where he dwells;
of his habitation.
Բնակելին իւր կամ ինքեան. սեպհական.
յիւրաբնակ խորանէին մերժել. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
made by himself, his.
founded or established by himself.
produced by himself, his.
Յիւրմէ ծնեալ. հարազատ. եւ Իսկական. բուն.
Իւրածին զարմին։ Ըստ իւրածին որդւոյն միածնի. (Մագ. ՟Լ՟Դ։ Վրդն. յանթառամն.։)
Զբանն յիւրածին ծոցոյ՝ անանջատելի յինքնէ առաքէ. (Մամբր.։)
cf. Իւրաբնակ.
Ուր իցէ իւր բնիկ կայան. իւրաբնակ.
յիւրակայան սահմանս երեւեալ գայցէ. (Ագաթ.։)
his own, his.
ἵδιος proprius, suus, peculiaris. Որ ինչ է իւր սեպհական. իւրային. իւրոյին. իւր, իւրոյ.
Արձակեաց յիւրական աշխարհն հայոց. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Վասն օտար փարձութեանց իւրական ստանան զտրտմութիւն։ իւրական առաքինութեամբ. (Սահմ. ՟Ը. ՟Ժ։)
Իւրանօք կորստեան բերիւք։ Նստաւ յաթոռն իւրական Նար. (՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Դ։)
Իւրական բանիւն։ Եւ զիւրական անուն վիմին՝ շնորհէր նմա զանշարժելին. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստ.։)
Իւրական է (այսինքն յատուկ է) յաւիտենին՝ հինն եւ անայլայլելի (գոլ). (Դիոն. ածայ.։)
built or constructed by himself.
յիւրմէ կերտեալ, շինեալ. իւրաստեղծ. իւրաշէն.
Զիւրակերտս գահաւորակս մարմնեղէն գոյութեանս պահպանեսցէ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
the same as he, in conjunction with him.
Կից ինքեան. յարակից. իւրական.
Տայր հրաման արքայն արշակ դնել անուն դաստակերտին յիւրակից անունն արշակաւան. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
egotist, that thinks only of self;
— շահասիրութիւն, self-interest.
Որ զիւրն կամ զանձինն եւեթ ունի զհոգ.
ապաշխարօղ իցէ նքնադատապարտեալ խորհուրդ, եւ անհոգ իւրահոգ։ (Վրք.հց. ՟Դ։)
his, his own;
—քն;
his parents, servants;
his works, deeds, property, wealth, goods.
ἵδιος proprius. Իւրական. իւր, իւրոյ.
ինքնաբուն իւրայնոյփառացն զօրութեամբ վերացեալ. (Ագաթ.։)
Խաչեալ կենդանին՝ մարմնովն իւային. (Գանձ.։)
յիւրայնոցն հոմացեղից. (Պիտ.։)
Իւրայովքն (կամ իւայօք, կամ իւայիւք) զօրօք, կամ վառելովք, կամ համազգօք. (Յհ. կթ.։)
ԻՒՐԱՅԻՆՔՆ գ. ἵδιοι proprii, sui. Իւրքն. որպէս մերձաւորք՝ ազգականք ընտանիք իւր.
Ամենայն իւրայովքն (կամ իւրայիւքն) ճանապարհորդ լինէր, կամ ելանէին ի դեսպակս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Բանագնաց ի թշնամիսն ելով առ ի յիւրայոցն. (Պիտ.։)
Սեպհականէ անձինն եւ իւրայոցն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Աքար իւրայօքն կըրեաց զսատակումն. (Բրս. հց.։)
Եզրի եւ իւրայոցն։ Յանդիմանեալ յիւրայնոցն. (Յհ. կթ.։)
Տաղաւար յիւրայնոցն եդեալ. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
Եւ ἱδίᾳ propria. որպէս Իրք իւր, գործք, ինչք, եւ այլն.
Եւ նա հանգեաւ յիւրոց գործոց անտի, որպէս եւ ատուած յիւայոցն. (Եբր. ՟Դ. 10։)
որպէս զյոլովն՝ ոչ գանձապահ էր իւրայոցն, եւ ոչ իբրեւ իւրոյ հայէր՝ մեծութեանն, այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
Հաւասարեաց ըզմերս իւրայոցն։ Աշխարհ ամենեւին յիւրայնոցն ինչ ի նոսա ոչ տեսանէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
like himself, of his own nature.
Նման իւր, կամ ընտանի ինքեան.
կալաւ զլեառն հանդերձ իւրանման արդկանաւ ի բնակութիւն։ Յիւրանման զնստագոյն եւ յոյժ խորին վայրս երկրի. (Պետ.։)
like him.
յատկապէս, կամ իւրանման.
Իսկ ի միակն ճշմարտի, յորում ամենայն զօրութիւն իւրապէս զիւրն ունի. (Անյաղթ բարձր.)
Որ ի նմանէն եղեն, իւրապէս՝ այսինքն առանձնապէս, կամ նմանապէս զիւրն ունի։
created by himself.
յիւրմէ այսինքն յաստուծոյ ստեղծեալ. իւրակերտ. որ ինչ է արարած իւր.
Եհան զկապուտն իւրաստեղծ ի կապանաց օգտողին։ Իւրաստեղծնհօտից տածօղ. (Նար. ՟հե. եւ խլ։ Փչեաց ի պատկերն իւրաստեղծ զիմաստաբաշխ հոգին. Սկեւռ. ես.։)
միայն ստորագրի այս իսկապէս գիտողի զգաղտնիս իւրաստեղծ մարդոյն. (Տօնակ.։)
to appropriate to himself;
to usurp.
οἱκειοῦμαι suum facere. ի՛ւր առնել. ինքեան սեպհականել յանձն իւր առնուլ. յինքն գրաւել. ընտանեցուցանել կամ վերագրելեւ ընծայել անձին իւրում. տիրել.
իւրացուցանէ հոգին զամենայն ինչ զմարմնոյն։ Իւրացուցանէ բանն զորս իւրոյն մարմնոյ էր. զի իւր՝ մարմինն, եւ այլոյ ուրուք էր։ Մի՛ զարմանար, թէ զմարմնոյ տկարութիւնս իւրացուցանել ասեմք նմա մարմնով. (Պրպմ. ՟Ը. եւ ՟Լ՟Թ։)
Զամենայն կիրս մեր իւրացոյց բաց ի մեղաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Մի՛ պարծեսցի բանսարկուն վանեալ զքո ստացեալս իւրացուցանել. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Յափըշ տակելով իւրացուցանեն զօտարին. (Բրսղ. մրկ.։)
Տիրէ աղուանից, եւ եկեալ ի պարտաւ՝ իւրացուցանէ իսկոյն. (Կաղանկտ.։)
each, every;
respective;
— ոք, each individually;
— ոք առանձինն, each one separately;
մեկնեցան — յեղբօրէ իւրմէ, brother was separated from brother;
առն —, to each one;
— ումեք ի նոցանէ, to each of them;
գործք — ուրուք, each man's acts;
յ— աւուր, each day, every day.
• (ոսկեդարույն անհոլով, յետնաբար ո հլ.) «ամէն մէկը» ՍԳր. Ա-գաթ. սրա մէջ իւր դերանուն համարելով՝ իբր -քանչիւր արմատից՝ յետնաբար շինուած է երկաքանչիւր «երկուսն էլ» Փիլ. Նիւս. Յճխ. իբր համապատասխան յն. έϰατερος ձևի Չափի համար կրճատուած ձևով ունինք իւ-րաքանչ Ադամ. 254։
• ՆՀԲ քանչ=լծ. պրս. kas «անձ» և ւն ἔϰαστοτ։ Peterm. 182 իւրք անձնիւր։ Տէրվ. Altarm. 2, 3, Նախալ. 119 և Մա-սիս 1881 յուլ. 4՝ իւր «իր»+քան-չ= ւտ. cunоue. գոթ. huanhun, լտ. quisqus «իւրաքանչիւր», quam «քան»։ Մառ ЗВO 5. 316 զնդ. kasčid ձևիզ է դնում քան-հիւր։ Patrubány SA 1, 209 իւր-ա-քան չ-իւր, այսինքն «թէ՛ իւրքն և թէ՛ ոչ իւր-ռռն»։ Meillet, Altarm. Elementarbuch էջ 65 և Rev. ét. arm. I. 13, մեկնում է «sein eher als nicht sein». «sien nlu-tót que non sien», այսինքն «իւր քան ոչ իւր»։
ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ. Մի մի յանձանց, մանաւննդ յիւրաց՝ առ հասարակ. հէր պիր.
ἔκαστος unusquisque, quilibet, singuli. անցնիւր անձն կամ անձինք. այր այր. ամենայն ոք մի առ մի. ամմէն մէկը. հէր քէշ. (լծ. քէշ ընդ քանչ, եւ յն. Է՛քասդօս. ) տե՛ս զկնի եւ ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ ՈՔ.
Մեկնեցան իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Ժողովեցէ՛ք իրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում։ Դնել զարծաթն իւրաքանչիւր (այս ինքն իւրաքնչիւրոց) ի քրձի իւրում։ Հատուսցէ իւրաքանչիւր (այսինքն իւրաքանչիւրումն) ըստ գործս իւր։ Բաժանէ իւրաքանչիւր որպէս եւ կամի.եւ այլն։
Գնամք ցքանչիւր յօտարութիւն։ Պարտ է մեզ եւ զիւրաքանչիւր զայիոց գիտել զկամսս։ Տեղեկացաւ զառնիւրաաքանչիւր զքաջութիւնս. (Փարպ.։ Եղիշ. ՟Զ։)
Յիւրաքանչիւրոցն անուն երդմունս կատարել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զիւրաքանչիւրոցն օգուտ հոգալմարթասցուք. (Յհ. կթ.։)
Բաժանէգործս իւրաքանչիւրցն ի խորանին. (Նախ. թուոց.։)
Ըստբոլորում եւ ըստ իւրաքանչիւրիցն. (Նիւս. բն. ստէպ։)
Զպիտանիսն յիւրաքանչիւրէ անտի բարձեալ. (Ոսկիփոր.։)
Իւրաքանչիւր ծառ ի պտղոյ իւրմէ ճանաչի։ Իւրաքանչիւր զնուորի մասն։ Յիւրաքանչիւր հասակէ, յիւրաքանչիւր արժանավորութենէ. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ ՈՔ. ուրուք, ումեք, եւ այլն. գ. (եզակի եւեթ ըստ ձայնին). անձնիւր անձն, իր.
Ըստ որում իւրաքանչիւր ոք պարտի քաղաքավարիլ։ Բնակեցան իւրաքանչիւր ոք ի ժառանգութեան իւրեանց։ Պատմեաց մեզ զխօսս իւրաքանչիւր ուրուք. (Սամ. ՟Ի՟Ա։ Յհ. կթ.։ Փարպ.։)
Ի դէմս իւրաքանչիւր ումեք աւանդութիւնս ի մէջ առնուլ. իբր սեռական. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. պտրգ.։ Այսպէս լնի իմանալ ի մեզ եւ Իմաստ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
Ստեղծանէ անօթ առ իւրաքանչիւր ումեք սպասու մերոյ. ուր ըստ յն. ասի, առ սպասու մերոյ զիւրաքանչիւր (անօթ)։
Ի տեսականէն անուանեցան տեսական իւրաքանչիւր ոք (իրք). (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Ստէպ վարի բացառական խնդրով, որ ըստ յն. է սեռական.
Սկսան ասել իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ։ Իւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ։ Նաեւ ոչ հեռի իսկ է յիւրաքանչիւր ումեքէ ի մէն.եւ այլն։
Երեքհարիւր դահեկան ի մի նիզակ յիւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ. (՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 16։)
Առ ի գիտել մեզ զիւրաքանչիւր ոք ի հինգ բարբառոցդ (ի ձայնից պորփիւրի). (Անյաղթ պորփ.։)
իւրաքանչիւր ոք ի տարերցս. (Նիւս. բն.։)
Իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ (ի ծառոց). (Ագաթ.։)
forged by themselves.
Կռեալ յիւրեանց կամ յինքեանց.
Տիրադրուժք՝ իւրեանցակուռ ձուլելոյն երկիր պագանէին. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
their, theirs.
accidentally, by chance.
Յայս իւրովաբար եկեալ ածայ ի բանիս հետեւողութենէ. (Բրս. ծն.։)
as much as he could, as much as lay in his power, as much as is possible for him, his best.
cf. Բաւիղ.
• , սեռ. -ի (գրուած նաև լաբիրինթոս, ղաբիւրինթոս, լամբիւրինթոս. ղաբիւրինթ, ղամբիւրինթոս, լամբրինթ. իսկ նոր գրականի մէջ ընդունուած ձևն է միայն լաբիւրինթոս) «բաւիղ» Առ որս. Նոնն. 22։
• = Յն, λαϊύοινϑος «բաւիղ», որից փոխա-ռեաւ են նաև լտ. labyrinthus, գերմ. Laby-rinth, ֆրանս. labyrinthe ևն.-յոյն բառը փոխառեալ էին կարծում եգիպտ. lope-rohu-nit ձևից. (այսպէս էր կոչւում Եգիպտոսի մէջ Մերիսեան լճի մօտ շինուած հռչակաւոր լա-բիւրինթոսը). բայց այժմ համարւում է փո-խառեալ կարիական կամ լիւդիական լեզուից և նշանակում է «պալատ λάβρυς-ի, որ է կա-ցինի» (լիւդիական կամ կարիական բառ ըստ Պլուտարքոսի. տե՛ս Boisacq 548)։-Հիւբշ. t︎ 351։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
luxury;
debauchery, disorderly conduct, excess.
λαγνία luxuria, libido, laxitas. Թուլամորթութիւն. խենեշութիւն. անառակութիւն.
Սերմներթութիւնք, է՛ որ ի յոյժ գիրութենէ է եւ է՛ որ ի կրօնից լագութենէ։ Եւ եթէ ի կրօնից լագութենէ, զնոյն հառաչանս առնել՝ բարիոք երկիւղածութիւն է. (Կանոն.։)
lapis lazuli.
• (որ և լաժուարդ, լաժուրդ, լա-ջուարղ, լաջվարղ, լանվարղ, լազվարղ) «գո-ճազմ քարը և նրանով պատրաստուած ըն-տիր կապոյտ ներկ» Ոսկիփ. Բժշ. Վրդն. աշխ. Վրթ. քերթ. Լմբ. յայտ. կէ. (ընդարձակ նկա-րագրութիւնը տե՛ս Seidel, հրտր. Մխ. հեր. § 384.-հյ. կոչւում է պարտիզաքար՝ ըստ Բժշ. և Ամիրտ. որոնց վկայութիւնը տե՛ս Նո-րայր, Բառ. ֆր. 733բ)։
• = Պրս. [arabic word] lāžvard «գոճազմ քարը». այս քարը յատուկ է Պարսկաստանի, ուր գըլ-խաւոր հանքերը գտնւում են Բադախշանում. այստեղից տարածուել է արևելք և արև-մուտք, նախ մտնելով Հնդկաստան, եղել է lā-ǰavarta, rāǰāvarta, յետոյ անցել է արաբնե-րին և նրանց միջոցով մտել է բազմաթիւ լե-զուների մէջ. այսպէս՝ արաբ. [arabic word] lāǰvard կամ [arabic word] lāǰvard «գոճազմ», lāǰyardī «երկնագոյն կապուտակ», թրք. laǰiverd «լուրթ գոյն, մանիշակագոյն», քրդ. laǰverd «կապտագոյն», ստ. լատ. lazulum, lazurīus. lazur "գոճազմ», azurrum, azura, azolum «լաջուարթ գոյնը», ստ. յն. λαζοῦριον, նյն. λαζούριος, λαζουβερδι, իտալ. lapislazzolo «գոճազմ», azurro «երկնագոյն», ֆրանս. la-bis-lazuli «գոճազմ», azur «կապտագոյն», սպան. պորտ. azul «կապտագոյն», գերմ. Lasur, ռուս. лазурь «գոճազմ և բաց կա-պոյտ ներկ» ևն։-Հիւբշ. 267։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, յետոյ Պատկ. Драгоцен. камин, էջ 43 և Lag. Arm. + § Օ.
ԼԱԶՈՒԱՐԹ ԼԱԺՈՒՐԴ. որ եւ ԼԱԶՈՒԱՐԴ. լաճիվէրթ, լաճիւվերտ, լաժիվերտ. Ըստ ոմանց նոյն ընդ Գոճազմ. Անուն պատուական քարի, որպէս իտ. lapislazzolo. եւ Կապուտակ ընտիր գոյն եւ ներկ, իբր իտ. azzurro ultramarino.
Լազուարթն եւ զմրուխտն ի պղնձաքար ազգէն գոյանան. (Ոսկիփոր.։)
Զառիկ, լաժուրդ, ժանգառ, բուռ կիր, եւայլ որ նման է սոցին. (Վրթ. քերթ.։)
cf. Լազուարթ.
cf. Ձորձ.
• «շոր, զգեստի՝ շորի կտորը». Վստկ. 85 (Պարտ է հալաւով մտանել, որ քիրտն ի լաթն արգելանի և չկաթէ ի խաղողն) Քուչ. էջ 57. (Տեսի լաթեր լուացած, ի յան լաթե-բուն մէջէն լուացած շապիկ մ'էր փռած). ո-րից մոմլաթ «մոմշոր, մուշամբա» Առաք. պտմ. 138. լաթակազմ (նոր բառ)։
• = Պոս. [arabic word] lat «մաս, կտոր. 2. կտաւե-ղէն, կտորեղէն», որի հետ նոյն է սանս. la-ta «զգեստ, շոր», իրանեանից են փոխառեալ արև. թրք. [arabic word] latta «շորի կտոր, մի տեսակ չիթ», չաղաթ. latta «քուրջ, հին ու մաշած շոր», ուտ. լաթ նոյն նշ.։ Սրանցից են փոխառեալ, ըստ իս, նաև ռուս. лата «շորի կտոր», лaтать «հնացած՝ մաշուած շոր, ցնցոտի», ла́тать «կարկատել», ուկր. látka «քուրջ», չեխ. látati «կարկատել», látka «կերպասեղէն, կտորեղէն», լեհ. laty «ցըն-Արմատական բառարան-17 ցոտի». (այս բառերը Berneker 693 սխալ-մամբ համարում է բնիկ սլաւական, և սրա համար է որ հնդևրոպական այլ լեզուների մէջ ցեղակից ձևեր չի գտնում)։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Ակն. Խրբ. Ննխ. Պլ. Սչ. Վն. լաթ, Հճ. լօթ «քուրջ», լադ'դ'եյ «հագուստ» (իբր եզակի գործածուած), Սեբ. լաթ, Ղրբ. լանթ, Ղզ. լանձի «պատառոտուած շոր»։
ultramarine
balass ruby.
• «մի տեսակ պատուական քար և բաց կարմիր գեղեցիկ պայծառ գոյն» Մարթին. Գնձ. Երզն. քեր։
• = Պրս. [arabic word] lal. «մեղեսիկ քարը և լալ գոյնը», որից փոխառեալ են նաև արաբ. [arabic word] la'l քրդ. lal, ռուս. лалъ նոյն նշ. և սերբ. läl «կարմիր» (Berneker 687)։-Հիւբշ. 267։
• Ուրիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ (տե՛ս դաղ բառի տակ), յետոյ Պատկ. Драгоц. камин 72, Lag. Arm. Stud. § 903։
ԼԱԼ որ եւ ասի ի մեզ ՂԱՂ. Ազգ պատուական քարի, եւ գունոյ. զոր ոմանք շփոթեն ընդ շափիւղայ.
Պատուական ակունք. (. . որպէս սաֆիրն. զոր հայք լալ կոչեն. Մարթին.։)
Պայծառազարդ լալակն ի թագի. (Գանձ.։)
cf. Լալիւն;
զ— հարկանել՝ առնուլ, to wail, to weep, to lament, to deplore;
to be in mourning.
• «մի տեսակ պատուական քար և բաց կարմիր գեղեցիկ պայծառ գոյն» Մարթին. Գնձ. Երզն. քեր։
• = Պրս. [arabic word] lal. «մեղեսիկ քարը և լալ գոյնը», որից փոխառեալ են նաև արաբ. [arabic word] la'l քրդ. lal, ռուս. лалъ նոյն նշ. և սերբ. läl «կարմիր» (Berneker 687)։-Հիւբշ. 267։
• Ուրիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ (տե՛ս դաղ բառի տակ), յետոյ Պատկ. Драгоц. камин 72, Lag. Arm. Stud. § 903։
tearful, pitiful, rueful, weeping, in tears;
tearfully, all in tears.
κλαυτός flebilis δακρώδης lacrymosus. Ու իցէ լալ սաստիկ. արտասուագին. ողբագին.
Լալագին պաղատանօք աղաչեաց. (ՃՃ.)
Ի լուսանալ լալագին առաւոտին. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Ուժգին լալով, արտասուօք.
Ասէ լալագին (Վրք.հց. ՟Զ։)
Արդ պաղատիմ տէր լալագին. (Յիսուս որդի.։)
that weeps, plaintive, mournful, dreary, sad;
groaning, moaning, wailing;
—ք, female mourners, hired female weepers at funerals, mutes;
—ն, faculty of weeping.
κλαίων flens. Լացօղ եւ ողբացօղ ի վերայ մեռելոց. ողբերգակ. լացկան, լալկան.
Տ՛եսանէ ամբոխ յոյժ, եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ. (Մարկ. ՟Ե. 38։)
Արգելէք զլալականս։ արհամարհեցէ՛ք զեղարամարս լալականաց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Կամ Ողբական. լալագին.
Դամբանական ասէ զգերեզմանականն, որ են լալական բանք եւ ձայնք. (Երզն. քեր.։)
Աչօք լալական դառնութեամբ կոծին. (Գանձ.։)
ԼԱԼԱԿԱՆՆ. գ. Կարողութիւն լալոյ եւողբալոյ. Եթէ էր ծիծաղականն գոյեղ ի մեզ բաղկացական, ապա եւ լալականն. վասն զի եւ նա մնայնում մարդոյ գոյ։ Իսկ ծիծաղականն եւ լալականն ընդդիմակք միմեանց են. Անյաղթ պորփ.։
Ընդէր միայն բանականիս է յաղագոյ ծաղրականն եւ լալականն. (Երզն. քեր.։)
crying (like a child).
Ուր իցէ կանչիւն՝ գոչիւն՝ ճչիւն լալագին.
Հնչումն ձայնի մարցն աղէխորով որբոց, եւ տղայոցն լալականչ առ ահաբեկութեան գոչումն. (Հ. կիլիկ.։)
broken by sighs and sobs, groaning, moaning, wailing.
Որ ինչ լինի լալագին հառաչմամբ կամ հեծութեամբ. կականաւոր.
Ողբային լալահառաչ բառաչմամբ. (Սիսիան.։)
place for weeping.
ԼԱԼԱՏԵՂ ԼԱԼԵՏՂ. որ եւ ԼԱԼՕՆՔ. κλαυθμών . տեղի լալեաց. ուր լեալ իցէ ողբ.
Որպէս ասաց առ նոսին հրեշտակն ի լալատեղն. (Լմբ. սղ.։)
Ել հրեշտակն ի գաղդաղայ ի լալետեղն եւ ի բեթէլ. (Դատ. ՟Բ. 1։)
cf. Լալետղ.
ԼԱԼԱՏԵՂ ԼԱԼԵՏՂ. որ եւ ԼԱԼՕՆՔ. κλαυθμών . տեղի լալեաց. ուր լեալ իցէ ողբ.
Որպէս ասաց առ նոսին հրեշտակն ի լալատեղն. (Լմբ. սղ.։)
Ել հրեշտակն ի գաղդաղայ ի լալետեղն եւ ի բեթէլ. (Դատ. ՟Բ. 1։)
weeping, in tears.
weeping, bewailing, tears, lamentation, mourning, groaning;
լալ ի լալիւն՝ լալիւն մեծ, to melt or burst into tears, to weep bitterly, to shed a shower of tears, to shed bitter tears;
լալիս դնել, to weep, to cry, to groan;
լալիք, mourning, time of mourning.
κλαυθμός fletus. Լալն լալումն. լաց. ողբ. ողբումն.
Բազում լալիւն եղեւ ամենեցուն։ Դարձաւ երգ իմ ի լալիւն մեծ։ ելացեզեկիա լալիւն մեծ։ Լացին լալիւն մեծ յոյժ։ մրմնջեսցէ իբրեւ զլալիւնն յազերայ.եւ այլն։
լուեալ զլալիւն մանկանցն. (Խոր. ՟Բ. 80։)
Յայնժամ զընդունայն լալիւնն լան. (Նար. երգ.։)
cf. Լալիւն.
cf. Լալիւն.
ԼԱԼԻՔ ԼԱԼՈՒԹԻՒՆ ԼԱԼՈՒՄՆ. cf. ԼԱԼԻՒՆ. κλαυθμός. լաց, ողբ.
Կատարեցան աւուրք սգոյ լալեացն մովսէսի. (Օր. ՟Լ՟Դ. 8։)
Ընդ երեկոյս հանգիցեն լալիք. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 6.)
Վայ վայ.. . արդ եղիցին լալիք նոցա. (Միք. ՟Է. 4։)
Լցաւ լալեօք (կամ լալովք). (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 5։)
Ողբոց եւ լալեաց է գործն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Լռեցուցանէ զկառաչիւն լալեաց. (Մանդ. ՟Է։)
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
Եղեւ լալումն եւ ողբումն մեծ. (Յուդթ. ՟Ե. 18։)
Յոյժ բազմանայ լալումն ողբոյս. (Եղիշ. ՟Դ։)
Անկէտ լալումն աչաց եղկելոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
cf. Լալիւն.
ԼԱԼԻՔ ԼԱԼՈՒԹԻՒՆ ԼԱԼՈՒՄՆ. cf. ԼԱԼԻՒՆ. κλαυθμός. լաց, ողբ.
Կատարեցան աւուրք սգոյ լալեացն մովսէսի. (Օր. ՟Լ՟Դ. 8։)
Ընդ երեկոյս հանգիցեն լալիք. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 6.)
Վայ վայ.. . արդ եղիցին լալիք նոցա. (Միք. ՟Է. 4։)
Լցաւ լալեօք (կամ լալովք). (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 5։)
Ողբոց եւ լալեաց է գործն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Լռեցուցանէ զկառաչիւն լալեաց. (Մանդ. ՟Է։)
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
Եղեւ լալումն եւ ողբումն մեծ. (Յուդթ. ՟Ե. 18։)
Յոյժ բազմանայ լալումն ողբոյս. (Եղիշ. ՟Դ։)
Անկէտ լալումն աչաց եղկելոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
cf. Լալական.
Որպէս Լալիւն. (գրի եւ ԼԱԼՈՒՆՔ) κλαυθμός.
Պարծանս համարին զլալօնս եւ զաղաղակս։ Պատիւ մեռելոյն ոչ են լալօնք եւ աղաղակք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Եւ որպէս Լալետղ, կամ տեղի լալեաց. լացք. κλαυθμών.
Կոչեցաւ անուն տեղւոյն այնորիկ լալօք. (Դտ. ՟Բ. 5։)
Եկեսցես մօտ ի լալօնսն։ Լուիցես զձայն շարժման անտառին լալօնից. (՟Բ. Թագ. ՟Ե. 23. 24։)
apium;
նեմէական — (ի յաղթանակս ողիմպեանս), a crown of apium (in the Nemean games).
• «ևարոս բոյսր. լտ. apium nodī-florum (ըստ Տիրացուեան, Contributo § 282) Նոնն. էջ 81 (Լախուրն խոտ է պարտի-կական անուշահոտ և անուշահամ, որ յունա-րէն սեղինա (=յն. σέλινον «ազատքեղ, per-sil, պետրուշկա, մաղդանոս») անուանի). Գաղիան. Ածաբ. կիպր. գրուած է նաև նե-խուր, նիախուր, նիախօր Բժշ. նէախօր Բառ երեմ. յաւել. 570. որից ձիալախուր կամ ձիա-խուր (թրգմ. յն. ἰπποσέλινον բառի, լտ. hiphoselinum) Գաղիան. սիւրալախուր կամ նիրալախուր «ասորական լախուր» Գաղիան. Բժշ.-ձայնական տարբերութեան համար հմմտ. նապաստակ> գւռ. լապստակ։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ნიახური նիախուրի, թուշ. ნიახურ նիախուր «լախուր»։
ԼԱԽՈՒՐ σέλινον, -να apium. որ եւ ՆԵԽՈՒՐ ասի. Բանջար կծուահամ եւ ախորժ, որոյ խոշորատերեւն կամ վայրին կոչի նաեւ Կարոս. իսկ մանրատերեւն կամ ընտանին՝ Կարոս մակեդոնի. ռմկ. մաղտանօս.
Ոչ իսթմիական շոճի, ո՛չ նեմէական լախուր, որովք երիտասարդքն թշուառականք պատուեցան (ի յաղթանակս ողիմպեանս). (Ածաբ. կիպր.։)
Լախուրն խոտ է պարտիզական անուշահոտ եւ անուշահամ, որոյ անուն յունարէն սէլինայանուանի. (Նոննոս.։)
Սիլինոն. սեղիվայրի, կամ լախուր. (Գաղիան.։)
club, mace, mall, bat;
ոստախիտ —, knotty club.
• «մահակ, կոպալ, ծեծի փոկ» Յայսմ. յնվ. 31, Կեչառ. աղէքս. Գնձ. Ուռհ. Պտրգ. էջ 642. յետնաբար գրուած նաև լախթ Զքր. սարկ. Բ. 97։
• = Պրս. [arabic word] laxt «մահակ, կոպալ»։-Հիւբշ. 157։
• Ուղիղ մեկնեց նախ Klaproth, Asia nol. 102։ Böttich. ZDMG 1850, 355, «մահակ, կոպալ»։ Lag. Arm. Stud. § 905 պարսկերէնի հետ։
• ԳՒՌ.-Երև. Գոր. Ղզ. Ղրբ. լախտ «ծայրին կապարեայ գնդակ կապուած խարազան», Երև. լա՛խտի «կտաւեայ գօտիէ պինդ ոլո-րած պարան», փխբ. Ղրբ. «ձկան փորի կըռ-ճիկը. 2. փիփերդի փռուած թերթերը», որից Ղրբ. ագին լախտ անել «պոչը ոլորել (շան)», Տփ. լախտ, Ալշ. Երև. Ղրբ. լախտի «լախտով իրար ծեծելու խաղ»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ლახტი լախտի «լախտ» ենթադրելի է ուղղակի պարսկերէնից, ըստ ո-րում հայերէնը յետին ժամանակի բառ է։
Նոյն եւ ռմկ. Գաւազան կամ մահակ գնտածայր. եւ Փոկ կամ մտրակ.
Երկաթի լախտովն հարկանէր զթիկունս նորա. (Ուռհ.։ եւ Հ. վրք. սարգսի.։)
լախտով զմիմեանս հարին. (Գանձ.։)
Առաքեցեր ինձ փոկ, որ է լախտ։ Պարսիկ վարդապետ, որ լախտով ծեծէ զնա. (Կեչառ. աղեքս.։)
licking, lapping;
dog-por-ridge, (made of meal and water for the dogs);
bread boiled in water.
cf. Կոնք.
• , ի-ա հլ. «կոնք» (գրուած նաև լե-կան, ղեկան, լկան) կաստ. Վրք. հց. Ա. էջ 495. Պտմ. աղէքս. էջ 1, 2. Վստկ. 80. որից լականադէտ «լականով հմայող» Պտմ. ա-ղէքս. ղեկանադիւթութիւն Պտմ. աղէքս. էջ 2։
• = Յն. λεϰάνη «կոնք», որի հետ նոյն են սումեր. lahan gidda «լայն (կամ ծանր) ա-ման», ասուր. lahannu, lahnu, ասոր. [arabic word] laqna, արաբ. [arabic word] laqan և պրս. [arabic word] la-kan, lagan.-Այս բառերի փոխյարաբերու-թիւնը ճշտուած չէ. ոմանք յոյն բառը համա-րում են հնդևրոպական և կցում են լտ. lanx, lancis «ափսէ». լն. λέϰος, λεxίς «պնակ» ևն բառերին (Walde 412, Boisacq 568). ա-ւելի հաւանական է այն՝ որ յոյնը փոխառեալ է սումերականից, որից են նաև սեմական միւս ձևերը և պարսկերէնը։ Հայերէնի մէջ լեկան, ղեկան ծագում են յունարէնից, իսկ լական՝ պարսկերէնից։ Պարսկերէնից են նաև վրաց. ლაკანი լականի, թրք. legen, leyen, lehen, քրդ. legen, գնչ. leken, lokani, և թուրքերէնի միջոցով էլ ռուս. лeгинъ, ла-xань, лохань, փոքր ռուս. lochána, լեհ. lachan, բուլգ. legén, lehén, Iihén, ալբան. l'eg'én, l'εjén, ռում. ligheán ևն (Berneker 685 և 699)։-Հիւբշ. 157, 351։
• Առաջին անգամ Աւգերեան, Բցտ. չփ. և կշռ. էջ 88 դրաւ յունարէնից։ Նոյնը յե-տոյ ՆՀԲ։ Մսեր. Ճռաքաղ 1861, 346 լա-կելոյ աման։ Lag. Arm. St. § 901 յի-շում է յն. և պրս. ձևերը, իսկ Հիւբշ. 157 և 351, 512 բոլորն էլ ուղղակի լունա-րէնից է համարում։ Տե՛ս նաև Pictet 2, 281, բ. տպ. Բ. 362 պրս. lagān, յն. λατηνος «շիշ», լտ. lagena ևն բառերի հետ. որոնց ծագումը անյայտ է համարում։
• ԳՒՌ.-Ախց. լmկmն, Ալշ. Երև. Մշ. Ննխ. Ջղ. լագան, Ղրբ. Սլմ. լmգ'mն, Պլ. լէհեն (նոր փոխառութեամբ թուրքերէնից) ևն։
Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց ԿՈՆՔ. գրի եւ ԼԵԿԱՆ, ՂԵԿԱՆ, ԼԿԱՆ. յն, լէգանի. λεκάνη. լէկէն, լէյէն.
հրաման տայ ոսկի լականաւ ջուր պատրաստել առ ի զոգանալ նմա. (Լաստ. ՟Ը։)
Լական. (. . լկան. Վրք. հց. ձ։)
Զլկաննի մէջ բերեալ եդ։ Կառուցեալ զակնն ի լականին. (Պտմ. աղեքս.։)
a. sorcerer by means of a basin full of water.
to lap up, to lick up.
Լեզուլ. լափել.
Իբրեւ զշունս լակեն։ Լեզուօք լակէին (զջուրն), եւ ոչ առնաբար ձերբացի. (Կիւրղ. ել.։)
Նախ զջուրն լակեսցուք, եւ ապա կերիցուք զկաշին. եւ սկսան լակել. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ղակիշ.
• (սեռ. -ի) «բանակ, ճակատ, բա-նակի պատնէշ» Բուզ. որ և ղակիշ Բուզ. Փարպ. Եղիշ. դ. էջ 74. Կղնկտ. ղաշիկ Արծր. հրտր. Պատկ. էջ 84։
• ՆՀԲ պրս. [arabic word] laškar «րանաև» [arabic word] laskargāh «բանակատեղի» բա-ռերի հետ, որոնք համաձայն չեն ձևով։ Բ. Խալաթեանց ՀԱ 1902, 398 ասուր. rakasu «պատնէշ» բառի հետ։
Լակիչ ածեալ նստէին արտաքուստ։ Ածէին զգերի ի լակիչն իւրեանց. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
laconic.
laconism.
laconic, short, concise;
— ոճ, laconism;
— ոճով, laconically, briefly;
վարել զոճ —, to be laconic, to speak laconically, to express much in few words.
cf. Մեզոյն.
ՄԵԶԷՆ ՄԵԶՈՅՆ. Մեզ մնալով. առ ի մէնջ. յանձանց մերոց. մեօք. (ի յն. լտ. ասի, մեք ինքեանք, ի մէնջ յինքեանց). մեզնէ, մեզմէ, մեզմով.
Մեք մեզէն իսկ շինեսցուք զտուն տեառ։ Մեզէն իսկ լուաք ի դմանէ. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 3։ Յհ. ՟Դ. 42։)
Մեզէն իսկ ընթեռնուլ արժանաւորեցաք։ Մեզէն իսկ ականատես եղաք այն դիւանին. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9։)
Լսել նախ՝ զոր ասիցեմքն՝ մեզէն, եւ ապա յամենալուր ականջսն աստուծոյ արկանել. (Խոսր.։)
Յորժամ զգաստանամք, մեզէն տեսանեմք զպիտանացուն. (Մաշկ.։)
Ոչ լսել, այլ ասել մեզոյն իսկ ձայնիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 5։)
Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
by ourselves.
ՄԵԶԷՆ ՄԵԶՈՅՆ. Մեզ մնալով. առ ի մէնջ. յանձանց մերոց. մեօք. (ի յն. լտ. ասի, մեք ինքեանք, ի մէնջ յինքեանց). մեզնէ, մեզմէ, մեզմով.
Մեք մեզէն իսկ շինեսցուք զտուն տեառ։ Մեզէն իսկ լուաք ի դմանէ. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 3։ Յհ. ՟Դ. 42։)
Մեզէն իսկ ընթեռնուլ արժանաւորեցաք։ Մեզէն իսկ ականատես եղաք այն դիւանին. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9։)
Լսել նախ՝ զոր ասիցեմքն՝ մեզէն, եւ ապա յամենալուր ականջսն աստուծոյ արկանել. (Խոսր.։)
Յորժամ զգաստանամք, մեզէն տեսանեմք զպիտանացուն. (Մաշկ.։)
Ոչ լսել, այլ ասել մեզոյն իսկ ձայնիւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 5։)
Մեք մեզոյն (կամ մեզէն) լինիմք քակիչ օրինացս մերոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
woman of quality, dame, lady, lady of rank.
Մեծազգի կամ մեծապատիւ կին. տիկին.
Եւ դարձեալ առ մեծուհի մայր վանացն, ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ո՛վ կանայք պատուականք մեծուհիք։ Մեծ թագուհին թագաւորին, եւ ամենայն մեծուհիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։) (ռմկ. տօմնա, տօմնի՛սսա. որ է տիրուհի, տիկին։)
long day.
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
Բացագոյն էր իբր մեծօր հասարակօրոյ միոյ հետեւակագնացի առնն ճանապարհի. (Խոր. ՟Ա. 11։)
simple, easy, clear, evident, intelligible.
Որպէս Մեկնեալ ինքնին. յայտնի.
Ինքն բանն՝ պարզն եւ մեկն է. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ոչ պատմի նա լեզուով, եւ ոչ լինի մյ՝ խորհրդովք. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ. (տպ. մեկնեալ։))
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
χωρίζω, διαχωρίζω, ἁφορίζω , διορίζω separo, sejungo διαστέλλω discerno, distinguo ἁποσπάω abstraho, evello διαστημάζω intervallum facio, disjungo. Մեկին առնել, որպէս մեկուսացուցանել. անջրպետել. անջատել. զատուցանել. որոշել. զատել, բաժնել.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
Աստուածոյ փառաւորութիւն այն էր, թէ յարարածոցն մեկնեալ էր զպատիւ արարչին. (Եզնիկ.։)
Մեկնէ զանձն յամբոխիցն՝ կալ առանձինն. (Իգն.։)
Մեկնել ի ստենէ. (Ովս. ՟Ա. 8.) ըստ յն. ասի՝ Հատուցանել ի ըաթանէ. ἁπογαλακτίζω ablacto.
ՄԵԿՆԵԼ. ἑκτείνω extendo. Մեկին առնել, որպէս պարզել, տարածել, սփռել, ձգել կարկառել, երկայնել զձեռն կամ ձեռամբ. ռմկ. եւս. մեկնել, երկնցընել.
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
(Զմեղրն մատամբ) երբ մեկնես, մեկնի դերձանի նման. (Վստկ.։)
Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
Միտք գրոց ի բազում մեկնին. (Նար. երգ.։)
Եւ ἐρμηνεύω, μεταβάλλω . Յեղուլ թարգմանութեամբ.
Մեկնեցան սոքա ի հռոմ լեզուէ։ Մեկնեցաւ յունարէն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 12։ եւ ՟Բ. 2։)
interpreter, commentator, expositor.
ἐρμηνευτής, ἐρμηνευτικός interpres, interpretativus ἑξηγητής enarrator, explicator γραμματεύς scriba. Յայտնիչ. պարզօղ մթութեան բանից, թարգման. պատմօղ. քարոզ. դպիր. եւ Մեկնողական.
Ընթերցուածք, եւ մեկնիչք. (Եղիշ. ՟Գ։)
Երէնէոս մեկնիչն զհերեսիովտացն գրեաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Մեկնիչքն՝ հարքն մեր. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
Զիա՞րդ լուիցեն առանց քարոզչի, այսինքն առանց մեկնչի, որպէս փիղիպոսն ներքինոյն. (Եփր. հռ.։)
Դաւիթ մեկնիչ արիստոտէլի. (Ոսկիփոր.։)
Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
ՄԵԿՆԻՉ. χωριστής, χωρίζων amovens, sejungens. Ի բաց որոշիչ, զատիչ.
Դու բելիար՝ հեռացուցիչ յաստուծոյ, եւ մեկնիչ ի քրիստոսէ, եւ օտարացուցիչ ի հոգւոյն սրբոյ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
cloak, mantle, surtout.
ἁναβολή amictus, pallium περίζωμα cingulum, cinctura. Վերարկու՝ իբրու զանձամբ տարածելի. թիկնոց. աղաբողոն. կրկնոց. արկանելի. սփածանելի. սինդոն
Ծրարեսցես ի մեկնոցի քում։ Բե՛ր զմեկնոցդ՝ որ ի վերայ քո է. եւ չափեաց վեց չափովն գարի, եւ եդ ի վերայ նորա. (Եզեկ. ՟Ե. 3։ Հռութ. ՟Գ. 15։)
Որպէս ոմն յումեմն մեկնոցի հուր ծրարելով՝ վերաձայնէ ոչ կիզուլ մեկնոցին ի հրոյ անտի. (Խոսրովիկ.։)
Զմեկնոցն զոսկեհուռ, զոր արար աննա սամուէլի մանկան. (Եփր. թագ.։)
Լուծանել զհանգոյցս մեկնոցին. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Թարմատարդ, իբրու ճամուկ ի մեկնոցի. զի ոչ զպէտս մեկնոցին վճարէ. այլ զգեղեցկութիւն. (Երզն. քեր.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.
Ի ձեռս աստուծոյ իցէ մեկնութիւն սոցա։ Ո՛վ գիտէ զմեկնութիւնս բանից։ Զմեկնութիւնս առակաց. (Իմ. ՟Ը. 8։)
Յովսէփ փառաւորի մեկնութեամբ երազոցն փարաւոնի. (Նախ. ծն.։)
Շա՛տ են եւ սոքա ի մեկնութիւն սոցա. (Պորփ.։)
Ի մեկնութիւն բերեալ զայնս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զմեկնութիւնն առաջի եդեալ մեզ աւետարանիչն՝ ասաց, թէ սելովամ, եւ յաւել՝ որ թարգմանի առաքեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Վասն ժողովրդեանս ասէ առնեմ. եւ զմեկնութիւնն ինքն թարգմանէ, զի սոքա հաւատասցեն. (Մամբր.։)
Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ անուանելոյ կախաղանաւոր բուարաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)
Եղեւ հողագործ. իսկ մեկնութեամբ՝ երկիր զմարմինս կոչէ, մշակ զմիտս հոգւոյն.(Մեկն. ծն.։)
Պատմեաց երկուց եղբարցն արտաքոյ ... մեկնութեամբ՝ չար բարքն խնդայ ընդ այլոց գայթանս. (անդ։)
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. ἀπλότης simplicitas. Մեկին գոլն, ըստ որում պարզութիւն, անխառնութիւն.
Ի պարզ բնութեան եւ ի մեկնութեան աստուածութեան. (Նիւս. կազմ.։)
ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. χωρισμός, ἁναχώρησις secessio, discessio, segregatio, secessus, recessus, solitudo. Մեկնիլն ի բաց. մեկուսութիւն. անջատումն. հրաժարումն. առանձնութիւն.
Մեկնութիւն առնէին յապստամբացն անօրէնութենէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 3։)
Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
Մեկնութիւն, որ է հեռանալ ի կանանց եւ ի խօսից նոցա. ((մանաւանդ յաշխարհէ) Կիր. ՟ը. խհ.։)
in explaining.
poppy.
ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.
Այլ յայլում լինի՝ ի քրքմի, յապրասամի, ի մեկոնի. (Նիւս. կազմ.։)
Մահաբեր արմատքն՝ մեկոնիոն եւ ղեբերոս։ Լորք եւ հաւփալք (ուտեն) զմեկոնիոն եւ զղեբերոս, եւ ոդ վնասին. (Վրդն. ծն.։ եւ Յայսմաւ.։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
Մեկուսեալ էր մարդկութիւնս յաստուծոյ. (Պրպմ.։)
Մեկուսեալքն ըստ զիա՛րդ գոլոյն բանի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ըստ ծայրագունին առ միմեանս մեկուսելոց. (Նիւս. կազմ.։)
Անկատարն բարի եւ կատարունն ի բաց մեկուսեալ (են). Դոզն ինչ ի նմանէ մեկուսեալ. (Դիոն. ածայ.։)
Զգաստ մեկուսեալ ի կանանց. (Վրք. հց. ձ։)
to remove, to separate, to keep away, to put or place farther off.
ՄԵԿՈՒՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵԿՈՒՍԵՄ. ἁφίστημι, διΐστημι seorsum statuo, dirimo, removeo, separo. Մեկուսի կացուցանել. մեկնել. հեռացուցանել. ի բաց որոշել. մէկդի ընել, զատել.
Մեկուսացոյց զնա ի ճանապարհէն. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Մեկուսացոյց սակաւ մի զերանելիսն ի միմեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մեկուսացոյց զանձն ի բազմաց. (Իգն.։ որպէս եւ Նար. խչ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Ի բաց մեկուսեալ զնոսա ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Թ։)
Վայելչաբար մեկուսեալ եւ ի գերակայ մասին եդեալ զընտրեալսն ի քահանայագործութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
separation;
retirement.
διάστημα, τὸ διάστατον, ἁπόστασις , ἁπουσία distantia, abscessio, absentia, discrepantia, interstitio, spatium, intervallum. Մեկուսի գոլն. մեկուսանալն, եւ հեռաւորութիւն. տարբերութիւն, որոշումն. անջատումն. անջրպետ. միջոց. խտիր.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)
Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)
Արարեալն առ ոչ արարեալն՝ բազում ունի զմեկուսութիւն. (Պիտառ.։)
Տուընջեան եւ գիշերոյ մեկուսութեանցն։ Զերկոտասանից տանց աստեղաց մեկուսութիւն։ Զերրեակ ձեւս մարմնոց ասէ զեռակի մեկուսութիւնն, խորութիւն, բարձրութիւն, լայնութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)
Սկզբնատիպն ոչ կարացեալ ժուժալ՝ հեռանալ պատկերի իւրոյ, տարամերժիլ մեկուսութեամբ. (Պիտառ.։)
Ի ԲԱՑ ՄԵԿՈՒՍՈՒԹԻՒՆ. Նոյն ընդ վ. եւ Խուսափումն. ἁποφυγή կամ ἁποφοίτησις declinatio, fuga.
Զրկմամբ, եւ ի բաց մեկուսութեամբ, եւ կործանմամբ ի պատշաճիցն նոցա բարութեանց՝ չարք ասին. (Դիոն. ածայ.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
ՄԵՂԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵՂԿԵՄ ἑκλύω, καταλύω , χαυνόω, καταμαλακίζω dissolvo, mollio, emollio եւ այլն. Մեղկ կացուցանել. թուլացուցանել. լուծանել. լքացուցանել. կթուցանել. իգացուցանել. թուլցընել.
Պատրեաց եւ մեղկացոյց զհինգ զգայութիւնս. (Եղիշ. յես.։)
Յառաքինութենէ վաստակոցն մեղկացուցանիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Զօրութիւնն աստուծոյ մեղկացուցանէր զնոսա. (Եփր. թագ.։)
Մի՛ մեղկացուսցէ միշտ մայրն մեղաց, եւ հայրն չարեաց. (Խոսր.։)
Մի՛ պարզելս մարմնոյ մեղկացուսցէ զհոգիս մեր. (Սիսիան.։)
Մեղկեն, ի ծուլութիւնս դարձուցանեն։ Ամենայն ուստեք զանձինս մեղկեմք, եւ դիւրինս առ ըմբռնել առնեմք սատանայի։ Զախորժականսն ասաց, եւ մեղկեաց զլսողսն։ Մի՛ մեղկիցես զփոյթն։ Մի՛ մեղկէք զոլոր փութոյն ժամանակօք, այլ մանաւանդ աճեցուցէք։ Զամենայն ոք գինւով մեղկէր. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ղկ.։)
Խորհուրդք զմեզ մեղկեն եւ լքուցանեն։ Ձանձրութեամբն մեղկէ. (Խոսր.։)
Զիմ սէրն մեղկեն, եւ զհակառակորդն սիրեն. (Նար. երգ.։)
Ուրախութիւնս զպնդութիւն հոգւոյն մեղկիցէ. (Մաշկ.։)
softening;
enervating;
languishing.
Որ մեղկէ. թուլացուցիչ. իգացուցիչ.
Զմեղկիչ փափկութիւնն անարգէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
to simulate, to feign artfully, to dissemble;
to incite, to allure, to draw on;
to ogle.
ՄԵՂՄԵԽԵՄ կամ ՄԵՂՄԵՂԵՄ. Կեղծաւորիլ. նենգութեամբ եւ շողոմութեամբ վարիլ.
Կեղծաւորն եթէ ոչ բարւոյ դէմս զգեցեալ մեղմեղիցէ, չկարէ ստերիւրել յիրաւանց զիրաւադէտն. (Եզնիկ.։ (լծ. ռմկ. մըլմըլալ։))
softly, gently, slowly.
Մեղմագին. մեղմով. կամացուկ.
Մեղմիկ խօսէր ընդ նմա, զի մի՛ ոք լուիցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Խօսողացս մեղմիկ եւ հեզիկ. (Յհ. կթ.։)
Մեղմիկ շարժելով (ի կաքաւելն) յայս կոյս եւ յայն հայէր մեղմիկ աչօքն. (Տաղ.։)
softening, mitigation, slackening, assuagement.
Ի հանդարտութիւն մեղմութեան օդոյն քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Մեղուշ.
cf. Մեղուակն;
purple-colour;
flesh-colour or rose-colour.
bee-house, apiary.
Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Որպէս զմեղուացն է իմանալ, որ ի ծաղկանց զկարեւորսն ի մեղուոցն բերեն։ Եդեալ ի մեղուոց. (Յճխ. ՟Զ։ Մխ. դտ.։)
sinfully, criminally.
Ըստ օրինակի զոհին՝ որ վասն մեղաց. կամ Որպէս մեղապարտ.
Յորում կենարարին մերում մահացեալ մարմինն՝ մեղսօրէն դատմամբ. (Նար. խչ.։)
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
(լծ. յն. մէ՛լի. լտ. մէլ ). μέλι mel. դաղմ. մէտ. սանս. մատհու. թ. պալ. Քաղցր բերք վաստակոց մեղուաց. cf. ԽՈՐԻՍԽ.
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
Քաղցրութիւն առտուելով՝ մեղր ընկալաւ առասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Մեղր. մեղերբ. մեղուի. մեղուաւ. (Պղատ. տիմ.։)
Մեղր. մեղերբ. մեղուի. մեղուաւ. մեղրով. (Յճխ.։ Դիոն.։ Վրք. հց.։ Բրսղ. մրկ.։ Նիւս. երգ.։ Զքր. կթ.։ Շ. թղթ. եւ Շ. խոստով. եւ այլն։)
honey-wort.
Կապուտակ ծաղիկ եզնալեզու ..., կամ նման նմին, յորմէ մղի հիւթ քաղցր եւ մեղրահամ, սիրելի մեղուաց.
Նարգէսն, եւ մեղրուկն, եւ այլն. (Ագաթ. (ա՛յլ ձ. մղրուկ։))
an intoxicating liquor made with honey.
Օշարակ իբրեւ օղի կամ գինի արբեցուցիչ՝ կազմեալ ի մեղրէ (մանաւանդ յեթովպիա).
Օղի, եւ մեղրօղի, եւ ամբրաւօղի մի են. (Կանոն.։)
maena.
Բառ յն. մէնի՛ս, մէնի՛տօս. μαινίς, μαινίδος maena. Ազգ ձկան կամ կիտի մեծի։ (Վեցօր.։ եւ Վրդն. ծն.։)
solitude, lonesomeness.
ՄԵՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՄԷՆՈՒԹԻՒՆ. μόνωσις solitudo. Մէն միայն գոլն. միայնութիւն. առանձնութիւն. առանձնականութիւն.
Զանապատն տեսանիցես, զմենութիւնն նշմարիցես ... ուր մենութիւնն է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Ի միմեանց բաժանեալք (ի բաբելոն) մի մի ի նոցանէ զմէնութիւն (հին տպ. զմեկնութիւն) զկեցութեան յանձինս իւրեանց բերէին. (Ագաթ.։)
funeral expenses;
the goods of the deceased.
ՄԵՌԵԼՈՅԹՔ. որ եւ ասի ՄԵՌԵԼՈՑՆ. Ծախք ի թաղումն եւ ի հոգեւոր օժանդակութիւն մեռելոյն. եւ Որ ինչ իցէ վախճանելոյն.
Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)
dead;
carcass;
idols, image.
θνησιμαῖον morticinum. Մեռեալն կենդանւոյն. դի. գէշ. շաղիղ. դիակունք, եւ դիք հեթանոսաց.
Մերձեսցի ի մեռելոտի կամ ի գազանաբեկ։ Ի մեռելոտիս անասնոց։ Մեռելոտի եւ գազանաբեկ ոչ երբէք կերայ։ Խորշել ի մեռելոտւոյ (յն. հեղձուցելոյ)։ Թաթաւեցան յարեան մեռելոտւոց։ Պղծեցին զերկիր իմ մեռելոտւովք գարշելեացն գարշելեացն իւրեանց (դից կամ կռոց). եւ այլն։
Կերան զզոհեալս եւ զմեռելոտիս. յն. զզոհս մեռելոց. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 28։)
Նման է մեռելոտոյ՝ որ կայ ի տանն հոտեալ. (Համամ առակ.։)
ՄԵՌԵԼՈՏԻ. ա. θνησιμαίος, -ια, -ον morticinus, -a, um. Մեռեալ. մեռելական.
Քան զշուն մեռելոտի գարշելի եղեալ։ Զէշս եւ զձիս մեռելոտիս առ սովոյն վտանգի անխտիր ուտէին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Եղիշ. ՟Գ։)
Կենդանի է աստուած. իսկ նոքա (չաստուածք կամ կուռքն) մեռելոտի, եւ ոչ մեռեալ. զի ոչ բնաւին իսկ էին կենդանի. (Մխ. երեմ.։)
Սրբեսցէ զխիղճ մտաց ձերոց ի մեռելոտի գործոց անտի (յն. ի մեռեալ գործոց), պաշտել զաստուած կենդանի. (Եբր. ՟Թ. 14։)
Այն քո սիրուն քրիստոսի՝ այսպիսի մեռելոտի հաւատով առ ի մէնջ պաշտի. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ մաշկեկաւ մեռելոտին (այսինքն մեռելոտեաւ), անցո՛ ընդ կեանս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)
Եւս եւ Մահկանացու. մեռոտ.
Անմեռն ընդ մեռելոտիս միաբանի, ընդ աւազակս խաչի. (Ածաբ. խչ.։)
muraena, lamprey.
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
ՄԵՌՈՆ կամ ՄԻՌՈՆ, կամ ՄԻՒՌՈՆ. Բառ յն. μύρον կամ μύρων . որ թարգմանի իւղ անոյշ. եւ առանձինն է սուրբ իւղն օծութեան ի դրոշմել զմկրտեալս, յօծանել զքահանայս, եւ զսուրբ սեղանն եւ զսուրբ սպասս. unguentum, oleum odoratum, chrisma.
Աստուածագործականաւն մեռոնիւ կնքեալ զայրն։ Մեռոնին կատարողականն օծումն անուշահոտ առնէ զկատարեալն։ Նուիրագործութիւն միռոնին։ Խորհուրդ կատարողութեան միռոնին. (Դիոն. ստէպ։)
Զսուրբ միւռոնն, այսինքն զիւղն անուշահոտութեան։ Օծանել զնա միւռոնովն սրբով։ Օծանելն զքարինսն աստուածայնովն մեռոնաւ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
ՄԵՌՈՆ. լայնաբար՝ Ամենայն իւղ հոտաւէտ կամ աւիշկ.
Փոխանակ անուշահոտ խնկոցն եւ միւռոնացն՝ զոր հոտոտէի յերկրի, պարտ է ինձ հոտոտել զչար հոտս զայս։ Անուշահոտ մեռոն հոսէր որպէս քրտունք յանձնէն։ Ի գերեզմանէ նորա բղխէր միւռոն. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
to confirm, to anoint with holy oil.
ՄԵՌՈՆԵՄ կամ ՄԻՒՌՈՆԵՄ. Օծանել մեռոնիւ. իւղել.
Յետ մկրտութեանն մեռոնէ. (Բրսղ. մրկ.։)
Սարկաւագք իշխանութիւն ունին լուանալ յաւազանն զեկեալսն ի մկրտութիւն, բայց ոչ միւռոնել. (Վրդն. աւետար.։)
Եւ ո՞յր աղագաւ մեռոնեցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
mortal.
Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս, զի զամենայն անքակ արասցէ յանմահութենէ աստուածութեան իւրոյ. (Ագաթ.։)
mortification.
νέκρωσις mortificatio. Մեռուցանելն. կրթելն ի մեռելութիւն. մահացուցումն.
Արդ է ժուժկալութիւն՝ մեղաց ի բաց ջնջումն, ախտից օտարութիւն, մարմնոյ մեռուցումն. (Բրս. հց.։)
Զի՞նչ է այլ քաղց եւ ծարւ, եթէ ոչ մեռուցումն մարմնական ախտից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
like a corpse.
Զօրէն մեռելոց. իբրեւ զմեռեալս. մահուչափ.
Մեռօրէն պակեան յահէն դասք պահապանացն։ Ւիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Շ. տաղ.։)
to be introduced or brought in, to be adopted.
ἄπτω attingo. Յարիլ. շփիլ. միջամուխ լինել. հասանել. դպչիլ, պլըշտըկիլ.
Եւ ո՞ւր է՝ զի չէ ախտն այն (խեղկատակութեան). արդ եւ յեկեղեցի եւս եմուտ, եւ ի գիրս եւս մեսեցաւ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
to be fortified or strengthened by, to be consolidated.
Իբր Հաստիլ ամրութեամբ. հաստատուն կամ հաստաբեստ գտանիլ.
Էին պատրաստեալք յառաջագոյն մեստեալ մահիճք երկաթիք յառաջահոգութեամբ, զի մի՛ անհնարին ծանրութեամբ փղացն բակցի. (Փիլ. լիւս.։)
Մեստեալ կազմեալ։
to be driven out, expelled or rejected;
to abstain from, to forbear;
to depart, to leave, to absent oneself, to retire.
Երազն մերժեցաւ ի նմանէ, այս է մոռացաւ. (Աթ. ՟Թ։)
ἁφίσταμαι absto, absisto, desisto, recedo եւ այլն. Ի բաց կալ, հեռանալ. խորշիլ.
Մի՛ մերժեսցին ի սրտէ քումմէ զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Ոչ մերժեցան ի նոցանէն (ի մեղաց)։ Բայց դու մերժեսջի՛ր յայնպիսեացն.եւ այլն։
Խորշեցան մերժեցան, եւ ի բաց փախեան ի նմանէ. (Եղիշ. ՟Գ։ (Ուստի Մերժ, եւ Մերձ՝ հակակայք են։))
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
ἕξωσμα expulsio πρόωσις actus propellendi, protrudendi եւ այլն. Մերժելն, եւ մերժիլն. վանումն. ի բաց մղումն. տարագրութիւն. հեռացումն.
Ողբայր զհրէիցն զմերժումն, եւ զկորուստ ազգին աբրահամու. (Իսիւք.։)
Մեղաւորին ոչ եղեւ երբէք որոշումն եւ մերժումն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ողբային զմերժումն ի վարդապետութենէ սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)
assembly, company, party, troop, band;
— երէոց, herd, drove;
— թռչնոց, flight;
— մեղուաց, swarm.
in troops, by companies;
in crowds;
ծաղկունք հոյլ ի հոյլ դեռափթիթք, a thousand new-budding flowers.
roman, latin;
greek.
ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.
Գայցեն հոռոմք (կամ հռոմք,) եւ բառնայցեն զազգս մեր եւ զտեղի. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 48։)
Կանգնեցին հոռոմք զդրօշս ի տաճարի անդ։ Տանջեցան ի պաշարման անդ Երուսաղէմի ի ձեռաց հոռոմոց. (Եփր. համաբ.։)
Որ եւ ինքն իսկ յուլիոս եգիտ զլուսնացոյցն հոռովմոց, եւ զբեսեքիստոնն (այն է նահանջ) կարգեաց. (Շիր. քրոն.։)
Հաւատարիմ զօրացն հոռովմոց. (Եղիշ. ՟Դ։)
Եւ իբր Հռովմէական. լատինական.
Զայս ամենայն խօսեցաւ գայիանէ ի բարբառ հոռոմ. (Ագաթ.։)
Գրեաց ի լեզու հոռոմ։ Այս ի լեզուէ անտի հոռոմէ առաւ ի յոյն այսր. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։ ՟Ը. 17։)
Կամ որպէս Յունական.
Բայց ի հոռոմ գիրս եւս յայտնագոյն զսոյն գտանեմ. (Լմբ. սղ.։)
Մկրտութիւնն հոռոմ լեզուաւ լուսաւորութիւն անուանի. (Լծ. ածաբ.։)
ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ ՅՈՒՆԱՑ. ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ. Ազգ ընտիր ձիւթոյ։ (Բժշկարան.։ Վստկ.։)
(Իսկ ձութ. ռմկ. է նաեւ Մազտաքէ։)
in latin or greek.
ՀՈՌՈՄԱՐԷՆ ՀՈՌՈՄԵՐԷՆ. Հռովմայեցերէն, եւ հռովմայեցի (լեզու).
Վարժեալ հայրենի արուեստիւ հոռոմարէն եւ յունարէն ուսեալ դպրութիւն. (Ագաթ. յռջբ. ձ։)
Եցոյց զխորհուրդս թագաւորին հոռոմարէն։ Ըստ հոռոմերէն լեզուի։ Ասէ ի հոռոմերէն ցամենայն ժողովուրդսն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 1։ եւ ՟Ե. 1։)
to run or flow out, to flow, to stream;
to drain, to trickle or run down, to drop, to leak or ooze out;
to be scattered, dispersed, diffused, spread;
to rush on;
to fling, to precipitate, to fall;
յերազս —, cf. Երազ.
shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.
λικμάων, λικμόμενος ventilans, dispergens. Հոսօղ. որ հոսէ կամ ցնդէ.
Զհոսիչս ծխոյն շարաւոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 19։)
ՀՈՍԻՉ. գ. λικμός ventilabrum, vannus. Հեծանոց. գործի հոսելոյ. հոսելի.
Հոսի հոսչաւ, եւ մի՛ անկցի մանրուած նորա յերկիր. (Ամովս. ՟Թ. 9։)
Տապարաւ բանին, հոսչաւ արդար դատաստանին. (Երզն. լս.։)
Որոշումն հոսողին՝ երկրորդ գալուստն քրիստոսի. հոսիչն՝ յանդիմանութիւնն. Եփր. աւետար.։ Ի նոյն միտս ասի եւ Հոսող՝ որպէս հոսիչ, այսինքն հեծանոց.
Յուշ առնէ զկալոյ եւ զհոսողին զընտրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
to flow, to run;
to crowd in or out.
ՀՈՍՀՈՍԻԼ. Հոսելով հոսիլ. զեղանիլ.
Այսր անդր հոսհոսեալ զեռան զմարտուցելովքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
ՀՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀՈՍՈՒՄՆ. ῤύσις, ἕκχυσις fluxus, fusio, effusio, profluvium. որ եւ ՀՈՍՔ. Հոսիլն՝ ըստ ամենայն նշ. բղխումն, ծորումն, գիջութեան անցք. անցաւորութիւն. վայրաբերումն.
Հող թանձրամարմին, ջուր ի հոսութիւն. (Գանձ.։)
Նախ մեղք գիտութեան են, եւ ապա տարաժամ հոսութիւնք։ Անժուժկալաբար լլկէ զինքն, եւ հոսումն արասցէ մարմնոյ իւրոյ. (Կանոն.։)
Սանձեսցէ զանձնիշխան կամացն հոսումն. (Յճխ. ՟Դ։)
Քան զօրէնս հասարակաց բնաւորականս հոսմանց. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)
to fan;
to air, to let air in.
Հովահարել. զովացուցանել. հովահրել, հովթըփել.
Հրեշտակ տեառն կայր մերձ, եւ հովէր զերեսս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Համր եղիցի հովեալ բերանս. թուի գրելի Հոծեալ. (զոր տեսցես) թո՛ղ եւ զգրելն ոմանց Հովել, Հովիչ, Հովութիւն, իբր Հովուել, հովուիչ, հովուութիւն։
cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.
ψῦχος frigus, refrigerium. Հով գոլն. զովութիւն. ցրտութիւն. պաղութիւն.
Ջերմութեամբ եւ հովութեամբ շարժի սաղմ. (Վրդն. ծն.։)
Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)