book-learning, literature, letters, learning.
· Calfa
Գրագէտն գոլ. հմտութիւն գրոց. կարդացողութիւն.
Սահակ Սեւադայ եղեւ իշխան, եւ խնդրող իսկ գրագիտութեան, եւ դպրոցս ի տան իւրում կարգեաց. (Կաղանկտ.։)
copier, transcriber;
author, writer;
secretary.
· Calfa
συγγραφεύς scriptor, γραμματεύς scriba Գրօղ զգիրս. մատենագիր. շարագիր. օրինակագիր. գիրք շարադրօղ, հեղինակ, գրական մարդ.
Մուսիանոս՝ մեր (այսինքն քրիստոնեաղ) գրագիր ճանաչէր։ Ղեւոնիդէս հայր որոգէնի գրագիր վկայեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Քերականն, (այսինքն) գրագիրն. (Լծ. փիլ.։)
Նկարագրօղ պատկերաց, եւ գրագիր. (Հ. կիլիկ.։)
Զպորփիւրոս սնուցեալ էր սուրբն պանփիլոս, եւ ուսուցեալ գրագիր, այսինքն լինել, կամ գրագրութիւն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Զ. (կամ հայի ի յաջորդ նշ)։)
ԳՐԱԳԻՐ. Գրիչ ճարտար. աղէկ գիր գրօղ.
Եւ էր գրագիր, եւ մեծատուն. գրէր գիրս, եւ պարգեւէր յեկեղեցիսն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Գ.։)
office of a copier.
· Calfa
Առաւել ռմկ. որպէս Նօտարութիւն. դպրութիւն ի դիւանս.
Յառաջն աղքատ էի, եւ վասն գրագրութեանս մեծ փառաց հասայ. (Ոսկիփոր.։)
ink.
· Calfa
Դեղ՝ այսինքն ներկ գրոյ. սեւադեղ. սեւակ. մելան. թանաք.
Էր որպէս գրադեղ պինդ (որպէս եփեալ մելան)։ Աշխատեա՛ եղբայր, քանզի գրադեղով են, եւ վաստակաւ ջնջին. (Վրք. հց. ձ։)
small writing.
· Calfa
στοιχεῖον elementum եւ versiculum Գիր փոքրիկ կամ սակաւ. տարր գրոց. նշանագիր. հարֆ. եւ Ստիքս. տող. սաթըր.
Սակաւ գրակօք զամենայն հրամանսն հաւատոց ի ներքս առաք. (Կոչ. ՟Ե։)
desk;
reading desk.
· Calfa
Կազմած՝ որ բարձեալ ունի յինքեան զգիրս. եւս եւ Տախտակ՝ յորոյ վերայ գրեալ իցէ ինչ.
Գրեցաւ ի տախտակ վերնագիր գրակալի կենսաբար խաչին. (Մխ. ապար.։)
cf. Գրագէտ.
· Calfa
γραμματριστής elementorum praeceptor, magister Գրագէտ. հմուտ գրոց. ուսեալ. եւ Ուսուցիչ քերականի. վարժապետ քերականութեան. մակացու գրոց.
ԳՐԱԿԱՆ. մերթ՝ Փորագրական. գծագրական. քերածոյ. դրօշեալ. քանդակեալ. իբր յն. γραφικός
Այս ինձ ճառ՝ յաղագս գրականաց, համանգամայն եւ գրոց։ Յետ գրականին փանդեռնահարն մեզ ասելի է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Գրական գիտօղք. (Ասող. ՟Գ. 7։)
Եւ իբր Գրաւոր. գրչական. քերականական.
Գրական բանն է ձայն նշանական՝ ի բայից եւ ի փաղառութեանց ժողովեալ. (Ոսկիփոր.։)
Գրական արուեստս ձեւանայ ըստ նմանութեան մարդոյ կենդանւոյ. (Երզն. քեր.։)
Ենովս գիր գրեալ, մարգարէացեալ ... նոյն շնորհ գըրական՝ նախնեացըն տըւան. (Գանձ.։)
Գրական ծաղկովք պաճուճեալք. (Բրս. ընչեղ.։)
Կուռք, որոց գրական նկարչութիւն եւ ստեղծական՝ վնասակար արարիչք եղեն։ Գրական գործք եւ ստեղծականք յերկաքանչիւր արուեստի կազմեալք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
literature;
grammar
· Calfa
γραμματεία, γραμματική litteratura, grammatica Գրաւոր արհեստ. դպրութիւն. քերականութիւն.
Անուն իսկ քերականութեանս գրականութիւն ասի. (Մագ. քեր.։)
Գրականութեամբն հաստատեցին զքերականութիւն։ Եւ այսպէս գտեալ եղեւ գրականութիւն. (Երզն. քեր.։)
Զի՞նչ է անուն քերականիս. գրականութիւն, քերթողութիւն, քերականութիւն. (Հին քեր.։)
reader.
· Calfa
ἁναγνώστης lector Կարդացօղ գրոց. ընթերցօղ. վերծանօղ. դպիր. որ եւ յն. բառիւ Անագանոս, որ ի վայր է քան զկիսասարկաւագ.
Սաղմոսերգօղք եւ գրակարդաց իւրաքանչիւր կարգեալ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Եպիսկոպոս, քահանայ, սարկաւագ, կէս սարկաւագ, գրակարգաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Լսել ի ժամ ճաշոյն՝ գրակարդացին ( ի սեղանի). (Բրս. հց.։)
cf. Գրախեց.
· Calfa
Իբր Կէս գրոյ. նշանախեց. գրախեց. որպիսի է առ եբր. եօտ, կամ յովտ, փոքրագոյն նշանագիր՝ կոտորակ այլոց տառից կարծեցեալ իբր չակերտ. եւ ի մեզ սիւնն (), կամ պատիւն (ւ).
Յովտ մի, որ է գրակէս, ոչ կորիցէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
Խերեւէշ մի, որ է գրակէս մի, ոչ կորիցէ յամենայն օրինակաց եւ ի մարգարէից. (Եփր. յղ. գող.։)
Գրակէս մի ի պատուիրանացն աստուծոյ պատուականագոյն է քան զերկինս եւ զերկիր. (Խոսր.։)
Գրակէս մի, որպէս պատիւն, որ զՏիւնն եւ զՐէն տր առնէ. (Տօնակ.։)
enamel.
· Calfa
տե՛ս Դրակոնտիկոն։
ԳՐԱԿՈՆՏԻԿՈՆ կամ ԴՐԱԿՈՆՏԻԿՈՆ. Բառ անյայտ ըստ ձայնին, յայտնի ըստ իրին. Նիշ գունոյ գծագրեալ եւ դրոշմեալ հաստատութեամբ ի վերայ իրիք ի բնէ կամ արուեստիւ որպէս երակ ինչ.
Սակաւ ինչ արեան նիշ ունելով յաչսն, որպէս գրակոնտիկոն ի վերայ ոսկւոյ. (Խոր. ՟Բ. 49։)
Որպէս գրակոնտիկոն շարամանաբար մակ ոսկւոյ մածեալ մատիտմամբն. (Մագ. ՟Լ։)
Իսկ ի Պղատ. տիմ. նոյն բառ գրի ԴՐՈԿՈՆՌԻԿՈՆ ի տեղի յն. ἕγκαυμα inustio այսինքն խարումն (կամ այրեցմամբ որոշումն),
Բազում անգամ վերստին հարցանելովն՝ իբրու նշանակք ինչ դրոկոնռիկոնով անջինջ գրոյ յարատեւականք եղեն առ իս բանքն։
penny-weight;
scruple.
· Calfa
«ծանրութեան փոքրիկ մի չափ. 6 կերատ» Շիր. հրտր. Պատկ. էջ 27. ունի միայն ՓԲ։
= Յն. γραμμάριον «'1/շ։ ունկիի ծանրու-թիւն, որ է մէկ գրամ». ծագում է յն. γράμμα հոմանիշից, որ բուն նշանակում է «գիր», բայց ստացել է այս նշանակութիւնո՝ սխալ ստուգաբանութեամբ՝ լտ. scripulum «գրամ» բառը յառաջացած կարծելով soribo «գրել» բայից։ Տարածուած է բոլոր լեզունե-րի մէջ gram ձևով, ինչպէս և արդի հայերէ-նում՝ արևմտեան տառադարձութեամբ կր-րամ. արևելեան տառադարձութեամբ գրամ ձևով։-Հիւբշ. 345։
Ուղիղ մեկնեց նախ Աւգերեան, Բա-ցատր. չփ. և կշռ. էջ 67։
cf. Գրամարտիկ.
· Calfa
Բառ յն. ղրամմադիգօ՛ս γραμματικός. grammaticus այսինքն Գրական. քերական. կիրթ ի քերականութեան. դպիր, գրագէտ.
Արիստարքոս գրամարտիկոս։ Քաջ գրամարտիկոսք։ Քան զամենայն հռետորական անուանսն ... քան զգրամարտիկոսացն, եւ զարուեստականացն. (Եւս. քր.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե։ Սեբեր. ՟Դ։)
Գրամարտիկոսաց եւ քերթողաց՝ կամ վերջանողաց. (Մագ. ՟Ա. ՟Ի՟Ե։ Երզն. քեր.։)
Ամենայն իմաստասիրական եւ գրամարտիկոս արհեստից. (Սամ. երէց.) իմա՛ գրամարտիկոսական։
library.
· Calfa
βιβλιοθήκη bibliotheca Տեղի գրոց. գրատուն. մատենադարան. որ եւ ԴԻՒԱՆ կամ ԱՐԿՂ ԳՐՈՑ ասի. գրքատուն, գրքարան.
Պտղոմէոս՝ որ կոչեցաւ եղբայրասէր, գրանոց կազմեալ՝ ժողովել զամենայն գիրս։ Եհարց թագաւորն, քանի՞ գիրք ժողովեալ են ի գրանոցին. (ՃՃ.։)
Գտելոց ի հին գրանոցսն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Ընկեցաւ ի խաղս գրանոցիս։ Շրջելով առ եզերբ գրանոցիս. (Արշ.։)
Ի մերոց գրանոցաց տացի քեզ սահմանադրութիւն կանոնացն. (Մաշտ. ջահկ.։)
archives, library.
· Calfa
ԳՐԱՊԱՀ ՏԵՂԻ կամ ՏՈՒՆ. Գրատուն. մատենադարան. դիւան.
Գրեաց եւ այլ գիրս, եւ եդան ի գրապահ տեղիս հռոմայեցւոց։ Եգիտ ի գրապահ տանն սուրբ յարութեանն. (Հ. կիլիկ.։)
hem, border, list;
collar of a coat;
ephod.
· Calfa
, ի-ա հլ. «հագուստի վիզը. հա-գուստի եզրերը՝ վզի, լանջքի և քղանցքների վրայ» Ել. իր. 32, լթ. 21. Սղ. ճլբ. 2, «ուսա-նոց, վակաս» Փիլ. ել. և Լծ. փիլ. որ և գրա-պտնակ «քահանայապետի վակասը» Փիլ. ել. յետնաբար ունինք գրապան «դրպան, ջէբ» Վրդ. պտմ. տպ. Վենետ. էջ 110, Սամ. անեց. էջ 79, գրապանակ «ջէբ» Յայսմ. և վերջա-պէս գրպան «ջէբ» Բժշ.։ Արդի գրականում ընդունուած է միայն գրպան «ջէբ», որից շի-նուած են՝ գրպանակ, ծոցագրպան, գրպանել, գրպանահատ։-Ըստ իս նոյն բառն է նաև գրապանակ «հմայեակ, կախարդական գիր» Մտթ. իգ. 5, որի մասին տե՛ս մի քիչ ցած-ըըյմ։
= Իրանեան փոխառոթիւն է. հմմտ. պհլ. grīvpān, պրս. [arabic word] girēbān կամ [arabic word] girēvān «հագուստի կամ շապիկի վիզը՝ որ-տեղից զլուխն են անցկացնում. փողպատ». աֆղան. girēvān, քրդ. grīvān «շապիկի վի-ղը». որոնք ծագում են զնդ. grīva-=սանս. grīva-, աֆղան. griva, grēva, պրս. ︎ gir! «վիզ. պարանոց, ծոժրակ» բառից, իբրև զնդ. *grīva-pāna «վիզը պահող, վըզ-պան» (Bartholomae, 530, Horn, § 913) «Օձիք» նշանակութիւնը այնուհետև դարձել է «գրպան», այսպէս՝ պրս. giribān «զգես-տի գրպան», փարս. giribān կամ kissai-karfa «գրպան բարի գործոց»։ Իմաստի զարգացման համար հմմտ. արաբ. [arabic word] ǰayb «օձիք, զգեստի վիզ, որ և նմանա-թեամբ՝ գրպան» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 99 և 100), թրք. ǰeb «գրպան» (փոխառեալ արաբերէնից)։ Նկատենք, որ հները մեր իմաստով գրպան չունէին և նրանց համար իբրև գրպան էր ծառայում գօտու ծալքը։ Իրանեան բառից փոխառեալ են նաև արաբ. [arabic word] jirrubān, ǰurrubān «շապիկի վիզը», [arabic word] ǰurrubān կամ [arabic word] ǰurbān «շապի-կի օձիք, սրի պատեան», [arabic word] ǰirab «պարկ, որևիցէ աման, ամորձեաց պարկ», [arabic word] fulubbān կամ [arabic word] ǰulbān «սուրի, դանակի, խարազանի ևն կաշէ պատեան կամ պարկ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 91, 95), լեհ. karman, խրվ. karmen, karmenac «մի տեսակ մուշտակ», ուկր. karman, karajman, ռաւս. карманъ «գրպան» (ուրիշ բացատրու-թիւն սրանց համար տե՛ս Berneker, 490) վօթյ. kormana, ֆինն. kormano, էստ. kar-man «գրպան»։-Հիւբշ. 132։
Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ. նոյնը Lag Gesam. Abhd. 202 (ուր սխալմամբ գըր-ւում է պրս. cliban-us), Arm. Stud. § 538 (ուր աւելանում է արաբ. բառը) և Հիւնք.։-Հիւբշման Arm. Gram. 132 գրապանակ «հմայեակ» բառը համա-րում է վերինից տարբեր և կազմուած գիր-+պան+ակ, իբր «պահպանութեան գիր»։ Այս դէպքում գրապանակ պիտի նշանակէր «գիր պահող, գրի պահա-պան» և ո՛չ թէ «պահապան գիր»։ Ըստ իս գրապանակ նոյն բառն է նախորդի հետ և աւելի լաւ է պա-հում արմատի (arīvā) «վիզ» նշա-նակութիւնը։ Գրապանակը այն բանն է, որ կախում էին վղից ի պահպանու-թիւն։ Աբեղեան, Հայոց լեզ. տեսութ. 286 գիրք+պան, իբր «գիրք պահելու տեղ»։
Եւ ἑπωμίς humerale Վակաս, ուսանոց.
ὧα, ὥα ora vestis, fimbria Եզր զգեստուց, որպէս զօձեօք եւ զլանջօք եւ զքղանցիւք. տե՛ս (Ել. իը. 32։ լթ. 21։ Սղ. ճբ. 2։)
Երկու գրապանք ընդ միմեանս խառնեալք։ Երկուց գրապանացն հարկ է միումն յաջմէ լինել, եւ միւսումն յահեկէ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 10։)
Գրապանն (աստ վակասն է, ուսանոցն. (Լծ. փիլ.։)
phylactery, amulet;
letter case;
pocket;
ephod.
· Calfa
φυλακτήριον conservatorium, amuletum Գրուած իբրեւ պահպանակ. հատուած բանից գրոց գրեալ եւ պահեալ զանձամբ. բժժանք. համայիլ.
Լայնեն զգրապանակս իւրեաց. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Մերթ որպէս Գրապան, ըստ որում Վակաս քահանայապետի կից ընդ տախտակի դատաստանաց՝ Բանակ կոչեցելոյ.
Առ ընդելուզման գրապանակին կազմի բանակն, եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 110։)
Եւ որպէս ռմկ. գրպան. ճէպ.
Եհան գաղտ մազ մի ի գլխոյն, եւ եդ ի գրապանակ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Թ.։)
studious, that loves study, bibliophilist.
· Calfa
Սիրօղ գրոց, դպրութեան. ընթերցասէր.
Պտղոմէոս գրասէր։ Գրասէր արքայն։ Առ գրասիրաւն պտղոմէիւ. (Տօնակ.։ Գանձ.։ Կեչառ. աղեքս.։)
led-horse, beast for the saddle, surapter, sorry horse, ass, short or thick horse, animal, beast, tit;
— մատակ, mare.
· Calfa
ոլ ςլ, «հեծնելու կամ բեռան ա-նասուն, մանաւանդ էշ» ՍԳր, «(ընդհանրա-պես) անասուն, կենդանի», Եզն. «բթամիտ իշագլուխ» Ոսկ. յհ. ա. 2, որից՝ գրաստական «անասնական» Ոսկիփ., գրաստավար «ա-նասուն քշող» ԱԲ, ձիագրաստ, ջորեգրաստ (երկուսն էլ նորագիւտ բառեր. չունի ԱԲ Անևան. գիրք առաք. 234։
Մորթման ZDMG, 1872, 581 բևեռ. kurra «գրաստ», գերմ. Ross և անգլ. horse «ձի» բառերի հետ։ Հիւնք. յն. σάϰτρα «պարկ, քուրձ, բեռն գրաստու» բառից։ Patrubány, ՀԱ, 1908, 154 կցում է լտ. gradior «քայլել», գոթ. griϑs «քայլ», հսլ. greda «գալ» ևն բառերին։
ՓՈԽ (borrowing) Գնչ. grast, greš, gias, gra «ձի». grái «ձի», grastni, grasni, grani «էգ ձի», grastoro «փոքր ձի», grastano mas «ձիու մես» orasteskoro «ձիավաճառ» (տե՛ս Pas-pati, որ այս բառերը հանում է սանս. gras «ուտել», անզլ. grass «խոտ» ևն բառերից) բոհեմ. graš «ձի», grašd «ախոռ». grašnel «քուռակ», grašni «էգ ձի» (տե՛ս Vaillant, Gram. des Bohémiens, Paris, 1868, էջ 106)։
նորառիւտ բառ, որ մէկ անգամ ուռնում եմ բռոծածուած Յհ. կթ. 390-39։ «Իւ աաա զյետկար քարտին ի գրաստս խա-չին սրբոյ կապեալ»։ Նշանակում է «խաչի մասերից մէկը, թերևս թևերը»։ Բայց կարող է լինել նաև յաջորդ գրատ, որ և գրաստ բառը և այն ժամանակ նշանակում է «այն քօղը կամ շապիկը, որ խաչի վրայ ձգուած կամ նրան հագցրած էին լինում» (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Ա. 115)։
ὐποζύγιον, ὅνος, κτῆνος jumentum, subjugum, asinus Անասուն, որ կրէ ի վերայ իւր զհեծեալն կամ զբեռն. որպէս ձի. ջորի. եւ մանաւանդ Էշ.
Տալ կերակուր գրաստու, կամ գրաստուց։ Եհան զնոսա ի գրաստս։ Տեսանիցես զգրաստ ընկերի քո անկեալ ընդ բեռամբ։ Առին գրաստուք զամենայն տկարս.եւ այլն։
Ետ օրինակ, թէ որպիսեօ՛ք գրաստուք զաշխատութիւն հանգուցանել պատշաճ է. (Խոսր. պտրգ.։)
Նստեալ ի գրաստին եւ յաւանակին, եկն ի տաճարին. (Գանձ.։)
Ո՛չ գրաստով, եւ ո՛չ մարդով. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի գրաստուէ (կամ ի գրաստէ) անտի. (Վրք. հց. ձ։)
Լայնաբար ասի.
Վիշապն՝ որ ինքն գրաստ է, այնու զի անասուն եւ անխօսուն է, զիա՞րդ որ ինքն գրաստ է, զայլ գրաստ վարիցէ. (Եզնիկ.։)
Նմանութեամբ, Գրաստամիտ, անասնամիտ.
Ոչ ոք է այնպէս գրաստ, թէ անսկիզբն ոք զնա (զերկիր) եւ անծին համարի. յն. անմիտ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
great coat, loose coat, Persian dress.
· Calfa
. անստոյդ ձևով բառ, որ գրուած է նաև գրաստ, դրատ, դրաստ, դրաւտ (միշտ անեզական) «պատմուճան, վերարկու» Բ. թագ. ժ. 4. Մխ. դատ. էջ 262. Բուզ. ե. 6 (հին տպ. մադրաստ, էջ 208 դրաստ, էջ 209 որատ). Կաղնկտ. (հրտր. Էմ. էջ 138 դրաւտ. իսկ հրտր. Շահնազ. Ա. 292 գրատ). ԱԲ քեկնում է նաև «քղանցք» ըստ Կիւրղ. թագ?
ՆՀԲ (գրատ բառի տակ) լծ. թրք. քt-րաքէ, խըրգա կամ (քղանցք բառի տակ) յն. ϰράσπεδον «քղանցք»։-Պատկ,
հրտր. Բուզ. էջ 171, ծանօթ. 1 ուղղա-գոյն ձևը համարում է գրատ, որ կցում է պրս. [arabic word] բառին։ Սա անշուշտ պրս. [arabic word] kurād «հնոտի և մասնատեալ հանդերձ և զգեստ», թրք. գուրատէ «անպէտք, հին ու մին մնացորդ բաներ» բառն է, որ սակայն ո՛չ նշանակութեամբ և ո՛չ էլ ձևով համաձայն է մեր բառին։ Հացունի, Պատմ. տարազի, էջ 97 ճիշտ ձևը համարում է դրաստ և նոյն է ռնում պրս. durust «ուղիղ» բառի հետ, իբր Ռէ «ուղիղ ստորոտով պատմուճան», իսկ էջ 120 դնում է գրատ և մեկնում է պրս. կիրատ «հին զգեստ մը», գուրաթ «կրկնոց կանանց» (իմա՛ [arabic word] qurat «շորի պատռած կտոր՝»)։
որ գրի եւ ԳՐԱՍՏ. μανδύας mantella, vestis militaris Հանդերձ կրելի զանձամբ. զգեստ. վերարկու զինուորական. . տառատոկ. վարապանակ. (լծ. թ. քէրաքէ, խըրգա ).
Կտրեաց զգրատս (կամ զգրաստս) նոցա ի միջոյ մինչեւ ցեզր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 4։)
Դաս պաղատան. եւ սքեմ է նոցա՝ գրատք կտաւիք ... Եւ սքեմ է նոցա այծենի գրատք կարմիր, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
Մանդիան՝ գրատք են. աստ զդաւթայ հրեշտակացն ասէ ... եհատ զդրօշակս հանդերձից նոցա. (Կիւրղ. թագ.։)
earnest money, assurance, security, pledge, engagement;
mort-gage;
wager, bet;
detention;
— դնել, to wager, to lay a bet;
to hire, to give wages or salary;
— առնել ընդ ումեք, to lay a wager.
· Calfa
, ի-ա հլ. (յետնաբար նաև ի, ու հլ.) «իբրև առհաւատչեայ տրուած իրը» ՍԳր, «կանխավճար, ապացոյց, նշան, փրկանք, իրարու հետ բռնած գրազ» Վրք. հց. Մխ. դտ. Փիլ., որից՝ գրաւել «գրաւ առնել. 2 ձեռք ձը-գել, խլել, առնել, բռնել» ՍԳը. Եւս. քր. Ոսկ. գաղ., «վարձել» Նար. Վրք. հց., գրաւումն Պիտ., գրաւական Ծն. լր. 17=20. Բուզ., գրա-ւահարկ Ագաթ., գրաւաթափ Յհ. կթ., դիմա-գրաւ «ախոյեան» Բ. մակ. զ. 28. Խոր. Յհ, կթ., դիմագրաւել Ագաթ. Ոսկ. մ. ա. 17, մի-սագրաւ փ. Սոկր. ճլէ։ Նոր գրականում գրա-ւել նշանակում է նաև «մէկի սիրտը հրապու-րել, սէրը շահիլ» և այս իմաստից են բխում գրաւիչ, գրաւչութիւն, սրտագրաւ։
= Պհլ. grav (գրուած grubu) «գրաւ, փո-խատւութիւն, գրաւական», gravakan «գրա-ւական», պրս. ❇ girav «գրավ, գրավական. գրազ», ❇ giravgān «գրաւական», [arabic word] giravnāma «գրաւի՝ դաշանց թուղթ, գրա-ւաթուղթ», քրդ. [arabic word] gireu «գրաւ, գրաւա կան», այս բառերի բուն ծագումը յայտնի չէ, որովհետև կապ չունի պրս. giravidan= պհլ. virōyītan «հաւատալ» և giriftan=պհլ. graftan, զնդ. հպրս. grab, սոգդ. g'raβ, սանս. grabh «բռնել» բառերի հետ։-Հիւբշ. 131։
Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, որ դնում է պրս. girav, բայց սրա հետ նաև սանս. grah «առնել», Bötticher, ZDMG,
1850, 352, Arica 83, 401 սանս. grabh, grah, զնդ. gerew, պրս. giriftan «բըռ-նել»։ Lag. Symmicta 340 գրաւ=պրս. girav. գրաւական=պրս. giravagān։ Տէրվ. Altarm. 105 պրս. girav ձևից փոխառեալ, իսկ Նախալ. 54. 79 սանս, grabh, զնդ. garew, հպրս. garb, գոթ. вreioan հսլ. grabiti «առնել, բռնել» ձևերի հետ՝ հնխ. garbh, gharbh ար-մատից։ Ուղիղ են Թիրեաքեան, Պատկ. աշխ. գրակ. Ա. 194 և Հիւնք.։ -Հիւբշ։ 131 վերի մեկնութիւնը դնելուց յետոյ՝ ուզում է զանազանել (կասկածով) գրա-ւել «գրաւ առնել» և գրաւել «առնել, ձեռք բերել», վերջինը իբր բնիկ հայ կցելով սանս. grabh «առնել, բռնել», grábha-«տիրապետութիւն, սեփակա-նացնել», հսլ. grabiti, պրս. girittan «բռնել» ևն բառերի հետ։ Յ. Արշէզ, ՀԱ, 1896, 267 և Բազմ. 1897, 52 յն. ἀρραβων, աքքադ. garra «գրաւ», եբր. [hebrew word] 'ārab, լտ. arrha, arrhabo «գրաւ» բառերի հետ։ Karst, Յուշարձան, 404 սումեր. g'arra «գրաւ», 405 kur «բրո-նել, գրաւել»։
ԳՒՌ (dialectal) Երև. Տփ. գրավ, Ջղ. գ'րավ, Ոզմ. գ'ըրավ, Սլմ. գըրmվ, Տիգ. քրmվ, Մրղ. գիւ-րէօվ, Մկ. գըրավս և այսպիսի ձևի միջ-նորդութեամբ Երև. Տփ. գրազ (=ի գրաւս)։
ՓՈԽ (borrowing) Վոազ. გირაო գիրաօ «գրաւ». վետ ջաձայնի համար հմմտ. խաւ > վրաց. խաօ։ Ուտ. girov «գրաւ» թուրքերենից է։
պ. գիրէվ, կիրէվ. ἑνέχυρον, ἑνεχυρασμός, ἑνεχυράσμα pignus, pigneratio Իրն տուեալ ի փոխառութենէ ցփոխատուն յապահովութիւն պարտուցն.
Կամ բայիւ διεγγυάω oppignero
ԳՐԱՒ ἁρραβών arrhabo, arrha եբր. արապ, կամ արաւ. Գրաւական.
ԳՐԱՒ ὀμολογία, συνθήκη pactum, conventio Դաշն ըստ բախտի. խոստաբանութիւն պայմանաւոր, եւ տուգանք դաշնաւորութեան.
Զանդաստանս մեր եւ զայգիս դիցուք ի գրաւի, եւ առցուք ցորեան եւ կերիցուք. (Նեեմ. ՟Ե. 3։)
Պայմանեալ էր արմաւ, եւ տուեալ էր գրաւ ... Գրաւաւ ոչ աշխատի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Կամ Ապահովութիւն. նշանակ հաւատարմութեան. առհաւատչեայ. եւ Փրկանք.
Խնդրէր ի նմանէ եպիսկոպոսն գրաւ հաւատոյն՝ զգիրս կախարդութեան նորա առաջի ժողովրդեան այրել. (Ճ. ՟Բ.։)
Գրաւ փրկութեան։ Գրաւ հաշտութեան. թողութեան։ Գրաւ աշխարհի. եւ այլն. (Նար.։)
Ես առից այսօր ողորմութիւն ի նմանէ. եւ արարին ընդ նմա գրաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ գրաւու պատճառաւ զմիմենաս շարժեն ի վտանգս։ Ի պատճառս վայրապար գրաւուց. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
Տուգան զգրաւին հատուսցէ։ Որ յաղթեցաւն, լնու զորոշեալ գրաւն։ Զայս արար սամփսովն՝ հատուցեալ նոցա զգրաւն. (Փիլ. սամփս.։)
better, wagerer.
· Calfa
Որ դնէ զգրաւ բախտի խոստաբանութեամբ. պէ՛ս բռնօղ.
Հաւատարիմ (լինել) գրաւադրացն. (Փիլ. սամփս.։)
pledge, assurance;
earnest money;
mortgage.
· Calfa
ἁρραβών arrhabo, arrha, pignus Իրն եդեալ ի գրաւի, տուեալ որպէս գրաւ. նշանակ ապահովութեան խոստմանց եւ դաշտանց. առհաւատչեայ, երաշխաւորութիւն. պատանդ. եւ Փրկանք. փէյ, փէյման ուստի լտ. բիկնուս. (եբր. արաբ. էռէպուն, առապօն. ուստի յն. լտ. առռավօն, առռապօ, առռա).
Զի՞նչ գրաւական տա՛ց քեզ. եւ ասէ, զմատանիդ եւ զգինդդ եւ զգաւազանդ։ Եւ առաքեաց յուդա ուլ այծեաց, առնուլ զգրաւականն. (Ծն. ՟Լ՟Ը. 17=20։)
Ա՛ռ զքո գրաւականն, եւ տու՛ր ինձ զպարտսն. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
(Տացէ) զորդի իւր գրաւական ինձ. (Յհ. կթ.։)
Ստէպ ասի նմանութեամբ.
Առնու ի նմանէ զսէրն գրաւական, եւ յանձն առնէ նմա զհօտն. (Իգն.։)
Գրաւական աւետեացն շնորհաց, կամ խաղաղութեան, կենդանութեան, կամ սիրոյ, եւ այլն. (Յճխ.։ Նար.։ Արշ.։)
Ունիմ գրաւական զմեծ վարդապետն հեթանոսաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եդին զանձինս գրաւականս բազմաց. (Շար.։)
ԳՐԱՒԱԿԱՆ ասի նաեւ Գրաւան բախտի. գրաւադրութիւն. թերեւս եւ գրաւադիրն. պէ՛ս, եւ պէ՛ս բռնօղ.
Գրաւական եդեալ ի մէջ վասն այսր բանիս. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
Ընդունին զգրաւականին զհրաւէր։ Գրաւականին տուգանս հատուսցուք։ Ըստ գրաւականին սահման անցանել։ Զգրաւականին շնորհս, եւ այլն. (Փիլ. սամփս.։)
to hire, to engage;
to mortgage;
to detain, to occupy.
· Calfa
Որք գրաւականեցին, այնպէս ետուն. (Մխ. դտ.։)
Գրաւականեսցես զմեծդ պարգեւ ըստ փոքու հաւատոցս (տուելոց իբր գրաւ)։ Զփախուցեալս ... գրաւականեսցես գթածաբար. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ։)
διεγγυάω oppignero Իբրեւ գրաւ տալ. դնել ի գրաւի. եւ Փոխանակել. եւ Փրկանաւորել.
exaction by sequestration;
collector;
who exacts by seizure.
· Calfa
Հարկապահանջութիւն գրաւաւ. կամ Հարկաւ պահանջօղ զգրաւ.
Ոչ սարսես ի բռնաւորացն բռնութենէ, եւ ո՛չ ի գրաւահարկէ իշխանացն. (Մանդ. ՟Է. կամ ՟Դ. ըստ ձ.)
Ի գրաւահար իշխանաց։ (Եփր. աղք.)
Ագաթ. յռջբ. ըստ հին տպ. գրահարկ. եւ ըստ ձձ. գրաւահարկ։
to hire, to engage, to secure;
to redeem;
to hold, to detain, to usurp, to occupy, to seize, to appropriate, to encroach;
to stride;
to prepossess, to preoccupy;
— յարքունիս, to confiscate.
· Calfa
ἑνεχυράζω pignus accipio, capio;
pignero Առնուլ զիմն իբրեւ գրաւ ի տեղի փոխոյն կամ առնլեաց. (սանս. կրահ, է առնուլ). տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 26։ Օր. ՟Ի՟Դ. 6. 17։ Առակ. ՟Ի. 16։ Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 16։ Յոբ. ՟Ի՟Բ. 6։)
Նմանութեամբ, Սեպհականել զիրս օտարի. ըմբռնել. եւ Պինդ ունել որպէս կապով իւիք, տիրապետել. շուրջ փակել. զբռամբ ձգել. բուռն առնել, բռնադատել. եւ այլն.
Մի՛ գրաւէք ի ձեզ զխորհուրդս տեառն աստուծոյ մերոյ. (Յուդթ. ՟Ը. 15։)
Շունչն գրաւեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Ի նոսա գրաւիցիք. (Հռութ. ՟Ա. 13։)
Սողնական ախտն զամենայն շուրջանակի գրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ընդ բազում չարեօք գրաւեցայք զանձինս. (Ոսկ. գաղ.։)
Ի սոյնս գրաւի եւ ամն՝ զոր կալաւ ողոմպիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գրաւէ յինքն զշէնս եւ զամենայն իշխանութիւնս նոցա. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Ընդ մահու կորստեամբ գրաւեալ։ Աբրահամ գրաւեաց զաստուած ի պարտս սիրով իւրով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ընդ սահմանաւ, կամ ընդ գրով, կամ ընդ մասամբ ախտից գրաւիլ։ Ի մահ գրաւեցայ։ Շահավաճառութիւնք ողբոց զերկինս գրաւեն։ Գործովք միայն գրաւի, եւ ոչ ստեղծաբանութեամբ կաշառի. (Նար.։)
ԳՐԱՒԵԼ. որպէս Գրաւականել. փոխանակել. փրկանաւորել. վարձել.
Մի՛ ընդ հովտիս վշտաց հեծութեան զանախտական զկեանսն գրաւեր։ Գրաւեալ զիմս դաժանութիւն ընդ քում համեղութեան։ Մի՛ զգրաւեալս արեամբ հզօրիդ կորուսաներ։ Զարծաթ փրկանաց անցաւոր վարձու ոչ գրաւեաց. (Նար.։)
Հոգայ, եւ զմշակս գրաւէ։ Հայրն Օրէ ոչ գրաւէր ինչ, այլ առ ժամայն գնէր. (Վրք. հց. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
written;
literary, literal.
· Calfa
γραπτός scriptus Գրով աւանդեալ. գրեալ. գրած, գիրքը անցած.
Գրաւոր օրէնք, եւ այլն. (Ոսկ. յհ.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Գրաւոր.
· Calfa
γρατός, γραφικός scriptorius, litteralis, βιβλικός biblicus որ եւ ԳՐԱՒՈՐ. Գրով դրոշմեալ, մանաւանդ ի սուրբ գիրս. օրինական. մատենական. նշանագրական.
Գրաւորական վերծանութեամբ, կամ կտակաւ։ Գրաւորական գիրք խրատու, կամ յիշատակ. (Խոր. ՟Գ. 61։ Պիտ.։ Սհկ. կթ.։)
Տառ գրաւորական ձայնի՝ այբ։ Ի գրաւորական ձայնի տառս. (Փիլ.։)
Գրաւորական անձայն տառիւք. (Յհ. կթ.։)
Գրաւորական ժողովուրդն (հին օրինաց)։ Հրաման ընկալաք ի գրաւորականէն, եւ ի նորոգատուր ուսմանց։ Գրաւորական դատապարտութիւն. (Երզն. մտթ.։ Լծ. ածաբ.։ ՃՃ.։)
detention, encroachment, usurpation, occupation, seizure;
— յարքունիս, confiscation.
· Calfa
Գրաւելն, իլն. ըմբռնելն. տիրելն.
Տարակուսելի տրտմութեան գրաւման պատշաճագոյն փարատիչ. (Պիտ.։)