to be unassisted, to be helpless.
· Calfa
Անօգնական մնալ.
Անօգնականեցայ յամենայն կողմանց. (Պիտ.։)
useless, fruitless, vain, unprofitable;
յ—ս, unprofitably, vainly.
· Calfa
ἁνωφελής, ἁνόητος, ἁλυσιτελής, ἁσύμφορος. inutilus, μάταιος vanus. Որ չունի կամ չբերէ ինչ օգուտ. անշահ. անպիտան. անպտուղ. ումպէտ. ընդունայն. ֆաիտէսիզ, մէնֆաաթսըզ.
ԱՆՕԳՈՒՏ ՅԱՆՕԳՈՒՏ. ἁχρήστως, εἱς ἁνωφελῆ. inutiliter. Առանց օգտի. յումպէտ. ի զուր. նաֆիլէ, ապէս եերէ.
Քացախ վիրի անօգուտ է։ Զգո՛յշ լերուք յանօգուտ քրթմնջենէ։ Վաստակք նոցա անօգուտք։ Անօգուտ են, եւ սնոտիք։ Դրօշեն զանօգուտսն. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 20։ Իմ. ՟Ա. 11։ ՟Գ. 11։ Տիտ. ՟Գ. 9։ Ես. ՟Խ՟Դ. 11։)
Ընտրութեանց լաւին եւ վատթարին, օգտին եւ անօգտին. (Ուռպ.։)
Յանօգուտ լծոյ ծառայութեան. (Ագաթ.։)
Յանօգուտ զբօսանաց. (Պիտ.։)
Զի այն անօգուտ է. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Մի՛ կարծեր անօգուտ ի ժամանակս ժամանակս գոլ գոռոզութիւն. քանզի եւ ոչ պատուհասն անօգուտ է. (Փիլ. նախ. ՟բ.։)
Անօգուտ զքաջութիւնսն համարիմ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Որ անօգուտ ընդ մարդկան է բնակեալ. (Ագաթ.։)
Ոչ պարտ է սուտ եւ անօգուտ ցրուել զինչս։ Մինչեւ ցե՞րբ շրջիմք անօգուտս վասն քո. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
Ձուլէ զդրօշեալն յանօգուտ. (Ես. ՟Խ՟Դ. 10։)
vase, vessel, pot;
box;
piece of furniture;
tool, instrument;
—ք խոհակերոցի, kitchen-range, set of pots and kettles, յ— առնուլ, խնդրել, to borrow;
յ— տալ, to lend.
· Calfa
. ո հլ. (յետնաբար նաև ի հլ). «ա-ման, կահ, կարասիք, գործիք՝ մանաւանդ պատերազմական գործիքներ» ՍԳր. Եզն. Եփր. ծն. որից յանօթ առնուլ «գործածու-թեան համար փոխ առնել» Դ. թագ. զ. 5. Սե-բեր. յանօթ տալ «փոխ տալ» Ոսկ. մ. գ. 24 (հմմտ. գւռ. խաբ տալ «կաթ փոխ տալ» Ալքս. Ախց. Ակն. Կիւր. Կլ. Հմշ. Չն. որ կազմուած է տճկ. [arabic word] qab, ռմկ. խաբ «աման» բառից), անօթաբեր «կարասիները տանող (կառք)» Բրս. ընչեղ. անօթագործու-թիւն Փիլ. ել. անօթապահ «եկեռեռու աւան. դատուն» Պտրգ. 429 (նորագիւտ բառ). նոր գրականի մէջ ունինք հրանօթ, թնդանօթ, թնդանօթապետ, թնդանօթաձիգ, թնդանօ-թարան, որոնք կազմոսած են անօթ՝ բառի «պատերազմական գործիք» նշանակութեան համաձայն։
Բագրատունի, Քերակ. զարգ. 1498 համարում է կազմուած օթ մասնիկով, ուստի արմատը ան։ Այսպէս նաև Bug-ge KZ 32,2 ևն։ Հիւնք. դնում է աւանդ բառից և սրանից է համարում լանօթ առնուլ ոճը։ Յակոբեան, Բիւզանդիոն N 743 պրս. [arabic word] āvand «աման» բառից, իբր տեղափոխութեամբ անաւդ, անօդ, անօթ։ Բ. Խալաթեանց, ՀԱ 1902, 399 ասուր. unutu, երր. [hebrew word] ānā, արամ. uiana, արաբ. ❇i ina «աման». Յիշեցնում է եգիպտ. hnw.t «եղջիւր, 2. գինու աման»։-Աճ.
ՅԱՆՕԹ ԱՌՆՈՒԼ. κέχρημαι. mutuor. Զանօթ ինչ եւ զգործի ի փոխ եւ ի պէտս առ ժամանակ մի առնուլ. եօտիւնճ ալմագ.
ἁγγεῖον, σκεῦος, vas. Աման. ընդունարան. գապ. ալէթ.
Անօթ խեցեղէն։ Խեցեղէն անօթոյ բրտի. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Դ. 5։ Ես. լ. 14։)
Անօթ կաւեղէն։ Ի պղնձի անօթի եփեսցի. (Ղեւտ. ՟Զ. 28։)
Բրուտն յորժամ անօթ գործիցէ, ոչ ինքն անօթ լինի. (Եզնիկ.։)
Որպէս յանօթ արկեալ իրս ինչ, օտար է, եւ ոչ յանօթոյն բնութենէ։ Իբր դոյզն անօթիւ յագենականն աղբերէ առեալ. (Շ. ամենայն չար. եւ Շ. հրեշտ.։)
Սկսաւ տեանել ձեռամբն զկտաւն, իբր թէ մեծ իցէ անօթն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Նմանութեամբ ասի.
Ստինք անօթ կաթին. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Եւ արտասուացն անօթ բախեալ. այսինքն աչքն. (Շ. վիպ.)
Անօթ լուսնի (սկաւառակն նորա)։ Յերկուց ի մեծ անօթոցն՝ յերկնից եւ յերկրէ. (Եզնիկ.։)
Անօթ ընտրութեան (այսինքն ընտիր) է ինձ նա՝ կրել զանուն իմ. (Գծ. ՟Թ. 15։)
τὰ σκεῦη. supellex. Կահ. կարասի. կազմած. սպաս. հանդերձ. հանդերձանք. զարդ. ինչք. իրք. գապգաճագ. թէքէմիլլէթ. եշեա. րուպա. մալ.
Ամենայն հանդերձ, եւ ամենայն անօթ մաշկեղէն, եւ զամենայն կահ փայտակերտ։ Յամենայն անօթ, յորոյ վերայ նստիցի։ Անօթս ոսկւոյ, եւ անօթս արծաթոյ, եւ այլն։
Խորտակեսցի ինչ յանօթից նաւուն. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Եթէ ունիցի ինչս, որք են անօթք աշխարհի, սակս անցանելի անօթոցն կարասցէ նստել ի սենեկի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
σκεῦος. instrumentum. Գործի, մանաւանդ պատերազմական. գործիք զէնք. ալաթ. սիլահ. փուսատ.
Հարկանել երկաթեղէն, կամ փայտեղէն անօթով։ Ձգել զամենայն անօթ խարդախութեամբ։ Առնել զէնս եւ անօթս կառաց։ Անօթք պատերազմի եւ պատերազմականք։ Պատրաստեալ զանօթս մահու. եւ այլն։
Զի եղեւ նա անօթ սպասու պաշտամանն թշնամւոյն. (Եփր. ծն.։)
Անօթ փրկութեան (սուրբ խաչն). (Անյաղթ բարձր.։ եւ Շ. մտթ.։)
Ի փրկանիւթ անօթս խաչիս. (Նար. խչ.։)
Ի ձեռս մահացուն առնուլ անօթս (զսուր). (Պիտ.։)
Որ մրցի ընդդէմ օրինացն, եւ ստութեան հօր գտանի անօթ. (Լմբ. առակ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ. տե՛ս եւ ԱՄԱՆ)։
Գործեաւ վայելչականաւ փայտի անօթոյ (այսինքն ժամահարաւ) սաստիկս որոտացեր. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ոչ հաւանիմ ասէր կարկատուն անօթիւք (նաւուք) առ հզօրագոյն թագաւորս մտանել. (Մագ. ՟Լ՟Դ։)
Եւ զայն յանօթ առեալ էր. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 5։)
Շնորհքն ոչ մարդկեղէն ինչ զօրութիւն առնուն յանօթ, այլ զիւրն ունի բնակաւոր. (Սեբեր. ՟Դ։)
ՅԱՆՕԹ ՏԱԼ. Տալ պէտսառ ժամանակ մի. էյրէթի՝ գործածելու համար տալ.
Յանօթ եւ քեզ զայն (ինչս՝ Ած), զի այնու առաքինանայցես. արդ տո՛ւր զնորայն նորա՛ (նմա). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24.)
cf. Նօթի.
· Calfa
ԱՆՕԹԻ առաւել ռմկ. cf. ՆՕԹԻ.
Ոչ ծանրանայ արբեցութեամբ. զուարթութեամբ եւ անօթի գնայ ընդ այն ճանապարհն. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
Կարօ՞ղ ես երիս աւուրս անօթի կալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Հրամայեաց տանել անօթի. (ՃՃ.։)
slender;
rare;
fine, subtile, thin, delicate;
feeble, meager, lean;
light.
· Calfa
(ի հլ. յգ. անօսրունք կամ անօ-սունք) «բարակ, թեթև, անգայտ, ցանցառ, հազուագիւտ» Ոսկ. ես. մ. և ա. տիմ. Կիւրղ. ես. Եփր. երաշտ. որից անօսրագոյն Ոսկ. մ. և ես. անօսրամարմին Եզն. անօսրանալ «անգայտանալ, բարակիլ» Փիլ. Նիւս. կազմ. Ոսկ. յհ. ա. «տկարանալ, նուազիլ, հիւծիլ» Դ. թագ. ժդ. 26. անօսրացուցանել Եզեկ. խդ. 10. Ոսկ. ա. տիմ. անօսրել Յոբ ժդ. 11, Վե-ցօր. ը. 166. Տիմոթ. կուզ 247, անօսրութիւն Ոսկ. մ. բ. 18. Կանոն. Փիլ. անօսրաբար «անզգալի կերպով» Երզն. մտթ. 290 բ. գրուած է նաև անուսր (ՋԲ), նօսր Խոր. Շիր. Վստկ. որից նօսրագոյն, նօսրահեր, նօսրա-հող, նօսրանալ, նօսրութիւն, բոլորն էլ յե-տին. ըստ այսմ հնագոյն և ուղղագոյն ձևն է անօսր=անաւսր. ուստի և կասկածելի է նօսրաբոյս Վեցօր. 96՝ ըստ սրբագրութեան Վենետիկի հրատարակիչների, մինչ ձեռա-գիրն ունի նորաբոյս։
Հիւնք. արաբ. [arabic word] 'anāsir «տարերք», որի եզակին է [arabic word] *unsur «տարը»։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 124 համեմա-տում է դոթ. ganōhs, հբգ. ginuog հհեւս. gnögr «բաւական», լտ. nancis-cor «պատահիլ», սանս. açnōti «հաս-նում է»։
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Մկ. Ննխ. Սլմ. Վն. Տիգ. նօ'-սըր, Ախց. Կր. նօսր, նօրս, Շմ. նօսր, նօս-տըր, Խրբ. Ռ. Սեբ. նօրս, Տփ. նօստր, Ասլ. նէօ՝րսը, Զթ. նէօյսը, նէօրսը, Հճ. նէյս։ Գա-ւառականների մէջ բացի «ցանցառ, ոչ-խիտ» իմաստից՝ նկատելի են նաև Հմշ. «քիչ», Տր. «քիչ անգամ», Վն. «անխելք, խենթուկ». Ննխ. «չքաւոր, անկուտի, անփող» նշանա-կութիւնները։
ԱՆՕՍՐ որ եւ ՆՕՍՐ. λεπτός, ἁραιός, σπάνιος. tenuis, subtilis, rarus. Անգայտ. նուրբ. բարակ. թեթեւ. սակաւագիւտ. ցանցառ. դոյզն. գուն ուրեք եղեալ. սէյրէկ ինճէ, նարին, գըթ.
ἁραιῶς, σπανιάκις, σπανίως. rare, σποράδως, sparsim. Սակաւ ուրեք. ո՛ւր ուրեմն. դժուարաւ.
Նուրբ եւ անօսր օդոյ։ Ընդ անօսր օդս սփռեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Անյաղթ բարձր.։)
Ի սիք քաղցր եւ անօսր՝ ըստ տեսլեանն, որ առ եղիա. (Վահր. դտ.։)
Սղոխք օդոյ, անօսրունք՝ այն, որ ի ծովէն, եւ թանձունք որ ի լճէն. (Փիլ. տեսական.։ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Անօսր գէջ, անր գէջ. (Եփր. երաշտ.։)
Ոչ միայն զանօսրն եւ զկակուղն, այլ եւ զխտացեալ թանձրահողն դիւրեսցէ. (Պիտ.։)
Անօսունք եւ բարակք եւ անյայտք գնացիցն ելք շնչոյն։ Գոլոշիքն ըստ բնութեանն անօսունք եւ նուրբք. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե։)
Արտաքս բերել թելս անօսրունս. (Լմբ. սղ.։)
Տղայական անօսր եւ կակուղ ձայն։ Հաւու անօսր ձայն. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Թ.։)
Տան զանձինս սակաւ մի անօսր քնոյ. (Եղիշ. միանձն.։)
Մի՛ զգուն ինչ եւ զանօսր ի մէջ բերեր, այլ զայն՝ որ միշտ ինչ գործիցի՝ ա՛ծ զմտաւ. (Ոսկ. ես.։)
Մի՛ ինձ զանօսրիցն ասիցես (այսինքն զսակաւագիւտ օրինակաց). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Գ. 4։)
Բան տեառն պատուական էր, այսինքն չքնաղ՝ անօսր. (Ոսկ. եւ Կիւրղ. ես.։)
Աննիւթ. հոգեղէն. հոգեւորական. իմանալի. գաղտնի. ներքին. վսեմ.
Ի հոգի անօսր զսպեալ փոխադրէ։ Ընկղմեցաւ յանապական անօսր էութիւնն. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
Անօսր է խորհուրդս եւ անմարմին։ Որք յեւս բարձր եւ անօսր գործ վերացաք։ Թէ կամիս, եւ յայլ եւս անօսր օրինակ հայեսցուք. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Անօսր բանիս ետ մեզ զգիտութիւն. (Գր. տղ.։)
Պայծառացեալ անօսր պատուով. (Ճ. ՟Ա.։)
Այն դուն ուրեք եւ անօսր լինի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Բազմաց անօսր գտանէր գործի թլփատութեան. իսկ յորժամ քարիւն լինէր՝ ամենեքեան դիւրաւ գտանէին։ (Կիւրղ. յես.։)
Եղեն սակաւ ինչ եւ անօսր նշանք յետ այնր առ նոսա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
more or very thin, very subtile.
· Calfa
λεπτώτερος, λεπτώτατος, tenuior, tenuissimus, ἀραιότερος, rarior, ἑπαφρότατος, levissimus. Առաւել կամ կարի անօսր (ըստ ամենայն առման).
Ի թեթեւ նիւթոյն, եւ յանօսրագոյն օդոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
Գոլորշիք անօսրագոյն, եւ ամենեւին անտես. (Արիստ. աշխարհ։)
Մառախուղ է քան զօդ թանձրագոյն, եւ քան զամպ անօսրագոյն. (անդ։)
Ի ջրոյ սկսանի, որ անօսրագոյն է քան զերկիր, եւ թանձրագոյն քան զհողմ։ Յօդոյն վայելեն զանօսրագոյն։ (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 16։)
Անօսրագոյն քան զճառեալսն է (հողմ), եւ մօտ յանմարմին. (Կիւրղ. ծն.։)
Անօսրագոյն տարր ապաւոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Նուրբ ձայնիւ վարեսցի իբրեւ անօսրագոյն հաւու. (Ածաբ. ժղ.։)
Ծանուցեալ թէ որքան է քոյդ անօսրագոյն խորհուրդ քան զնորայն։ Անօսրագունիւքն (այսինքն գաղտնագոյն մեղօք) խրատեն յանցանել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Իբր Տկարագոյն.
Քան զսարդի ոստայն անօսրագոյն եւ կնատագոյն։ Գութն ընդ բազումս բաժանեալ անօսրագոյն տկարացեալ առ մի մի ի նոցանէ անօսրացեալ հասանէ. (Ոսկ. մ. ՟Թ. 9։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Այս անօսրագոյն իմն երեւի, եւ այն յաճախագոյն. (Ոսկ. ես.։)
that has light wings.
· Calfa
Անօսր թեւօք, թեթեւաթռիչ. թեւերը բարակ. ինճէ գանատլը.
Անօսրաթեւ թռչուն (մեղու). (Ոսկ. լուս.։)
Զօրէն անօսրաթեւ եւ իմաստուն թռչնոյ ի վերայ թռչելով մարդագ. (Սկեւռ. լմբ.։)
Թռչնոցդ ազգք ... այլեւ յանօսրաթեւացն բազումք. (Սարկ. հանգ.։)
composed of thin or subtile particles.
· Calfa
λεπτομερής, tenuitate partium praeditus. Որոյ մասունքն են նուրբ եւ բարակ.
Անօսրամասն եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխարհ։)
that has a body subtile, thin.
· Calfa
Անօսր մարմնով.
Ի մարմնաւորացն՝ են որ թանձրամարմինք են, եւ են որ անօսրամարմինք. (Եզնիկ. ՟Ի՟Դ։)
to rarefy;
to become thin;
to be diminished;
to waste;
to become fine or subtile.
· Calfa
λεπτύνομαι, attenuor, σπανίζομαι, raresco. Անօսր եւ բարակ լինել. անգայտանալ. նրբիլ. թեթեւանալ. հիւծիլ. տկարանալ. նուազիլ. եւ Նրբամիտ գտանիլ. նօսրանալ, բարկընալ. սէյրէկլենմէք.
Ետես տէր նեղեալս եւ անօսրացեալս եւ լքեալս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Թանձրութիւնս անօսրանայ հարստութեամբ. (Եղիշ. դտ.։)
Անօսրացեալ ի թանձրութենէ՝ հրեղէն նորոգին. (Շ. բարձր.։)
Անօսրանալ օդոյն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ի ձեռն պրկելոյ՝ թանձրացեալն ի գոլորշեաց մասնն անօսրանալ. (Նիւս. կազմ.։)
Երկիւղիւ յարմարեալս եւ մաքրեալս, եւ զի այսպէս ասացից՝ անօսրացեալս, ի բարձրութիւն ամբառնալ. (Ածաբ. յայտն.։)
Գութն առ մի մի ի նոցանէ անօսրացեալ հասանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Որք անօսրանան մտօք, իմացականապէս տեսանեն. (Լմբ. պտրգ.։)
Անօսրացելոցն հոգւով. (Սկեւռ. ես.։)
to rarefy;
to make thin;
to lessen, to diminish, to subtilize.
· Calfa
λεπτύνω, attenuo, minuo. Անօսր առնել. անօսրել. նրբել. անգայտացուցանել. եւ Հիւծել. բարկըցընել, նօսրցընել, տկարացընել.
Զվարսս իւրեանց մի՛ անօսրացուսցեն. (Եզեկ. ՟Խ՟Դ. 10։)
Մաշէ եւ անօսրացուցանէ եւ նրբէ (զմարմինն պահօք). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Անօսրացուցանեմ.
· Calfa
ԱՆՕՍՐԵՄ անոսրացուցանել. λεπτύνω, attenuo. Իսկ ԱՆՕՍՐԻՄ. կ. ձ. Անօսրանալ. σπανίζομαι, raresco.
Զմոմն անօսրէ. (Վեցօր. ՟Ը։)
Ժամանակաւ անօսրի ծով. (յոփ. ՟Ժ՟Դ. 11։)
(Ի գարնան) անօսրին մաղձք եւ արիւնք. (Ոսկիփոր.։)
Զնուազութիւն մարդկանն յայտ կամի առնել, եթէ որպիսի ինչ անօսրելոց ղին. (Ոսկ. ես.։)
Քուն բազում թանձր առնէ զմիտսն. բայց տքնութիւն անօսրէ զնա. (Վրք. հց. ձ։)
subtilty, thinness.
· Calfa
λεπτότης. tenuitas. Նրբութիւն. անգայտութիւն. բարակութիւն. սակաւութիւն, ցանցառութիւն, թեթեւութիւն. տկարութին. եւ Նրբին տեսութիւն մտաւոր. եւ Սակաւագիւտն լինել. սէյրէքլիք, ինճելիք, գըթլըգ, զայիֆլիք.
Նրբացեալ անօսրութեամբ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Յանօսրութենէ, եւ ի հոծութենէ շատ ինչ յասացելոցն սովորեաց դէպ լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Վասն նիւթոյն (մագաղաթի) անօսրութեան, եւ գրոյն գեղեցկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 51։)
(Շարժումն) անօսրութաեն պահեալ երկրի՝ պատառէ. (Սարկ. շարժ.։)
Յանօսրութենէ բեղեզոյ՝ հոգիական վարուց պարզութենէ։ Տեսողականութիւնն սրբի անօսրութեամբ։ Նայելով ի կամս հոգւոյս՝ ճգնութեանն անօսրութեամբ։ Անօսրութիւն առաքինութեան. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Առաքինութեանցն անօսրութիւնք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան. (Եղիշ. ՟Ա։)
Տկար ոչ մարմնոյ զօրութեամբ ասեմ, այլ ոգւոյն անօսրութիւն. (Կանոն.։)
unjust, wicked;
impious;
untoward;
illicit, base;
profane.
· Calfa
ἅνομος, παράνομος, ἁθέμητος , δυσεβής, ἅτυπος եւ այլն. iniquus, nefarius, impius, absurdus եւ այլն. Որ չունի կամ չպահէ զօրէնս. որ ոք եւ որ ինչ է արտաքոյ կամ ընդդէմ օրինաց. անձն կամ գործ անիրաւ. ամպարիշտ, ժանտ, անսուրբ, անտեղի. ոչ օրինաւոր. անկարգ. ինսաֆսըզ, ատաչէթսիզ, զալըմ, նահագ.
Ըդն անօրէնս եղէ իբրեւ զանօրէն, իբր ոչ եթէ անօրէն ինչ էի աստուծոյ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 21։)
Կործանումն արանց անօրինաց չար է։ Որ գործէն զանօրէնս. (Առակ. ՟Ա. 18։)
Անօրէն է, որ խոտորի յօրինաց. (Լմբ. սղ.։)
Եղծանել զանօրէն հրաման թագաւորին։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Անօրէն գնացիւք. եւ այլն։
Գործ մի անօրէն է։ Անօրէն է բանդ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5. 12։)
Աստուած այսպէս հրամայեաց՝ անօրէն գոլ մերձենալ հրէի առ այլազգի. (Ոսկ. գծ.։)
Քանզի անօրէնս կամեցան ցուցանել զաշակերտսն, յայտ առնէ՝ թէ ինքեանք են օրէնսզանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
iniquity, malice;
impiety.
· Calfa
Ամենայն որ զմեղս առնէ, նա եւ զանօրէնութիւնս առնէ. եւ ինքն իսկ մեղքն անօրէնութիւն է. (՟Ա. Յհ. ՟Գ. 4։)
Անօրէնութիւն (ասի), որ կամ խոտեն եւ անարգեն զճշմարիտ օրէնսն, եւ զչարն կամաւ ողջունեն, եւ կամ գոլով ի մեղսն՝ կամօք հեշտացեալ են ի նոյն. (Լմբ. սղ.։)
Անդէն ի տան պահել (զկոյսն յղի) անօրէնութիւն համարէր. այսինքն հակառակ օրինաց ինչ. (Շ. մտթ.։)
Գինի անօրէնութեան. շղթայք անօրէնութեան. հեղեղ անօրէնութեանց. (Ագաթ.։)
ἁνομία, ἁνόμημα, παρανομία, ἁδικία եւ այլն. iniquitas, legum contemtus. Խոտորումն յօրինաց. գործ ընդդէմ օրինաց. մեղք. յանցանք. չարութիւն. ապիրատութիւն. ամբարշտութիւն.
illegally, unjustly.
· Calfa
παρανόμως. impie, ἁδίκως. injuste. Ընդդէմ օրինաց. անօրէնութեամբ. անիրաւաբար ամպարշտութեամբ.
Անօրինաբար սպանանել, կամ խորհել, կամ ունել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։ Աթ. ՟Բ։ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
unexampled, unparalleled, unequalled.
· Calfa
Ոյր չիք օրինակ կամ նմանն. աննման. անհամեմատ. անզուգական.
Անօրինակդ զօրինակին խորտակեալ զլուծ։ Անօրինակ հարուած, կամ գեղ. (Նար. ՟Ժ՟Գ. եւ ՟Ը. եւ Նար. խչ.։)
Օրինակ անօրինակ ծննդեանն որդւոյ. (Շ. ընդհանր.։)
to be iniquitous, to be unjust;
to sin, to transgress.
· Calfa
Անօրէն ինչ գործել կամ նիւթել.
Ի նմին տեղւոջ, ուր զոնիայն անօրինեցին (յն. յոնիայն ամպաշտեցաւ), հրամայեաց զկառափն հարկանել զանօրէն մահապարտին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 38։)
Ոչինչ գործեցի, զոր դոքայդ անօրինեն (յն. չարաչար նիւթեցին) զինէն. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 43։)
Որ անօրինելոցն է, անօրինէ. (Ես. ՟Ի՟Ա. 2։)
Զի մի՛ գերեալ քանդեսցի աշխարհս, եւ սուրբ եկեղեցիք անօրինեսցին. այսինքն անօրինաբար աւերեսցին, եւ այլն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
cf. Անօրինեմ.
· Calfa
ἁνομέω, παρανομέω. transgredior legem, impie ago. Վարիլ հակառակ օրինաց եւ կանոնաց. անօրէնութիւն գործել. ամպարշտիլ. անիրաւիլ. խոտորիլ յուղղութենէ. յանցանել. զրկանս առնել.
Ասացի անօրինաց, թէ մի՛ անօրինիք։ Անօրինեցաւ ժողովուրդն։ Երկիր անօրինեցաւ բնակչօք իւրովք։ Անօրինիք յամենայն ժողովուրդս զայս։ Ոչ անօրինիմք յօրէնս մեր։ Վասն իւր ի քաղաք անդր անօրինելոյ։ Անօրինել ոք յաստուածեղէն օրէնսն դիւրին մի՛ համարեսցի. եւ այլն։ Չանօրինեցայ. այլ զկաթողիկէ եկեղեցւոյ օրէնքն պատուեցի. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Զիա՞րդ անօրինեցաւ ուսուցիչն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զի ազատեցայց ի մեղացն, զոր ի քեզն անօրինեցայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եթէ աստուածածնին իսկ պատկեր զսոյն ոք գրեսցի, ոչ անօրինի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
disciple, student, pupil, scholar;
foster-child;
seetator, follower;
— արուեստի, apprentice.
· Calfa
, ի-ա հլ. «վարպետի մօտ սոր-վող» ՍԳր. Կորիւն. որից աշակերտիլ ՍԳր. Կորիւն. աշակերտական Ագաթ. աշակերտա-կից Յհ. ժա. 16. աշակերտասէր Կորիւն Ոսկ. յհ. ա. 3. աշակերտութիւն Եզն. Կորիւն. Եփր. Կողոս. աշակերտուհի Ոսկ. յհ. բ. 26. աշակերտավայել (նոր բառ) ևն։
= Հին պհլ. *aš̌ākert, որի նոր ձևն է a-šagart=պազենդ. ašagard, պրս. [arabic word] ša-gird, որից փոխառութեամբ քրդ. šagird, թրք. šayirt, šayərt «աշակերտ»։-Հիւբշ, 100։
Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ ՆՀԲ, Bötticher, Arica 76, 254 ևն։ Թօփու-զեան, Արծիւ Վասպ. էջ 44 իբր արշ կերտել «գեր ի վեր լինել»։
ԳՒՌ (dialectal) Սչ. աշագերդ, Երև. աշագէրդ, աշ-կէրտ, Ախց. Կր. Մկ. աշկէրտ, Շմ. աշագէրդ, շագիրդ, Մշ. Ջղ. աշկերտ, Ննխ. աշկերդ, Ակն. Խրբ. Պլ. Ռ. աշգէրդ, Սլմ. Վն. աշկեռտ, Ալշ. աշկերդ, Ոզմ. Տփ. աշկիրա, Մրղ. աշկէրթ, Ագլ. ա՛շկառտ, Տիգ. mշգիրդ, Զթ. էշգիրդ, էշգիյդ, Սեբ. աշգէդ, Հճ. էշգէյդ։ Արևմտեան՝ գրականում զանազանւում է աշակերտ (դպրոցի համար) և աշկերտ (խանութի հա-մար)։
պ. թ. շակիրտ, շայըրտ. պր. շաքէրի. μαθητής. discipulus, auditor, alumnus, sequax. Համբակ. սան յուսման. նորուս. դեռակիրթ. եւ Հետեւօղ վարդապետութեան ուրուք. աշկերտ.
Ոչ է աշակերտ առաւել քան զվարդապետ։ Դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. մեք մովսեսի աշակերտք եմք. եւ այլն։
Աշակերտ ես, մի՛ դատեր զվարդապետս. (Մանդ. ՟Ժ։)
Արուեստից նորա տեղեակ եւ աշակերտ լինելով. (Յճխ. ՟Ե։)
Ըստ աշակերտաց հաւատոցն քրիստոսի։ Շրջեալ զամենայն աշակերտոօքն. (Կորիւն.։)
Ել ոմն ի հարցն հանդերձ աշակերտիւ իւրով. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Աշակերտ՝ որ ոչ է հլու, խեղաթիւր է եւ ատելի. (Նեղոս.։)
Եթէ աշակերտ ես, վարդապետիս նման լեր. (Սարգ.։)
Վարդապետք էիք առաքելական քարոզութեանն, արդ աշակե՞րտք լինիցիք մոլար խաբէութեանն. (Եղիշ. ՟Գ։)
like a scholar or disciple.
· Calfa
Իբրեւ աշակերտ. հլութեամբ. աշկերտի պէս.
Աշակերտաբար զլսելիսն ի ներքոյ եդեալ պատուիրանացն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
fellow-student, companion, school-fellow, comrade.
· Calfa
Ասէ թովմաս ցաշակերտակիցսն. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 16։)
Ընդ ննոսա նախանձեալ իւրեանց աշակերտակցաց։ Հանդերձ աշակերտակցօքն. (Խոր. ՟Գ. 60. 67։)
συμμαθητής. condiscipulus, collega. Ընկեր յաշակերտութեան. դասընկեր. հեմշակիրտ. շարիք.
school.
· Calfa
σχολή, παιδευτήρειον, παιδαγωγεῖον. schola որ եւ ԱՇԱԿԵՐՏԱՐԱՆ. Վարդապետարան. դպրոց. դպրատուն. մէքթէպ. մէտրէսէ.
Վերակարգելով ի նմա եւս աշակերտանոցս. (Յհ. կթ.։)
Ոչ արժանի համարէր զյամելն յաշակերտանոցին. (ՃՃ.։)
Զմաքսաւոր յաշակերտանոցն շահի. (Ածաբ. պենտեկ.։)
Այսպիսի՛ եղիցուք առ վարդապետութիւնն տեառն, որպէս եւ մանուկն յաշակերտանոցն (յն. յուսմունս). (Բրս. հց.։)
that loves his scholar or disciple.
· Calfa
Որ սիրէ զաշակերտս իւր. զայիրտինի սէվէն.
Աշակերտասէր վարդապետ. (Կորիւն.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to hare in tuition, to teach, to instruct.
· Calfa
μαθητέω. doceo, instituo. Առնուլ կամ ձգել յաշակերտութիւն, յուսումն, եւ ի վարդապետութիւն իւր. ուսուցանել. կրթել. Կր. Աշակերտ լինել. հետեւօղ լինել. աշկերտ ընել, ըլլալ. շայիրտ ետինմէք. էօյրէթմէք.
Աշակերտեցէ՛ք զամենայն հեթանոսս։ Որ եւ աշակերտեցաւ իսկ յիսուսի։ Դպիր աշակերտեալ արքայութեան երկնից։ Զի ծանիցես զբանիցն՝ որոց աշակերտեցար՝ զճշմարտութիւնն։ Էր կին ոմն աշակերտեալ (յն. աշակերտուհի). եւ այլն։
Ուսմամբ աշակերտեն ի ճշմարիտն. (Յճխ. ՟Ի։)
Զի մի՛ զբազումս ի կորուստ աշակերտիցեմ։ Կարծեմ թէ եւ աշակերտէք զիս ի ձեր յամառութիւնդ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զաշխարհս ամենայն աշակերտեցին. (Նար. առաք.։)
Աշակերտեալք ի սրբոց առաքելոցն՝ ուսաք. (Շար.։)
Շրջէր զգաւառօքն աշակերտելովք։ Որք նոքօք աշակերտելոց իցեն. (Կորիւն.։)
Աշակերտեսցուք աստուածային գրոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Աշակերտեալ էր մեծին ներսեսի. (Յհ. կթ.։)
Որ յառաջն աշակերտեալ էր աղանդին վաղենտիանոսի. (Խոր. ՟Բ 63։)
Իբրու ընդ հմուտ վարժողաւ աշակերտին. (Պիտ.։) որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։
իբր հսրկ. ըստ յն. ոճոյ. որ եւ ասի Վարդապետիլ. վարժիլ. ուսանել. սորվիլ. էօյրէնմէք.
Ապստամբեալք ի բանէն, որ աշակերտեցաք զճշմարտութիւնն. (Յճխ. ՟Ի։)
Հրեղէն լեզուօքն զառ ի քեզ հաւատսն աշակերտեցաք. (Ճշ. հին.։)
Զկրօնից ուղղութիւն ի բաց խզեալ, զոր ի հարցն մերոց ուղղափառաց աշակերտեալ էին կողմանքն այնոքիկ. (Յհ. կթ.։)
pupillage;
apprenticeship.
· Calfa
Նոր յաշակերտութիւն եկելոցն. (Եզնիկ.։)
Վասն մանկտոյն յաշակերտութիւնն ժողովելոյ։ Ուստի եւ ի մասնաւոր աշակերտութեամբ վիճակ առեալ. (Կորիւն.։)
Ո՞ր լեզու որում դասու հասցէ յաշակերտութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յամօթ լիցի ժողովուրդն ուրացող յանկարծակի աշակերտութեամբն (զաքէի). զի երէկ մաքսաւոր, եւ այսօր աշակերտ. (Եփր. համաբ.։)
ի թանձրացեալն, իբր Աշակերտք. աշակերտեալ անձինք.
Առաւելագոյն զաշակերտութիւնն նորագիւտ վարդապետութեանն խմբէին ուսուցանել. (Կորիւն.։)
παιδεία, παίδευσις. discipulatus, disciplina, institutio. Աշակերտիլն. ուսումն. հետեւողութիւն. աշկերտութիւն. շակիրտլիք. շակիրտանէ.
Տե՛ս դու զխոնարհութիւն առաքելոյն, զի յաշակերտութենէ անտի իւրմէ խնդրէր աղօթս առնել նմա. (Եփր. կողոս.։)
Բաբգէն ի նորին աշակերտութենէ. (Յհ. կթ.։)
Եկեղեցիք միանձանց, եւ աշակերտութիւնք կրօնաստանաց. (Նար. ՟Հ՟Բ)
Քաղաքացն զաշակերտութեամբ շրջել. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8.) իմա՛ ըստ յն. այց առնել քաղաքաց՝ շրջելով։
school-girl.
· Calfa
μαθήτρια. discipula. Կին աշակերտեալ.
Կերակրէին զնա աշակերտուհիքն յընչից իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Վախճանեալ կինն տաբիթայ՝ աշակերտուհի էր (այսինքն հաւատացեալ ի ձեռն առաքելոց). (Ոսկ. գծ.։)
cf. Աշակերտաբար.
· Calfa
Աշակերտաբար. եւ Աշակերտական.
Ի յառաջնոցն անտի ընդունել զիմաստութեան հեղումն աշակերտօրէն վարժիւք. (Շ. հրեշտ.։)
s. bot. rye.
· Calfa
(ի հլ. ըստ ՆՀԲ) «հաճար» Մխ. դտ. «ըստ ոմանց լուբիա կամ անոր մէկ տե-սակն» ՀԲուս. § 132. նոյնը ռմկ. աշորաւ (ըստ ՆՀԲ, ԱԲ, ՀՀԲ և ՓԲ). որից կազմուած են աշարային, աշարեղէն «հաճարեղէն» ՀՀԲ. աշորեայ հաց «հաճարահաց» ՀԲուս աշորախոտ «լտ. consiligo2» ՀԲուս. աշո-բուկ «հաճարանման մի խոտ» ՀԲուս. և ՆՀԲ, հտ. Բ. էջ 1060 գ, իբր գաւառական բառ։-Մեր համալսարանի գիւղատնտեսական բաժնի դասախօսները գտնում են, որ աշա-րայ և հաճար բոլորովին տարբեր բոյսեր են. ալսօր էլ մեր ժողովուրդը զանազանում է այդ երկուսը, առաջինը կոչելով «աշորա կամ տարեկան» (ռուս. pожь, գերմ. Rog-gen), իսկ երկրորդը՝ աճառ (ռուս. nолба)
Lagarde, Urgesch. 486 հաճար բառի հետ սանս. čar արմատիու
ԳՒՌ (dialectal) Լ. աշօրա, Ղրբ. շա՛րա՝ նոյն բոյ-սը, իսկ Վն. աշարա (գիւղերում) «ցորենի նոր ծլած բոյսը» (քաղաքում) «նոր ցորեն» (ըստ ՀԲուս. § 126 աշարայ «նորաբոյս խոտ»)։ Բոլորովին տարբեր է Ննխ. արիշ «рожь», որ փոխառեալ է Կազանի թաթա-րերէն և կիրգիզերէն ❇ ariš հոմանիշից (տե՛ս Будaговъ 1, 27)։
ՓՈԽ (borrowing) Հայերէնից փոխառեալ եմ կարծում ասօր. [arabic word] dešrā կամ ❇ daušrā «ave-na», որ ասորերէնի մէջ մենակ մնացած մի բառ է և մեկնութիւն չունի. Brockelmann, Lex. syr. 79բ բառիս համար իբր վկայու-թիւն գրած է միայն Hoffmann, Syrisch-arabische glossen, իսկ բառիս վրայ խոսել է Lów, Aramá̄ische Pflanzennamen N 81. ասորին կարող է հայերէն որևէ գրաւոր աղբիւրից տառադարձուած լինել՝ ա տառը սխալմամբ կարդալով տ։
ռմկ. աշորայ. թ. ... Արմտիք թխագոյն եւ երկայն քան զցորեան։ (Մխ. դտ.։)
to give trouble, to fatigue, to harass, to incommode, to disquiet, to disturb;
to torment, to plague, to rack;
to weary;
to importune, to pester.
· Calfa
active, diligent.
· Calfa
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
Աշխատաժիր պարապեալ. (Ասող. ՟Գ. 17։)
Աշխատաժիր գործոց ներգործութեամբ. (Գանձ.։)
Փոյթ աշխատաժիր կրօնից. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) (Հ. կիլիկ.։)
cf. Աշխատաժիր.
· Calfa
ԱՇԽԱՏԱԺԻՐ ԱՇԽԱՏԱԽՈՆՋ Ուր կայցէ աշխատութիւն ժիրեւ խոնջելի. քրտնաջան. բազմաշխատ. բազմավաստակ. տարժանական.
Աշխատաժիր պարապեալ. (Ասող. ՟Գ. 17։)
Աշխատաժիր գործոց ներգործութեամբ. (Գանձ.։)
Փոյթ աշխատաժիր կրօնից. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Շտեմարան զինքն պատրաստել աշխատախոնջ առաքինութեամբ եւ ճշմարտութեամբ բանի։ Երկար աղօթից էր պտուղ, եւ աշխատախոնջ քրտանց եւ առաքինութեան վարձ. (Տօնակ.։) Հ. կիլիկ.։
cf. Աշխատութիւն.
· Calfa
Քրտամբք եւ աշխատանօք. (Ագաթ.։)
Երկք աշխատանաց. (Յհ. կթ.։)
Զուր աշխատանք. (Խոսր.։)
Չի՛ք նմա այնուհետեւ այլ աշխատանք. (Լմբ. սղ.։)
Որք պահիցեն մինչեւ ցերեկոյ, եւ ճաշակելն ոչ յագին, աշխատանք է. (Վրք. հց. ՟Ե։)
cf. Աշխատաջան.
· Calfa
φιλόπονος. amans laborum, sedulus, studiosus. Սիրօղ աշխատանաց. փոյթ ի ջանս վաստակոց, մանաւանդ յուսումն. երկասէր. վաստակասէր.
Այր աշխատասէր. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Աշխատասէր ջանացօղքն. (Պիտ.։)
Զկամս աշխատասիրացն կորզելով. (Փարպ.։)
Փութացելոց եւ աշխատասիրաց. (Աթ. ՟Ը։)
Զաշխատասէր անվաստակ անձնն. (Սարկ. խրատ.։)
Աշխատասիրաց ընթերցողացն թողից. (Կամրջ.։)
Պատերազմասէր եւ աշխատասէր մօրն մտաց չեղեւ ինչ երբէք նախանձաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միշտ աշխատասէր լե՛ր ի մաքրութիւնս. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ի նորին աշխատասէր ոտիցն երկուս աղբիւրս անուշահոտ մեռոնի ելանէր. (Կլիմաք.։)
Եւ իբր Աշխատասիրական. անխոնջ. անձանձրոյթ.
Մի՛ եւ մի՛ իւիք սխալեսցես յաշխատասէր գործաւորութենէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զաշխատասէր քրտանցն երկասիրութիւն. (Պիտ.։)
Ընթերցաք աշխատասէր մտօք. (Գր. տղ.։)
Աշխատասէր պաղատանօք զաստուած խնդրել. (Բրս. կրօն.։)
diligently, carefully.
· Calfa
Յորդորումն աշխատասիրաբար երկրագործին. (Պիտ.։)
Աշխատասիրաբար կրթական ջանիւ զինքն զինէր. (Յհ. կթ.։)
Ոչ կարի ինչ ընդ երկնագոյնսն աշխատասիրաբար անցանել պատմութիւնս. (Արծր. ՟Ա. 8։)
Աշխատասիրաբար ամենայն սրբութեամբ մաքրեսցէ զինքն. (Լաստ. ընթերց.։)
Որք յընթերցումն աշխատասիրաբար դեգերին։ (Լմբ. պտրգ.։)
Զի եւ ոչ բնութիւնս մեք զբազում արուեստն միանգամայն ուղղել կարող է, եւ զմին աշխատասիրաբար կատարէ. (Բրս. հց. ՟Լ՟Դ։)
φιλόπονως. studiose, accurate, sedulo, diligenter. Իբր աշխատասէր. փութով պնդութեան. յօժարութեամբ. մտադիւր ջանիւ. անձանձիր.
to labour diligently;
to compose, to write.
· Calfa
ԱՇԽԱՏԱՍԻՐԵԼ Սիրով աշխատիլ. ճգնիլ յօժարութեամբ.
Զինուոր ի ճգունս աշխատասիրեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ընկալեալ զքո խնդիրդ աշխատասիրեցայց ածել ի կատարումն. (Խոր. ՟Ա. 1։)
diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.
· Calfa
ԱՇԽԱՏ ԱՌՆԵԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἕγκοπον ποιέω, κοπιάζω , σκύλλω. laboriosum vel laborare facio, fatigo, vexo, molestiam exhibeo, ἑνοχλέω, obturbo. Աշխատեցուցանել. վաստակեցուցանել. նեղել. ճգնել. տալ տաղտկութիւն. աշխատցնել, յոգնեցնել.
φιλοπονία, τὸ ἑπίπονον. laborum amor, studium, tolerantia, ἑκπόνησις, elaboratio, elucubratio. Յօժարական աշխատութիւն. գործասիրութիւն. փոյթ ջանից. երկասիրութիւն. անխոնջ վաստակ. ջան. եւ գործ աշխատասիրեալ.
Մինչեւ յե՞րբ աշխատ առնէք զանձն իմ։ Ոչ աշխատ արարի զքեզ իսրայէլ։ Զի՞ եւս աշխատ առնես զվարդապետդ։ Մի՛ ինչ աշխատ առներ զդա. (Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 2։ Ես. ՟Խ՟Գ. 22։ Մրկ. ՟Ե. 35։ Ղկ. ՟Ը. 49։)
Միաբանեալք՝ միշտ աշխատ ունիմք զտէրն արեաց։ Պատերազմաւ աշխատ կալեալ էր զնոսա։ Զմեզ աշխատ կալաւ կարի սակաւ արամբք. (Փարպ.։)
Այլ ոչ եւս աշխատ առնիս ի մէնջ վասն գալոյ. այսինքն ոչ աշխատ առնեմք զքեզ. (Շ. թղթ.։)
Զամենայն գիշերս աշխատ եղեաք։ Մի՛ ինչ աշխատ լինիր։ Զի մի՛ ինչ աշխատ լինիցիք անձամբք ձերովք, եւ լքանիցիք։ Յոր ոչ եղեր ինչ աշխատ։ Զի արքայ աշխատ ինչ մի՛ լիցի. (Ղկ. ՟Ե. 5։ ՟Է. 6։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 3։ Յոն. ՟Դ. 10։ Դան. ՟Զ. 2։)
ԱՇԽԱՏ ԼԻՆԵԼ. κοπιάω, κάμνω. laboro, fatigor, ἑνοχλέομαι, obturbor, κακοπαθέω, mala patior. Աշխատիլ. վաստակիլ. խոնջիլ. վշտանալ. աշխատիլ, դատիլ, յոգնիլ.
Ոչ եթէ միայն զաշխատասիրութիւնն աստ ցուցանէ, այլեւ զանհպարտութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
Մխեալ ի քաղցր աշխատասիրութեանն արգասաւոր ջան։ Հրաժարեալք ի ժիր աշխատասիրութեանն յորդորմանէ. (Պիտ.։)
Զճշմարտութիւն աշխատասիրութեան մերոյ ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա. 18։)
to fatigue, to trouble, to incommode, to disquiet, to disturb.
· Calfa
Աշխատեսցեն զթագաւորութիւնս մեր. (՟Ա. Եզր. ՟Բ. 29։)
Աշխատեն զանձինս բազմաց սուտ մարվարէութեամբն իւրեանց։ Սատանայ զմովսէսեանսն եւ զպօղոսեանսն աշխատէր. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
Զձեզ ինչ ամենեւին այդ հով մի՛ աշխատեսցէ։ Նեղեալ աշխատեաց զմեզ ապստամբն վահան. (Փարպ.։)
Անիմաստ բժիշկք աշխատեն զհիւանդն. (Մխ. երեմ.։)
Ոչ աշխատեն զտէր տանն. (Վրք. հց. ՟Զ.)
Աւելի աշխատելն ընդ ձեռամբ անկեալն՝ անիրաւութիւն մեծ է. (Մխ. դտ.։)
Աշխատել զմարմինս. (Պիտ.։ Վրք. հց. ձ։)
cf. Աշխատեմ.
· Calfa
Մի՛ աշխատեցուցից զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
Աշխատեցոյց (յն. ծառայեցոյց) զզօրս իւր աշխատութեամբ մեծաւ ի վերայ տիւրոսի. (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 18։)
Ո՛վ ուսումնասէր դու, եւ զմեզ այսմ աշխատեցուցող. (Խոր. ՟Ա. 5։)
to work, to take trouble, to toil, to labour.
· Calfa
κοπιάω, κάμνω, πονέω. laboro, fatigor. Աշխատ լինել. վաստակիլ. խոնջիլ. տառապիլ. աշխատիլ, յոգնիլ.
Եդ զուս իւր յաշխատել։ Աշխատեցար ի բազում ճանապարհորդութիւնս քո։ Յոր եւ աշխատիմ պատերազմեալ։ Որ ոչն աշխատի, եւ կերիցէ մի՛։ Հողագործին աշխատելոյ (այսինքն աշխատողի) պարտ է նախ ի պտղոյն վայելել։ Էին աշխատեալք եւ ցրուեալք իբրեւ զոչխարս. եւ այլն։
Աշխատեա՛ց ի մշակութիւին տանջանացդ. (Ագաթ.։)
Դու աշխատեա՛ց քեզ, եւ մի՛ զոք ձանձրացուսցես։ Աշխատեա՛ զի կեցցես։ Կեցցես կեցցես աշխատել դու. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Զզօրութիւն բանիցն աշխատեցան յայտ յանդիման կացուցանել. (Կիւրղ. ծն.։)
Ուսմամբք աշխատեալք։ Վասն ասպետի մի՛ աշխատիք։ Յորդորայոյզ աշխատողացն. (Փարպ.։)
Ի սնոտիս վաստակեալ առ իս աշխատիս։ Տարակուսեալ աշխատող. (Նար. ՟Կ՟Թ. եւ ՟Խ՟Ը։)
Ողորմէր եւ եղուկ համարէր զաշխատեալսն (այսինքն զախտացեալսն). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Եւ աղօթքն հաւատովք փրկեսցեն զաշխատեալն (ցաւօք). (Յկ. ՟Ե. 15։)
Աշխատութեամբ ստանալ, եւ ստացեալ լինել. վաստըկիլ, վաստըկուիլ.
Խորհուրդս մարմնաւոր ջանիւ ոչ յայտնի, փորձով եւ առաջնորդութեամբ գրոց աշխատի. (Լմբ. պտրգ.։)
Աշխատիլ պարտ է մեզ յոյժ զգործս հոգւոց մերոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
old age;
ալիք ծերութեան, ալեւորեալ —, great age, extreme old age;
decrepitude;
ի— խոնարհել, to be getting old;
ի խոր — հասանել, to attain an advanced age;
մեռանել ի բարւոք ծերութեանմ to die in a happy old age.
· Calfa
Սնեալ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Ի ժամանակի ծերութեան։ Ծերութիւն պատուական կամ պարարտութեան։ Արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Կերակրել զծերութիւն քո։ Որդի ծերութեան։ Ծնայ որդի ի ծերութեան իմում։ Մի՛ արհամարհեր զծերութիւն մօր քոյ։ Եղիսաբէթ ղղի է ի ծերութեան իւրում.եւ այլն։
Ի զառամ ծերութեանն։ Զծերութեանս միտս։ Խորին կամ սակաւաձեռն ծերութիւն. (Պիտ.։ Նար.։)
Յայս երկրիս թէ եւ քան զփիղ երկայնակեաց է, չէ բարի ծերութիւնն. (Մեկն. ծն.։)
Ամաչեա՛ ի ծծերութենէ պահոց. իմա՛ ի հնութենէն՝ ի սկզբանէ անտի աշխարհի։
γῆρας senectus, senecta, senies πολιά canicies Հասակ եւ վիճակ ծերոց. ծեր գոլն. ծերանալն. եւ Պառաւութիւն. եւ Ալիք ծերութեան.
cf. Ծիծառն.
· Calfa
cf. ԾԻԾԱՌՆ. իսկ ռմկ. ծիծեռնիկ կամ ծծռնիկ ասի Անիւ, ընդ որ ձգի լար կամ պարան, զի հանէ զձայն որպէս ծիծառն. մագարա։
birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.
· Calfa
Ըստ իննեկին զքաջաբար ծինն ընկալեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)
Զամարայնոյն ցուցանէ կատարելագոյն ծնունք. (Պիտ.։)
Գետոց հաւաքումն եղեալ՝ հեզաբար առ սահմանօք նոցա, ծնիւք լերամբք, եւ եզերօք նոցա, ծնիւք լերամբք, եւ եզերօք դեշտին. (Խոր. ՟Ա. 11. իբր ի ստորոտէ կամ ի հիմանց լերանց։)
Յորժամ իջանէ սերմն ի յառաջակողմն ամանոյն, որ կոչի ծին, յայնժամ լինի արու. (Ոսկիփոր.։)
ԾԻՆ. Նիշ եւ սպի բնական.
Նշան կամ սպին, կամ ծին կայ ի կուրծն։ Ծին ի յերես. (Աղթարք.։)
Ի ԾՆԷ. իբր մ. ἑκ γενετῆς a nativitate. Ի բնէ. անդստին ի ծննդենէ.
Ետես այր մի կոյր ի ծնէ. (Յհ. ՟Թ. 1։)
Զոր օրինակ թէ ոք ՛ն ծնէ կոյր ի լոյս եկեալ. (Լմբ. սղ.։)
Զծնէ (այսինքն զ՝ի ծնէ) կաղն գնացուցանէր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
(լծ. սանս. ճան. յն. ղէ՛նէսիս, ղէնէդի՛). γένεσις genitura, generatio, origo γενετή nativitas, ortus. Ծնունդ. ծագումն. բուն.
ԾԻՆ. Խորշ մայրենի արգանդի. համք մօր. եւ Սաղմն. (որպէս լծ. ընդ կին. որ ըստ յն. γυνή . ար. զէն, զէննէ ).
to burn incense;
to send forth, to emit smoke;
to smoke-dry;
to smoke (tobacco);
— խունկս անուշից, to incense, to offer incense, to burn perfumes;
— ծխելիս, to smoke the chibook or narghileh.
· Calfa
Զգոցա բազմապատիկ առաքինութիւնն ծխեմք քեզ բուրումն հաշտութեան ի յերկինսդ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ծխել խունկ. կամ խունկս ի վերայ սեղանոյ. կամ առաջի տեառն. (Ել. լ. 9։ եւ այլն։)
ԾԽԵԼ. ԾՈՒԽ ԱՌՆԵԼ կամ ՏԱԼ. ծուխ՝ մուխ ընել, տալ. ... καπνίζω fumo.
սիրտդ եւ լեարդդ ... զայս արժան է ծխել առաջի առն յորում խունկք ծխեալ են. եւ դիցես, եւ ծխեսցես. (Տոբ. ՟Զ. 8. 18։)
θυμιάζω, θυμιάω adoleo, suffitum facio, suffio. Այրելով զխունկս ի ծուխ լուծանել կամ ծխել. խունկ արկանել՝ մատուցանել. խնկել. խունկ ծխել.
cf. Լիզանեմ.
· Calfa
Ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ ձաղանաց. (Նար. ՟Ի։)
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Լիզէին զոտս նոցա։ Լիզէին զոտս ծառային աստուծոյ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
Կամ Լափել. ծախել. սպառել.
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այժմ լիզուն նոքա զամենայն երեսս երկրի. (Յուդթ. ՟Է. 4։)
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
cf. Լիզանեմ.
· Calfa
Ինձ զաճիւն լիզելոյ պատիժ ձաղանաց. (Նար. ՟Ի։)
Իբրեւ շուն լիզոյր զոտս տեառն իւրոյ։ Լիզուին զգարշապարս նորա։ Սկսաւ լիզուլ զնա. (ՃՃ.։)
Լիզէին զոտս նոցա։ Լիզէին զոտս ծառային աստուծոյ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
Կամ Լափել. ծախել. սպառել.
Որպէս հրոյ զօրութիւն յորժամ զ՝ի նա անկեալ նիւթ ծախեսցէ, զնա իբր լիզէ, եւ ինքն շիջեալ աներեւոյթ լինի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այժմ լիզուն նոքա զամենայն երեսս երկրի. (Յուդթ. ՟Է. 4։)
ԼԻԶԵՄ ԼԻԶՈՒՄ որ եւ ԼԻԶԱՆԵԼ. λείχω lingo, lambo. Նոյն ընդ լեզուլ. որպէս լեզուաւ սրբել՝ մաքրել, յինքն ձգել կամ ուտել. լիզել, լըզել. ... դաղմ. լիժու. յն. լի՛խօ. լտ. լի՛նկօ, լա՛մպօ. սանս. լեհ.
gum;
ցաւել լնդաց, to have sore gumes.
· Calfa
οὕλον gingiva. գրի եւ ԼԻՆՏ. Միսն՝ որ յարմատս եւ ըստ մէջ ատամանց. լինտ.
Ջարդեցին զմսուր բերանոյ լնդաց նորա։ Փքոցոյց լնդօք. (Ագաթ.։)
Զլինտս ատամանցն վնասեն. (Համամ առակ.։)
Ատամանց ըստ կարգի դասեալք՝ բուսանելովի լինդսն։ Զի մի՛ քանցեսցի քերեալ խստաւ կերակրովն լնդացն փափկութիւն. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։)
Անճաշակ անկիրթն լնդաց ծասքողական մանրեալ ատամամբք խուզման. (Սկեւռ. լմբ.։)
being, origin, generation, creation, birth;
ի — ածել, to create, to produce from nothing, to call into existence;
յանէութենէ or յոչէից ի — գալ, to be created, to exist.
· Calfa
Այս գիր լինելութեան երկնի եւ երկրի ... որ զաշխարհարարութիւնն պարունակէ. (Փիլ. ՟Ա. 1.)
ի գիրսն մակագրեալ՝
Փիլոնի այնոցիկ որ ի լինելութեանն (այսինքն ի գիրս ծննդոց) խնդրոց եւ լուծմանց։
Ամենայն իրի անհնար է առանց պատճառի ի լինելութիւն հասանել։ Հոգի է ամենեցուն գերագոյն որչափ լինելութեան հաղորդեալ են, եւ անմահ իսկ, եւ իշխան ամենայն մարմնոյ. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Պատմօղ լինելութեան երկնի եւ երկրի։ Երկին թէպէտեւգեղեցկութեամբ եւ մեծութեամբ առաւելեալ ցուցաւ քան զերկիր, այլ ոչ եթէ լինելութեան սորա է պատճառ. (Պիտ.։)
Յոչ էից ի լինելութիւն եկաք. (Խոսր.։)
Ի լինելութիւն գալ յանէութենէ. (Երզն. մտթ.։)
Որ յետ նախակարգ յօրինուածոյն առաջնաստեղծ լինելութեանն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Փառաբանութիւն անմարմնոցն ի լինելութենէ անտի իւրեանց սկսեալ. (Շ. հրեշտ.։)
Յետ գալստեան անակայ, եւ լինելութեան սրբոյն գրիգորի. (Խոր. ՟Բ. 71։)
Իմ է օրն լինելութիւնն յովհաննու (մկրտչի) պատմէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Ըստ բնախօսաց՝ Ծնունդ կամ եղանութիւն հակակայ ապականութեան.
Շարժութիւն, աճելութիւն, եւ այլն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Եւ լինելութիւնքն լնուն զտեղի ապականելոցն, եւ ապականութիւնքն թեթեւացուցանեն զլինելութիւնսն. (Արիստ. աշխ.։)
Արիստոտելէս զայլոց զլինելութիւնն՝ այլում ապականութիւն գոլ ասէ. եւ զայլոց ապականութիւնն՝ այլում լինելութիւն. (Նիւս. բն.։)
Թաղկեալ կօշկացն լինելութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Իբրեւ ի թանձրացեալն, Եղական ինչ. էակ գոյացեալ. առէք. գոյք. որ եւ Եղանութիւնք ասին. արարածական բնութիւնք.
համեմատէ ընդ ամենայն լինելութիւն արարածոց. (Շ. բարձր.։)
Ի վերայ բոլորն ստորակաց լինելութեանց։ Ամենայն ի ներքոյ երկնիս լինելութեամբք։ Ամենայն բարի եւ գեղեցիկ լինելութիւնք իմանալեաց եւ զգալեաց։ Քան զբնաւ երկրաւոր լինելութիւնս. (Պիտ.։)
Երկինք եւ երկիր, եւ որ ի սոսա լինելութիւնք. (Գր. հր.։)
Արարիչ ամենայն լինելութեանց. (Պտրգ.։)
Լինելն. եղանիլն. ստեղծումն. արարչութիւն. որ եւ ասի ԱՐԱՐԱԾՔ. γένεσις (որ է եղանութիւն). եւ γέννεσις creatio եւ genesis, generatio, ortus. Գոյաւորութիւն. ծնունդ. ծագումն.
ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ. Լինելն որ եւ է իրիք. կազմութիւն. γένεσις.
v. aux. to be;
to exist, to live;
to consist;
to become, to turn, to make one's self;
to happen, to take place, to occur, to chance;
to come to pass;
— առն, to marry, to be married, cf. Ամուսնանամ;
— ընդ կնոջ ընդ միմեանս, to have commerce with, to be in intimate relation with;
— ընդ ումեք, to stay with, to live together;
— ուրեք, to sojourn;
to dwell;
— բերկրութիւն ուրուք, to be the joy or happiness of;
— այր, to become a man, to arrive at man's estate;
— քահանայ, to be ordained priest;
զի՞նչ լինիցի ընդ իս, what shall I do ? what will become of me ? ի ցնծութիւն եւ ի հիացումն եղեւ աշխարհի, he was the glory and admiration of the whole world;
են նորա երկու որդիք, he has two sons;
իցեն այսոքիկ որպէս եւ են, whatever it may be;
քաւ եւ մի լիցի, God forbid ! արանց եւ կանանց լինէին, they married and were given in marriage;
որ ինչ լինելոց է եղիցի, happen what may ! ողջ լիք or լերուք, adieu! good bye! farewell!
· Calfa
Դարձեալ աներեւոյթ լինիւր. (Յիշատ. սարգ.։)
Յարի եւ ի չեզոքականս առ ի վայեչութիւն.
Սուրբ կամ անսուրբ լինել։ Գերի լինել։ Համր՝ կարօտ լինել.եւ այլն։
Լինիցիք իբրեւ զաստուած։ Անիծեալ լիջիր։ Առ քեզ լիցի դաղձ նորա։ Վասն լինելոյ դոցա մարմին։ Բարի լիցի ինձ վասն քո։ Անթիւ լիցի ի բազմութիւն։ Որ ինչ ցայսմ ոչ եղեւ ինձ, ա՞րդ լինիցի. (Եւայլն։)
Երկուց անարարաց ի մասին չէ մարթ լինել. (Եզնիկ.։)
Լինել լինիցին նշանք, բայց բժշկութիւնք չլինին. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Եւ եղեալ լինէր զաւակ իբրեւ զաւազ առ ափնծովուն. (Եփր. ել.։)
Արար նա գաւառապետս, զի եղիցին դարմանել զաղքատս. (Եփր. մն.։)
ԼԻՆԵԼ. իբր Ստեղծանիլ, կամ լինելութիւն.
Որ ի լինելն եւ իգոյանալն եկին ի չգոյէ։ Նա շնորհեաց ամենեցուն զլինելն։ Նախ քան զլինելն երկնի։ Յառաջ քան զլինել նոցա. (Եզնիկ.։ Նար. եւ այլն։)
ԼԻՆԵԼ. իբր Ծնանիլ, սերիլ. ծագիլ.
Հարիւրամենի որդի՞ լինիցի. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 17։)
Ի սոցանէ ասեն լեալ զնահապետութիւնս մանաւազեանց։ Զանգեղ տունն ասէ ի պասքամայ ումեմնէ հայկակայ թոռանէ լինել։ Զմանկունս թողուլ անթլփատս յորժամ լինիցին. (Խոր.։)
Ի բեթղեհէմ ասաց լինել նմա մարգարէն. (Շ. մտթ.։)
ԼԻՆԵԼ. որպէս Կալ. բնակիլ. Դադարել. գտանիլ ուրեք. կենալ.
Անդ լինջիր ցորժամ ասացից քեզ. (Մտթ. ՟Բ. 13։)
Էր ինձ լինել յերկրի անծանօթումն. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Յետ զհնգետասան ամ լինելոյ ի խոր վիշապին։ լինիցին ի դիպահոջ. (Յհ. կթ.։)
Ընդ աջմէ իմ լիցիս ի վտանգի ծանրութեանն. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
Եթէ կարես հանապազ այսպէս առնել, լե՛ր ընդ իս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԼԻՆԵԼ. Գործիլ. կատարիլ.
Վասն բժշկութեանդ՝ որ լինին ի ձեռն քո. (Խոր. ՟Բ. 29։)
Պետք են ընչից, եւ առանց սոցա անկատար է լինել ինչ յարժանեաց. (Պիտ.։)
Զբարիս՝ որ ի նմանէ լինելոյ էր առ նոսա. (Շ. մտթ.։)
Լինել. Դիպիլ. անցանել անցից. դէպ լինել. Որ ինչ լինելոց է առ յապա. (Դան. ՟բ. 45։)
Անկանիլ ի տանջանս անվախճանելի, որ քաւ եւ մի՛ լիցի լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
Եւ եղեւ ըստ աւուրսն այնոսիկ։ Եւ եղեւ եւ այլն։
ԼԻՆԵԼ. Փոխիլ յայլ ինչ. (որ հայի ի ՟ա. նշ)
Եթէ կամին՝ եւ դեւք բարի լինին. եւ եթէ կամին՝ եւ հրեշտակք չար լինին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Կարելի է բանական կենդանւոյ ամենեցուն յամենայն ժամ լինել զի՛նչ եւ ամեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
ԼԻՆԵԼ. Պաղատիլ. դեգերիլ. ճառել.
Անդէն եւս զչարչարանօքն լիցուք. (Զքր. կթ.։)
ԼԻՆԵԼ ԱՌՆ. ամուսնանալ կնոջ. կարգուիլ.
Կանայս առնէին, եւ արանց լինեյին. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 38։)
Լինելով լինիցի առն. (Թուոց. ՟Լ. 7։)
Լինել, կամ չլինել առն. (Հռութ. ՟Ա. 12. 13։)
ԼԻՆԵԼ ԸՆԴ ԿՆՈՋ, կամ ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՍ. Խառնակիլ ըստմարմնոյ.
Միթէ ամոն եղբայր քո եղեւ ընդ քեզ։ Էր ի ցանկութեան մեծի լնել ընդ նմա։ Կամէին լինել ըստ նմա։ Լե՛ր ընդ մեզ. (՟Բ. Թագ. 20։ Յուդթ. ՟Ժ՟Բ. 16։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 11. 20. 38։)
Յայտ է ի վավաշոտիցն, յորժամ լինին ընդ միմեանս։ Զընդ միմեանս լինելն՝ խառնումն ասեմք. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ։)
ԼԻՆԵԼ. Անխտիր կազմէ զկրաւորական ամենայն բայից ներգործականաց. զոր օրինակ.
Առեալ լինի արծաթն ի չար ծառայից։ Ի քննութենէ մարդկան տուեալ լինի։ Խնդրեալ լինէր։ Ծանուցեալ լինիս։ Դատեալ լինիմ. եւ այլն. (մծբ։ Խոր.։ Նար.։)
Ամենայնքն պայծառացեալ լինէին վայրք. (Պիտ.։)
Թշնամանալովն զնոսա՝ ի քրիստոս լինի մեղուցեալ թշնամանչն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Փութացեալք լինին։ Զչարեալ լինէր։ Ի կամս բռնաւորին եկեալ լիցին։ Ի չարէն ի բարին զղջացեալք լինէին. (Յհ. կթ.։)
Յարի եւ ի ներգործականս՝ պահմամբ բուն նշանակութեան նոցին.
Ի դրանց մահու յաստուծոյ ողորմութեանցն զփրկիւթիւն գտեալ լինէին. զփրկութեան վայելս առեալք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 10։)
Զգտնեալ լինէր կոյսն մանուկ զտիեզերասաստ բռնաւորն. (Խոր. հռիփս.։)
Սա զաստուած գուշակեալ լինի. (Շար.։)
Որ պատուէ զխաչն քրիստոսի, զնոյն ինքն պատուեալ լինի զքրիստոս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զձեռն ի ցփսիսն արկեալ լինէր ամիրապետն։ Յհ. (կթ.։)
Զահեղ դատաստանին արհավիրս աստէն եղիցուք լուծեալ։ Ի կամս մեր մեզ թողեալ լինի. (Նանայ.։)
ԼԻՆԵԼ. Յանունս յարեալ՝ ի կազմել զբայ նոցին. Տե՛ս Ուրախ լինել. Ողջ լինել. յԱհի կամ յԵրկւղի լինել. եւ այլն։
Ի ԳՈՐԾ կամ Ի ՊԷՏՍ ԼԻՆԵԼ. որպէս Վարիլ. ի կիր արկանիլ.
Ճարպ մեռելոտւոյ եւ գազանաբեկաց լինիցի յամենայն գործ, բայց ի կերակուր մի՛ ուտիցի. (Ղեւտ. ՟Է. 24։)
Ի ՄԵՂՍ կամ Ի ԳԱՅԹԱԿՂՈՒԹԻՒՆ ԼԻՆԵԼ. որպէսՀամարեալ լինել, գրիլ. կամ Լինել ի կործանումն, այսինքն կործանման պատճառ լինել. եւ այլն. տե՛ս առընթեր գոյականացն։
դիմազ. ԼԻՆԻՆ. դիմազ. Մա՛րթ է նոցա. կարելի է. Համարձակին. իշխեն.
Լինին ասել։ Լինին նախատել զիս, եւ ասել։ Լինին այնուհետեւ բազում չար գործել։ Եթէ էր նա իջեալ վաղվաղակի, լինէին նոքա ասել, եթէ զինչ է եւ այլն. (Եփր. ել.։)
ԼԻՆԵԼՈՅ. Տե՛ս ի վեր անդր։
ԼԵԱԼ կամ ԼԻԵԱԼ. cf. ԼԻՆԻՄ։
ԼԻԵԱԼ որ եւ ԼԵԱԼ. (որպէս թէ լինեալ, կամ եղեալ) cf. ԼԻՆԻՄ։
(որպէս թէ լինեալ)) γίνομαι fio, sum, factum est. Եղանիլ. (յորմէ ի փոխ առնու լինիմն զկատարեալն եւ զապառնին, եղէ, եղէց. լծ. եւ յն. ղինօմէ) այս ինչ կամ այսպիսի ինչ գոլ, գտանիլ, գոլ. ըլլալ.
plenty, abundance, fulness;
repletion;
riches;
կեալ ի լիութեան, to live in abundance;
ի —, in abundance, profusely;
ի — բաւականի, sufficiently, enough.
· Calfa
Ի լիութեան հացի։ Ոչ ծանիցի լիութիւնն երեսաց սովոյն։ Լցցին շտեմարանք քո լիութեամբ ցորենոյ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 49։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 40։ Առակ. ՟Գ. 10։)
Հնչեսցէ ծով լիութեամբ բռան միոյ (կամ բուռն մի) հանգստութեամբ՝ քան զլիութիւն երկուց բռանց ջանալով եւ յօժարութեամբ ոգւոյ. (Ժղ. ՟Դ. 6։)
Շրթունք նորա շուշանք՝ բուրեն զմուռս լիութեան. (Երգ. ՟Ե. 13։)
Արմտեացն լիութիւն. (Պիտ.։)
Նոցա լիութենէն փարթամացուսցեն զձեր գանձարանսդ. (Յհ. կթ.)
Անուազ լիութիւնդ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
ԼԻՈՒԹԻՒՆ. Յագուրդ. լրումն. ըղձից.
Իջոյց ի նոսա կերակուր ի լիութիւն։ Առաքեաց լիութիւն յանձինս նոցա. (Սղ. ՟Հ՟Է. 25։ ՟Ճ՟Ե. 16։)
Կարօղ է եւ զքաղցութիւն իւր դարձուցանել ի լիութիւն. (Շ. մտթ.։)
Ի լիութիւն ընչաքաղցութեան. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ ծագէ արեգակն ի լիութեան լուսնի, խոնարհի մտանել լուսինն. (Վեցօր. ՟Զ։)
Լուսինն, որ յերեսուն օրն լիութիւն եւ պակասութիւն կրէր. (Վրդն. ել.։)
πλήρωμα, πλησμονή plenitudo. Լի գոլն. լիր. բովանդակութիւն. անպակաս լրութիւն. յորդառատ առաւելութիւն. բովանդակութիւն. առատութիւն. ճոխութիւն. լիք ըլլալը.
fulness, plenitude;
— արկանել, to fill a ditch;
լրիւ իւրով, totally, entirely, completely;
ապականել զերկիրն լրիւ իւրով, to lay waste the land;
to desolate the land in the fulness thereof;
Տեառն է երկիր լրիւ իւրով, the earth is the Lord's and all that therein is.
· Calfa
Քառասնից երեք՝ լիր. ըսկիզբն, եւ մէջ, եւ վախճան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 91։)
Տեառն է երկիր լրիւ իւրով։ Կերիցէ զերկիր լրիւ իւրով. (Սղ. ՟Ի՟Գ. 1։ Երեմ. ՟Ը. 16։)
Ոչ եթէ մասամբ ինչ ետուն զանձինս իւրեանց տեառն, այլ՝ ամենայն լրիւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
Հաւաստեաւ լրիւ իւրով իմասցի զզօրութիւն օրինաց. (Կանոն.։)
Ամենայն լրից եւ երանականաց բարութեանց. աննախանձ բաշխումն. կա՛մ իմա՛, ամենայն լիութեանց, եւ կամ ընթերցի՛ր, ամենալից. զի յն. է ամենապատիկ։
Ռամկական է հոլովս,
Լուսինն ի լրույ լուսոյն ըսպառի. (Ոսկիփոր.։)
յարեւելից կողմանէ քաղաքին լիր արկեալ՝ մեծացոյց զքաղաքն։ Լիր արկեալ միջի տեղւոյն՝ խառնէր ի քաղաքն։ Սա արկ լիր անջրպետութեան, որ ընդ քաղաքն եւ ընդ մեհեանն արամազդայ էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Սա լիր արկեալ՝ պարսպափակ առնէ զպարիսպն անւոյ. (Ասող. ՟Գ. 11։ Սամ. երէց.։)
πλήρωμα plenitudo. Լրումն. լրութիւն. բովանդակութիւն.
ԼԻՐ ԱՐԿԱՆԵԼ. χαυνόω, χυάνυμι χῶμα aggero, aggerem duco. Լնուլ զխրամ կամ զփոս կամ զձոր եւ բարձրացուցանել.
stuffing;
any thing used to fill up a vacancy;
knuckle-bones;
dice;
— խաղալ, to play at knuckle-bones.
· Calfa
Իբրեւ զմանկաւոյ խաղ համարին, եւ իբրեւզանիւս, եւ իբրեւ զլիցս, եւ զգունդս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
տայցէ նմա ճակգարանս, որ է լից ոսկրեայ, եւ կոճ որով տղայքն խաղան. (Կեչառ. աղեքս.։)
Կէսք ի մէնջ ի լիցս ընթանան, եւ կեսք ի տապելուղունս. (Վեցօր. ՟Ը։)
ἁστράγαλος, κύβος talus, cubus, alea. Ոսկրն՝ որ լնու զմիջիայլոց սրունից եւ ոտից, եւ լինի խաղալիկ տղայոց. ... եւ Քուեայ. զար.
cf. Լլկանք.
· Calfa
Զառաջին զեղեալ լլկութիւնս։ Բազում լլկութեամբ եւ չարչարանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 19։ ՟Է. 3։)
Զանօրինութիւն սկարեացն՝ որ եւ զմեզ յուղիւքն ցանկութեան լլկութեան լլկէին՝ շիջոյց. (Ոսկ. ես.։)
Ծերութիւնն ըստ ամենայն լլկութիւնս անցեալ, զբնաւ չարիսն ի բաց թօթափէ. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Քաջալերութիւն ի լլկութեան. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Զբորոտս սրբել, եւ զամնայն ցաւս, եւ զլլկութիւնս (այսահարաց) հալածել. (Ագաթ.։)
to yoke;
to couple, to join;
— զկառս, to harness the horses to a carriage, to get a coach ready, — զերիվարս, to match two horses;
to put horses to a coach;
— զանձն յինչ, to apply oneself to;
to substitute one letter for another.
· Calfa
Լծեցէ՛ք զերինջսն ի սայլին։ Լծեա՛ զկառս քո. (՟Ա. Թագ. ՟Զ. 7։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 44։)
Չէր աղքատ ի կառաց՝ որ զհողմս լծեալ ի համազգեաց երիվարաց լծին. (Եզնիկ.։)
Նովին նմանութեամբ ասի զդահճաց,
երկու երկու լծեցան, եւ առին ի քարշ (զսուրբսն). (Եղիշ. ՟Ը։)
եւ զտարերաց,
Լծեալ են ի գործս հարկաւորութեամբ. (անդ. ՟Բ։)
ԼԾԵԼ. որպէս Կապակցել, զուգել, յարել ընդ միմեանս զինչ եւ է իրս.
Ընդէ՞րբազմաման գազանին զքեզ լծես. (Բրս. վաշխ.։)
Կարօտացաւ բազում օրինակս ընդ միմեանս լծել։ Երկուս կարգս առաջի դնէ, եւ ընդ միմեանս լծէ զնոսա. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Կամի, զի ընդ օրհնեալն եւ այս լծեսցի։ Կցորդեալ մարմնով լծեսցուք եւ զիղձս հոգւոց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ եթէ ընդ հարկաւ զվարս եւ զգնացս լծէ. (Երզն. մտթ.։)
Շաբաթն վասն պատուոյ նորա լծիցի ընդ աւուրսն. (Եփր. ծն.։)
ԼԾԵԼ. Ըստ քերականաց՝ Կցել տառ ընդ տառ, կամ դնել ի տեղի իրերաց՝ մանաւանդ իլծորդութեան բայից առ յոյնս.
Րէ եւ ռայ լծին փոխանակ միմեանց։ Զոյն երկբարբառ ասէ, զի ընդ ւիւնի լծի ի բազում տեղիս։ Յորժամ եչ եւ այբ բազում անգամ լծին ի բազում տեղիս. (Երզն. քեր.։)
ζεύγνυμι jungo παραζευγνύω adjungo. Արկանել ընդ լծով զանասունս ի ձգել զսայլ, զկառս. ի նոյն լուծ կապել, կազմել, վարել.
united under the same yoke;
joined, associated, allied;
equal, matched;
cf. Լծակից.
· Calfa
Որ ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (որպէս մասանց աշխարհի, տարերաց, քառաթեւ խաչի եւ այլն) (Նար. խչ.։)
Ըստ քերականաց՝ Տառք մօտաւորք ձայնիւ, որք փոխան իրերաց մտանեն ընդ լծով լծորդութեանց բայից առ յոյնս, երբեմն եւ ի մեզ. կամ որք դնին երբեմն ի տեղի միմեանց յոր եւ իցէ բառս ըստ այլեւայլ լեզուացն յատկութեան.
Գնչուք եւ թոթովատք ոչ կարէին ընտրութիւն առնել լծորդացն առ միմեանս ի խօսս իւրեանց, յաղագս մերձաւորութեան լծորդացն առ միմեանս, որպէս բենի, մենի, պէի, եւ փիւրի. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Լծորդութիւնս ձեռնտու ի գիւտս ստուգաբանութեան՝ փոխելով զլծորդն, մինչեւ հանդիպեսցիս ստուգութեան անուանն։ Ծախելով զբոլոր բաղձայնսդ ի լծորդսն, կամի արդ եւ զձայնաւորսդ ի նմին դասու լծոդացն շարել. (Նչ. քեր.։)
Լծորդք են՝ բամփ. գկքխ. գտթ. զսցձ. ժչշ. ծճջ. լղն. րռ։ Եւ լծոդացս զրոյցքս՝ անհմտաց սորին պատերազմ եւ անհաւատալի կարծին. (Երզն. քեր.։)
Քուեայն կիբիկոն է, երբ փոխես զլծորդքն, եւ կիվօսն է. (Գէ. ես. եւ Լծ. փիլ.։)
συζυγής, σύζυγος conjugatus, conjunctus. Որ է ընդ նովին լծով, լծակից. կցորդ.
to join, to conjoin;
ի մի —, to unite in one;
— զզգաստութիւն պարկեշտութեան ընդ գեղոյ, to unite chastity with beauty;
to conjugate a verb.
· Calfa
ԼԾՈՐԴԵՄ ԼԾՈՐԴԻՄ, եցայ. Նոյն ընդ Լծել՝ ըստ ամենայն առման. իբր Կցորդել.
Հասարակաց համախնդութեամբ լծորդելով առաքելական գրոց։ Որով երկիր երկնայնոցն լծորդի։ Մխիթարութիւն, որոյ ոչ ուրախութիւն մարմնաւոր լծորդի. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. ստիպ.։)
Կամ ըստ քերականաց՝ Դնիլ տառից փոխան իրերաց.
Նոյնպէս լծորդին շա եւ սէ. որպէս՝ անգոսնեացն, եւ անգուշեաց. որպէս թարշիչ նոցա, եւ մեզ թարիս. (Երզն. քեր.։)
cf. Լկտանամ.
· Calfa
Լկտենալ. լկտանալ. վարիլ լկտութեամբ. լրբանալ. անառակիլ. Որք յերգարան գինեաւ լկտին, եւ պակշոտեալ ծաղրու լցցին. յիսուս որդի։
Լկտեալ յանառակութեան. (Յաճախ. ՟Ե։)
Զլկիս զգաստացեալս, եւ զզգաստս լկտեցեալս. (Եզնիկ.։)
cf. Լճափն.
· Calfa
ԼՃԱՓՆ ԼՃԵԶՐ. Ափն կամ եզր լճի՝ ծովակի.
Էին սոքա ամենեքեան միաբան ի լճափինն. գորտքն զընթացս նոցա զդացեալ՝ երկիւղիւ ընկղմեցան ի խորագոյնս լճին. (Ոսկիփոր.։)
Քարշեալ զամենեսեանն ի լճեզրն. (Ճ. ՟Գ.։)
Լիճն եղեալ անդս մաճի, եւ ցամաքն լճեչր ծովուն ակօսահատ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Որորան.
· Calfa
Տղայական մահիճք։ ուր կայ եւ Լմշտել. կոխել կամ հարթել. ոսոխել. ճմշկտել.
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
· Calfa
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Զի լցցէ անուամբ իւրով զտեղի խորհրդոյ առն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զնուազութիւնս յառաւելութեանցն լնու։ Լցեալ խրոխտ ամբարհաւաճութեամբ. (Պիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Մինչեւ լնիլ քաղաքամիջաց հիւանդօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Լնուին օրինօքն տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 49։)
Մանկանն լնուլ հոգւովն յորովայնի անդ, լնուլ եւ մօրն հոգւով. (Իգն.։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
ԼՆՈՒԼ. որպէս Լրացուցանել. կատարել.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Զօրէնս բնութեան լնով. (Պիտ.։)
Լնուլ զկամս, կամ զփափաք, զբաղձանս, խնդիրն. (ի բազում գիրս։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Առ իս ժամանեցուցես տէր յիսուս քրիստոս զազդեալն դիր լնանիլ ի յիս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Լցեալ էր ժամն, զոր եդեալ էր նմա դատաւորն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 15։)
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
Լնուլ ըզքաղց, կամ զծարաւ. (Սարգ.։ Վրդն. եւ այլն։)
Լցաք ի բարութեանց քոց տէր. (Ժմ.։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԶԱՂԵՂՆ. Քարշել լիով։ (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 33։)
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Կամ Շաղախել զձեռն.
Արեամբ զձեռսն լնուին. (Երզն. մտթ.։)
ԼՆՈՒԼ ԼՈՒՍՆԻ. լրանալ, կամ առնուլ զլրումն յաւուրն ՟Ժ՟Դերորդի. լրում ըլլալ, լըցուիլ.
Եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ ի լնուլ։ Նմնապէս եւ լուսին ի մաշելն եւ ի լնուլն։ Լուսին աճմամբ՝ լնլով, եւ նուազելով։ Ջուրն ընդ աճե, եւ ընդ լնուլն լնու. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
· Calfa
Ելից զտիկն ջրով։ Լցէ՛ք զթակոյկսդ ջրով, եւ լցին զնոսա մինչեւ ի վեր։ Արկցե՛ս յամենայն ամանս, մինչեւ լցցին։ Աճեցէ՛ք, եւ բազմացարո՛ւք, եւ լցէ՛ք զերկիր։ Լցցին տունք շանաճանճիւ։ Բերանք ճշմարտիցլցցին ծաղու։ Լցաւ սիոն իրաւամբք եւ արդարութեամբ։ Օգնականութամբ լցեալ բարձրելոյն։ Լցան յիմարութեամբ, կամ նախանձու։ լցաւ հոգւով սրբով.եւ այլն։
Զի լցցէ անուամբ իւրով զտեղի խորհրդոյ առն. (Եփր. համաբ.։)
Եւ ոչ զբժիշկ գովեմ՝ որ փոխանակ օգնելոյ աշխատացելոցն՝ զինքն հիւանդութեամբ լնուցու. (Բրս. յուդիտ.։)
Զնուազութիւնս յառաւելութեանցն լնու։ Լցեալ խրոխտ ամբարհաւաճութեամբ. (Պիտ.։)
Զորովայնն տառապեալ լնուցուն (գինւով). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Լնանիմ, եւ կրկին հեղում. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)
Մինչեւ լնիլ քաղաքամիջաց հիւանդօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Ամենայն ուխք ի ծով ոչ լնու։ Խորհրդով լնուն շտեմարանք։ Թագաւորն լնոյր մեծաւ բարկութեամբ. (ԺՂ. ՟Ա. 7։ Առակ. ՟Ի՟Դ. 4։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 17։)
Լնուին օրինօքն տեառն աստուծոյ. (՟Ա. Եզր. ՟Թ. 49։)
Մանկանն լնուլ հոգւովն յորովայնի անդ, լնուլ եւ մօրն հոգւով. (Իգն.։)
Յանտեսութեան յատակի խորոցն՝ լնուն երկիւղիւ. (Շ. մտթ.։)
Որքան ուրախութեամբ լնուն՝ ընդ աստուած միանալովն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
ԼՆՈՒԼ. որպէս Լրացուցանել. կատարել.
Ես մտից, եւ լցից ըզբանս քո։ Խօսեցաւ բերանս քո։ Խօսեցաւ բերանով իւրով, եւ ձեռօք իւրովք ելից։ Ոչ եկի լուծել, այլ լնուլ։ Զի լցցի որ ասացաւն։ Զի գիրն լցցի։ Զիա՞րդ լնուցուն գիրք.եւ այլն։
Զօրէնս բնութեան լնով. (Պիտ.։)
Լնուլ զկամս, կամ զփափաք, զբաղձանս, խնդիրն. (ի բազում գիրս։)
Լնոյր ասացեալն։ Ծաղկէ լնու չափ հասակին. (Շ. մտթ.։ Լմբ. սղ.։)
Առ իս ժամանեցուցես տէր յիսուս քրիստոս զազդեալն դիր լնանիլ ի յիս. (Նար. ՟Ի՟Է։)
Լցեալ էր ժամն, զոր եդեալ էր նմա դատաւորն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 15։)
Լնուլ ըզքաղց, կամ զծարաւ. (Սարգ.։ Վրդն. եւ այլն։)
Լցաք ի բարութեանց քոց տէր. (Ժմ.։)
Ի պտղոյ գործոց իւրոց լցցի երկիր։ Լցցի նախատանօք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13։ Ողբ. ՟Գ. 30։)
ԼՆՈՒԼ ԶԱՂԵՂՆ. Քարշել լիով։ (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Ը. 33։)
ԼՆՈՒԼ ԶՁԵՌՆ. Դնել ինչ ի ձեռս քահանայի առ ի նուիրել աստուծոյ. քահանայացուցանել. եւ Առնել զգործ քահանայութեան։ (Ել. ՟Ի՟Ը. 41։ ՟Լ՟Բ. 29։ Ղեւտ. ՟ը. 33։ Դտ. ՟Ժ՟Է. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Կամ Շաղախել զձեռն.
Արեամբ զձեռսն լնուին. (Երզն. մտթ.։)
ԼՆՈՒԼ ԼՈՒՍՆԻ. լրանալ, կամ առնուլ զլրումն յաւուրն ՟Ժ՟Դերորդի. լրում ըլլալ, լըցուիլ.
Եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ ի լնուլ։ Նմնապէս եւ լուսին ի մաշելն եւ ի լնուլն։ Լուսին աճմամբ՝ լնլով, եւ նուազելով։ Ջուրն ընդ աճե, եւ ընդ լնուլն լնու. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Եզնիկ.։)
Նախ առաջին ի լուսնոյ անտի ի լնուլն եւ ի պակասելն. (Սարգ.։)
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
ԼՆՈՒԼ. Յագեցուցանել. կր. յագիլ. շատանալ. χορτάζω saturo.
cf. Լոգանք.
· Calfa
ԼՈԳՈՒԹԻՒՆ ԼՈԳՈՒՄՆ, գման. Լոգանք. եւ Լոգարան.
Լոգութիւն. (Կանոն.։)
Հարկ լինի զանձն քո լոգմամբ ջրոյ սրբել. (Ոսկ. յհ. 15։)
cf. Լոգանք.
· Calfa
ԼՈԳՈՒԹԻՒՆ ԼՈԳՈՒՄՆ. Լոգանք. եւ Լոգարան.
Լոգութիւն. (Կանոն.։)
Հարկ լինի զանձն քո լոգմամբ ջրոյ սրբել. (Ոսկ. յհ. 15։)
swimming;
flying;
— քար, stone-roller;
ի — անկանել, to swim, to take to the water, to jump into the water;
արկանել —, to set floating, to float, to launch;
ի —, by swimming;
ի — հատանել անցանել, to swim over, or across;
ի — հասանել ի ցամաք, to swim to the shore;
ի — երթալ, to swim to, to swim beyond.
· Calfa
ԼՈՂ կամ ԼՈՅՂ. որ եւ ԼԵՂ, ԼՈՒՂ. Արմատ Լողալոյ կամ Լուղելոյ. որպէս Լողալն. լուղիլն.
ի լող անկեալ հասանէր առ նա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Հար եղիսէ փայտ մի, եւ արկ ընդ նոյն տեղի ի լող. (Եփր. թագ.։)
Զնոյն լողս ունին անմեքեան. (Վեցօր. ՟Ը։)
(Իսկ ռմկ. լող քար, տե՛ս ի բայն ԼՈՂԵԼ։)
cf. Լողամ.
· Calfa
Զիա՞րդ այնպիսին լողալ կարէ եւ ի ցամաք ելանել. (Տօնակ.։)
եւ նմանութեամբ՝
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ այլ կենդանիքն լողել գիտեն։ Ոչ ասէ պորփիւրիոս զնաւելն լողել. (Անյաղթ պորփ.։)
ԼՈՂԵԼ. ն. Առեւել ռամկօրէն՝ է Ողորկել զտանիս եւ զկալն գլանաձեւ քարամբ, որ կոչի լող քար.
Արժան է զկալատեղն աղեկացնել, եւ լողել. (Վստկ.։)
ԼՈՂԱՄ ԼՈՂԻՄ ԼՈՂԵԼ. νέω, νήχομαι, κολυμβάω nato. Ի լող գնալ ի մէջ ջուրց կամ ի վերայ ջրոց. որ եւ ԼՕՂԱԼ, ՂՕՂԻԼ, ՂՈՒՂԻԼ.
light;
brightness, splendour;
fire;
illumination;
day;
sun;
sky;
eye;
լոյս, լոյս անեղ, Eternal light;
լոյս հաւատոյ, լոյս մտաց, the light of faith;
light of intellect;
լոյս քաղցր, a gentle light;
լոյս զոդիակոսի, northern lights, (aurora borealis);
լոյս ելեկտրական, electric light;
լոյս կազի, gas light;
ի լոյս, by the light of, in broad daylight, openly, visibly;
եղիցի՛ լոյս, եւ եղեւ լոյս, let there be light! and there was light;
լոյս սո՛ւրբ, ողջո՛յն ընդ քեզ, անդրանիկ դու երկնից ծնունդ, եւ կամ՝ մշտնջենին յաւատակից դու ճառագայթ, hail, holy Light! offspring of heaven firstborn, or of the Eternal coeterhal beam;
չիք լոյս անվթար կամ բաժակ անմրուր, no joy without alloy;
ծագել լուսոյ, to dawn;
մինչ լոյսն զգիշերն մերկանայր, it was scarcely break of day, at day break, at early down;
ի լոյս գալ, ի կենաց հասանել, to come out, to appear;
to come into the world, to be born;
to give birth or life to;
կորուսանել զլոյս աչաց, to lose one's sight;
լոյս տալ աչաց, to open the eyes, to cause to perceive, to warn;
ամփոփել լուսոյ ուրուք, no longer to behold the light of day, to die;
ի լոյս ածել, հանել ի լոյս, to bring to light, to discover, to publish, to illustrate;
ի լոյս ընծայել զմատեան, bring out, to publish a work;
լոյս առնուլ, to see the day;
to grow light;
to be enlightened, illuminated;
ի լոյս դառնալ, to issue from an eclipse;
լոյս տալ, to instruct, to enlighten;
լոյս աչաց իմոց, լոյսդ իմ անձկութեան, light of my eyes, my life, my heart, my love, my darling, my dearest one, my sweet one;
աչք իմ մի՛ տեսցէն զլոյս, may I be struck blind! damn my eyes!
consolation, relief, balm, balsam.
· Calfa
Ասաց աստուած, եղիցի լոյս. եւ եղեւ լոյս։ Եւ ետես աստուած, զի բարի է. եւ մեկնեաց ատուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ խաւարին, եւ կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւզխաւարն, եւ կոչեաց գիշեր։ Ետ զարեգակն ի լոյս տուրընջեան. զլուսին եւ զաստեղս ի լոյս գիշերոյ։ Եղիցի լոյսն լուսնի իբրեւ զլոյս արեգական։ Աշտարակ լուսոյ։ Իւղ լուսոյ։ Ձէթ ի լոյս։ Նստէր առ լոյսն (հրոյ)։ Ջեռնոյր առ լուսովն. եւ այլն։
լտ. լո՛ւքս. յն. ֆօ՛ս, որպէս թէ բոց. դաղմ. լուչ. Ճառագայթ) φῶς, φωτισμός, φέγγος lux, lumen, illuminatio. Տարր հրեղէն եւ պայծառ՝ երեւեցուցիչ ամենայն զգալեաց անկելոց ընդ ակամբ. որպէս լոյս արեգական, ճրագ, բոցհրոյ. նշոյլք. պայծառութիւն, փարատիչ խաւարի. լուս.
Զգալի լոյս առ աչս հասանել եւ յըմբռնել մարմնոց տուեալէ. (Փիլ. բագն.։)
Լոյսն ցանկալի է յաչս մեր. (Ագաթ.։)
Լոյս լուծիչ խաւարի. (Մխ. առակ.։)
ԼՈՅՍ. իմանալի օրինակաւ, եւ խորհրդաբար.
Լուսով երեսաց քոց տեսանեմք զլոյս։ Լոյս տո՛ւր տէր աչաց (մտաց) իմոց, զի մի՛ երբէք ննջեցից ի մահ։ Դուք էք լոյս աշխարհի։ Աստուած լոյս է.եւ այլն։
Սիրեցէք զլոյս իմաստութեան։ Անկեղծ օրինացն լոյս. եւ այլն։
Լոյս արարիչ լուսոյ՝ առաճին լոյս, բնակեալդ ի լոյս անմատոյց։ Լոյս ի լուսոյ։ Լոյս երրեակ եկ մի։ Երրեակ լուսոյն. (Ժմ.։ Շար.։)
Երկուք լոյսք այսք ըստ մտածութեան երեւին. (Կիւրղ. գանձ.։)
Աւազանին լուսով վերստին ծնածէին։ Մոլորեալի ճշմարիտ լուսոյն (հաւատոյ)։ Զգեստ լուսոյ՝ որով քրիստոսիւ զգեստաւորեցաք։ Անճառելի լուսովն պսակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
Զհրեշտակական դասակարգութիւնսն, որք երկրորդ լոյսք յարարչականդ լուսոյ գոյացան. (Խոսր.։)
Լոյսք եղանք յանեղական լուսոյ լուսաւորեալք. (Շ. հրեշտ.։)
ԼՈՅՍ. նմանութեամբ, Աչք, եւ Սիրելին որպէս զլոյս կամ զբիբ աչաց.
Ճրագ մարմնոյ ակն է. Եթէ լոյսդ՝ որ ի քեզ է, խաւար է, եւ այլն. (Մտթ. ՟Զ 22։)
Որպէ՞ս կոչեցայցտեսանողական, մթացուցեալ զլոյսս՝ որ յիս։ Զլիճ լուսոյս արտասուօք լցեալ. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Բ։)
Ընդէ՞ր բնաւ թողի զքեզ լո՛յս աչաց իմոց. (Տոբ. ՟Ժ. 5։)
Զքաղցրիկ որդեակդ իմ զլոյս աչաց իմոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Լոյսդ իմ անձկութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ի ԼՈՅՍ ԱԾԵԼ, ՀԱՆԵԼ, ԳԱԼ. որպէս Ի հայտ ածել, եւ այլն.
Ի լոյս ածել զծածուկն, կամ զտնօրինականսն քրիստոսի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Ածաբ. խչ.։)
Եհան ի լոյս զըստուերս մահու. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 22։)
Աղօթեալ առ աստուած լռութեամբ, միայն զայս հանեալ ի լոյս, թէ եղիցի քաղաքս խոպան. (Մամիկ.։)
Եկեսցէ ի լոյս։ Ի լոյս եկեալ. (Նար. ՟Գ։ Լմբ. ատ.։)
ԱՌ ԼՈՅՍ ԱԾԵԼ. Ծնանել.
Զհայր կամ զմայր, որ առ լոյսն զնորա բնութիւնն են ածեալ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ի ԼՈՅՍ. իբր Յայտնապէս. հրապարակաւ.
Տացէ զիրաւունս իմ ի լոյս։ Զոր ասեմ ձեզ ի խաւարի, ասացէ՛ք ի լոյս։ Լսելի լիցի ի լոյս. (Սոփոն. ՟Գ. 5։ Մտթ. ՟Ժ. 27։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
ԼՈՅՍ ԱՌՆՈՒԼ. Լուսաւորիլ.
Մատինք առ տէ՛ր, եւ առէ՛ք զլոյս.եւ այլն։
Լո՛յս առ երուսաղէմ, զի հասեալ է լոյս քո. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Լուտանք.
· Calfa
Ոչ իբրեւ յաղօթս, այլ իբրեւ ի լոյտս եւ ի նզովանս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։) (որ եւ յն. լիտօրի՛ա, կամլօիտօրի՛ա։)
saliva, spittle, slobber, slaver, drivel;
լորձունս ծորեցուցանել, to slaver, to slabber, to drivel.
· Calfa
Ծորեցուցանէր զլորձունս իւր ի վերայ մօրուաց. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 13։)
Երկու երկք դատարկք ի քիթն, վասն սուրբ պահելոյ լուղեղն ի քարշելն զլորձն. (Ոսկիփոր.։)
Ի լորձն, որ իջանէ ի կըտրցացն, մժղուկք ժողովին. (Համամ յովէդ.։)
Ի կըտցացն իջանէ լորձն. եւ այնու կերակրի։ Լորձամբ կլցէ։ Ընդ բերանն ասի լորձոյն. (Վանակ. յոբ.։)
ԼՈՐՁ մանաւանդ՝ ԼՈՐՁՆ. σίελον saliva λιγνύς fuligo, fumus. Թուք ծորեալ. փրփուր բերանոյ. եւ Տողունք. եւս եւ Շոգիք կամ գոլորշիք բերանոյ եւ ըռունգանց. շողիք. (յն. սի՛էլօն. լտ. սալի՛վա).
to be tired, fatigued, wearied;
լորտնեալ մշակ, a wearied peasant.
· Calfa
Թուի Վաստակաբեկ լինել. կթոտիլ կամ տժգունիլ.
Զցերեկ արեւակեզ առնելով զօրէն լորտնել մշակի բրտացուցանեն. (Պիտ.)
yoke;
pair, couple;
լուծք եզանց, yoke of oxen;
լուծ կշռոց, pair of scales;
beam of a balance;
բառնալ ինչ ի լուծ կշռոց, to weigh with scales;
—ք, a pair;
— —, in pairs;
լուծ իմ քաղցր է եւ բեռն իմ փոքրոգի, my yoke is easy and my burden light;
աունուլ զլուծ կրօնաւորական կարգի, to take the cowl (monk), to take the veil (nun), to pronounce the vows, to become a monk or nun;
մտանել ընդ լծով ամուսնութեան, to bear the yoke of matrimony;
ընդ լըծով արկանել, to place under the yoke;
to subject, to reduce to slavery;
խոնարհել ընդ լծով, to bend under the yoke;
to submit tamely to slavery;
ընդ լծով կալ, ընդ լծով ծառայութեան մտանել, to pass under the yoke, to become a vassal, or tributary;
լուծանել, բառնալ զլուծ, to unharness;
to take off the yoke;
ընկենուլ, թօթափել, նշկահել զլուծ, ի բաց ընկենուլ զլուծն, to throw off the yoke, to slip the collar;
զերծանիլ ի լծոյ, to be freed;
yoke, subjection, slavery, bondage;
yoke;
libra, the balance (sign of the zodiac).
· Calfa
Կապեսցես սամետիւք լուծ նմա։ Երինջ ոչ մտեալ ընդ լծով։ իբրեւ փոկով լծոյ երնջոց։ Լուծ իմ քաղցր է. եւ այլն։ Որպէս եթէ կառավարք ոմանքիցեն՝ լծօք հանդիսանալով. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Ուստի նմանութեամբ Ամենայն ծանրութիւն եդեալ ի վերայ մարդկան, որպէս բեռն ծառայութեան եւ հարկաց ի վերայ ստրկաց.
լուծեաս զլուծ նորա ի պարանոցե քումմէ։ Բարձցի լուծ նորա ի պարանոցէ քումմէ, եւ խորտակեսցի լուծն յուսոց ձերոց։ Բարձաւ լուծն հեթանոսաց յիսրայէլեան տոհմէ անտի։ Ընկեսցուք ի մէնջ զլուծ նոցա։ Մի միւսանգամ ընդ ծով ծառայութեան մտանէք.եւ այլն։
Խոնարհեցուցանել ընդ տիրականաւն լծաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ընդ լծիւք օրինացն հնազանդեալ կայաք. (Եփր. գաղ.։)
Բարի է մարդոյ առնուլ զլուծ խոնարհութեան ի մանկութենէ իւրմէ. (Ողբ. ՟Գ. 27. 28։ Ագաթ. եւ այլն։)
Առեալ էր զլուծ կրօնաւորական կարգի. (Յհ. կթ.։)
Քոյինակրօն լծոյդ քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Հ՟Ե։)
Իսկ (Նար. ՟Ի՟Է)
ζυγός, ζεῦγος jugum, par. Ձող սամետեաց. երկայն եւ հաստ փայտն եդեալ ի վերայ պարանոցի զոյգ մի եզաց ի վարելն զերկիր, կամ ի ձգեալ զսայլ. պ. էուզ, էու. սանս. էօկա. եբր. էօլ, ձէմէտ.
Լուծք ստուարք ամոլիցն կցորդութեան բաժանեցան. հայի ի դէմընդդէմ շարս տախտակաց կազմութեան մարմնոյ նաւին։
ԼՈՒԾՔ ԵԶԱՆՑ. ζεῦγος par. զոյգք կամ ամոլք արջառոց հերկողաց. Ջուխտ մը եզ.
Լուծք եզանց հինգ հարիւր։ Տասն լուծքեզանց. (Յոբ. ՟Ա. 3։ Ես. ՟Ե. 10։)
Այլ ասելն.
Լուծս հինգ եզանց գնեցի. (Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 19.) առաւել հայի ի ՟Ա նշ։
Եւ ոչ երկուորեակք լծոցն ի ճահ ճեմեցին առանց եզողի. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Զցաւս իմ միանգամայն բառնայր ի լուծ կշռոց. (Յոբ. ՟Զ. 2։)
Ի կշիռ դիցէ. եւ վերացուցեալ զլուծ սորա, եւ այլն. (Պղատ. տիմ.։)
Եթէ զմայրս լիբանանու ի լուծ կշռոց զօդեցից. (Նար. ՟Թ։)
Դնեն ի միւս կողման լծոյարդարակորով կշռոցն. (Շ. հրեշտ.։)
Լիցի լուծ, եւ որով չափով չափեմք՝ չափեսցի մեզ. (Բրս. ապաշխ.։)
ԼՈՒԾ ասի եւ Կշիռ կենդանակերպն. Որպէս խոյն, եւ ցուլն, այծեղջիւրն, եւ կոյսն, եւ լուծն. Ճ. Գ. Որպէս եւ մին ի մոլորակաց, թերեւս փայլածուն։ (Զքր. կթ. Տօմար.։)
ԼՈՒԾ ԼՈՒԾ. առաւել ռմկ. որպէս Զոյգ զոյգ. դար.
պարտ է ունել ի շինուածսն արուեստաւորք լուծ լուծ, եւ ոչ Ֆարտ. զի երբ Ֆարտ լինի, ի վերայ միոյն հակառակութիւն լինի. բայց եթէ լուծ լինի, յորդորին եւս առաւել ի գործն. (Վստկ.։)
ԼՈՒԾ ԿՇՌՈՑ, կամ ԼՈՒԾ. ζυγός jugum, statera. ձողն՝ զորմէ կախին նժարք կնմ թնթք կշռոց. եւ Երկանեալ ձողն կշռորդի, եւս եւ Կշիռ. կշռորդ. կշռին թաթը՝ թեւը, կշառք.
cf. Լուծանեմ.
· Calfa
առաւել ռմկ. իբր Լուծանել (ըստ ամենայն առման).
Եւ այժմ զայն լուծէ եւ՛ս յայանագոյն ասացեալ. այսինքն մեկնէ. (Լմբ. սղ.։)
Դժուարիմաց բանս լուծեն եւ մեկնեն. (Բրսղ. մրկ.։)
Զի՞նչ արասցուք մանկանս, զի լուծէ զմեզ. իմա՛, աշխատ առնէ, կամ անհանգիստ առնէ։
Յետ թողլոյ զմիտսն եւ հեռանալոյ պատերազմին՝ լուծի մարդն յանձն իւր յուսահատութեամբ. (Կլիմաք.։)
cf. Լուծուած.
· Calfa
լոյծ եւ կակուղն գոլ. թուլութիւն, եւ Թուլամորթութիւն.
Լուծութիւն ծովուն սահմանաց, կամ կոհակաց, կամ ջուրց. (Նար. ՟Կ՟Գ. ՟Ձ՟Ե։ Վեցօր. ՟Գ։)
Լուծութիւն ոտիցս քեւ զօրասցի. (Ճ. ՟Ա.։)
Ետես զմեղկութիւն նորա, եւ զլուծութիւն։ Զթիւրութիւնն, զլուծութեանս ի բաց ընկեցեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 11։ Նար. ՟Խ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
solution;
decomposition, resolution, dissolution, dispersion;
explication, discovery, explanation;
dilution;
liquefaction;
fluidity;
abolition;
infraction, infringement, violation;
fainting;
— ամուսնութեան՝ ժողովոյ, dissolution of matrimony;
dissolving of an assembly;
— որովայնի, diarrhoea, looseness, flux;
— կենաց, death;
— սառնամանեաց, thaw.
· Calfa
Լուծումն ինձ ի կնպնրանէն լիցի. (Յհ. կթ.։)
Լուծումն պսակին. (Շ. ընդհանր.։)
Լուծումն եւ քակտումն օրինաց. (Կոչ. ՟Ժ։)
Լուծումն մեղաց, կամ ատելութեան պատճառի, կամ ծուլութեան. (Վեցօր. ՟Զ. Նար. ՟Ծ՟Ա։ Շ. թղթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. Թուլութիւն սրտի, եւ անդամոց.
Լուծումն եւ լքումն զօրաց. (Յհ. կթ.։)
Լուծումն անդամոց։ Յօդիցն լուծմամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Գնացք մի՛ թոյլ, որպէս զի լուծումն անձին դատախազիցէ. (Բրս. թղթ.։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. Մահ. փոխումն յաստեացս. դարձ ի հող. քակտումն մարմնոյ.
Ողբան զլուծումն սրբոյն պօղոսի ի մարմնոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մահ՝ մարդոյ հանգիստ է, տղայոց մխիթարութիւն, ծերոց լուծումն (իբր արձակումն ի կապանաց մարմնոյ). (Ոսկ. մխիթ. սգ.։)
Ուր լուծումն մարմնոյ (անկեալ դնելն դիական), անդ եւ արծուիք ժողովեսցին. (Ճ. ՟Գ.։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. եղծումն հրամանի, պատուիրանազանցութիւն, օրինազանցութիւն. չպահելն զպահս, զշաբաթ, եւ այլն.
Երկնչիմ իպնտուիրանաց քոց լուծանէ։ Թո՛ղ զլուծումն հրամանին։ Թլփատութիւն առնելն (իշաբաթու՝) լուծումն էր օրինաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Լուծումն շաբաթուն։ Շաբաթուց լուծումն. (Իգն.։ Նանայ.։)
Ի լուծումն մտաբերիցեն պահոց։ Ի շաբաթու եւ ի կիւրակէի բռնադատեն լուծումն առնել։ Քառասուն աւուրբք պահեալ սուրբն գրիգոր՝ զլուծումն ի խոտոյ առնէր. (Խոսրովիկ.։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. Անկումն յիշխանութենէ.
Գրով խոստովանել զլուծումն նորա յեպիսկոպոսութենէն. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
ԼՈՒԾՈՒՄՆ. թորումն որովայնի.
Յերկիւղէն որովայնն նորա (արիոսի) խնդրէր լուծումն. (Վրք. աթ.։)
λύσις, ἕκλυσις, διάλυσις solutio, dissolutio եւ այլն. Լուծանելն, եւ լուծանիլն՝ ըստ ամենայն առման. Որպէս Արձակումն. քակտումն. եղծումն. բարձումն.
cf. Լողամ.
· Calfa
ԼՈՒՂԱՄ կամ ԼՈՒՂԵՄ կամ ԼՈՒՂԻՄ. cf. ԼՈՂԱԼ, ԼՈՂԻԼ.
Ամենայն ազդաց զեղնոց՝ որ ի ջուրս լուղայցեն. (Վեցօր. ՟Ը։)
Որ կարօղն իցէ լւղել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 43։)
միով ձեռամբ ի լուղելն. ոչ կարես խորոցն յաղթել. (Կլիմաք.։)
Ոչ եւս լուղել նաւու ի վերայ ծովու։ Ի լուղել իաւուն. (Նոննոս.։)
նմանութեամբ ասի,
Թռչունք երթեւեկս առնելով (յօդս) լուղին անխափան. (Վեցօր. ՟Ը։)
moon, the planet, or the luminary of the night;
moon, month;
ծագումն լուսնի, moon-rise;
լոյս լուսնի, moon-shine, moonlight;
շող լուսնի, moon-beam;
նոր, ամսագլուխ լուսին, new moon;
կարակնաձեւ, ուռճալիր լուսին, full moon;
աճեցուն, նուազուն, լուսալիր լուսին, crescent, waning, harvest moon;
կարմրորակ լուսին, red moon, April moon;
փուլ լուսնի, the waning of the moon;
cf. Քառորդ;
եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ լնուլ, not even the moon ceases to wax and wane;
եւ էր գիշեր պայծառափայլ լուսնի, it was a beautiful moon-lit night, the moon shone bright;
լուսին ձիոց, horse-shoe;
տեսիլ լուսնի, phase;
ընթացք լուսնի, lunation, the lunar course.
· Calfa
ԼՈՒՍԻՆ. որպէս Ամիս. (զի եւ տճկ. այ, է լուսին եւ ամիս)
ԱՄՍԱԳԼՈՒԽ ԼՈՒՍԻՆՔ, ըստ յն. Նորամսութիւն. նոր լուսին. նոր ամիս.
Եւ էր նոցա աւուրք ուրախութեան լբր լուսին մի. (Վրդն. պտմ.։)
Կացցէ արեգակն, եւ լուսին. եւ կացին արեգակն եւ լուսին ի կայի իւրեանց։ Գեղեցիկ որպէս զլուսին։ Լոյս լինի։ Յառաջ քան զլուսին։ Մինչեւ կատարեսցի լուսին (որ եւ լուսնական ամիս). եւ այլն։
Ի լուսնոյ ի վեր։ Ընդ լուսնովս վայրք։ Զգիշեր լուսնիւ եւ աստեղօք պայծառացուցեալ. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)
Յորժամ արեգակն գնայ լուսոյ լուսին. յորժամ հեռանայ լուսինն յարեգակնէն, մեծանայ, եւ լնու լոյսն լուսնի. (Շիր.։)
Լուսինն անօթ է որպէս անունն յայտ առնէ, թէ լոյս ունի. (Վանակ. տարեմտ.։)
Ազատեաց զմեզ ի շաբաթապահն կրօնից, յամսագլուխն լուսնոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
σελήνη luna. Մոլորակ երեւելի յետարեգական, յորմէ ունի եւ զլոյս իւր, մերձաւոր երկրի քան զամենայն լուսաւորս երկնից. լուսին, լուսընկայ. թ. ա՛յ. ար. քէմէր (իբր կամար) պ. մահ, մեհ.
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
· Calfa
Կապոյան ընդ սպիտակի խառնեալ՝ զլուրջն գործէ. (Պղատ. տիմ. յորմէ եւ Ոսկիփոր.։)
Ասմաղուն (այսինքն երկնագոյն), լուրջ շուշան. սուսամ։ (Գաղիան.։)
Լուրջ, որ է գոյն կապոյտ. (Երզն. քեր.։)
Կապոյտ հալաւ, լուրջ հալաւ. (Ոսկիփոր.։)
Մանուկ զգեցեալ պատմուճան լուրջս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Մտցէ լուրջ երեսօք դաւանութեան. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 26։)
Զուարթ բարբառով, լուրջ երեսօք. (Ճ. ՟Գ.)
Լուրջ դիմօք զբազմատեսակ հնարս տանջանացն իբր զծաղիկս հաւաքէին. (Երզն. մտթ.։)
Խոստացեալ էր (ծառայն աբրահամու) լուրջ երեսօք կալ առաջի նորա. (Եփր. աւետար.։)
Որովք աչօք լուրջ եւ զգաստ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԼՈՒՐՋ. νήφων vigilans, sobrius. Արթուն զուարթուն. զգաստ. սթափ.
Զուարթուն կոչին հրեշտակք, որ են անքուն ակամբ, եւ լուրջ երեսօք. (Շ. բարձր.։) cf. ԱՉԱԼՈՒՐՋ։
Կարկառ ձեռն դու՝ որ լուրջդ ես, արբեցելոցն։ Տաճարապետին՝ որ լուրջն էր, եւ չէր ինչ բնաւ ճաշակեալ։ Լուրջ լինել յարբեցութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
Ե՛ւս զգաստացեալ քան ի լրջէ՝ ի քունն գտանին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Երազօք հաւատացուցեալ, կամ ի լրջէ կերպս ի կերպս եղեալ. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)
Յորժամ ի լրջեաց ծուլայցէ, գիշերական երազովքն ամփոփի ընդ երկիւղիւ. (Եզնիկ.։)
Յերազի. խօսիս այժմ ընդ իս, եթէ ի լրջեաց. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
Ես ի լրջուց (կնմ ի լրջութ) ասացի քեզ. (Ոսկիփոր.։)
γλαυκός glaucus. Լուրթ, որպէս բաց կապոյտ.
ԼՈՒՐՋ. ἰλαρός hilaris, -rus. Զուարթատեսիլ. զուարթ. պարզերես.
Ի ԼՈՒՐՋԷ, կամ Ի ԼՐՋԱՑ, կամ Ի ԼՐՋՈՒՑ. մ. ἑγρηγορότως vigilanter, vigilando. (որ վրիպակաւ արդեօք գրի եւ Ի վերջէ, Ի վերջի. տե՛ս ի բառն ՎԵՐՋ) Յարթնութեան. յարթմնի. ի սթափութեան.
cf. Լուցափայտ.
· Calfa
Լուցկիք է պոռնկութիւն անշէջ հրոյն մատուցանէր լուցկիս։ Լուցկիք եղեալ յաւիտենական հրոյն։ Յաւիտենական տանջանացն լուցկի զանձինս առդնել. (յճխ. ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ի գիրս խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
Հուր հրդեալ՝ յոր կողմն եւ կարէ զնիւթ լուցկեաց գտանել. (Յհ. կթ.։ Որք ի մարմին սերմանեցին՝ հնձեն զորոմն հըրոյ լուցկին. Յիսուս որդի.։)
Այս ամենայն եղեւ լուցկի բարկութեան իմոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Դիզեցի զլուցկին արբեցութեան, որով արծարծեցաւ կայծակն աղտեղի եւ գարշ տռփման. (Սկեւռ. աղ.։)
θαλπτήριον fomentum δέλεαρ esca. Նիւթ լուցանելի, եւ լուցանօղ կամ ջեռուցիչ. խանձ. վառելու կամ վառօղ բան մը.
cf. Լկտանամ.
· Calfa
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)
Մեք եւ բազում անգամտաջանաց արժանի լպրշութիւն լպրշիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե.) (գրեալ էր՝ լպրծեցար, ցայք)։
Դեմք անամօթ, երես լպրշեալ.. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
cf. Լկտանամ.
· Calfa
Եթէ ոք կոչեսցէ զվիճակեալն ի զուգաւորութիւն ամուսնութեան, եւ ինքն լպրշիցէ զամուսնութիւն անօրէնութեան. (Կանոն.։)
Մեք եւ բազում անգամտաջանաց արժանի լպրշութիւն լպրշիմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե.) (գրեալ էր՝ լպրծեցար, ցայք)։
Դեմք անամօթ, երես լպրշեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
ԼՊՐՇԵՄ ԼՊՐՇԻՄ. ἁπαναισχύνομαι, ἁναιδεύομαι impudenter ago. Լպիրշ լինել. լրբիլ. լրբաբար գործել. անամօթիլ. յանդգնիլ. ժպրհիլ. երեսը պատռիլ, երեսի ջուրը կորսընըցնել.
taciturn, silent, mute;
lonely, solitary;
quiet, calm, peaceful;
private;
secret;
tacitly, silently, in silence;
without bustle;
— կալ, to be silent;
լռիկ մնջիկ, silent, mute;
silently.
· Calfa
Լուռ. լռեալ. անխօս. եւ Լռելեացն. սուսիկ փուսիկ.
Եւ թագաւորն լռիկ կայր։ Նստցի միայն լռիկ ի տան իւրում. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 5։ Ողբ. ՟Գ. 28։)
Իբրեւ զլռիկ կէին եւ գնացին։ Ի վայր իջեալ լռիկ իմն ծածկեցաւ յամբոխին։ Եւ լռիկ իմն անդ մշտնջենաւոր աղօթից պարապեալ. (Յհ. կթ.։)
silence, secrecy;
taciturnity;
calm, quiet, tranquillity;
պատուել զ—, to preserve silence;
լուծանել, աղմկել զ—, to break silence;
նստել ի լռութեան, to live in tranquillity, to lead a peaceful life;
ընդ լռութեամբ անցանել, to pass over silently;
ի խոր լռութեան գիշերոյ, in the deep silence of night;
եթէ խօսքն է արծաթի՝ —ն է ոսկի, words are silver, silence is gold;
— ! silence ! hush !
· Calfa
Չափ դնիցէ բանի եւ լռութեան. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Յոմանց բանիւ, եւ ի կիսոց լռութեամբ. (Պիտ.։)
Լռութիւն երկնաւորին բերանով զնա պապանցեսցուցէ. (Նար. ՟Կ՟Ղ։)
Որ սիրէ զլռութիւն, մերձ է առ աստուած։ Որ սիրէ զեկեալն, եւ խօսի, լուսաւորի ի նմանէ. լռութիւն յաղթահարեաց զպիղատոս. (Կլիմաք.։)
Ուրախ լիցին ի հանգչել իւրեանց լռութեամբ եւ խաղաղութեամբ ճշմարիտ հանգստեանն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
արդ զլռութիւն՝ մտիցն խնդրեմ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Օգտեցայց այսր ի լռութիւն (միանձնութեան). (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զոր օրինակ հաւ խօսի ի լռութեան գիշերի, նոյնպէս եւ յովհաննէս ի լռութեան յանապատի։ Սկիզբն էր օրինացն լռութեան. (Շ. մտթ.։)
ԼՌՈՒԹԻՒՆ. ἠσυχία quies. Հանդարտութիւն. Տե՛ս (Առակ. ՟Ժ՟Ա։ 12։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 2ր։ Գծ. ՟Ի՟Բ. 2։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 12։)
σιωπή silentium. Լուռ կալն. լուռ լինելն. տե՛ս (Ամովս. ՟Ը. 3։ Երգ. ՟Դ. 1։ ՟Զ. 6։)
audible;
that hears;
— առնել, to cause to hearken to, to cause to grant;
— լինել, to be heard or listened to;
to be hearkened to;
— եղեն աղօթք քո, your prayers have been heard;
— եղեն դից մաղթանք նորա, the gods grant him.
· Calfa
Օրհնեցէ՛ք զնա ի բարբառ լսելի. (Սղ. ՟Ճ՟Ծ. 5։)
Ոչ տեսանելի, եւ ոչ լսելի, եւ ոչ իմանալի ասաց զպատրաստութիւն այնմ բարեացն. (Ի գիրս խոսր.։)
Եւ ոչ լսելի առնէր մեզ զայն. (Դտ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Լսելի արարից զփրկութիւն քո. (Ես. ՟Ծ՟Բ. 7։)
Զհամբաւն ամենայն ուրեք լսելի առնէին. (Իգն.։)
Իբրեւ զձայն փողոյ լսելի եղիցի. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Պանծալի գեղեցկութիւն հայրապետիս լսելի եղեալ դրուատեցաւ. (Պիտ.։)
Բանք նորա (աղքատին) ոչ լինին լսելի։ Համարին՝ եթէ ի բազում խօսից իւրեանց լսելի լինիցին։ Լսելի լինէր առ լաւութեանն. (Ժղ. ՟Թ. 16։ Մտթ. ՟Զ. 7։ Եբր. ՟Ե. 8։)
ԶԻ լսելի լիցի ձայն պաղատանաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Լինիջիք առնելիք բանին, եւ մի՛ լսելիք միայն համարեսջիք զանձինս. զի թէ ոք լսելի միայն իցէ բանին, եւ ոչ առնելի, եւ այլն. (Յկ. ՟Ա. 22։)
Ձայնըդ հնչեա՛ յիս երկնային, եւ լսելի՛ արա բանին. (Յիսուս որդի.։)
Եթէ ամենայն լսելիք էր, ո՞ւր էին հոտոտելիք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 17։)
Ձերոյս առաջի պատմեալ լսելեաց. (Պիտ.։)
Գոչէ յամենեցունց լսելիս. (Ի գիրս խոսր.։)
Լսելիք ձեր ոչ ձայնի կարօտանան առ ի զգալ. (Յհ. կթ.։)
Լսելիք մեր առողջացան զանախտաւորութիւն երկնաւոր։ Սրբեցեր զլսելիս մեր՝ կտրելով. (Եղիշ. ՟Ը։)
ԼՍԵԼԻ ԱՌՆԵԼ. ἁκουστόν ποιέω, ἁκουτίζω audire facio. Տալ լսել. լսեցուցանել. լուուցանել. ազդել. հնչեցուցանել. հռչակ հարկանել.
ԼՍԵԼԻ ԼԻՆԵԼ. ἁκουστός γίνομαι, εἱμι audibilis fio, sum լսիլ. հռչակիլ. եւ ընդունելի լինել.
ԼՍԵԼԻ, լիք. ա.գ. ἁκούων audiens ἁκουστής auditor. լսօղ անձն. ունկնդիր.
ԼՍԵԼԻՔ, լեաց. ἁκοή auditus. լսօղ ունկն. լսարանք. ականջք. գործարան լսելոյ (արտաքին եւ ներքին). ականճ, անկաճ.
Ո՞յր ուրուք լսելիք ամենեւիմբ ի միտ առնուլ կարեն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Անմեղ մարդկան, որ տգետ են իլսելեաց գրոց. (Եփր. աւետար.։)
Ի լսելիս եւ ի տեսանելիս մեծաւ յոժարութեամբ դիմեալ։ Զաշխարհս ամենայն ի լսելիս եւ ի տեսանելիս ածեալ։ Ի լսելիս մատիցէք գեղեցիկ բանից։ Յետ լսելեացն ի տուն երթայցեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
ἁκοστός audibilis Որ ինչ կարէ լսիլ, կամ հասանէ ի լսարանն. ըմբռնելի ականջօք.
to hear;
to give audience to, to listen to;
to grant, to hearken to the prayer of;
to understand;
— զչար հոտ, to perceive the odour;
չլսելոյն, չլուելոյն առնել, to turn a deaf ear to;
լուայ զի, I have heard it said that;
լուարուք ինձ, listen to me, hear me;
լուր մեզ, hearken to us, grant our prayer;
ոչ լսեն ինձ, they do not listen to me.
· Calfa
Լուայ զձայն քո ի դրախտի աստ։ Ականջ խլից լուիցեն։ Որ ունիցի ականջս լսելոյ, լուիցէ։ Որ զբանն աստուծոյ լսեն եւ առնեն։ Լուարուք զբան տեառն։ Լուարուք (այսինքն լուայք), զի ասացաւ։ Լսելով լուիջիք, եւ մի՛ իմասջիք։ Զձայն նորա (հողմոյն) լսես։ Լուան ի նմանէ։ Ի տեառնէ լսեմ զայսպիսի բանս։ Որք զսիցեն զանուանէ քումմէ, խռովեսցին։ Լուան զմանէ ազգք։ Զորմէ այսպիսի իրս լսեմ։ Լուաւ զլուր.եւ այլն։
Զոր աչօք իւրովք ետես՝ գրեաց, եւ ոչ ի լսելոյ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 4։)
Եւ Ըմբռնել զիմաստ, կամ լսել ներքին ունկամբ. ի միտ առնուլ. իմանալ. հասու լինել. հասկընալ.
Ազգ՝ որոյ ոչ լսիցես զձայն նորա. ազգ՝ որոյ ոչ լսիցես զլեզու նորա։ Խօսեաց ընդ ծառայս քո ասորերէն, զի լսեմք։ մի՛ լսիցեն իւրաքանչիւր բարբառոյընկերի իւրոյ։ Ոչ գիտէին, թէ լսէր յովսէփ. զի թարգման կայր ի միջի։ Տացես ծառայի քում սիրտ լսելոյ, եւ դատելոյ զժողովուրդ քո. եւ այլն։
Ասէ ցնա հռոմայեցի լեզուաւ. քանզի ոչ լսէր զօրաւարն յունարէն. (Ճ. ՟Գ.։)
Յայս միտս կարես դու լսել զբանն, զոր ասաց կենարարն մեր. (Մծբ. ՟Դ։)
Յաւելլով ի մեզ լեզու ասելոյ, եւ լսողացդ միտս լսելոյ։ Բարձրացուսցէ ի շտեմարանս մեր, թէ զդրախտն, եւ թէ՛ զերկինս իմասցիս, երկոքին լսին. (Նար. երգ.։)
Դարձեալ լսի՝ թէ արդարեւսպան. (Բրսղ. մրկ.։) (ռմկ. կըհասկցւի։)
ԼՍԵԼ. տր. խնդրով. Ունկնդիր լինել յոժարութեամբ. եւ Անսալ. հնազանդիլ. ընդունել զասացեալն, կամ զխնդիրն. անկարճ՝ ուշ դնել, մռել.
Բանից առասցելաց, եւ Խառնիճաղանճ տգիգաց յամենայն ժամ լսէք. իսկ աստուածային բանից միանգամ կամ երկիցս ի շաբաթու հազիւ թէ լսէք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Արիք եւ լուարուք բարբառոյ իմոյ։ Քաղցրութեամբ լսէր նմա։ Որ ձեզ լսէ, ինձ լսէ։ Ահա որդիքն իսրայէլի ոչ լուան ինձ, եւ զի՞արդ լսիցէ ինձ փարաւոն։ Լսել ձայնի տեառն, կամ պատուիրանաց, հրամանաց. եւ այլն։ Լո՛ւր ո՛րդեակ խրատու հօր քո։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Ի կարդալ իմում լուաւ ինձ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց. եւ այլն։
ἁκούω audio. Զգալ ականջօք. ըմբռնել զձայն կամ զբան. եւ Լուր առնուլ.
Լսելն՝ զընդունելն զաղաչանս եւ տալն զխնդրելին ասէ։ Խնդրեմք ինչ, եւ ի չկամելն տալ՝ չլուաւ ասեմք. եւ ի տալն զխնդիրնասեմք, լուաւ. ո՛չ զայն ցուցանեմք, թէ յականջս ազդեցաւ ձայնն, այլ թէ կամացն ընդունակ եղեւ. (Խոսր.։)
Օտար ոճով ասի. Զչար հոտն լսել. այսինքն զգալ. (Ոսկ. եբր. ՟ա։)
Անսովոր խոնարհմունք բայիս.
Չգթամք, չլուելոյն առնեմք զպաղատանս նոցա. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ.) (այսինքն չլսելոյ, կամ իբր ոչ լուալ. յն. ոչ խոնարհիմք ի պաղատանս նոցա)։
Կամք եւ մնամք աստեն, զի զայդ լուիցեմք ի քեն. (ՃՃ. իբր լուիցուք կամ լսիցեմք։)
Լսեսցո՛ւք արդ. բայց մի՛ սքանչանաք ինչ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ոչ կաշառոց լսեաց։ Աշխարհ ամենայն լսեաց զհաւատն հռոմայեցւոց։ Ոչ եղեւ քեզ պատերազմակից աստուած, եւ ոչ լսեաց. (Զքր. կթ.։ Ոսկ. հռ.։ Մաշկ.։)
Լսեա՛ եւ այլ բօթ մահու։ Համառօտ լսեա՛ յինէն։ Լսեցին զայս ձայն առաքեալքն։ Իբր թէ բնաւ չեն լսեալ, կամ լսեալ։ Ոչ բաւական համարի զբանիւ լսեցեալ հաւատսն. (ՃՃ.։ Ի գիրս խոսր.։ Երզն. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
impudence, impertinence, insolence, shamelessness, arrogance, cynism;
ի — դարձուցանել, to render insolent.
· Calfa
Լրբութիւն սրտի քոյ արար զքեզ ծակամուտ վիմաց. (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 16։)
Լրբութեամբ խիզախել, կամ առաջի աստուծոյ կալ, կամ մերձիլ ի համբոյր. (խոսր։ Սարգ.։ Շար.։)
Յորժամ թագչի, գայ ի լրբութիւն. այսինքն լրբի. (Բրսղ. մրկ.։)
Զլրբութիւն հակառակողին ըմբերանալ. (Նար. ղ։)
Ցուցանէր զնոցա լրբութիւնն։ Որ ին հրապարակաւ յանդիմանին մեղք՝ ի լրբութիւն դարձուցանեն յանցաւորն։ Կինն քանանացի լրբէր զբարւոք լրբութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։ Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ. 27։)
Անդ ողորմութիւն գտանելի կարի լրբութեամբ ժտողին ոչ է. (Մաշկ.։)
ἁναισχυντία impudentia ἱταμία temeritas. Լիրբ գոլն. լըրբիլն. լրբանք. անամօթութիւն. անպատկառութիւն. ժպրհութիւն. յանդգնութիւն. անչաթ համարձակութիւն. աներեսութիւն.
entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.
· Calfa
Ի լրութենէ նորա մեք անենեքին առաք շնորհս։ Երկինք տացեն զլրութիւն իւրեանց։ Ըստ ժամանակի լրութեան հրամանի հնձոց։ Ոգի լրութեան ի նոցանէ եկեսցէ ինձ։ Առնու ելանէ զլրութիւն նորա ի հանդերձէն։ եթէ յանցանքն նոցա մեծութիւն աշխարհի, ո՞րափ եւս առաւել լրութիւն նոցա։ Լրութեամբ օրհնութեան եկից։ Լիցջիք ամենայն լրութեամբն աստուծոյ.եւ այլն։
Թափուրս ի լրութենէ լմաստից կենաց։ Ո՞րպէս զունայնութեանցս իբր զլրութեանց ճառագեցից։ Որ զլրութեամբ ունօղն գոյնց կարօտաբար կաթամբ լցուցեր։ Ոչ ի մասնէ, այլ ի լրութենէ. (Նար.։)
Բերրի լինել դաշտացն հասկաց լրութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ոչ ի պատիւ ինչ լրութեան մարմնոյ. (Կող. ՟Բ. 23։ Մի՛ խաբիր լրութեամբ որովայնի. Առակ.։ ՟Ի՟Դ. 15։)
πλήρωμα, πλήρωσις plenitudo. Ունելն զլիր. լի լինելն. լրումն. լիութիւն. ամբողջութիւն. բովանդակութիւն. անպակաս գոլն. ատոքութիւն. առատութիւն. զեղումն. լեցունութւին.
ԼՐՈՒԹԻՒՆ. πλησμονή, χορτασία satietas, expletio, pabulum. Յագուրդ. կշտապինդ վայելումն. ճարակ.
Աւելի փոյթ ունին ի լրութիւն որովայնին. (Ի գիրս խոսր.։)
Հաւատովք իջոյց զմանանայն ի լրութիւն ժողովրդեան իւրոյ. (Մծբ.։)
ԼՐՈՒԹԻՒՆ. կատարումն. աւարտումն.
Ըստ լրութեան աւուրցն արգելանին. (Եզնիկ. ՟Ե. 2։)
Խոստովա՛ն լեր զխորհրդոցդ իբրեւ զլրութեանց։ Առ որ բան քո միայն ազդեալ՝ զլրութիւնգործոցն գլխաւորէ. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Թ։)
Ջանայր լրութեամբ կատարել. այսինքն անթերի. (Յհ. կթ.։)
ԼՐՈՒԹԻՒՆ. համօրէն բազմութիւն. բոլոր հաւաքումն.
Քառանիւթեայ շնչակեր լրութիւնք երեւելեացս. (Պիտ.։)
Ամենայն լրութեամբ հաւատացելոց, կամ եկեղեցւոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։ Գր. տղ.։)
Զամենայն զոր ինչ ասացերդ, ի լրութենէ սրտի եւ ի բարւոք մտէ խօսեցա՛ր. յն. լոկ, ի բարի սրտէ։
Տեսութեամբ աչացն, եւ լրութեամբ ունկանն Ճշ. (տեառնընդառաջ.։)
Թէ ի լրութենէ բանի քո սովեցուսցես. (այն է սով լսելոյ զբանն տեառն)։ Ի լրութենէ համբաւոյն սարսեմ. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Կ՟Ղ։)
cf. Լրջամիտ.
· Calfa
Վասն է՞ր այնպէս լրջմիտ ընկալաւ զնա (զանառակ որդին). (Ոսկ. ես.։)
cf. Լքանեմ.
· Calfa
իբր Լքանել, եւ Լքուցանել.
Ոչ եթէ ես լքեցի զնոսա, այլ նոքա հրաժարեցան յինել. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Լքեն եւ լուծանեն զձեռս, եւ զասենայն անդամս նորա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
bannocks, meal cakes;
cyclamen;
cf. Թաղթ.
· Calfa
ԼՕՇ κυκλάμινον, -ος cyclaminum, -us;
tuber, rapum terrae. որ եւ ԱՐԱՆՑ ԾԱՂԻԿ. Բոյս կամ արմտիք նման գետնախնծորոյ. (Գաղիան.) (Իսկ ռմկ. լօշ ՝ նոյն է ընդ Լաւաշ)։