալք ջրովք՝ ջրի բանիւք. (Լծ. ածաբ.։)

Անխառն ուրեմն է ճշմարտութեանն բան՝ զջրի ստափառութիւնն հերձուածողացն ոչ ունելով. (Կիւրղ. գանձ.։)

Իբրեւ կրպակաւորք ջուր ընդ գինի խառնէին, ընդ օրինացն ստուգութիւն զիւրեանց խորթ զցուրտ եւ զջրի իմաստս. (Գէ. ես.։)

Զի անարարող նոցա ջրի գինին (իբր ջրագոյն), թէպէտեւ անապակ. (Բրս. արբեց.։)

ὐδαρής, ὐδρέστερος, ὐδατώδης, ὐγρός aquosus, fluxus, liquidus, aquae similis. Ջրային. ջրախառն. խոնաւ. լոյծ. խառնակ. անալի. եւ Նման ջրոյ. ջրոտ, ջրլի, ջրջրկած. անհամ.


Ջրիկ

s.

drop of water.

· Calfa

NBHL (4)

Սակաւիկ ինչ ջուր.

Հացիկ եւ ջրիկ միայն։ Լաւ համարի լոկ զհացիկն եւ զջրիկն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)

Ընդ գազանս անապատի շրջէր, եւ ջրիկն՝ որ գտանէր, նոցա արբուցանէր։ Զմայլեալ պարարին ըմպելով զականակիտ զքաղցր ջրիկ աղբերականց. (Վրք. հց. ձ։)

Ի ձէնջ հայցէ լեզուին ջրիկ, դուք ոչ տայցէք նմին կաթիկ. (Շ. եդես.։)


Ջրխնդիր

adj.

seeking water.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խնդրէ զջուր ի ծարաւուն.


Ջրխոտ

s.

water-radish;
cf. Ջրկոտեմն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ջրխոտով շատանային. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)


Ջրխոց

s.

hydroderme, anasarca.

· Calfa

NBHL (2)

Ախտ մարմնոյ, որպէս ազդ ջրգողութեան, յորժամ ընդ մորթով սփռի ջուր շարաւոտ.

Որ ջրխոցաւ տանջի, ի ջրոյ խորշեսցի. (Բժշկարան.։)


Ջրկիր, կրաց

s.

water-carrier.

· Calfa

NBHL (3)

որ եւ ՋՐԱԿԻՐ . ջրաբեր. ջրբեր. տե՛ս (Յես. ՟Թ. 21. 27.) ուր ըստ այլեւայլ գրչաց գրի ջրկիր, ջրակիր, ջրաբեր.

Լինել իւրեանց ջրկիրս եւ փայտակոտորս. (Արծր. ՟Բ. 6։)

Փայտահարացն եւ ջրկրացն (կամ ջրակրացն) սեղանոյն. (Եփր. յես.։)


Ջրկոտեմն

s.

meadow-cress, cardamine, lady's smock, cuckooflower.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրկոտիմ. (ասորեկն, ճարճիրն, քորիաթ. Բժշկարան.։)

ՋՐԿՈՏԻՄ կամ ՋՐԿՈՏԵՄՆ. κάρδαμον, καρδάμωμον nasturtium aquaticum. որ եւ ՋՐԽՈՏ, ՋՐԱԲԱԲ. Բանջար ախորժելի թթուաշ՝ բուսեալ մերձ յաղբիւրս եւ ի ջրարբի վայրս.


Ջրկոտիմն

cf. Ջրկոտեմն.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրկոտիմ. (ասորեկն, ճարճիրն, քորիաթ. Բժշկարան.։)

ՋՐԿՈՏԻՄ կամ ՋՐԿՈՏԵՄՆ. κάρδαμον, καρδάμωμον nasturtium aquaticum. որ եւ ՋՐԽՈՏ, ՋՐԱԲԱԲ. Բանջար ախորժելի թթուաշ՝ բուսեալ մերձ յաղբիւրս եւ ի ջրարբի վայրս.


Ջրհոս, ի

s. ast. Aquarius, the water-bearer.

· Calfa

NBHL (3)

Ջրհոս, աւուրս ՟Ի՟Թ, ժամս ՟Է, մասունս ՟Ժ՟Բ. (Շիր.։)

Ջրհոսն՝ յունվարի ի։ Այծեղջիւրն եւ ջրոհոսն՝ կռոնոսի. (Դամասկ.։ 1)

ՋՐՀՈՍ կամ ՋՐՈՀՈՍ. ὐδροχόος aquarius. Հոսօղ զջուր. անձրեւաբեր, անուն միոյ ի կենդանատեսակաց.


Ջրմխիմ, եցայ

vn. mar.

to be plunged into water, submerged;
— նաւու, to founder, to go down, to sink.

· Calfa


Ջրմոյր

adj.

begging, asking for water.

· Calfa

NBHL (2)

Որ մուրանայ զջուր. ջրխնդիր.

Ձախոյ թեւին ժառանգիչք խաւարի, եւ ջրխնդիրք եւ ջրմոյրք յստուգաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Ջրմուղ, մղաց, ից

s.

water-pipe, conduit, aqueduct.

· Calfa

NBHL (4)

Կացին ի վերայ ջրմղին վերնոյ աւազանին։ Արար զջրաբուղխսն եւ զջրմուղսն։ Շինեցին զդուռն աւազանաց ջրմղին։ Դարձուցին զհին ջրմուղն ի քաղաքն. (եւ այլն. ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 17։ ՟Ի. 20։ Ես. ՟Լ՟Զ. 2. եւ ՟Ի՟Բ. 9. 11։)

Իբրեւ զջրմուղ ելի ի գետոյ ... եւ ահա եղեւ ինձ ջրմուղ ի գետ. (Սիր. ՟Ի՟Դ. 41. 42։)

Գտանէ աղբիւր սակաւաբուղխ. որոյ ջրմուղ կազմեալ՝ ածեալ հասուցանէ ի մէջ հովտին։ Պատսպարեաց ջրմուղ ներքոսագոյն երկրի՝ ի քարանց տաշելոյ փողոցս գնացից ջրոյն կազմեալ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 11։)

ὐδραγωγός aquaeductus διώρυξ fossa κολυμβήθρα piscina. Անցք ջրոյ. առու կամ խողովակ ընդ երկրաւ՝ ընդ որ մղեալ գնայ ջուրն. եւ Ջրբուղխ. աւազան. եւ վտակ.


Ջրշեղջ

s.

cistern, tank;
pond;
broad pool, lake.

· Calfa

NBHL (6)

ՋՐՇԵՂՋ կամ ՋՐՇԻՂՋ. cf. Ջրաշեղջ.

Արբցեն եգիպտացիքն զջրշեղջսն ծովափնեայս. (Ես. ՟Ժ՟Թ. 5. յն. զջուր առ ծովու։)

Ջրշեղջք բազումք ի ձորս եւ ի հովիտս։ Ճահիճք ջրշեղջք. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Դ։)

Հալածեաց զսառնն կռապաշտութեան, եւ ազազեաց զջրշեղջսն ուրացութեան. (Ճ. ՟Բ.։)

Ի ջրշիղջսն ծովափնեայս ջանան հասանել. (Արծր. ՟Գ. 7։)

Ոչ ամբարձ զնա ի վերայ ջրշեղջաց եւ ջրժողովից. (Եփր. ել.։)


Ջրողող

adj.

inundated.

· Calfa

NBHL (2)

Ջրով ողողեալ. Ջրհեղեղեալ.

Ընդ եղծման ջրողողն զազարագործաց կրկին վշտացար. (Նար. կ.։)


Ջրուոր, աց

adj.

drawing water;
water-carrying.

· Calfa

NBHL (2)

ՋՐՈՒՈՐ որ եւ ՋՐԱՒՈՐ. Ջրհան. հանօղ եւ բերօղ զջուր. ջուր քաշօղ.

Նստոյց զուղտսն արտաքոյ քաղաքին առ ջրհօրոյ ջրոցն՝ ընդ երեկս, յորժամ ջրուորն ելանէր. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 11.) յն. αἰ ὐδρευόμεναι ջուր հանօղ (աղջկունք)։


Ջրջրուկ

cf. Ջրոտ.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ առատ է ջրի մասն կամ հիւթն. ջրջրկած ջրոտ. (որպէս ծուռ խաղող )

Մեծապտուղ եւ ջրջրուկ խաղողն ի նօսր եւ ի ցամաքային վայրքն տնկել. (Վստկ. ՟Ծ՟Ը։)


Ջրտուն

s.

privy furnished with water, water-closet.

· Calfa

NBHL (4)

Իբր ջրտուս կամ զինաքաղս թուէին նոցա. (Օրբել.։)

Որ տայ ջուր խնդրողին. որպէս սպասաւոր.

Որպէս տուն կամ տեղի ջուր հեղլոյ, միզելոյ. ուր գտանի եւ ջուր. ջրվաթելու տեղ.

Էր ջրտուն մի մերձ ի վաճառսն. եմուտ ի ջրտունն ի վճարել զպէտս մարմնոյ. (Ոսկիփոր.։)


Ռ (ra)

s.

the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.

· Calfa

NBHL (7)

Տառ բաղաձայն, Ռա ձայնեալ. կրկնակ, որպէս կրկին րր. (զոր եւ ձեւն յայտնէ՝ իբրու Րր) կիսաձայն՝ տուօղ իւրեւ զհնչիւն մրմռական. վասն որոյ եւ թաւ առ համեմատութեամբ րէի, որ է մեղմ։

Ռ. Լծորդ է ընդ ր. որպէս Ձմեռն, ձմերան. մրմռալ, կամ մռմռալ. ջեռնուլ, ջերանիլ. ռաբբի, րաբունի. եւ այլն.

Ի մերս՝ ռայն զեկու րէի տեղի լնու. (Երզն. քեր.։)

Ստուգաբանել զտառս՝ լինի տարր. զի ռա զերկուրէի ունի զտեղի. (Մագ. քեր.։)

Ռ. ՟ռ. Որպէս թիւ համարոյ՝ է Հազար. նմին իրի եւ յաջորդ տառքն են նշանակ հազարաւորաց։

ռայն ըռամիկ՝ արանց հանուրց, ոչ նախանձել՝ խրատէ վարուց։ Ռայն՝ ռահիւհանէ զքեզ ի բարձունս գընալ հոգւով ընդ իմաստունս. (Շ. այբուբ.։)

Ռ. Ի սկզբնատառս հասարակօրէն կազմէ զբառ օտար ի լեզուէ մերմէ. որպէս տեսցես։


Ռշտութիւն, ութեան

s.

penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.

· Calfa

NBHL (9)

Վասն իշխանացն ռժգութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 50։)

Կարի ըռշտութեամբ (կամ ռժդութեամբ) վարի. (Պիտ.։)

Ըռըշդութեամբ զինչսն։ Մի ռըշդութեամբ ի նմանէ վրիպել։ Բամբասեցան ի յռշտութէանն։ Այսպիսի ռժդութիւն ժողովրդեան. (Լմբ.։)

Մերկանամ զռըշտութիւնն։ Յռշտութէան բազում այսպիսի պատահի վնաս. (Մխ. առակ.։)

Զռժդութիւնն ասէ։ Զի մի՛ ասացից, զռժդութիւնն. (Ածաբ. աղք.։)

Կապեալ յըռժդութեան եւ յագահութեան զամենայն աւուրս կենաց իւրոց. (Բուզ. ՟Զ. 10։)

Ագահք, եւ կապեալք ռժդութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)

Վաճառաց ռըժդութիւն. (Գէ. ես.։)

ՌՇՏՈՒԹԻՒՆ ՌՇԴՈՒԹԻՒՆ, կամ ՌԺԴՈՒԹԻՒՆ. μικρολογία, πλεονεξία tenacitas, avaritia. Ռիշտ կամ ռիշդն լինել. ճշդութիւն. ժլատութիւն, ագահութիւն.


Ռոշնութիւն, ութեան

s.

artlessness, ingenuousness, simplicity, candour, sincerity.

· Calfa

NBHL (2)

Ի պրս. ռուշէն. ուստի թ. ռուշանլըգ. Լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. յոտակութիւն սրտի. պարզութիւն. պարզմտութիւն.

Անգործութեանն (ընդդէմ բերել) զգործասիրութիւնն, մեղմեխութեան՝ ըզռոշնութիւն, յարատութեան՝ զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (21)

Յօդ ըստ որում արմատ դերանուանցս, Սա, Այս, հասարակօրէն է լցուցիչ զտեղի նոցա.

Որ զանգիտէս, որ դողայս (այսինքն սա՝ որ)։ Զոր տեսանենս այժմ (այսինքն զոր սոքա տեսանեն). (Յհ. իմ. երեւ.։)

Այրս. տունս. տեղիս. իմս, մերս. այսինքն այս այր, եւ այլն։ Այլ առաւել ասի ըստ գրոց, Այրս այս. զայրս զայս, եւ այլն։

Ս. որպէս արմատ դերանուանս Ես՝ լնու եւ զտեղին նորա. զոր օրինակ,

Տէրս եւ վարդապետս։ Զոր ասեմս, զոր առնեմս, եւ այլն. այսինքն ես տէրս, եւ այլն։

Ես մեղայ. որ մեղայս՝ մեռայց, եւ մի՛ ժողովուրդն սատակեսցի. (Կիւրղ. թուոց.։)

Ս. յօդդ՝ երբեմն տայ ի բաց թողուլ զյարակից բաղաձայնն առ դիւրութիւն հնչման բառին. զոր օրինակ,

Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)

Տառ բաղաձայն ի կարգ է կիսաձայնից՝ Սէ՛ յորջորջեալ. լերկ քան զ ց, եւ թաւ քան զ ղ.

Միջակ է, սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զզայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ. (Թր. քեր. հյ.։)

Լծորդ է ըստ տեղւոյն եւ ընդ շ. զոր օրինակ, աստուճ կամ աշտուճ. աստիճան, աշտիճան. սիմովն, շմալովն. սամարացի, շամրտացի. եւ այլն։

Ս. Առ հին գրիչս՝ լույս գաւառական հնչման երբեմն շփոթի ընդ զ. գրելով՝ Զգալ, իբր Սգալ (Սըգալ, սուգ առնուլ). կամ գրելով Սգալ, եւ իմանալով Զգալ (ըմբռնել զգայութեամբ)։

Ս. Երբեմն դնի ի պէտս զարդու եւ սաստկութեան, եւ երբեմն ի բաց ձգի. զորօրինակ, Տածել, կամ ստածել. թափել, կամ սթափել. քծղել, կամ սքօղել. ստաշխն, կամ տաշխ. եւ այլն։

Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։

Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։

Ս. ՟ս. Նշանակ թուոյ համարոյ՝ է Երկու հազար։

Խորհուրդ տառիս ի խրատ մանկանց.

Սէն, Սիրել խրատէ ըզնիւթ ուսման, զխոհեմութիւն ասեմ եւ զջան. այլեւ զխորհուրդըս մաքրական, որով հոգիքըն զօրանան. (Շ. այբուբ.։)

Նոր է սքանչելիսդ։ Խոր է իրսդ եւ անքննին։ Անէծքն լուծաւ, արտասուսն փարատեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)

Չի՛ք ինչ հնարս։ Խորանն եւ սեղանն, պանսն, սպանդսն։ Որոյ ոչ տուն, ոչ հայրենիս, եւ ոչ ժառանգութիւն, ոչ ծառայս, եւ ոչ աղախնայս։ Աղօթք եւ պահս՝ երկնային քաղաքականութիւն. պահս՝ համարձակութիւն առ աստուած. պահք մաքրումն սրտի. (Ոսկ. մտթ. Մագ. ՟Լ՟Թ։ Սկեւռ. ես.։ Մաշկ.։)

Քէ, եւ սէ, եւ ցոյ՝ յաւարտ բանին (բառին) մտեալ՝ բազում ցուցանէ. (Տօնակ.։)


Պետութիւն, ութեան

s.

command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.

· Calfa

NBHL (13)

Չուեսցեն իւրաքանչիւր զհետ միմեանց ըստ պետութեան. (Թուոց. ՟Բ. 17։)

Հոգւով պետութեամբ քով (կամ պետութեան քո) հաստատեա՛ զիս. (Սղ. ՟Ծ. 14։)

Տէրն՝ պետութեան անուն է, եւ քրիստոսն՝ աստուածութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

Տանիցին զձեզ ի ժողովուրդս, եւ ի պետութիւնս եւ յիշխանութիւնս։ Առ ի մատնել զնա պետութեան եւ իշխանութեան դատաւորին։ Իշխանութեանց եւ պետութեանց հնազանդ լինել. (Ղկ. ՟Ծ՟Բ. 11։ ՟Ի. 20։ Տիտ. ՟Գ. 1։)

Հասանէր ի վերայ ամենայն երկրի յամենայն պետութեանցն եւ զօրութեանցն. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 4։)

Զպետութիւն սիրացւոց՝ ասորեստանեայք ունէին։ Կալաւ զպետութիւն։ Քակէր զպետութիւն ասորեստանեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անկանելոց է յիշխանութենէ եւ ի պետութենէ իւրմէ, որ աստուածանալն անձամբ կամեցաւ. (Եզնիկ.։)

Նստոյց ընդ աջմէ իւրմէ յերկնաւորս՝ ի վերայ ամենայն իշխանութեան եւ պետութեան։ Զի յայտնեսցի արդ իշխանութեանց եւ պետութեանց՝ որ յերկինս են։ Եթէ աթոռք ... եթէ պետութիւնք. (Եփէս. ՟Ա. ՟Գ. Կող. ՟Ա. 16։)

Երկնայնոցն պետութեանց եւ այլն. (Դիոն. երկն. ստէպ։)

Դասք անմարմնոցդ պետութեանց, հրեշտակապետըք բարձրութեանց։ Գերագոյն էին պետութիւնք վերին, հրեշտակապետք երկնաւորք, հրեշտակապետք երկնաւորք, եւ հրեշտակաց զինուորութիւնք, պետութիւնք բարձրացեալք ի քահանայապետութիւն երրորդ. (Ժմ.։ Շար.։)

Պետ գոլն. իշխանական գլխաւորութիւն. տէրութիւն եւ առաջնորդութիւն յո՛ր եւ է կարգի. որպէս յն. ἠγεμονία, τὸ ἠγεμονικόν imperiu, ducatus եւ այլն.

ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. Իշխանութիւն արքայական, եւ դատաւորոկան. որպէս յն. ἑξουσία potestas, potentia, principatus, magistratus τυραννία tyrannia, dominatio, imperium.

ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ, թիւնք. Անուն միոյ յիննեակ դասուց հրեշտակաց, այն է եօթներորդ ի վերուստ ի վայր, եւ երրորդ ի ստորէ ի վեր. (որպէս յն. ἁρχή principatus. կամ ἑξουσία potestas. որ ի սուրբ գիրս անխտիր դնին որպէս Պետութիւնք կամ իշխանութիւնք)


Սգումն, ման

s.

mourning;
grief, pain.

· Calfa

NBHL (4)

Սգալն. սուգ.

Աստ է տեսանել զօրինակն համօրէն դատաստանին, զսգումն եւ զաղաղակն. (Մեծոբ.։)

ՍԳՈՒՄՆ որպէս ԶԳՈՒՄՆ. իմա Զգալն. զգացումն, կամ զգածումն. αἵσθησις sensus.

Տայ հուր եւ զորդունս ի մարմինս նոցա, եւ լացցեն նոքա ի սգման մինչեւ յաւիտեան. (Յուդիթ. ՟Ժ՟Զ. 21։)


Սեբին

cf. Սեբինէ.

· Calfa

NBHL (3)

Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)

Մի դներ հանդերձ ներքոյ քո, այլ՝ խոտ եւ սեբին, որպէս աբբայ արսենիոս։ Կապերտս ադանէին, եւ սեբինէս. (Վրք. հց. ձ։)

ՍԵԲԵՆԻ կամ ՍԵՒՆԻ ՍԵԲԻՆ ՍԵԲԻՆԵԱՅ ՍԵԲԻՆԷ. Բառ յն. սէվէնիօն. σεβένιον palmae involucrum, palmula. Ճիւղ եւ տերեւ կամ ծագ ոստաց արմաւենւոյ, եւ հիւսեալն յայնմանէ.


Սեբինէ

s.

palm-leaf vest, garment made of palm-leaves.

· Calfa

NBHL (3)

Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)

Մի դներ հանդերձ ներքոյ քո, այլ՝ խոտ եւ սեբին, որպէս աբբայ արսենիոս։ Կապերտս ադանէին, եւ սեբինէս. (Վրք. հց. ձ։)

ՍԵԲԵՆԻ կամ ՍԵՒՆԻ ՍԵԲԻՆ ՍԵԲԻՆԵԱՅ ՍԵԲԻՆԷ. Բառ յն. սէվէնիօն. σεβένιον palmae involucrum, palmula. Ճիւղ եւ տերեւ կամ ծագ ոստաց արմաւենւոյ, եւ հիւսեալն յայնմանէ.


Սեթեւեթեմ, եցի

va.

to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.

· Calfa

NBHL (3)

ՍԵԹԵՒԵԹԵԼ. Պաճուճել. պճնել. արուեստակել. հայթայթել. յարդարել. յերիւրել. եւ Փերեւեթել.

Ճախարակեայս սեթեւեթեալ բանիւք։ Զսեթեւեթեալ եւ զպաճուճեալ բանս զարդսն ի բաց արասցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Հատակտուր սեթեւեթել։ Այսր անդր սրաւառեալ՝ սեթեւեթեալ երթային. (Յհ. կթ.։)


Սելք

s.

shooting star.

· Calfa

NBHL (2)

Սելք, որ են ճաճանք. եւ դիատոնք, որ են թռիչք։ Արդ սեալս է՝ հրոյ յոլովի վառումն յօդի. եւ ի սելայիցն ոմանք ոստուցեալ լինին, եւ ոմանք հաստատեալք. (Արիստ. աշխ.։)

ՍԵԼԱՍ եւ ՍԵԼՔ. Բառ յն. σέλας fulgor, jubar. Փայլիւն լուսոյ յոդս, աստղանման երեւալ կամ թռուցեալ. թռիչք.


Սելին

s.

chair, throne.

· Calfa

NBHL (4)

Այս գահ փղոսկրէս, ակներով պէսպէս, հարսն քեզ սելէս. (Գանձ.։)

Ետու դնել սելին ոսկի եւ նստայ ի վերայ. (Վրք. դիոնես.։)

Հրամայեաց նստուցանել զտէր պետրոս յոսկի սելին։ Զոսկի սելին յինքն էառ, եւ ասէ, թէ հայրապետական աթոռ է եւ չէ պարտ այլ ումեք ի վերայ նստել. (Ուռհ.։ Հ. օգոստ. ՟Թ.։)

ՍԵԼԷՍ ՍԵԼԻՆ. Բառ լտ. յորմէ եւ յն. սէլլա. σέλλα sella, subselium. Աթոռ. գահ.


Սեխենի, նւոյ, նեաց

s.

melon-plant.

· Calfa

NBHL (4)

Իբրեւ զհովանի մրգապահաց ի մէջ սեխենեաց (կամ սեղխենեաց). (Ես. ա. 8։)

Ոչ սեխնիք, եւ ոչ այգիք. (Թուոց. ՟Ի. 5.)

Զօրէն սեղխենոյ զերեսօք երկրի տարածեալ ի կոխումն. (Պիտ.։)

ՍԵԽԵՆԻ կամ ՍԵՂԽԵՆԻ. σικυήλατον, σικυήρατον . Բոյս՝ որ բերէ զսեխ. եւ Սեխաստան.


Սեղխ, ի

cf. Սեխ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԵՂԽ ՍԵՂԽԵՆԻ. cf. ՍԵԽ, եւ այլն։


Սեղմեմ, եցի

va.

to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.

· Calfa

NBHL (6)

Զգրունսն փակեցին, զգրանդսն սեղմեցին վիմօք. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 47։)

Զերկիր թանձրայատակ աղխեալ սեղմեալ։ Հողս այս, եւ սեղմեալ կէտ. (Ագաթ.։ Սարկ. լուս.։)

ինքն էն աստուած սեղմնաբար սեղմեաց միացոյց իւր մարմին ի սրբոյ կուսէն. (Սանահն.։)

Խցաւ սրատես ակն, սեղմեցաւ ունկն արագալուր. (Տօնակ.։)

Վարագոյրն իսկ պատառեցաւ յականջս (կամ պատառեաց զականջս) նոցա, զի սեղմեալ խցեալ էին. (Եփր. համաբ.։)

ἑμφράττω, -σσω obstruo. Սեղմ եւ սերտ առնել. զսպել. պնդել. զանգել. սըխմել, ամրցընել, միացնել.


Սեղմիմ, եցայ

vn.

cf. Սեղմանամ.

· Calfa


Սեղմութիւն, ութեան

s.

the being compact, hardness, firmness, density;
restriction, restraint;
pressing, squeezing.

· Calfa

NBHL (2)

Հոծութիւն. խտութիւն. սերտութիւն. հաստատութիւն. պնդութիւն .

թանձրութիւն եւ սեղմութիւն արարածոց. (Ճ. ՟Է.։)


Սենեկիկ

s.

small room, cabin, cell, hut.

· Calfa

NBHL (2)

οἵκημα habitaculum, cella. Սենեակ փոքր. խուց. խուղ. խրճիթ. խցիկ,

Իւրաքանչիւր առանձինն սենեկիկ առեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)


Սեռեմ

va.

harden.

· Calfa

NBHL (2)

Դանիէլի կուսութեամբ սեռեալ մարմին՝ անմերձենալի մնաց ի գազանացն ժանեաց. (Դամասկ.։)

ՍԵՌԵԼ ՍԵՌԻԼ. Սեռն եւ սերտ առնել, լինել պնդիլ. ամրանալ. յն. որպէս խնուլ զբերան. στομόω os obstruo.


Սեռնութիւն, ութեան

s.

clearness, cleanness, purity.

· Calfa

NBHL (3)

Սեռն գոլն. յստակութիւն.

Վաճառականք խառնեն ջուր ընդ գինի, այսինքն է ընդ սեռնութիւն եւ ընդ յստակութիւն աստուծոյ։ Սեռնութեան եւ անխառնութեան խորհուրդ. (Իրէն. առ Լեհ.։ Ասող. ՟Գ. 21։)

Գինի ազնիւ, թէպէտեւ յամանոյ յաման փոխեսցես, նոյն համ է, եւ նոյն սեռնութիւնն. (Սեբեր. ՟Դ։)


Սեռութիւն, ութեան

s.

the being of the same progeny or race.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քրիստոսէ սնուցեալք՝ իբրեւ զհոլով եւ զսեռութիւն ընկալան, որպէս որդիք ի հօրէ անու անակոչեալք՝ քրիստոնեայք անուանեցան. (որպէս արշակունիք յարշակայ. Զքր. կթ.։)


Սերեկեմ, եցի

va.

to close jars with bladder.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն աման բաց, որ ոչ իցէ խփեալ կամ սերեկեալ, պիղծ լիցի. (Թուոց. ՟Ժ՟Թ. 15։)

Ելից զբղուղ մի, եւ զբերան բզղին սերեկեաց։ Ի սերեկեալ իւղոյ կամ ծեփելոյ. (Ոսկիփոր.։ Կանոն.։ 2)

καταδέω deligo, devincio. լծ. եւ σειράω, σειρεύω fune constringo. Սերեկով կամ սեկով, եւ կամ այլով իւիք կապով պատել եւ կապել քաջ զբերանս ամանոց.


Սերեմ, եցի

va.

to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.

· Calfa

NBHL (9)

Սերեցից (ըստ յն. եւ քանի մի ձձ) ձեզ մարդիկ զժողովուրդն իմ իսրայէլ. (Եզեկ. ՟Լ՟Զ. 12։)

Կենդանի ինչ, որ ունիցի ազդումն (զգայութեան), եւ այսպէս առնունի ջուրքն ծնանել եւ սերել. (Վեցօր. ՟Է։)

Ազգ սերէ յանուն մօր իւրոյ ռոփսեանք։ Ազգ զնա սերէ յանուն հօրն. (Խոր. ՟Բ. 61. 87։)

Վասն որդէծնութեան, եւ մարդկան յաշխարհի սերելոյ. (Եզնիկ.։)

Սերեցարու՛ք բազմացարուք, ծնջի՛ք եւ լցէ՛ք զերկիր. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)

Յետ ջրհեղեղին յերից տրանց ընդ բնաւ տիեզերս ազգք մարդկան սերեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Յետ սերելոյ եւ բազմանալոյ։ Հրամայեաց սերել յերկիր՝ ծնունդ արձակեալ. (Ագաթ.։)

Ի յուդայիազգէն սերէր անուն հրէական (յուդայեան) (Ոսկ.մտթ.։ 2)

ՍԵՐԵՄ ՍԵՐԻՄ. γεννάω, γεννάομαι genero, progigno, propago, -or, nasco. Աճեցուցանել զսեր, եւ աճել սերնդեամբ, սերանալ. ծնանել, իլ. զաւակագործել, ծագել. յաջորդել.


Սերկեւլի, լւոյ, լեաց

s. bot. quince;
սինձ սերկեւլի, quiddany;
quince-tree.

· Calfa

NBHL (5)

Ի գուգարս լինի սերկեւիլ, եւ տօսախ։ Լինի ի տայս թուզ եւ նուռն, եւ աղտոր, սերկեւիլ. (Խոր. աշխարհ.։)

Սերկեւլի գինի։ Սերկեւիլի չարտապ. (Վստկ. ՟Ճ՟Ղ՟Է։ Մխ. բժիշկ.։)

Սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրան, եւ ընկոյզն. (Ագաթ.։)

Յանդիմանել սկսաւ դեղձի զսերկեւիլ. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Զ։)

ՍԵՐԿԵՒԻԼ ՍԵՐԿԵՒԼԻ. κιδώνιον μῆλον cydonium malum, cotoneum, malum sydonia, cotoneus. Պտուղ դեղին՝ մեծ քան զխնձոր, ախորժ թթուախառն, եւ ծառ այնր պտղոյ. (յն. գիտօ՛նիօն. որպէսբերք կիտոն քաղաքին կրետայ).


Պեւկէ, կեաւ

s.

pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.

· Calfa

NBHL (3)

Ուղղելով պեւկեաւ զձին, եւ ցուցանելով զճանապարհն. քանզի գիշեր էր խոր։ Ունէր ի ջեռին զառաջնորդն զպեւկէն. (Պտմ. աղեքս.։) (Ուստի առեալ՝ բոց, հուր, ջահ, պեւկէ. ի Հին բռ. դնին որպէս փաղանուն, որ չէ ի դէպ)։

Եսայիս յայտնապէս եւ զփայտէն նշանակեաց՝ յորոց խաչն. մայրիւ ասէ. եւ պէկիւ, եւ պէկիւռիսաւ. (Ղեւոնդ.։)

ՊԵՒԿԷ որ գրի եւ ՊԷԿԷ, ՊԷԿԻՒՌԻՍ. Բառ յն. բեւգի, πεύκη որ է Սոճի, սօս, թեղոշ, սարդ. մարխ. եւ Ոստ սոճւոյ կամ մարխ լուցեալ.