Entries' title containing ա : 10000 results

Անթեղայ

s.

cf. Անդեղայ.

· Calfa


Անթերի

adj. adv.

entire, complete, perfect;
entirely, completely.

· Calfa

NBHL (5)

Ուր չիք թերութիւն. կատարեալ. ամբողջ. անպակաս. եւ աննուազ. լիով. եքսիքսիզ. գուսուրսուզ. թեքմիլ.

Անթերի բնութիւն։ Լրութիւն անթերի։ Անթերի մարդկութեամբն. (Նար.։)

Յորմէ աղաչէ անթերի մնալ. (Խոսր.։)

Զվարդապետութիւնն իւր անթերի առնէր ի լսելեաց նոցա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Լցան ամենեքին անթերի՝ շնորհօք նորա. (Ճշ.։)


Անթեւ, ից

adj.

without wings.

· Calfa

NBHL (4)

ἅπτερος. non alatis. Որոյ ոչ գոն թեւք. գանատսըզ.

Կէսք թեւաւորք, եւ կէսք անթեւք. (Վեցօր. ՟Ե։)

Ոչ ոք զմարդոյ բնութիւն սահմանելով՝ ասիցէ, անթեւ, ոչ չորքոտանի. (Կիւրղ. գանձ.։)

Թեւաւորին եւ անթեւին հասարակ ունէր զհրաման։ Առաքեալքն անթեւք. (Եղիշ. յես. եւ Եղիշ. դտ.։)


Անթեփ

adj.

peeled, scaled.

· Calfa


Անթեքելի, լւոյ, լեաց

adj.

inflexible, stiff.

· Calfa


Անթեքութիւն, ութեան

s.

inflexibility, stiffness, hardness.

· Calfa


Անթիհիւպատոս, աց

s.

proconsul.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(սեռ. ի) «փոխ-հիւ-պատոս» Եւս. պտմ. 268. կամ անթիպատոս Ոսկ. պտճ. եբր. (հրտր. ՀԱ 1913, էջ 43), Վրք. և վկ. ա. 85. որից անթիպատութիւն Ճառընտ. գրուած նաև անթհիպատոս, անթիպատ Ար-ձանագր. 1033 թ. (Շողակաթ, էջ 180), անթ-հիպատ Ոսկ. գծ. 328. լաւագոյն ձևն է ան-թիւպատոս Անկ. գիրք առաք. 277, 280, որից կոչական անթիւպատէ՛ Անկ. գիրք առաք. 281, Վրք. և վկ. ա. 401. անթհիպատէ՛ Անկ գիրք առաք. 162, 164. անթիպատ պատրկու-թիւն Մագ. թղ. 82.

= Յն. ἰανβύτατος «փոխ-հիւպատոս», որ կազմուած է ἀντί «փոխանակ, փոխարէն» և ύπατος «հիւպատոս» բառերից։-Հիւբշ. 361։

Ուղիղ մեկնեց նախ ՀՀԲ, յետոյ ՆՀԲ։

NBHL (2)

Յաւուրս գրապտոսեայ անթիհիւպատոսին ասիացւոց. (Եւս. պ. ՟Ե. 16։ եւ ՃՃ.։)

ԱՆԹԻՀԻՒՊԱՏՈՍ կամ ԱՆԹԻՊԱՏՈՍ Բառ յն. ἁνθύπατος. proconsul. Փոխանակ բդեշխի կամ հիւպատոսի հռովմայեցւոց. գօնսօլօզ վէքիլի.


Անթհիւպաստոս

cf. Անթիհիւպատոս.

· Calfa


Անթիպատութիւն, ութեան

s.

proconsulship.

· Calfa

NBHL (2)

Յամի չորրորդի անթիպատութեանն ղաւոդիկեայ. (ՃՃ.։)

ἁνθυπατεία. proconsulatus. Պաշտօն եւ իշխանութիւն փոխանակի բդեշխին.


Անթիւ, թուոյ, ոց

adj.

innumerable, immense.

· Calfa

NBHL (10)

Կամ ոչ անկեալ ընդ թուով, որպէս մի, եւ յաւիտեանն կամ անյաջորդն. հիսապա կելմեզ.

Անթիւ են որսացեալք ի նմանէ։ Անթիւ լիցի ի բազմութենէ։ Մոռացաւ զիս զաւուրս անթիւս։ Բազումս եւ անթիւս օտարացոյց. եւ այլն։

Եթէ ի վերայ անթուոյ եդի զձեռն իմ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 25։)

Ազգաց անթուոց. (Վրդն. սղ.։)

Դորա յանթիւ ճակատ մտեալ էր։ Անթիւ բազում սպառազէնս կոտորեաց. (Բուզ. ՟Ե. 36. 43։)

ἁναρίθμητος. innumerus, innumerabilis. Որոյ ոչ գոյ թիւ. անթուելի. անհամար. բազում յոյժ յոյժ. համրանք չունեցօղ. սայըսըզ. հադսըզ հիսապսըզ.

Աստուած՝ հոգի կենդանի է, հուր կիզելոյ, անթիւ. (Ագաթ.։)

Յանթիւ աւուրն ընտրութեան. (Նոյնն։)

Յանկէտ եւ յանթիւ աւուրն յետնում, որ ոչ ունի վախճան. (Խոսր.։)

Ութերորդի անթիւ դարուն՝ որ յաւիտեան, որում ոչ ամք՝ եւ ոչ ամիսք են թըւական. (Շ. իմ. եղակ.։)


Անթլփատ, ից

adj.

uncircumcised.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ թլփատեալ. եւ ամենայն այլազգի՝ առ համեմատութեամբ եբրայեցւոց թլպատելոց. ἁπερίτημητος, ἁκρόβυστος. incircumcisus, praeputiatus.

Արուն անթլփատ սատակեսցի։ Ամենայն անթլփատ մի՛ կերիցէ ի նմանէ։ Տալ առն անթլփատի։ Յայլազգեաց անթլփատից։ Անկանիցիմ ի ձեռս անթլփատից։ Թողուլ զորդիս նոցա անթլփատս. եւ այլն։

Նմանութեամբ՝ իբր անհաւան. անհաւատ. անհնազանդ.

Ամաչեսցէ սիրտ նոցա անթլփատ։ Անթլփատ են ականջք նոցա։ Ամենայն ազգք անթլփատք են մարմնովք, եւ ամենայն տունն Իսրայէլի անթլփատք սրտիւք. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 41։ Երեմ. ՟Զ. 10։ ՟Թ. 26։)

Յաղագս Իսրայէլի՝ խստին եւ անթլփատի սրտիւ. (Ածաբ. կարկտ.։)


Անթլփատութիւն, ութեան

s.

uncircumcision;
prepuce.

· Calfa

NBHL (7)

Զիա՞րդ համարեցան. մինչդեռ ի թլփատութեա՞ն էր, եթէ յանթլփատութեան. ո՛չ ի թլփատութեանն, այլ՝ յանթլփատութեան։ Հաստատեցին իւրեանց օրէնս անթլփատութեան. եւ այլն։

Հեթանոսք էիք մարմնով որ կոչեցեալն է անթլփատութիւն։ Հաւատացեալ է ինձ Աւետարանն անթլփատութեան, որպէս Պետրոսին՝ թլփատութեան։ Դատիցի՝ որ ի բնէ անթլփատութիւնն, զօրէնսն կատարելով, զքեզ՝ որ գրովն եւ թլփատութեամբն յանցաւոր օրինացն իցես. եւ այլն։

Եւ իբր անդամ անթլփատ.

Թլփատեսջիք զմարմին անթլփատութեան ձերոյ։ Թլփատեաց զմարմին անթլփատութեան նոցա, կամ իւրոյ, կամ որդւոյն իւրոյ։ Ոչ կամի արքայ վարձանս, այլ հարիւր անթլփատութիւնս նոցա. եւ այլն։

Նմանութեամբ՝ անհաւատութիւն. խստասրտութիւն.

Թլփատեցէ՛ք զանթլփատութիւն սրտից ձերոց. (Երեմ. ՟Դ. 4։)

ἁκροβυστία. praeputium. Չունելն զթլփատութիւն. հեթանոսութիւն. հեթանոսք.


Անթող

adj.

unpardonable, inexpiable

· Calfa

NBHL (2)

Իբր անթողլի.

Զանթող մեղսն մեղիցէ. (ՃՃ.։)


Անթողլի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անթող.

· Calfa

NBHL (5)

Որում չէ օրէն թողութիւն տալ. աններելի. ներում չըլլալու. ավֆ օլունմայաճագ.

Անթողլի է ամբարշտութիւնդ ձեր. (Եղիշ. ՟Ը։)

Անթողլի մեղք այն է, որ ոք գործիցէ եւ պարծիցի. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Թողից ասել զանթողլին յանցանք. (Շ. ընդհ.։)

Քրէական մեղօք վտարանդի լինել անթողլովն. (Յհ. կթ.։)


Անթոյն

adj.

without poison.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԱՆԹԻՒՆ. Որ չունի զթոյն. ազըսըզ, զէհիրսիզ.

Ի ձեռն անթոյն օձին բժշկեցաք։ Ի դրախտին թիւնաւորն զանթոյնն եհար։ Օձի նմանեցոյց զինքն, ո՛չ խածանողին եւ հարկանողին, այլ՝ անթիւնին եւ բժշկողին. (Եղիշ. խաչել.։)


Անթոշակ

adj.

without pension, wages;
without the last Sacrament.

· Calfa

NBHL (4)

Անմասն ի թոշակէ՝ որ մարմնաւոր կամ որ հոգեւոր. անկերակուր. եւ անհաղորդ. ճամբու պաշար չիտեսած. զահրէսիզ, ազըգսըզ.

Անապաւէն տանջեալ՝ անթոշակ կամ ողորմելի։ Անթոշակ ապաձեռնութեամբ ընդ անկատար ուղին հետեւել. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Ձ՟Բ։)

Անթոշակ եւ անմասն յաստուածեղէն աւանդութենէն. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)

Եթէ անթոշակ ոք մեռաւ. (Մաշտ.։)


Անթոռն

adj.

without nephews or nieces.

· Calfa

NBHL (1)

Անորդի եւ անթոռունս. (Մխ. դտ.։)


Անթուական, ի, աց

adj.

innumerable.

· Calfa

NBHL (10)

Յաչս մարդկան են յոքնակի՝ եւ անթուական. (Շ. իմ. եղ.։)

Զանթուական լուսեղինացն դասս նշանակէ. (Վրդն. դան.։ Իսկ Գանձ.)

Անհուն անթուական, կամ անուր անթուական. իմա՛, ոչ անկեալ ընդ ըուով ժամանակի, անժամանակ։ Եւ դարձեալ իբր անթիւ ասի անդ,

Հոգիք բանական, անհամարական, անհուն եւ անթուական։

Իմաստուն գտանել մի միայն՝ գո՛րծ է. իսկ վատթարացն բազմութիւն՝ անթուելի. (Փիլ. այլաբ.։)

Զայլ եւս անթուելիսն։ Անթուելի վարեցեալ չարեօք. (Պիտ.։)

Կարիք անթուելիք. (Նար.։) եւ (Սարգ.։)

Յանթուելի դիականցն վտակն ներկանէր արեամբ. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)

Կացոյց տէր հանդիսականս իւր անթուելիս եւ անհամարս։ Փոխանակ մեծամեծացն եւ անթուելեաց բարութեանց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)

Եւ որ ի սոյնս յարմարին անթուելեաց ախտից զանազանութիւնք. (Սկեւռ. ես.։)


Անթուելի, լւոյ, լեաց

cf. Անթուական.

· Calfa


Անթուրծ

adj.

unbaked;
— սափոր, urnnot baked.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ թրծեալ. չիթրծած.

Իբրեւ զանթուրծ աման անպիտան եղեալ խորտակեցաւ։ Անթուրծ սափոր ի ջուր թրջի. (Եղիշ. դտ.։)


Անժամ

adj.

too late;
unseasonable;
unforeseen, unexpected.

· Calfa

NBHL (19)

παρὰ καιρόν. praeter tempus, ἅκαιρος. inopportunus. Որ ինչ լինի արտաքոյ դիպող ժամու. տարաժամ. յառաջ քան զժամանակն կամ անագան. տարադէպ. պիվագթ, մահալսըզ.

Է՛ ինչ՝ որ բարի է. իսկ յորժամ իցէ անժամ, ոչ եւս հաճոյ է Աստուծոյ. (Բրս. հց.։)

Անժամ ծաղր. (Վրք. հց. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)

Անժամ բարկութիւն. (Տօնակ.։)

Անժամ հարսանիք (պատանեկաց). (Կանոն.։)

Եպերէր զանժամ խնամսն. (Սեբեր. ՟Թ։)

Անժամ կոչումն մեծարանաց. (Արշ.։)

Ոչ ըստ իրաց ինչ կարգի, այլ ըստ նոցա անժամ հակառակութեանն էին իրքն. (Ոսկ. գաղ.։)

Ամբաստանէ զանժամ պահս նոցա։ Յանժամ ժամանակի իսկ եկն. (Ոսկ. ծն. եւ Ոսկ. մտթ.։)

Եւ ոչ պաղատանս ընդունի, քանզի անժամ է ժամանակն. (Մանդ.։ եւ Եփր.։)

Ընդդէմ անժամ աղաչողիս՝ մի՛ պատճառեր ըզդրանց փակին. (Յիսուս որդի.։)

Անժամ ծախելով զինչսն՝ ի ժամու ոչ ունին տալ։ Անժամ եկի. (Մխ. առակ.։)

Մի՛ անժամ եւ տարաժամ զբերանն ածել. (Նեղոս.։)

Զննեա՛ զքեզ, զի մի՛ անժամ մեռցիս. (ՃՃ.։)

Անժամ ելանիցէ ի կենցաղոյս աստի. (Ոսկիփոր.։)

Մերձեցաւ ի կերակուրսն անժամ. (Բրս. հց.։)

Անցեալն զաւուրբք. եւ Քօսողն յանդէպ ժամու.

Եթէ անցանէ ընդ սահմանեալ կէտն, ո՛չ է կենդանի, այլ որպէս զանժամ ոք ցաւօք եւ հեծութեամբ. (Լմբ. սղ.։)

Զի թէ արտաքոյ արդեօք տօնիս զբան պատմութեանս ձգեցի, անգոսնեցէ՛ք որպէս զանժամ եւ շատախօս. (Աթ. համբ.։)


Անժաման

adj.

that cannot arrive;
not arrived, slow, tardy.

· Calfa

NBHL (4)

Սուրհանդակ անժաման. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Որ ոչն ժամանէ. եւ անձեռնհաս. չի հասնօղ, ուշ մնացօղ, չատիկօղ. եէթիշմէզ.

Հոգային վասն իմ, այլ անժամանք էին ի նեղութեանցն. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Ապաժաման ասէ զանժամանսն. (Երզն. քեր.։)


Անժամանակ

adj.

not limited or subject to time, eternal;
unseasonable.

· Calfa

NBHL (17)

որ եւ ԱՆԱՄԱՆԱԿ. ἅχρονος. tempore carens. Անսկիզբն եւ յաւիտենական, որ ի վեր է քան զամենայն ժամանակս. ատենի տակ չինկնօղ. զէմանսըզ. էպէտի.

Անժամանակդ Աստուած. (Շար.։)

Անժամանակն սկսանի. (Ածաբ. ծն.։)

Անժամանակ յանժամանակէ. (Զքր. կթ. Ծն.։)

Անժամանակն ըստ աւուրց։ Անժամանակ տէրութեամբ։ Զդէմս ձեր գրել շնորհօք որդիք էութեան, թէպէտեւ ոչ անժամանակք. (Նար.։)

Ասաց (Նեբրովթ) զինքն՝ հնագունիցն լինել անժամանակ Բէլ (Բահազ չաստուած). այլ անժամանակն Բէլ ծախի ժամանակաւ ի Հայկայ. (Արծր. ՟Ա. 2։)

Ըստ քերականաց՝ ոչ յայտնօղ իւրեւ զժամանակ ինչ, որ սեպհական է բայի։ Հին քեր.։

Որպէս անժամանակաբար.

Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ. ասեմ, անախտաբար եւ անժամանակ, եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)

Անժամանակ ի Հօրէ ծնեալ. (Շար.։)

Հանապազ եւ անժամանակ ի հայրականն ծոց է Որդի. (Ոսկ. յհ.։)

ԱՆԺԱՄԱՆԱԿ. Որպէս անժամ.

Անձրեւք անժամանակք եւ անպիտանք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Հոտ քաղին անժամանակ իմն նախաբուրական պատահեաց մեզ. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)

Անկեալ ի պղերգութիւնս, եւ անժամանակ զուարճանալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)

Անժամանակ ձեռնամուխ լինին, ոչ գիտելով՝ թէ ամենայնի ժամանակ է. (Մխ. առակ.։)

Նշանակէ քարինք զտղայքն, որ անժամանակք էին (այս ինքն դեռահասակ). (Ոսկիփոր.։)


Անժամանակական, ի, աց

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa

NBHL (3)

Անժամանակականն փեսայի. (Նար. կուս.։)

Մի՛ ժամանակ անժամանակականին համարեսցիս. (Սեբեր. ՟Ա։)

Անժամանակական է էրն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)


Անժամանակաբար

adv.

unsonably;
eternally.

· Calfa

NBHL (10)

ἁχρόνως. sine tempore. Առանց ժամանակի, նախ քան զամենայն յաւիտեանս.

Անժամանակաբար ծնօղն Աստուած։ Որդի համագոյ Հօր՝ ի նմանէ յառաջ եկեալ անժամանակաբար. (Կիւրղ. գանձ.։)

Որդի եւ Հոգի ի պատճառէ անժամանակաբար։ Ծնեալն ի Հօրէ անմարմնապէս եւ անժամանակաբար. (Շ. թղթ. եւ Շ. բարձր.։)

Եւ առանց անցանելոյ ժամանակի. ի վայրկենի.

Շարժութիւնք եւ ձայնք սուրբ են. եւ գրեթէ անժամանակաբար հնազանդին կամաց խորհրդոյն. (Նիւս. բն.։)

Ի վերայ անմարմնոցն եւ իմացականացն անժամանակաբար եւ առանց հեղգութեան կատարելագործին. (Մաքս. ի դիոն.։)

Անժամանակաբար շաղի. (Իգն.։)

Եւ անժամ.

Ի պտուղ ծառոյն անժամանակաբար մերձեցաւ. (Շ. թղթ.։)

Անժամանակաբար նեղէր զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)


Անժամանակապէս

adv.

cf. Անժամանակաբար.

· Calfa

NBHL (3)

cf. ԱՆԺԱՄԱՆԱԿԱԲԱՐ՝ ըստ ամենայն առման.

Որ ի Հօրէ անժամանակապէս. (Շար.։)

Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրբութիւն նոցա ցուցանէ, եւ յամենայն գրեթէ անժամանակապէս զթափանցիկն արարողութիւն. (Դիոն. երկն.։)


Անժամանակաւոր

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa

NBHL (3)

Անժամանակաւոր եւ յաւիտենական միշտ թագաւորէ. (Սեբեր. ՟Գ։)

Անժամանակեայ լոյսն ընդ ժամանակէիս գոլով սկիզբն։ Ո՛չ ժամանակաւ ղ անժամանակէիցն սկսանել. (Վահր. երրորդ.։)

Ժամանակեան վշտօքս զանժամանակեան երանութիւնսն ժառանգեսցուք։ Անժամանակեան տէրն խորհրդոյն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)


Անժամանակեալ

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa


Անժամանակեայ, էի, ից

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa


Անժամանակեան

adj.

cf. Անժամանակ.

· Calfa


Անժամութիւն, ութեան

s.

mischance, disappointment;
unseasonableness.

· Calfa

NBHL (2)

ἁκαιρία. importunitas. Անժամ գոլն. տարադիպութիւն.

Ոչ թշնամութիւնն, եւ ոչ անժամութիւնն, եւ ոչ այլ ինչ կարիցէ լինել արգել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)


Անժառանգ

adj.

heirless.

· Calfa

NBHL (9)

ԱՆԺԱՌԱՆԳ գրի եւ ԱՆԺԱՌԱՆԿ. Ոյր չկայցէ արու զաւակ՝ ժառանգ զկնի իւր. անզաւակ. անորդի. ἅπαις. ժառանգ չունեցօղ. էվլատսըզ. վարիսի օլմայան.

Յարու մանկանէ անժառանգ վախճանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ես այր մի անժառանգ եմ, բայց միայն ի դստերէն. (Արծր. ՟Ե. 1։)

Անժառանգ առնէին զաշխարհս ի նախարարաց. (Ղեւոնդ. ՟Թ։)

Զանժառանգսն բնաւին։ Վախճանեալն անժառանկ. (Մխ. դտ.։)

Անժառանգ գոլով. (Վրդն. պտմ.։)

Անժառանգ էի, անծին, ամուլ. (Ոսկ. ես.։)

Եւ հանեալն ի ժառանգութենէ. եվլատլըգտան՝ միրասընտան տիւշէն.

Տէրն մեր արեամբն իւրով գրեաց զհրէայսն անժառանգս. (Շ. բարձր.։)


Անժառանգեմ, եցի

va.

to deprive of heirs;
to disinherit.

· Calfa

NBHL (2)

Անժառանգ՝ անորդի կացուցանել. ազգովին ջնջել.

Անժառանգել զանձն իմ խորհեցան յորդւոց ի մարդկանէ. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 13։ (յն. անզաւակութիւն։))


Անժառանգութիւն, ութեան

s.

heirless state, want of succession;
disinherison.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ յաղագս անժառանգութեանն տեսանիցէ զայրն տրտմեալ. (Մխ. դտ.։)


Անժխտելի, լւոյ, լեաց

adj.

incontestable, undeniable.

· Calfa


Անժոյժ, ժուժի, ից

adj.

intolerant, impatient;
incontinent, intemperate, immoderate;
violent.

· Calfa

NBHL (13)

ἁκρατής, ἁκατάσχετος. intemperans, incontinens. Որ չունի ժոյժ. անհամբեր. անժուժկալ. անարգել. անսանձ. անկարգ. ցոփ. ի թիտալսըզ. սապըրսըզ.

Անժոյժք, վէսք, անբարեսէրք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 3։)

Սրտմտութիւն անժոյժ բարկութեան. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 11։)

Անժոյժ որկորստութիւն, կամ աղտեղութիւնք։ Մի՛ լիցուք որպէս զորդիսն հեղեայ անժոյժք. (Յճխ.։)

Զառաքինեացն եւ զանժուժիցն փորձս. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Այսպիսի է անժուժիցն հանդէս. (Սիսիան.։)

Քան զորկորայսն անժոյժ եւ վատթար գտանէի. (Սարգ.։)

Անժոյժ որովայնիւ. (Մանդ.։)

Եւ որ չկարէ տոկալ, տեւել. տայանամազ.

Զի մի՛ անժոյժ եղեալ կիզցին արարածք. (Ագաթ.։)

Տկար եւ անժոյժ (կամ թերեւս՝ անոյժ) են չարչարանքդ քո. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ անժուժելի, կամ անպիտան. ἁσύμφορον.

Փոփոխելն ինքեամբ (ի գործոյ ի գործ) անժո՛յժ է. (Բրս. հց.։)


Անժուժաբար

adv.

impatiently;
intemperately.

· Calfa

NBHL (2)

Անժուժութեամբ. անժուժկալաբար.

Անժուժաբար եւ աւելորդօք վարեալ ամս երիս. (Խոր. ՟Գ. 64։)


Անժուժանամ, ացայ

vn.

to lose patience, to grow impatient.

· Calfa

NBHL (3)

Անժոյժ լինել. չհանդուրժել. չհամբերել, անհամբեր ըլլալ, չդիմանալ. սապըրսըզ օլմագ. թէհամմիւլէթմէմէք.

Անժուժացեալ նա ճշմարտութեամբ. (Պիտ.։)

Զինքն ի յանժուժացելոյն (այլ ձ. անժուժկալելոյն) տեղին կարգեաց. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Անժուժելի, լւոյ, լեաց

adj.

intolerable, insupportable.

· Calfa

NBHL (5)

որ եւ ԱՆԺՈՒԺԱԼԻ. Անհանդուրժելի. անըմբերելի. չդիմանալու. չէքիլմէզ. տայանըլմազ.

Ի բռնաւորագոյն եւ յանժուժելի դիպուածոյ. (Պիտ.։)

Անտանելի եւ անժուժելի՝ խազմարարաց. (Մագ. ՟Ի՟Է։)

Անժուժելի օր երեւմանն Քրիստոսի. (Երզն. քեր.։)

Անժուժելի էր սէր մարգարէին՝ զոր ունէր առ Աստուած. (Ոսկիփոր.։)


Անժուժկալ

adj.

impatient;
incontinent, intemperate.

· Calfa

NBHL (9)

Որ ոչն ժուժկալէ. նոյն ընդ անժոյժ. չհամբերօղ, զինքը չբռնօղ. սապըրսըզ, տուրմազ, տայանմազ, ի թիտալսըզ.

Զանժուժկալսն լեզուաւ խրատէ. (Բրս. հց.։)

Մարմնով փոքրահասակ, եւ անժուժկալ լեզուաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։) եւ (Կլիմաք.։)

Որ անժուժկալք են, չարք են. (Փիլ. լին.։)

Ի վերայ ժուժկալին եւ անժուժկալին։ Յաղթեալ ժուժկալիւքն, եւ պարտեալ անժուժկալիւքն. (Նիւս. բն.։)

Զօրականք անժուժկալք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Զանժուժկալիցն զկորուստ. (Արշ. ՟Ի՟Է։)

Բանք անժուժկալք։ Սպառազէն անժուժկալ։ Յանուն չարութեան անժուժկալ դիւին (որ դրդէ անժուժկալ լինել). (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Զ. եւ ՟Խ՟Ը։)

Երեւի տակաւին ի գէջ անձինս անժուժկալիցն. (Տօնակ.։)


Անժուժկալութիւն, ութեան

s.

impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.

· Calfa

NBHL (15)

Եւ անարգելութիւն ի կերակուրս եւ ի ցանկութիւնս, ընդդէմ բարեխառնութեան. ի թիտալսըզլըգ. ըստ յն. անխառնութիւն. ἁκρασία. intemperantia, incontinentia.

որ եւ ԱՆԺՈՒԺՈՒԹԻՒՆ. Չունելն զժուժկալութիւն. անհամբերութիւն. կարճմտութիւն՝ որպէս տղայոց եւ կանանց. սապըրսըզլըգ.

Զտղայս հրահանգէ՝ յանօգուտն ոչ զբաղնուլ անժուժկալութեամբ. (Յճխ. ՟Թ։)

Զճեպս եւ զանժուժկալութիւն կանանցն. (Փարպ.։)

Վտանգեալ սաստիկ անժուժկալութեամբ. (Պիտ.։)

Զանժուժկալութիւնն ի համբերութիւն ածեն եւ ի ժուժկալութիւն. (Կամրջ.։)

Ոչ հաւանեաց անժուժկալութեամբ սպասաւորիլ յայլոց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Առաջին անհնազանդութիւն վասն անժուժկալութեան եմուտ ի մարդ։ Եսաւ ընդ մեծամեծ չարեացն զանժուժկալութիւնն ամբաստանեալ եղեւ. (Բրս. հց.։)

Անժուժկալութիւնն էած եւ ի Սոդոմ զհրացան բարկութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

Եդան պահք խափանիչ անժուժկալութեանն ամենայն վնասուց։ Անժուժկալութեամբն մթերեալ ի հոգի եւ ի մարմին զվնաս. (Յճխ. ՟Թ։)

Ի ձեռն պահոցն զանժուժկալութիւնն Ադամայ յանդիմանէ. (Արիստակ.։)

Ի կիրակէի զայլ ինչ կերէ՛ք յաղագս անժուժկալութեան ձերոյ։ Եւ թէ ոք անժուժկալութեամբ սխալէ, բեռն ապաշխարութեան ի վերայ դնեմք. (Շ. թղթ.։)

Եւ անկարութիւն ի հանդուրժել. անբերելի նեղութիւն.

Անժուժկալութեամբ սաստիկ ցաւոցն տքնէր զամենայն գիշերն. (Վրք. հց. ձ։)

Յետ ընդարձակութեանն՝ վիշտք եւ ցաւք անժուժկալութեան (այս ինքն անժուժելիք). (Ոսկ. ղկ.։)


Անժուժութիւն, ութեան

s.

cf. Անժուժկալութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

cf. ԱՆԺՈՒԺԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. ըստ ամենայն առման.

Որպէս անժուժութիւնն Ադամայ եւ Եւայի անէծս ի վերայ էած եւ մահ, նոյնպէս եւ ծնելոցս ի նոցանէ՝ որ զնոյն անժուժութիւնն ունին. (Յճխ. ՟Թ։)

Ըստ սովորական անժուժութեան մերոյ ազգիս՝ ցրուեցան ի տունս իւրաքանչիւր. (Խոր. ՟Գ. 15։)

Յանժուժութենէ կսկծեցուցիչ դեղոցն բամբասէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Անժպիտ

adj.

sorrowful, grave, serious (in countenance).

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆԺՊԻՏ գրի եւ իբր ռմկ. ԱՆԺՄԻՏ. ἁμειδής. tristis, tetricus. Որ չունի զժպիտ. անծաղր. խոժոռ. տխուր. կիւլմէզ. չէհրէսիզ.

Ցնորք անժպիտք խոժոռադիմացն երեւէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։) Անժմիտ. խոժոռ, կամ անծաղր. (Հին բռ.։)


Անիծ, ոյ

s.

nit.

· Calfa

NBHL (3)

Մանրիկ սերմն ոջլոյ եւ նմանեացն. սիրքէ.

Անիծք անկերպաւորք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)

Չարչարեալ լուով, ոջլով անծով, կծով։ Փոքր տարր զանիծն ասէ։ Անիծք ծնանին անկերպք, զի ոչ ճանաչի վերջք կամ առաջք, գլուխ կամ ոտք. (Լծ. նար.։)


Անիծաբանութիւն, ութեան

s.

malediction, curse.

· Calfa


Անիծաբեր

adj.

that bears a curse;
that curses.

· Calfa

NBHL (6)

Որ բերէ զանէծս. պատճառ անիծից.

Զմեղս անիծաբերս եւ մահածինս. (Ագաթ.։)

Ի վնասակար եւ յանիծաբեր անձին ախտիցս. (Շ. թղթ.։)

Ըստ նմանութեան անիծաբեր օձին. (Երզն. մտթ.։)

Կամ բերօղ յանձին զանէծս. կրօղ անիծից. եւ բերեալ կամ պատճառեալ յանիծից.

Անիծաբեր երկիր, կամ մարդիկ, կամ կեանք, մեռելութիւն, կամ փուշք. (Անան. նին.։ Լծ. ածաբ.։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Մագ. ՟Ձ՟Ե։ Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Անիծագրութիւն, ութեան

s.

malediction, curse, imprecation.

· Calfa


Անիծակուռ

adj.

loaded with curses;
— առնել, to load with maledictions.

· Calfa


Անիծակուր

cf. Անիծակուռ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆԻԾԱԿՈՒՐ ԱՌՆԵԼ. Տալ անէծս իբր ի կուր կամ կերակուր. անիծանել չարաչար.

Վասն այնպիսի չար անզգամութեանն անիծակուր զարքայն արարեալ. (Յհ. կթ.։)


Անիծանեմ, ծի

va.

to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.

· Calfa

NBHL (7)

καταράομαι, ἁράομαι. maledico, execror. որ եւ ՆԶՈՎԵԼ. Անէծս հանել. ընդ անիծիւք արկանել. հակառակն օրհնելոյ. անիծել. լանէթ օգունմագ. պէտտուա էթմէք. իլէնմէք.

Յերկրէ՝ զոր անէծ Տէր Աստուած։ Ոչ եւս յաւելից անիծանել զերկիր։ Ե՛կ եւ անէ՛ծ ինձ զժողովուրդս զայս։ Անիծանելով անիծէ՛ք զբնակիչս նորա (կոտորմամբ)։ Անէծ զօրն իւր։ Անիծից զօրհնութիւնս ձեր։ Անիծեալ լիցի, կամ լիջիք։ Անիծեա՛լ Քանան։ Անիծեա՛ք սրտմտութիւն նորա. եւ այլն։

Թէ չար է անէծս առնուլ յօտարէ, ապա անձամբ զանձն անիծանել՝ կրկին չարաչար. (Նար. կ.։)

Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)

Տրական խնդրով.

Մի՛ անիծաներ այլոց։ Ի մտի քում մի՛ անիծաներ թագաւորի. (Ժղ. ՟Է. 23։ ՟Ժ. 20։)

Անիծանէ թշնամեացն։ Անիծանէ դիւացն առաջի Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Կոթուն

s.

stalk, stem;
pedicle.

· Calfa

NBHL (3)

ռմկ. կոթ, կոթիկ. Յօղուն կամ բունն բուսոց. սափ.

Յառաջ իսկ կոթունն է, եւ ապա ցորեան. եւ յետոյ զկոթունն ի բաց ընտրեմք ի ցորենոյն. եւ թէ չէր կոթունն, եւ ոչ ցորեանն լինէր. (Ոսկ. փիլիպ.։)

Որպէս սեխից եւ նորին նմանեաց ընդկոթունսն առեալ զջուրն. (Վահր. երրդ.։)


Կոծեմ, եցի

va.

to beat, to strike, to reiterate blows.

· Calfa

NBHL (8)

κόπτω, κατακόπτω, τύπτω caedo, percutio δέρω, κατατέλλω excorio, depilo, convello. Ծածել. բախել. հարկանել. կոփել. ռմկ. գոքոց տալ. յն. գօ՛բդօ. թ. լալմագ, վուրմագ, տէօյմէք.

Կոծել զանձն քարամբք, կամ զկուրծս, կամ զերեսս, կամ զստինս. կամ զհորմս. (Մրկ. ՟Ե. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 13։ Եզեկ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Գ. 34։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 26։)

Կարծիցես զդէմս սատանայի, կանգնիցես զնշանակ յաղթութեանն. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)

Ո՞վ ոք անօրինացաւ, եւ ոչ քարամբք կոծիմ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Զ։)

(Ծով) կոծիցէ զերկիր զիւր դրացի. (Վեցօր. ՟Դ։)

Անդադար բերմամբ բռնութեան յորձանիցն կոծէ յամենայն կողմանց. (Պիտ.։)

Կոծեսջի՛ք զերեսս ձեր։ Կոծեսցին յերեսս իւրեանց. (Եզեկ. ՟Ի. 43. եւ ՟Ծ՟Զ. 9։)

Ամենայն մորուք խզեսցին, եւ ամենայն ձեռք կոծեսցին. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 37. (իբր կոտորիլ, ցտիլ։))


Կոծիմ, եցայ

vn.

to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.

· Calfa

NBHL (7)

κόπτομαι, κωκύω plango, ploro, lamentor. Կոծ առնուլ կամ առնել կամ դնել. ի կոծ մտնել. ծեծել եւ կոտորել զանձն լալեօք. աշխարել. սգալ ի վերայ մեռելոյ՝ լալեօք եւ ճչիւք. լալ՝ ծեծկուիլ.

ԿՈԾԻՄ. συγκροῦμαι collidor κυμαίνω fluctuo. Բախիլ (ալեաց կամ յալեաց). Ծփիլ. ալեկոծիլ. յուզիլ.

Կոծեցան զնա անդ կոծ մեծ։ Եկն աբրաամ կոծել զսառա։ Կոծեցարու՛ք առաջի աբեններեայ։ Կոծեսցին ի վերայ նորա կոծ մեծ։ Կոծեցաւ ի վերայ առն իւրոյ։ Շուրջ եղեն ի հրապարակս կոծողք.եւ այլն։

Որք արիոսի մոլորութեանն հետեւեալք՝ կոծեսցին զինքեանս. (Աթ. ՟Է։)

Հեծեալ կոծին ամենայն ջոկք անհաւատիցն։ Եւ րեական ազգըն կոծին, զի տեսանեն զոր խոցեցին. (Շար՜ Յիսուս որդի.։)

Որ անյուսութեամբն լան եւ կոծին եւ ցտին զհրաժարեալսն հերկրէս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

(Ջուրք ծովու) շրջին կոծին ընդ վայրս բազումս, մինչեւ քամին պարզին աղի ճաշակքն. (Վեցօր. ՟Դ։) Յածեալ կոծեալ քաջ հնչեցուցեալ ողբս ողորմելի։


Կոկեմ, եցի

va.

to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.

· Calfa

NBHL (4)

πλειόω laevigo. Ողորկել. հարթել. կոկել, տափկեցնել, շտկել, դուրել, կակըղցընել.

Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ (ի պնակտի՝ առ ի գրել ի վերայ). (Փիլ. քհ. ՟Թ։)

Ի մեղուացսն ... միջին ողորկութեամբ, թեւօքն իբրեւ ծեփովք զորմսն կոկելով. (Առ որս. ՟Դ։)

Վիմեղէնն այն բնութիւնն, եւ մանաւանդ կոկեալն եւ ղորկեալն՝ անտեղի տալի էր այսպիսի կրից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)


Կոկնուտ

adj.

gravelly, sandy, stony.

· Calfa

NBHL (1)

որ ասի ՍԱԼՈՒՏ. Խճային, աւազուտ, քարուտ։ (Վստկ.։)


Կոկոզ

adj.

poor & proud;
bombastic.

· Calfa

NBHL (1)

Արմատ յաջորդ բառից. Լծ. ընդ կիւս. գուշակ. եւ գոռոզ. որպէս իմաստակ բարձրայօն, կամ թ. գօգօզ որպէս թէ աղքատ հպարտ։


Կոկութիւն, ութեան

s.

rough-hewing, modelling, trimming;
cleanness, neatness, tidiness.

· Calfa

NBHL (2)

Կոկ, այսինքն հարթ եւ ողորկն գոլ.

Վասն առաւել կոկութեան եւ ողորկութեանն ի հարկանել լուսոյն ի վերայ նորա՝ լուսաւորի. (Ոսկիփոր.։)


Կողկողիմ, եցայ

vn.

to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.

· Calfa

NBHL (7)

Ողորմ եւ ցաւագին աչօք հայել, լալ. հեծել, պաղատիլ. հալիլ, մաշիլ. ողիկ ողիկ գալ .... թերեւս ի կող, կամ ողն բառէ, եւ այլն. յն. այլազգ. κολαβρίζομαι disrumpor, conteror.

Կամ θεραπεύω colo (պաշտել).

Կողկողեսցին առ դրունս վատթարաց. (Յոբ. ՟Ե. 4։)

Ամպարիշտք կողկողեսցին (առ Համամայ. կողկողեցան) առ դրունս արդարոց. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 19։)

Լային եւ կողկողէին առաջի նորա (ՃՃ.։)

կողկողել, եւ ոչ ողորմել (այսինքն չգտանել ողորմութիւն)։ Կողկողիմ եւ ես։ Մինչ աչացս ողորմագին հայեցուածս ի բարձրունս կողկողիցի. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Հ՟Գ։)

Առ որ եւ կողկողիմք ձայնիւ, պահեա՛ զմեզ տէր. (Լմբ. պտրգ.։)


Ճչեմ, եցի

vn.

to cry, to scream, to squall, to shriek, to screech;
to bawl, to groan, to complain, to lament.

· Calfa

NBHL (4)

ՃՉԵՄ κράζω, ἑκκράζω, γοάω, ὁλολύζω եւ այլն. clamo, vociferor, gemo, ejulo, ululo եւ այլն. որ եւ ՃԻՉԵԼ. կականիլ. գուժել. աղաղակել առ ցաւոց.

Ճչէր յերկնելն։ Առ ցաւս իւր ճչիցէ։ Ճչեա՛ եւ աղաղակեա՛, եւ գո՛յժ տուր։ Աղաղակաւ կոծով ճչելով։ Ճչէին առ գերեզմանս մեռելոցն։ Կանայք ճչեսցեն։ Իբրեւ զծիծառն այնպէս ճչեցի. (Ես.։ Երեմ.։ ՟Գ. Մակ.։ Իմաստ.։ Ես.։)

Եւ ես տըկար որպէս ծիծառ ... տեսեալ ճըչեմ առ թշնամին. (Յիսուս որդի.։)

(Զպաշտօն իւրեանց) անդ ճչէին. (Ներս. մոկ.։)


Ճչումն, ման

s.

cry, bawling, squalling, outcry;
complaint, groaning, lamentation.

· Calfa

NBHL (1)

Ճիչ. ճչելն. Ճչիւն աշխարանաց։ Ճչիւն կանացեաց։ Ճչումն կոծոյ. (Մանդ.։ Եղիշ.։ Յհ. կթ.։)


Ճպիռն, ճպուռն, պռան

cf. Ճպռան.

· Calfa


Ճռնչեմ, եցի

vn.

cf. Ճռնչիմ.

· Calfa

NBHL (3)

ՃՌՆՉԵՄ ՃՌՆՉԻՄ. Ճռինչ՝ կռինչ՝ շռինչ՝ ձայն հանել անկենդան իրաց.

Ճռնչօղ կօշկօք. (Սիսիան.։)

Ճռնչիցի դուռն. (ա՛յլ ձեռ. ճռչիցի). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)


Ճռնչիմ, եցայ

vn.

to creak, to screak.

· Calfa

NBHL (3)

ՃՌՆՉԵՄ ՃՌՆՉԻՄ. Ճռինչ՝ կռինչ՝ շռինչ՝ ձայն հանել անկենդան իրաց.

Ճռնչօղ կօշկօք. (Սիսիան.։)

Ճռնչիցի դուռն. ((ա՛յլ ձեռ. ճռչիցի). Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)


Ճռուեմ, եցի

vn.

cf. Ճռուողեմ.

· Calfa

NBHL (8)

Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)

Ոմանք ճչօղք ճըռւօղք եւ կանչօղք. (Կոչ. ՟Թ։)

Ի ճչելն, ի ճռուողելն, ի շինել բունոցն. (Ագաթ.։)

Ճնճղուկն միշտ ի ճռուղել (կամ ճռւուղել) կայ։ Որպէս ճնճղուկ միշտ ճռուղեմ կամ ճռւուղեմ). (Լմբ. սղ. ՟Ձ՟Գ. ՟Ժ՟Ա։)

Ամենայն թռչունք վերանան յօդս, եւ ճռուողելով օրհնեն զհամագոյ աստուածութիւնն. (Մարաթ.։)

Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)

Սովորութիւն է դիւաց ճռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել. (Ոսկ. ես.։)

ՃՌՈՒԵՄ ՃՌՈՒՂԵՄ ՃՌՈՒՈՂԵՄ ՃՌՈՒՈՒՂԵՄ. περιλάω, στρουθίζω garrio. գրի եւ ՃԸՌՂԵԼ. ճՌՈՂԵԼ. որ եւ ՃՆՃՈՒԵԼ, ՁԱԳԵԼ. Ձայն հանել թռչնոց փոքրկանց, եւ հնչել ճիւաղաց ձայնս պէսպէս. ճի՛վ ճի՛վ կամ ճը՛ռ ճը՛ռ կանչել.


Ճռուողեմ, եցի

vn.

to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.

· Calfa

NBHL (8)

ՃՌՈՒԵՄ ՃՌՈՒՂԵՄ ՃՌՈՒՈՂԵՄ ՃՌՈՒՈՒՂԵՄ. περιλάω, στρουθίζω garrio. գրի եւ ՃԸՌՂԵԼ. ճՌՈՂԵԼ. որ եւ ՃՆՃՈՒԵԼ, ՁԱԳԵԼ. Ձայն հանել թռչնոց փոքրկանց, եւ հնչել ճիւաղաց ձայնս պէսպէս. ճի՛վ ճի՛վ կամ ճը՛ռ ճը՛ռ կանչել.

Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)

Ոմանք ճչօղք ճըռւօղք եւ կանչօղք. (Կոչ. ՟Թ։)

Ի ճչելն, ի ճռուողելն, ի շինել բունոցն. (Ագաթ.։)

Ճնճղուկն միշտ ի ճռուղել (կամ ճռւուղել) կայ։ Որպէս ճնճղուկ միշտ ճռուղեմ կամ ճռւուղեմ). (Լմբ. սղ. ՟Ձ՟Գ. ՟Ժ՟Ա։)

Ամենայն թռչունք վերանան յօդս, եւ ճռուողելով օրհնեն զհամագոյ աստուածութիւնն. (Մարաթ.։)

Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)

Սովորութիւն է դիւաց ճռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել. (Ոսկ. ես.։)


Ճռուողումն, ման

s.

warbling, twittering, chirping, singing of birds.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՌՈՒՈՂՈՒՄՆ կամ ՃՌՈՒՂՈՒՄՆ. Ճնճուումն. ձայն թռչնոց.

Խառնելով ընդ ճռուղումն գեղգեղել բարբառոց թռչնոց. (Վրդն. ծն.։)


Ճօճիմ, եցայ

vn.

to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.

· Calfa

NBHL (5)

Կոծիլ ի հողմոյ. ծածանիլ. տատանիլ. շարժլիլ. խաղալ. թեքթեքիլ. ծեքծեքիլ. ... (յն. սալէ՛ւօմէ ). σαλεύομαι, κραδαίνομαι dimoveor, agitor, huc illuc agor, vibror ἁναρριπίζομαι excitor.

Շողալ սուսերաց, ճօճել նիզակաց. (Եղիշ. ՟Զ։)

(Ձկունք) ճօճին պերճն ճեմօք։ ողբոջք խոտոց ճօճին ճեմին ի վերայ երեսաց երկրի ի շնչել քաղցրաշունչ հողմոյ. (Վեցօր. ՟Է. եւ ՟Բ։)

Հասկիցն կերպարանք, (կամ ոճք ցորենոյ) ի քաղցր օդոյն ճօճի ճեմի զօրէն ծովային ալեաց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)

Որպէս բոց ճօճի, եւ որպէս ծուխ լուծանի. (Ոսկ. սղ.։)


Մ (mèn)

s.

the twentieth letter of the alphabet, and the fifteenth of the consonants;
two hundred, two hundredth.

· Calfa

NBHL (6)

Տառ բաղաձայն՝ լերկ, ի կարգէ կիսաձայնից, եւ նայից, անուանեալ Մեն, ըստ այլոց՝ մէմ, միմ, մի, էմմէ, եւ այլն։

Մ. Լծորդ է երբեմն ընդ ն. զոր օրինակ՝ ամբիծ, իբր անբիծ. ըմբերանել՝ իբր ընբերանել. բամբասել կամ բանբասել։ Եւս առաւել՝ բաղադրական մասնիկդ համ, փոխի ստէպ ի հան. զի Հանդէս՝ է իբր համայն տեսիլ. հանգոյն՝ իբր համգոյն. հանուր՝ իբր համուր, համօրէն. հանգանակ, իբր համագայութիւն կամ համարկութիւն. եւ այլն։

Մ. Ունի ազգակցութիւն եւ ընդ այլ տառս, իբր ի զարդ կամ թարմատար եդեալ. որպէս է տեսանել ի բառսդ՝ հաշել, մաշել. հալել, մալել. հաստ, մաստ. ոյն, մոյն. հոյք, մուզ. վարժել, մարզել. աղօթել, մաղթել. աղխամաղխ. եւ այլն։

Իսկ իբր թուանշան Մ. ՟մ. է Երկերիւր։

Ըստ խորհրդոյ տառիս խրատք գրին.

Մենն՝ մերժել ի բաց ասէ ի քէն, զախտս մեղաց որ ի չարէն։ Մենն՝ մատուացնէ քեզ օրինակ, զորս ի մանկանց՝ բարեաց ունակ. (Շ. այբուբ.։)


Հոյլք, հուլից

s.

assembly, company, party, troop, band;
— երէոց, herd, drove;
— թռչնոց, flight;
— մեղուաց, swarm.

· Calfa


Հոյլ ի հոյլ

adv.

in troops, by companies;
in crowds;
ծաղկունք հոյլ ի հոյլ դեռափթիթք, a thousand new-budding flowers.

· Calfa


Հոռոմ, ի, ոց

s. adj. roman, latin;
greek.

· Calfa

NBHL (13)

ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.

Գայցեն հոռոմք (կամ հռոմք,) եւ բառնայցեն զազգս մեր եւ զտեղի. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 48։)

Կանգնեցին հոռոմք զդրօշս ի տաճարի անդ։ Տանջեցան ի պաշարման անդ Երուսաղէմի ի ձեռաց հոռոմոց. (Եփր. համաբ.։)

Որ եւ ինքն իսկ յուլիոս եգիտ զլուսնացոյցն հոռովմոց, եւ զբեսեքիստոնն (այն է նահանջ) կարգեաց. (Շիր. քրոն.։)

Հաւատարիմ զօրացն հոռովմոց. (Եղիշ. ՟Դ։)

Եւ իբր Հռովմէական. լատինական.

Զայս ամենայն խօսեցաւ գայիանէ ի բարբառ հոռոմ. (Ագաթ.։)

Գրեաց ի լեզու հոռոմ։ Այս ի լեզուէ անտի հոռոմէ առաւ ի յոյն այսր. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։ ՟Ը. 17։)

Կամ որպէս Յունական.

Բայց ի հոռոմ գիրս եւս յայտնագոյն զսոյն գտանեմ. (Լմբ. սղ.։)

Մկրտութիւնն հոռոմ լեզուաւ լուսաւորութիւն անուանի. (Լծ. ածաբ.։)

ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ ՅՈՒՆԱՑ. ՀՈՌՈՄ ՁԻՒԹ. Ազգ ընտիր ձիւթոյ։ (Բժշկարան.։ Վստկ.։)

(Իսկ ձութ. ռմկ. է նաեւ Մազտաքէ։)


Հոռոմերէն

adv.

in latin or greek.

· Calfa

NBHL (3)

ՀՈՌՈՄԱՐԷՆ ՀՈՌՈՄԵՐԷՆ. Հռովմայեցերէն, եւ հռովմայեցի (լեզու).

Վարժեալ հայրենի արուեստիւ հոռոմարէն եւ յունարէն ուսեալ դպրութիւն. (Ագաթ. յռջբ. ձ։)

Եցոյց զխորհուրդս թագաւորին հոռոմարէն։ Ըստ հոռոմերէն լեզուի։ Ասէ ի հոռոմերէն ցամենայն ժողովուրդսն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 1։ եւ ՟Ե. 1։)


Հոսիմ, եցայ

vn.

to run or flow out, to flow, to stream;
to drain, to trickle or run down, to drop, to leak or ooze out;
to be scattered, dispersed, diffused, spread;
to rush on;
to fling, to precipitate, to fall;
յերազս —, cf. Երազ.

· Calfa


Հոսիչ, չի, չաց

adj. s.

shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.

· Calfa

NBHL (7)

λικμάων, λικμόμενος ventilans, dispergens. Հոսօղ. որ հոսէ կամ ցնդէ.

Զհոսիչս ծխոյն շարաւոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 19։)

Հոսի հոսչաւ, եւ մի՛ անկցի մանրուած նորա յերկիր. (Ամովս. ՟Թ. 9։)

Տապարաւ բանին, հոսչաւ արդար դատաստանին. (Երզն. լս.։)

Որոշումն հոսողին՝ երկրորդ գալուստն քրիստոսի. հոսիչն՝ յանդիմանութիւնն. Եփր. աւետար.։ Ի նոյն միտս ասի եւ Հոսող՝ որպէս հոսիչ, այսինքն հեծանոց.

Յուշ առնէ զկալոյ եւ զհոսողին զընտրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

ՀՈՍԻՉ. գ. λικμός ventilabrum, vannus. Հեծանոց. գործի հոսելոյ. հոսելի.


Հոսհոսիմ, եցայ

vn.

to flow, to run;
to crowd in or out.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՈՍՀՈՍԻԼ. Հոսելով հոսիլ. զեղանիլ.

Այսր անդր հոսհոսեալ զեռան զմարտուցելովքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)


Հոսումն, ման

s.

flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.

· Calfa

NBHL (5)

ՀՈՍՈՒԹԻՒՆ ՀՈՍՈՒՄՆ. ῤύσις, ἕκχυσις fluxus, fusio, effusio, profluvium. որ եւ ՀՈՍՔ. Հոսիլն՝ ըստ ամենայն նշ. բղխումն, ծորումն, գիջութեան անցք. անցաւորութիւն. վայրաբերումն.

Հող թանձրամարմին, ջուր ի հոսութիւն. (Գանձ.։)

Նախ մեղք գիտութեան են, եւ ապա տարաժամ հոսութիւնք։ Անժուժկալաբար լլկէ զինքն, եւ հոսումն արասցէ մարմնոյ իւրոյ. (Կանոն.։)

Սանձեսցէ զանձնիշխան կամացն հոսումն. (Յճխ. ՟Դ։)

Քան զօրէնս հասարակաց բնաւորականս հոսմանց. (Նար. ՟Ժ՟Գ։)


Հովեմ, եցի

va.

to fan;
to air, to let air in.

· Calfa

NBHL (3)

Հովահարել. զովացուցանել. հովահրել, հովթըփել.

Հրեշտակ տեառն կայր մերձ, եւ հովէր զերեսս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Համր եղիցի հովեալ բերանս. թուի գրելի Հոծեալ. (զոր տեսցես) թո՛ղ եւ զգրելն ոմանց Հովել, Հովիչ, Հովութիւն, իբր Հովուել, հովուիչ, հովուութիւն։


Հովութիւն, ութեան

s. fig.

cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.

· Calfa

NBHL (3)

ψῦχος frigus, refrigerium. Հով գոլն. զովութիւն. ցրտութիւն. պաղութիւն.

Ջերմութեամբ եւ հովութեամբ շարժի սաղմ. (Վրդն. ծն.։)

Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)


Հովուութիւն, ութեան

s. fig.

pastorate, pastorship;
pastoral care, cure of soils.

· Calfa

NBHL (9)

(գրի վրիպակաւ եւ Հովութիւն) որ եւ ՀՈՎՈՒԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հովիւ գոլն. գործ եւ պաշտօն հովուի. առաջնորդութիւն.

Գործի հովուութեան (յն. հովուական՝) հովուի տգիտի. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 15։)

Բուն իսկ նախնեաց մերոց հովուութիւնն (յն. հովուելն) հայրենի էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զիրս հովուութեան ուսանէին յառաջ. (Մծբ. ՟Ժ։)

Պա՛րտ է կոչել զնա դաւիթ, եւ լնուլ նովաւ հովուութեանն (կամ հովութեանն) դաւթի. (Եփր. աւետար.։)

Զցուպ հովուութեան իւրոյ. (Ճ. ՟Բ.։)

Առանց անցանելոյ ունի զհովուութիւն եւ զքահանայութիւն. (Խոսր.։)

Ձայն բարի հովուութեան նորին ի յողջոյն ինձ կենաց քաղցր լուիցի. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Ի մարմնական հովուութեան գործոց աստի զհոգեւորն խնդրէ ի նոցանէ զգործ հովուութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)


Հոտեմ, եցի

va.

to render stinking, fetid;
to rot, to putrefy, to stink.

· Calfa

NBHL (6)

ՀՈՏԵՄ եւ ՀՈՏԻՄ. σήπω foetidum reddo, putrefacio. Հոտեցուցանել. նեխեցուցանել. փտեցուցանել. եւ Ժահահոտիլ. բուրել հոտ չար. հոտեցնել, հոտիլ.

Երկիր՝ յորժամ սերմանս առնու, ծաղկէ. եւ մարմին՝ յորժամ առնուցու, հոտէ (յն. փտէ, կամ նեխէ) (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)

Մեռեալք՝ յետ միոյ եւ երկուց աւուրց հոտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)

Տէ՛ր, արդ հոտեալ իցէ, քանզի չորեքօրեայ է. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 39։)

Զիա՞րդ զերկնաւոր թագաւորն ի հոտեալ հոգիդ ընդունիս. (Մանդ. ՟Ա։)

Նախատէին՝ զբերան ունելով հոտեալ։ Ի պատմելոյ զանճառելիսն հոտեցաւ բերան իմ. (Ոսկիփոր.։)


Հոտիմ, եցայ

vn.

to have a nasty smell, to smell, to smell nasty, to stink;
հոտեալ, stinking, fetid;
rotten, corrupted, putrefied.

· Calfa


Հոտոտելիք, լեաց

s.

the smell, the sense of smelling, nose.

· Calfa

NBHL (6)

ՀՈՏՈՏԵԼԻՔ ὅσφρησις odoratus, nares, nasus. որ եւ ՀՈՏՈՏԵԼՈՒԹԻՒՆ, ՀՈՏՈՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Զգայութիւն կամ զգայարան հոտոտելոյ. ըռնգունք. ունչք. քիթ.

Եթէ ամենայն լսելիք էին, ո՞ւր էին հոտոտելիք. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 17։)

Հոտոտելիք՝ հոտոցն են զգայութիւնք. (Յճխ. ՟Ի։)

Բերան խորտկաց (ծառայէ), հոտոտելիք՝ հոտոց. (Ագաթ.։)

Սրբեցեր զլսելիս մեր, սրբեա՛ եւ զհոտոտելիս մեր հատանելով. (Եղիշ. ՟Ը։)

Զաստուած փառաւորեսցէ եւ հոտոտելիք՝ յընդունել զհոտ անուշութեան իմանալի եւ զգալի աստուածային պարգեւացն. (Խոսր.։)


Հոտոտեմ, եցի

vn.

cf. Հոտոտիմ.

· Calfa

NBHL (3)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՀՈՏՈՏԵՄ. cf. ՀՈՏՈՏԻՄ.

Հոտոտեսցէ դեւն, եւ փախիցէ։ Ո՛չ ուտիցեն եւ ոչ հոտոտիցեն. (Տոբ. ՟Զ. 19։ Օր. ՟Դ. 25։)

Տեսի ես զխաբէութիւն դիւաց եւ հոտոտեցի զչար հոտս նոցա. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Հորդիմ

va.

to chalk out, to pave, to plane, to trace, to mark;
to clear, prepare or open the way;
անցս իւր —, to open a road for oneself;
— իւր զճանապարհ՝ զասպարէզ փառաց, to open to oneself a way to glory.

· Calfa


Հորձք, ձից

s.

heat, ardour, outburst of passion, sally or fit of wrath.

· Calfa

NBHL (2)

Խլրտումն, որպէս յոյզք յորձանաց, եւ կամ որպէս ռմկ. խը՛ռս. յոյզք կրից.

Տղայք ողորմագին ձայնիւք զգառանց բերէին զնմանութիւն՝ որ դեռադեռ ի մարցն բաժանեալ՝ ի հորձիցն ելեւել առնէին վասն անժոյժ գոլոյ բնութեանն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Հուժկու

adj.

strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.

· Calfa

NBHL (5)

ՀՈՒԺԿՈՒ գրի եւ ՀԱՒԺԿՈՒ, ՀՕԺԿՈՒ. Ուժեղ. ուժեղակ. կարող հասակաւ եւ արութեամբ. առոյգ եւ արի. քաջ. կորովի. զօրաւոր. հզօր. երեւելի. հոյակապ.

Չեւ եւս հուժկու էր դաւիթ, այլ դեռ մանուկ էր. (Կիւրղ. ծն.։)

Հուժկու անուանի, եւ յաղթօղ։ Ամենեցուն թագաւորաց հուժկու եղեալ, պարթեւն արտաշէս. (Խոր. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 12։)

Երկու որդիք հուժկուք էին դաւթի. (Սեբեր. ՟Զ։)

Զի այլ յազգին ոչ գտաւ հօժկու, զի ի մեծ պատերազմին մեռան. (Բուզ. ՟Գ. 11։) cf. ՀՕԺԿՈՒԱԳՈՅՆ։


Հունդ, հնդոյ

s.

seed, grain.

· Calfa

NBHL (3)

ռմկ. հունտ. Ունդ. Սերմն. արմտիք. դահամունքն զանգուածոյ. σπέρμα semen եւ πέλανος libum.

Մանրիլ եւ փոճոկել ի նմանութիւն հնդոյ ինչ. (Նոննոս.։)

Զոհք ոչ էին աստուածոցն՝ կենդանիք, այլ՝ հունաւորք, եւ մեղրով թաթաւեալ պտուղք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Հպիմ, եցայ

vn.

to approach;
to touch, to handle.

· Calfa

NBHL (10)

παραγίνομαι, πάρειμι advenio, adsum ἄπτω, ἄπτομαι tango, attingo. Հուպ լինել. հպաւորիլ. մատչել. մերձենալ. շօշափել. յարիլ. կցիլ. զուգաւորիլ. մօտենալ, մօտիկնալ, դպչիլ.

Ի հպել տապանակին ի քաղաքն։ Եթէ հպեցայ ձեռօք իմովք ի կաշառս. (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 16։ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 7։)

Մի՛ հպեսցի ի նոսա երկաթ. (Օր. ՟Ի՟Է. 5։)

Մի՛ հպեսցի ի այրն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Հպեցա՞ւ արդեօք փարաւոն ի սառա. (Կիւրղ. ծն.։)

Հպիլ առ աստուած, կամ ի հոգեւոր շնորհս, իմացմամբ յերկնաւորն, ի պատկառելիսն, ի նմանութիւն, ի մահ մարմնով. (Խոր.։ Սոկր.։ Լմբ. իմ.։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Նիւս. կազմ.։ Պրպմ. ձ։)

Խաղաղութիւն առնելով ընդ յոյնս՝ ոչ ի բաժինն նոցա հպի. (Խոր. ՟Բ. 56։)

Հպի ի գիրկս սուրբ սիրոյն։ Հպին ի նա դաւանութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Հպեցայց (սաստիկ եւ խրատուց). (Պրպմ. ՟Ի՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)

Կամ χράομαι utor. Վարիլ.


Հպութիւն, ութեան

s.

cf. Հպաւորութիւն.

· Calfa


Հպտիմ, եցայ

vn.

to deck, to trim or bedizen oneself out, to spruce up, dress or adorn oneself in a studied or affected manner.

· Calfa

NBHL (3)

(լծ. ծպտիլ. թ. թէպտիլ օլմագ ) Այլափոխիլ օտար զարդուք. պաճուճիլ. պճնիլ. եւ Խենեշանալ միմոսաբար։

Ոսկւով հպտիցի (կինն)։ Զկերպարանս փոփոխել, եւ հպտել, եւ ամենեցուն նմանել։ Այնպիսի կամ զմանկտւոյ հպտանս հպտել. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եփես.։)

Զի՞նչ իցէ խայտալն. յորժամ հպտիցին, յորժամ պչրիցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Հռետորութիւն, ութեան

s.

the rhetorical art, rhetoric, oratory.

· Calfa

NBHL (2)

Ուսմամբ հռետորութեան կատարեալ էր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30։)

Ելից զլեզուն հռետորութեամբք վասն քրիստոսի. (Շ. յկ.։ ՟Խ՟Դ։)


Հռոգեմ, եցի

va.

to pay a salary.

· Calfa

NBHL (2)

Ռոճկօք դարմանել. ռոճիկս բաշխել.

Արարաք ձմերոց, եւ զամենայն հեծելազօրսն մեր հռոգեցաք. (Ուռհ.։)


Հռոմ

cf. Հռովմ.

· Calfa

NBHL (9)

ՀՌՈՎՄ կամ ՀՌՈՄ. որպէս անուն քաղաքի. ώμη Roma. տե՛ս (Բռ. յտկ. ան։)

իբր Հռոմական. լատինական.

Այս ի լեզուէ անտի հռոմէ առաւ ի յոյն այսր. (Եւս. պտմ.։)

ՀՌՈՄՔ կամ ՀՌՕՄՔ. իբր Հռովմայեցիք. cf. ՀՈՌՈՄ. ῤωμαῖοι romani.

Գայցեն հոռոմք (կամ հռոմք). (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 48։)

Զյունաց աշխարհ, եւ զհռոմոց քաջ գիտեմ. (Ագաթ.։)

Հռոմք իսկ բարձին զառաջնորդութիւնն հրէից։ Զկնի նորա հռօմք. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 6։)

Յոյնք եւ հռոմք եւ ասորիք. (Կանոն.։)

Հռոմք (կամ հոռոմք) ի բաց կացին ձեռնտու լինել. (Եղիշ. ՟Գ։)


Հռովմ

s.

adj. s. roman, latin;
Rome;
—ք, the Romans.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՌՈՎՄ կամ ՀՌՈՄ. որպէս անուն քաղաքի. ώμη Roma. տե՛ս Բռ. յտկ. ան։


Հսկեցող

adj.

cf. Հսկող.

· Calfa

NBHL (4)

ՀՍԿԵՑՈՂ ՀՍԿՈՂ. γρηγόριος, ἑγρήγορος, γρηγορῶν, ἅγρυπνος vigil, vigilans. Որ սկէ. արթուն. զգաստ. տքուն. տքնօղ. որ ըստ յն. ղրիղօ՛րիօս. յորմէ՝ Գրիգոր, Գրիգորիոս.

Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)

Մխիթարել իբրեւ զսգաւորս եւ զհսկեցողս. (Ոսկ. գծ.։)

Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)


Հսկող

adj.

watchful, vigilant.

· Calfa

NBHL (4)

Զարմասցո՛ւք ընդ հսկեցօղ ազգն սագաց. (Վեցօր. ՟Ը։)

Մխիթարել իբրեւ զսգաւորս եւ զհսկեցողս. (Ոսկ. գծ.։)

Ի փրկութեանն աւուր հսկող յորջորջեցայ։ Նորին հսկողի եւ այլն. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ վերնագր։)

ՀՍԿԵՑՈՂ ՀՍԿՈՂ. γρηγόριος, ἑγρήγορος, γρηγορῶν, ἅγρυπνος vigil, vigilans. Որ սկէ. արթուն. զգաստ. տքուն. տքնօղ. որ ըստ յն. ղրիղօ՛րիօս. յորմէ՝ Գրիգոր, Գրիգորիոս.


Հսկողութիւն, ութեան

s.

cf. Հսկութիւն.

· Calfa

NBHL (13)

Տօնէաք հսկողութեամբ. (եւ երգօք հոգեւորօք. Վրդն. յանթառամն.։)

Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)

Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)

Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)

Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)

Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)

Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)

Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)

Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)

ՀՍԿՈՂՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒՄՆ. ἑγρήγορησις, ἁγρυπνία vigilia, vigilantia. Արթնութիւն. տքնութիւն. տքնելն. եւ Ցայգապաշտօն ի նախատօնակս.


Հսկութիւն, ութեան

s.

watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.

· Calfa

NBHL (13)

ՀՍԿՈՂՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒՄՆ. ἑγρήγορησις, ἁγρυπνία vigilia, vigilantia. Արթնութիւն. տքնութիւն. տքնելն. եւ Ցայգապաշտօն ի նախատօնակս.

Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)

Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)

Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)

Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)

Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)

Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)

Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)

Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)

Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)


Հսկումն, ման

s.

watch, vigil;
vigil, eve of a feast.

· Calfa

NBHL (13)

Տօնէաք հսկողութեամբ. եւ երգօք հոգեւորօք. (Վրդն. յանթառամն.։)

Արիական հսկողութեամբ (գրիգորի) հովուեալքս. (Երզն. լս.։)

Պարտ է ի գիշերի յառնել յաղօթս եւ ի հսկութիւն. (Ոսկ. գծ.։)

Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)

Ի հսկմունս, ի պահս. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 5։)

Էր երբեմն հսկումն մեծ տօնին զատկաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 9։)

Գիշերն հսկումն (կամ հսկում) է սաղմոսիւք եւ ընթերցմամբ գրոց. (Տօնաց.։)

Կատարէին նոքօք, զհսկումն գիշերոյն ի յիշատակի սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի հսկման հաղորդեալ ի ժամ երեկոյին պաշտաման. (Փարպ.։)

Հսկումն ծառայից։ Գիշերական հսկմունքն առ պահպանութիւն ընչիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Սարգ. յկ. ՟Զ։)

Առնեմք ըստ ամենայն կիրակէի հսկումն. որպէս զի լիցի յամէն տարին հսկումն յարութեան ՟Ծ՟Բ. առնեմք իսկ եւ յայլ տէրունական տօնսն հսկումն. (Ժմ. յն.։)

ՀՍԿՈՂՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒԹԻՒՆ ՀՍԿՈՒՄՆ. ἑγρήγορησις, ἁγρυπνία vigilia, vigilantia. Արթնութիւն. տքնութիւն. տքնելն. եւ Ցայգապաշտօն ի նախատօնակս.


Հսկուն

adj.

awake.

· Calfa

NBHL (2)

Նաւապետն հսկուն պահեսցէ զնա ուղիղ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Գեդէոն հսկուն էր յաղօթս. (Ճ. ՟Գ.։)