tied, bitted, curbed.
cf. Դանդաչումն.
• , ի հլ. «երերտկալը, ցնորք» Հին լծ. եւագր., որից՝ դանդաչել «հարբածի պէս այս ու այն կողմ երերալ, տատանիլ. 2. ցըն-դաբանել, յիմար յիմար խօսիլ» ՍԳր. Եզն. Եփր. ել. էջ 183, Եփես, 147. Ոսկ. ա. տիմ., դանդաչուն Բուզ., դանդաչութիւն Ոսկ. ես. 276, դանդաչունք Եզն., դանդաչական Ոսկ. ես. ևն։
• = Կրկնաւոր է։
• Տէրվ. Մասիս, 1881, մայ"' 11 համա-րում է կրկնաւոր։ Հիւնք. դանդաղ բա-ռից։ Աճառ. ՀԱ, 1899, 204 դա պարռ արմատից կրկնութեամբ և ածանցներով։
παραφορά vacillatio Տարաբերումն. աստ անդ դողդոջումն. բանդագուշանք, բաջաղանք. ցնորք.
Թիւրեալ յառ աստուած ընթաց ճանապարհէն՝ խելացնոր դանդաչիւք երերէր. (Հին լծ. Եւագր.։)
cf. Դանդաչումն.
cf. Դանդաչ.
Դանդանաչանաց բանից չէր պարտ ամենեւին բնաւ առնել պատասխանի։ Տարապարտ են դանդաչանքն. (Եզնիկ.։)
cf. Դանդաչկոտ.
ἑνόλισθος valde lubricus, labilis Ուր իցէ դանդաչ. տատանական. սահական.
Վասն այսր անդր դանդաչական մտացն. (Ոսկ. ես.։)
to waver, to hesitate;
to grope;
to talk idly, to dream.
παραφέρομαι, περιφέρομαι vacillo, σείομαι moveor, πλάνομαι erro, ἑνυπνιάζω insomnio, φαντάζω imaginor Աստանդիլ, շարժլիլ, տատանիլ. տարաբերիլ՝ մարմնով կամ մտօք կամ բանիւ. ցնորիլ. յերազել. բանդագուշել. բաջաղել. բարբաջել.
Յուսմունս պէսպէսս եւ յօտարաձայնս մի՛ դանդաչէք։ Դանդաչեցին յարբեցութենէ ցքւոյն։ Առ հասարակ մոլորեալք դանդաչեն ի վերայ լերանց։ Իբրեւ քնով դանդաչեալք. (Եբր. ՟Ժ՟Գ. 9։ Ես. ՟Ի՟Ը. 7. եւ ՟Ի՟Բ. 5։ Յուդ. 8։)
Ի սոյն միտս ցնորեալ դանդաչէր. (Եղիշ. ՟Ա։)
Իբրեւ զկատաղի գազան այնպէս դանդաչէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Որպէս մարկիոնն դանդաչէ։ Որպէս ոմանք դանդաչեցին. (Եզնիկ.։)
Որպէս դու դանդաչես. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Որպէս առասպելն յունաց դանդաչէ. (Գէ. ես.։)
Զի՞նչ ասացից նոցա, ստեցի՞ց, դանդաչեցի՞ց, ասիցե՞մ թէ չեմ ի նոցանէ. (Եփր. ել.։)
Ընդ մեր նման մարդոյ ոչ դանդաչեալ մտօք խօսիցիմք. (Խոսր.։)
Հյց. խնդրով ըստ յն. ոճոյ. երեւակայել, ափեղցփեղ խօսիլ.
Վաղենտիանոս մասն աստուածութենն զմարմինն դանդաչեալ. (Աթ. ՟Դ։)
Քանզի ի բազում ժամս ի քուն յամեն, յարուցեալ դանդաչեն զխելագարս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
ԴԱՆԴԱՉԵՄ եցի. ն. ԴԱՆԴԱՉԵՄ ԴԱՆԴԱՉԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Աստանդել, շարժլել. ցնդել. ցնցել. բախել.
Ցնդեցուցանեմ զմիտս աղօթականին, եւ կամ քնով դանդաչեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Գինի դանդաչեցուցանէ եւ մոլորեցուցանէ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ոչ զանգակ նիւթոյ պղնձոյ դանդաչեցուցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to cause to waver or tinkle, to resound.
ԴԱՆԴԱՉԵՄ ԴԱՆԴԱՉԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Աստանդել, շարժլել. ցնդել. ցնցել. բախել.
Ցնդեցուցանեմ զմիտս աղօթականին, եւ կամ քնով դանդաչեմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Գինի դանդաչեցուցանէ եւ մոլորեցուցանէ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Ոչ զանգակ նիւթոյ պղնձոյ դանդաչեցուցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
wavering.
(եթէ չիցէ գրելի Դանդաղկոտ) cf. դանդաչուն.
Դանդաչկոտք յոյժ, եւ մեղկեալք ի ծուլութենէ. (Մագ. ՟Ա։)
vacillation;
delirium.
ԴԱՆԴԱՉՈՒԹԻՒՆ ԴԱՆԴԱՉՈՒՄՆ. cf. Դանդաչ.
Ոչ քաղցիցի, եւ ոչ վաստակիցի ... ըստ դանդաչութեան նոցա իմն ասացեալ այլոց թարգմանացդ. (Ոսկ. ես.։)
Եւ բազում այլ ինչ աղետից լիք շարժմունք եւ դանդաչմունք. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Դանդաչութիւն.
ԴԱՆԴԱՉՈՒԹԻՒՆ ԴԱՆԴԱՉՈՒՄՆ. cf. Դանդաչ.
Ոչ քաղցիցի, եւ ոչ վաստակիցի ... ըստ դանդաչութեան նոցա իմն ասացեալ այլոց թարգմանացդ. (Ոսկ. ես.։)
Եւ բազում այլ ինչ աղետից լիք շարժմունք եւ դանդաչմունք. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Դանդաչկոտ.
Երերուն. տատանեալ. ցնորեալ.
Կէսք մոլորեալք, եւ դանդաչունս մտօք. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
sepulchral darkness, horror or rottenness.
• «դերեզմանի մութը կամ փտու-թիւն և կամ արհաւիրք». մէկ անգամ ունի Սարկ. քհ. «Դանդիռն և խաւարն ի ներքոյ, (գերեզմանի) շրջի և բուրումն ժահահոտ ա-պականութեան (արտաքոյ)» (հրտր. Սոփերք, հտ. Գ. էջ 20)։ Նոյն բառն է դանթիռն, որ Բառ. երեմ. էջ 72 մեկնում է «դանթիան կամ մութն»։
• Bugge, Btrg. 41 ցեղակից է դնում զնդ. taήra<*tamtra «մթութիւն, խա-ւար» բառին։ Նոյնը կրկնում է Johans-son, BВ, 18 (1892), էջ 11, Beltr. z. gr. Sprachk. 132 և I, 3(1894), էջ 213 հնխ. temes։ temet հիման վրայ։ Ուղուրիկեան (տե՛ս ԳԲ, էջ 354 և 1405) պրս. [arabic word] tir «մթութիւն»։
Ըստ Հին բռ. մեկնի Մութ։ Գուցէ եւ Արհաւիրք կամ երր գերեզմանի.
Դանդիռն եւ խաւարն ի ներքոյ շրջի (գերեզմանի). եւ բուրումն ժահահոտ ապականութեան (արտաքոյ). (Սարկ. քհ.։)
cf. Դանգ.
• , ի-ա հլ. (յետնաբար ո հլ.) «մի փոքր կշիռ, և դիրհամ» Եփր. փես. 426. Շեր. էջ 27, Վրդն. ել., «հների փոքրա-գոյն դրամը» ՍԳր. Ոսկ. մ. բ. 12. Վրք. հց. ո-հով ասում են դանկի միոյ, երկուց կամ երից «մէկ փարանոց, կոպեկանոց, չնչին, դուզնա-քեայ» Եփր. աղ. և յղ. գող. Ոսկ. մ. բ. 12, որից՝ դանգաշահութիւն «դրամ շահիլը» Սարկ. քհ., դանգարժեայ «մէկ փարանոց» Եփր. մրգ. 353, երեքդանգեան «երեք կոպէ-կանոց, անարժէք (մարդ)» Ոսկ. մ. գ. էջ 122, դանգեկէս «կէս փարանոց» ԱԲ, վեցդան-գեան «վեց դանգ կշռող կամ արժող» Խոր. աշխ.։
• -Պհլ. dang, պրս. [arabic word] dāng կամ dānk «չորրորդ մասն միոյ տիրհէմի, որ է չորս եղ-ջերակորիզ. 2. չորրորդ մասն միոյ մսգալի, որ է վեց եղջերակորիզ», [arabic word] dāngāna «խնջոյքին մասնակցելու համար իւրաքան-չիւր անձի վճարած դրամը»։ Սրանք ծագում ևն պհլ. dānak, պրս. [arabic word] dāna, սանս. dhā-nā-«ցորենահատ» բառից (Երև. Ղրբ. դան)։ Իրանեանից են փոխառեալ նոյնպէս ասոր. [syriac word] ︎ dankā «դիրհէմի 1Iε մասը», [hebrew word] tangā «պարսկական մի տեսակ դրամ», արաբ. [arabic word] dāniq «'1/︎ դիրհէմ», վը-րաց. დანგი դանգի, ուտ. թmնգm. ռուա ցախ. թանգա «դրամ», չաղաթ. [arabic word] tenge «մի տեսակ արծաթ դրամ» (Horn, § 536).-Հիւբշ. 134։
• Ուղիղ մեկնեց նախ Աւգերեան, Բա-ցատր. չփ. 75, որից յետոյ ԳԴ և ՆՀԲ։-
• Betticb ZMG 1850, 352, Arica. 15, Lag. Gesam. Abhd. 32 սանս. dhāna-ka, պրս. dāng, յն. δανάϰη, որոնցից միայն պարսկերէնն է ընդունում Lag. Arm. Stud. § 564։ Հիւնք. դահեկան ռառիզ համառօտուած։
• ԳՒՌ.-Երև. դանգ «1/2 կոպէկ»։
• ՓՈԽ.-Կայ կապադովկ. τάγϰε «մի տե-սակ դրամ» (Kαρολίδης, Γλωσσ. էջ 99), որ սակայն հայերէնից չէ, այլ չաղաթայից։
• տե՛ս Դանգ։
cf. Դանգ։
drinking vessel, cup or pot.
• , ի-ա հլ. «տաշտ, կոնք, լա-կան» Դատ. ե. 25. Անկ. գիրք հին կտ. Ա. էջ 183. գրուած է տաշտագուրան Նիւս. (ոստ Հա-ցունի, Ճաշեր, էջ 84) և ԱԲ։
• Հիւնք. պրս. [arabic word] ︎ dōša «կաթ կթեւռւ աման» և խուրան, խուրնա (իմա՛ թըռ qurna) «աւազան ջրոյ» բառերից կազ-մուած. Kорщъ, թրգմ. Մշակ 1914. ж 122 հպրս. *daxšava «այրուող նիւթ, կիցա-նուտ» + dhāna-«պահեստարան. -րան»։ Հացունի, Ճաշեր 72 դաշխուրան <աոս. տաշտ խուրան «ուտելոյ տաշտ»-իսկ էջ 85 տաշտագուրան<պրս. տաշտ+ քիւրէ «գունդ» կամ քիւրազ «ևուժ»։
λεκάνη pelvis, patina, phiala Տաշտ. կոնք. լական. կուժ, մենծ թաս.
Ջուր խնդրեաց, եւ ետ կաթն՝ դաշխուրանաւ զօրաւորաց մատոյց կոգի. (Դատ. ՟Ե. 25։)
contract, convention, bargain, treaty, engagement;
condition, capitulation;
compact, agreement;
concurrence, alliance;
harmony;
sweet, agreeable to the ear;
with a low voice;
դաշինս կռել՝ հաստատել, ի — մտանել, to contract, to make an agreement;
to stipulate, to transact;
to confederate;
— խօսիլ, to speak very mildly;
— նայիլ, to look tenderly, affectionately, or sweetly on one;
անցանել զդաշամբ, to break the conditions, the alliance or faith;
անցանել զամուսնութեան զառն դաշամբք, to be unfaithful to the marriage-bed;
— հաւատոյ, the Creed;
— քաղաքական, civil contract.
• , ն հլ,(-շին, -շամբ, -շինք, -շանց) «եռևուսի միջև դրուած պայման, համա-ձայնութիւն», որ բառիս նախնական նշանա-կութիւնն է, ՍԳր. Փիլ. Խոր., «հաւատու հան-գանակ» Մաքս. եկեղ. Լմբ. պտրգ., որից ղաշնակ «եղանակ, կերպ, պայման» Ոսկ. մ. բ. 28, դաշնաւոր ՍԳր. Եւս. քր. Եզն. դաշնադիր Ասող. գ. 24, դաշնակից 33 իմ., դաշնաւեր Զքր. սարկ. Բ. 34, դաշ-նատառ Հաւաք. 49 (նորագիւտ բառ)։-Նախնական «պայման, համաձայնութիւն» նշանակութիւնը յետին հեղինակների մօտ դարձած է նաև «խազերի լաւ համաձայնու-թիւն, յարմարութիւն ձայնից արուեստակա-նագ, ներդաշնակութիւն». այս իմաստով ու-նինք՝ դաշն Պղատ. օրին., դաշնակապէս Փիլ., դաշնակաւոր, դաշնակել, դաշնակումն, դաշ-նաւոր, ներդաշնակ ևն Փիլ. Լմբ. Նչ. քեր. Երզն. քեր. Պիտ. ևն։ Աւելի յետոյ՝ դաշն փո-խաբերաբար ստացել է «մեղմով, մեղմիկ, հանդարտ, կամացուկ» նշանակութիւնը. այսպէս՝ Վրք. հց., որից դաշնաւորութիւն «մեղմելը, չափաւորելը» Յհ. կաթ.։ Այս ար-մատին է պատկանում նաև գագաթնադաշն «գագաթը անզարդ սաղաւարտ» Մաշտ.։ Նոր գրականին յատուկ բառեր են՝ դաշնակ կամ դաշնամուր (երաժշտական գործիք), դաշնա-կահար, ձեռնադաշնակ, քաղցրադաշնակ. մելադաշնակ, աններդաշնակ, դաշնակցու-թիւն, դաշնակցիլ, դաշնակցական, դաշնա-գիր, դաշնադրութիւն ևն
• = Պհլ. dašn հոմանիշից, որ աւանսո ած է մէկ անգամ սխալագիր [arabic word] pašn գրչու-թեսմբ և որ Nyberg, Hilfsbuch, 2, 173 մեկնում է ❇etwa Vertrag, Vereinbarung' Այս մեկնութիւնը ճշտիւ նոյն է հյ. դաշև «պայման, համաձայնութիւն» նշանակութե-ան հետ։ Nvberg ասում, է թէ իր ընթեր» ցումը ենթադրական է (meine Lesung ist hypothetisch), ուստի ուղղոմ եմ փոքրիկ աարբերությամբ [arabic word] dašn (» d փոխանակ ❇)։ Սրանց հետ նոյն է նաև վրաց. დამნი ռաշնի «coучacтникъ, cоумышлениикъ, մասնակից. խորհրդակից», որ փոխառեալ է իրանեանից։-Ոճ
• ԳԴ պրս. ❇ -taš և թրք. [arabic word] -daš «կից» նշանակութիւնը տուող մասնիկի հետ։ Muller, SWAW, 42, 254 (և յե-տոյ WZKM, 8, 94-95) զնդ. dasina «աջ ձևոք»=յն. ὄεζιός, պհլ. [other alphabet] (մա-նիք. պհլ. [hebrew word] Salemann, Man. Stud.
• =ԲН. 8, 69) dašn, պրս. [arabic word] daxš «սկիղբ». նշանակոթեան զարզացման համար հմմտ. արաբ. [arabic word] yamī̄n «աջ ձեռք» և «երդում»։-Այս մեկնութիւնը սնդունած են Justi, Zendsp. 150, Հիւբշ. KZ, 23, 34, Մառ, ЗВO, 5, 318։ -Հիւրշ. Arm. Gram. 134 մերժում է։ Հիւնք. դաշն (եղանակը)<շանթ բառից, իսկ դաշն «պայման»<արաբ. šart հո-մանիշից։
συνθήκη, ὀμολογία, θεσμός եւ այլն. foedus, pactum խօսքկապ
Դաշինս կռել կամ առնել. (Ես. ՟Ի՟Ը. 15։ ՟Լ. 1։ Դան. ՟Ժ՟Ա. 6։ Իմ. ՟Ա. 16։ ՟Ժ՟Բ. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Եղիցի դաշն ընդ միմեանս՝ ընդ մեզ եւ ընդ քեզ. (իմա՛ նզովիւք եւ երդմամբ չափ. Ծն. ՟Ի՟Զ. 28։)
Զամուսնութեան դաշամբք ոչ անցեր։ Զդաշամբքն անցանելոյ զառնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Դաշինս ուխտից եւ երդմանց ի միջի հաստատեն. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Դաշն հաստատել։ Դաշամբ այս բանի։ Դաշամբք յուսոյ։ Դաշինն դժրեցի։ Զդաշն կործանողին կտրեցի. (Նար.։)
ԴԱՇՆ ՀԱՒԱՏՈՅ. σύμβολον symbolum հանգանակ, հաւատամքն.
Զոր աստուածեան հաւատոյն արտաբերէ դաշն։ Զի՞նչ նշանակէ աստուածային հաւատոցն դաշն. (Մաքս. եկեղ.։)
Ասեն զհաւատոյն դաշն։ Չհաւատոյն դաշն երգեսցեն. (Լմբ. պտրգ.։)
ԴԱՇՆ, շինք. գ. μέλος, μελῳδία (լծ. մեղեդի). melodia, concertus Քաղցրաձայն երգ կամ նուագ. յարմարութիւն ձայնից արուեստականաց. ուստի Դաշնակութիւն, Ներդաշնակութիւն. եղանակ.
Քննելի՛ է ձեւ բարի, եւ երգ, եւ դաշինք, եւ կաքաւք։ Բայց զի՞նչ զգեղեցիկ ձեւն կամ զդաշն գոլ պարտ է ասել երբէք։ Յերաժշտականումն եւ ձեւք իսկ ներգոյ, եւ դաշինք առ յեղանակս, եւ յարմարութիւն երաժշտականին։ Ոմանք յարութիւն հայելով՝ զամենայն ձեւս իսկ, եւ զդաշինս բարի առնեն։ Ձեւօքն, եւ կամ դաշամբքն։ Գեղեցիկ իսկ ձեւք, եւ գեղեցիկ դաշինք։ Զնոյն իսկ զքերթողն քերթուածօքն զուարճացուցանէ՝ եղանակաւ եւ կամ դաշամբ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
ԴԱՇՆ. ա.մ. իբր Դաշնաւոր, կանոնաւոր. չափաւոր. մեղմ. եւ Մեղմով. կամացուկ, ճամբով, ուսուլով.
Ասէ դռնապանն ի ներքուստ դաշն ձայնիւ։ Նուազ խօսել, եւ դաշն նայել. (Վրք. հց. ՟Թ. եւ ՟Բ։)
contract, agreement;
charter.
contractor, that contracts;
— լինել, to contract, to make an agreement, to negotiate.
Որոյ եդեալ է դաշինս ընդ այլում.
Զի էր դաշնադիր երդմամբ. (Ասող. ՟Գ. 24։)
contract, pact, covenant, treaty, compact, engagement;
stipulation;
capitulation;
alliance.
poniard, cimeter, cutlass, dagger, sabre;
piano;
— հարկանել, to play on the piano.
• «փոքր դաշոյն» Փ. Սոկր. ճէ. Սմբ. պտմ. 89 (երկրորդ վկայութիւնը չունի ՆՀԲ)։
• -Պհլ. *dašnak ենթադրեալ ձևից, որ թէև աւանդաած չէ, բայց նոյնն են հաս-տատում պրս. [arabic word] dašna «դաշոյն» և ի-րանականից փոխառեալ ասոր. [syriac word] ︎ daš-nag «երկսայրի դանակ», արաբ. [arabic word] daš-naǰ «դաշոյն», վրաց. დამნაკი դաշնակի, დამნაგი դաշնագի, დამნა դաշնա, լազ. դաշնա «սուր, դանակ»։-Հիւբշ. 134։
• ՀՀԲ համարում է դաշոյն բառի նա-ազականը։ Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ, յետոյ Lag. Urgesch. 1001, Ges. Ab. 36։ Pictet, բ. տպ. հտ. Բ. էջ 287 պրս. tiš «թուր», ռուս. tesakъ «թուր» բա-ռերի հետ։
Դաշոյն փոքր. դանակ.
Հանեալ զդաշնակն՝ ի մահ դիմեաց. (Սոկր.։) դաշնակ. որպէս Դաշն իմն. եղանակ. օրինակ. պայման.
Որպէս զհամարձակութիւնն տայր նոցա, նոյնպէս եւ զսաստն յաճախէր. զի պէսպէս դաշնակօք զփրկութիւն ոգւոցն յարդարիցէ. յն. պէսպիսութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
pianist.
harmonious, sweet song.
harmonious.
ἀρμόνιος, ἀρμονικός harmonicus, modulatus, concinnus Եղանակաւոր, բարեյարմար, երաժշտական.
Զդաշնակաւորն եւ զքաջամատն ո՛չ ձայնիւ առաւել քան մտօք ցուցանել։ Վասն ի շարժմանն եղելոյ ձայնիցն դաշնակաւորաց. (Փիլ. ել.։)
harmony.
to harmonize;
to tune.
ԴԱՇՆԱԿԵԼ. Ըստ Հին բռ. մեկնի Նուագել, լաւ եւս՝ Դաշնաւորել յարմարել զձայն ընդ ձայնի։
Մերթ դաշնակելով, եւ մերթ հարթ ասելով. (Աթ. սղ.։)
harmonist;
tuner
cf. Դաշնակիչ.
confederate, leaguer;
conspirator;
— լինել, to confederate, to unite, to league, to accede, cf. Դաշնաւորիմ.
cf. Դաշնաւոր.
Դաշնակից լինելով բռնակալաց կրճատելոցն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Որոց դաշնակից գոմք։ Որում եւ ես դաշնակից գոմ. իբր հաւան, ձայնակից. (Լծ. պորփ.։ Երզն. մտթ.։)
harmony.
ԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ԴԱՇՆԱԿՈՒՄՆ. ἀρμονία harmonia, concertus որ եւ նԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. Բարեյարմարութիւն. ձայնակցութիւն, եւ Միաբանութիւն. ... որպէս յն. արմօնի՛ա. որ է ըստ հյ. Յարմարութիւն (զոր տեսցես).
Սաղմոսն դաշնակութիւն է ձայնի եւ երգարանի. (Լմբ. սղ.։)
Դաշնակումն ձայնին ըստ նուագերգացն յարմարութեանն. (Երզն. քեր.։)
Քնարական քերթութիւնս ունի յարմարումն չդաշնակումն ձայնի եւ աղւոյն եւ ոտին ի միասին. (Նչ. քեր.։)
Այս՝ անհասութեան դաշնակումն է ըստ հարցմանն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
cf. Դաշնակութիւն.
ԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ԴԱՇՆԱԿՈՒՄՆ. ἀρμονία harmonia, concertus որ եւ նԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. Բարեյարմարութիւն. ձայնակցութիւն, եւ Միաբանութիւն. ... որպէս յն. արմօնի՛ա. որ է ըստ հյ. Յարմարութիւն (զոր տեսցես).
Սաղմոսն դաշնակութիւն է ձայնի եւ երգարանի. (Լմբ. սղ.։)
Դաշնակումն ձայնին ըստ նուագերգացն յարմարութեանն. (Երզն. քեր.։)
Քնարական քերթութիւնս ունի յարմարումն չդաշնակումն ձայնի եւ աղւոյն եւ ոտին ի միասին. (Նչ. քեր.։)
Այս՝ անհասութեան դաշնակումն է ըստ հարցմանն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
confederacy, league, alliance, connexion;
treaty;
plot, conspiracy.
confederate, allied;
stipulated, conventional.
συνωμότης conjuratus, confoederatus Դաշնակից. ուխտակից, դաշնադիր. միախոհ. համախոհ.
Որ էին դաշնաւորք աբրահամու. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 13։)
Տաց զնոսա քեզ ի փորձ, եւ ո՛չ ի դաշնաւորս. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 61։)
Դաշնաւոր աժդահակայ եկեալ։ Դաշնաւոր լինել ընդ քեզ. (Խոր. ՟Ա. 23. ՟Բ. 81։)
Հաւատարիմ ուխտի դաշնաւորք. (Նար. առաք.։)
Զիւրոց դաշնաւորացն գուշակել. այսինքն մատնել զհամախոհս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Որ ոխս ունի ընդ եղբօրն, դաշնաւոր է սատանայի. (Եզնիկ.։)
ԴԱՇՆԱՒՈՐ. որպէս Դաշնակաւոր. բարեյարմար.
Պա՛րտ է ասացուածին դաշնաւոր գոլ. (Պիտ.։ նոյնպէս եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 38. ըստ մի ձեռ։)
to agree;
to confederate, to ally;
to conspire, to plot.
ԴԱՇՆԱՒՈՐԵՄ ԴԱՇՆԱՒՈՐԻՄ. συντίθημι, συμφωνέω , ὀμολογέω, σπένδω paciscor, foedus ineo, confoederor Դաշամբք հաստատել. ուխտել. դաշինս կռել. դաշնաւոր լինել. հաշտիլ. միաբանիլ. խօսք դնել կամ տալ.
Սակս կատարելոյ զուխտն միայնակեցութեանն, զոր դաշնաւորեաց ի ծովուն. (Ճ. ՟Բ.։)
Զոր առ միմեանս դաշնաւորեալք էին, ի վար արկանէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Զխոստումն, զոր առ իս դաշնաւորեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
Խոստացայ դաշնաւորեցի քեզ հաճոյանալ. (Նար. ՟Ե։ Յօրինաւորն դաշնաւորէ մնալ. Լմբ. տնտես.։)
Այժմ ընդ ծովեզերսն ալիքն դաշնաւորին. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Ընդ նոսին դաշնաւորեցաւ. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ աղախնացելոցն որ ի մեզ՝ դաշնաւորեցաւ հեշտութեամբ՝ ճաշակելեաց եւ հոտոտելեաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Դաշնաւորեցան ըստ սատանայի. (Լմբ. իմ.։)
convention;
conleague.
Դաշնաւորիլն. դաշն. ուխտ. միաբանութիւն պայմանաւ կամ ուխտիւ. եւ Ձայնակցութիւն.
Իսկ ուխտն (յայտ առնէ) զդաշնաւորութիւն, որ սուրբ մարմնով եւ արեամբն լինին ի նա հաւատացեալքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Քրիստոսական ուխտին դաշնաւորութեան. (Նար. կուս.։)
Դաշնաւորութիւն մտերմութեանն։ Խնդրէր զդաշնաւորութիւն։ Երդմանցն եւ դաշնաւորութեանց. (Խոր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 2. եւ 81։)
Եւ էր սէր դաշնաւորութեան մեծի ի մէջ երկոցունց թագաւորութեանց. (Արծր. ՟Բ. 3։)
Ելանեմ ի բնակութենէ եւ ի դաշնաւորութենէ իմմէ։ Հաստատէ զդաշնաւորութիւն մօրն. (ՃՃ.։)
Հարցն դաշնաւորութեամբ. (Լմբ. իմ.։)
դաշնաւորութիւն. իբր Մեղմելն եւ չափաւորելն.
Զօտարամահն իւր լինել ի դաշնաւորութիւն նմա բերեալ. (Յհ. կթ.։)
sabre, cutlass;
hanger, poniard.
• «եոեսայրի կարճ սուր» Յուդթ. ժգ. 8. ժզ. 11. գրուած դարշոյն Եփր. դտ. 345, որից դարշունակալ «սուսերաւոր» Մծբ. 385։ Արդի գրականի մէջ գործածական է մի-այն առաջին ձևը, որից դաշունահար։
• ՆՀԲ աբս. dašna «դաչոյն»։ Böttich. Arica 75, 219 daç արմատից։ Lag. Proph. chald. 51, 6 հանոմ է զնդ. dašina «աջ» բառից, իբր թէ «աջ կող-մից կախելու բան»։ Հիւնք. պրս. daš-na։ Ստոյգ չէ թէ ի՛նչ կապ ունի դաշ-նակ բառի հետ, մանաւանդ որ բառիս հնագոյն ձևը թւում է դարշոյն։
ԴԱՇՈՅՆ որ եւ ԴԱՇՆԱԿ. պ. պէշնէ. ἁκινάκης acinaces, enssis, framea, gladius persicus Տեսակ սրոյ, զոր ոմանք սուսեր պարսկական կոչեն. խանչէր
Եհան զդաշոյն նորա յազդերէ նորա։ Էանց դաշոյնն ընդ փողս նորա. (Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Զ. 11։)
field, country, soil, heath, fallow ground, plain;
Եղիսեան —ք, Elysian fields;
Արիսեան —ք, field of Mars.
• , ի-ա հլ. (ի հլ. են ցոյց տալիս գրծ. դաշտիւ Ա. մակ. ժ. 78 և դաշտիւք Ա. մակ. ղ. 40) «ընդարձակ և հարթ բացավայր» ՍԳր. Ագաթ., «սենեակի զարդարուն կամ ծաղկանկար յատակը» Ոսկ. հռովմ. 114, ո-րից՝ դաշտանալ «հարթուիլ, խոնարհիլ» Սղ. հգ. 8. Ագաթ. Եղիշ., դաշտագետին Ա. մակ, գ. 40, դաշտական ՍԳր. Ագաթ., դաշտակողմն Յուդթ. ժե. 3. Եփր. ծն., դաշտաձև Ագաթ. Եփր. յես., դաշտամուխ լինել «դաշտ երթալ» Ա. մակ. ժզ. 5, դաշտային ՍԳր, դաշտավայր Դատ. ա. 9. Բ. թագ. իգ. 31, դաշտաւոր «վայրի» (օր. եղջերու դաշտաւոր) Եփր. յոբ. ՀԱ, 1912, 671 (նորագիւտ բառ), դաշտել «կործանել, հողին հաւասարեցնել» Եփր. թգ. 405, դաշտխօս «դատարկաբան» Մանդ. էջ 217 (նորագիւտ բառ. շինուած է ընդվայրա-խօս բառի նմանութեամբ), լեռնադաշտ Ե-ղիշ., ձորադաշտակ Յհ. կաթ. ևն։
• = Պհլ. *dašt «անապատ, հարթավայր». սոգդ. daxšt նոյն նշ. (Nyberg, Hilfsbuch, 2. 50), որոնց հետ նոյն են պազենդ. dašt, պրս. [arabic word] dašt, քրդ. dešt, desta, dest, զազա deište «դաշտ». սրանից՝ պհլ. daštik «դաշտային» = պրս. [arabic word] daštī «վայրի, վայրենի» (հմմտ. գրբ. դաշտաւոր հոմանի-շը)։ Իրանեանից փոխառեալ են նոյնպէս ասոր. [arabic word] daštig «դաշտային», ն. ասոր. dištə «դաշտ», արաբ. [arabic word] dast «դաշտ»։-Հիւբշ. 134։
• Ուղիղ մեկնեց նախ Շրէօդէր, The-saur, 47, որից յետոյ Րlapr. As. polygl. էջ 100 և ԳԴ։ Նոյնը նաև ՆՀԲ, Peter-mann, 22, Böttich. Arica, 78, 291 ևն։ -Lag. Gesam. Abhd. 34 հյ. դաշտի կցում է պրս. daštī, պհլ. daštik. ա-սոր. daštig «վայրի» բառերին, որ և կրկնում է Lag. Arm. Stud. § 570։ Հիւբշ. Arm. Gram. 134 ցոյց է տալիս, որ հյ. բառը դաշա ձևի սեռականն է և պարսկականների հետ գործ չունի։ Ny-berg չյիշելով հյ. դաշտ ձևը, իրանեա-նից է դնում հյ. երաշտ<δašta և սոգդ. ձևի վրայ հիմնուելով՝ մեկնում է dag
• «այրել», daxša «հրդեհ» բառից՝ պհլ. dašt «այրած, չորացած երկիր»։
• ԳՒՌ.-Տփ. դաշտ, Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Մշ, դ'աշտ, Սչ. դ'աշդ, Ոզմ. դ'mշտ, Մկ. Մրղ. Սլմ. Վն. տmշտ, Տիգ. թmշդ, իսկ Ագլ. Դէ՛շ-տի՝ յատուկ անուն է (Ներքին Ագուլիս գիւղն է)։ Նոր բառեր են՝ դաշտակոտրիկ, դաշտա-քանդ, դաշտւոր, դաշտամէջ, դաշտահաւ-
• «մե տեսակ երաժշտական խազ» ԱԲ. չունի ՆՀԲ, իսկ ՀՀԲ գրում է թաշտ։
• = Հյ. տաշտ<պրս. [arabic word] lašt «տաշտ» բառն է. ձևի ἰմանութիւնից առել է այ անա-նը։ Վաստակոց գրքում յաճախ դաշտ գոր-ծածւում է իբր տաշտ. հմմտ. նաև պրս. [arabic word] taštgar «է անուն երաժշտի միոջ»։ -Աճ.
• Peterm. Uber die Musik der Arme-hier, ZDMG, 1851, 365-72 ուղղում է թաշտ և հանում է թաչել «հառաչել» բառից կասկածով։
պ. տէշթ. πεδίον campus, planities, ἁγρός ager Տափարակ արձակավայր ի բացի. վայր խոտաւէտ՝ յարօտ խաշանց. անդք.
Ե՛կ երթիցո՛ւք ի դաշտ։ Գտին դաշտ մի։ Զբօսանել ի դաշտին։ Յամենայն գործ դաշտաց։ Զամենայն փայտ՝ որ ի դաշտս։ Ընդ դաշտս եւ ընդ լերինս։ Ի լերինն եւ ի դաշտի։ Թերեւ էր ոտիւք իբրեւ զմի յայծեմանց ի դաշտի։ Զդաշտն քաղաքին եւ զգեղսն նորա։ Որ զձորովք եւ զխոտովք եւ զդաշտիւք.եւ այլն։
Կորուսանել ջրհեղեղաւն ոչ միայն զի դաշտիսն, այլ զի եւ ի լեռնայինսն բնակեալս. (Փիլ. իմաստն.։)
դաշտ. նմանութեամբ՝ Ասպարէզ կամ ընդարձակութիւն ծովու, թղթոյ, եւ այլն.
Ի կապոյտ դաշտին ձիարձակ լինէին (նաւաւ) անքայլ գնացիւք. (Ագաթ.։)
Երկնագոյն դաշտաց, լուծական լերանց, կապոյտ կուտակաց։ Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի։ Սպիտակափայլ լուսափայլ դաշտի քարտենիդ. (Նար. խչ. եւ Նար. յիշ.։)
դաշտ. գրի երբեմն որպէս Տաշտ։ (Վստկ. ՟իա. ՟մղե։)
opening or entrance to a plain or field.
Բերան դաշտի, այսինքն մուտք կամ ելք նորա.
Իջեալ մինչ ի դաշտաբերանն մեծ. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Գտեալ տեղի բարեխառն մօտ ի դաշտաբերանն. (Ճ. ՟Բ.։)
campestral, flat;
— վայր, plain, flat country, meadow.
Ուր գետինն է հարթ դաշտաձեւ. դաշտային. դաշտական.
Բանակեցան ի տափակողմն ի դաշտագետին վայրին. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 40։)
rural;
flat, level;
villager, countryman.
պ. տէշթի. πεδινός campestris Դաշտային, (վայր, եւ բնակիչ). որպէս ռմկ. օվալըգ, եւ օվալը.
Երկիր լեռնային, եւ դաշտական։ Ի ծործորս դաշտականս տիւրոսի։ Ի դաշտականաց եւ ի լեռնակողմանց։ Սատակեսցի դաշտականն.եւ այլն։
Ի տեղի դաշտական. (Ճ. ՟Բ.։)
Գալիլեացւոց աշխարհն հարթ է եւ դաշտական. (Իգն.։)
Եղեւ գժտութիւն երբեմն ի մէջ լեռնականաց եւ դաշտականացն ծաղկանց. (Մխ. առակ.։)
Գունդս գունդս վանականաց՝ դաշտականս լեռնականս հաստատէր. (Ագաթ.։)
Բնակեալքն յանտառս՝ յուսացեալք իցեն իբրեւ զդաշտականս. (Գէ. ես.։)
part or side of the country.
Դաշտային կողմն երկրի. դաշտ.
Ի դաշտակողմանն եւ ի լեռնակողմանն. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 3։)
Տիրեաց ամենայն դաշտակողմանն. (Յիշատ.։)
Ել սահակ շրջել ընդ դաշտակողմն ընդ երեկս աւուրն. հեբրայեցի՝ յաղօթս կալ ասէ. (Եփր. ծն.։)
plain, in form of a plain.
Ունօղ զձեւ դաշտի. հարթ. եւ Հարթայատակ. դաշտի նման.
Հովիտ դաշտաձեւ. (Խոր. ՟Ա. 15։ Արծր. ՟Բ. 5։)
Ամենայն երկիր հարթ հաւասար դաշտաձեւ յատակեցաւ. (Ագաթ.։)
Դաշտաձեւս կործանեաց զպարիսպն երիքովի. (Եփր. յես.։)
Բըլուրք լերամբք հալեսցին, եւ դաշտաձեւ աշխարհ լինին. (Յս. որդի.։)
Ի միջոց ինչ դաշտաձեւ՝ լերանց բարձրագունից. ա՛յլ ձ. դաշտաց եւ լերանց։
to enter into an open country.
ԴԱՇՏԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. Մխիլ, կամ ըստ յն. երթալ՝ ի դաշտ.
Ընդ առաւօտն կանխեալ՝ լինէին դաշտամուխ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 5։)
cf. Դաշտական.
πεδινός campestris որ եւ Դաշտական. Որ ինչ ա՛նկ է դաշտի, կամ կայ ի դաշտի. դաշտավայր, եւ բնակիչ նորին.
Ամենայն թագաւորքն ... որ լեռնայինք. եւ որ դաշտայինք։ Զլեռնակողմնն, եւ զդաշտայինն։ Լեռնայինքն եւ դաշտայինքն. (Յես. ՟Թ. 1։ ՟Ժ՟Ա. 16. 17։ Զաք. ՟Է. 7։)
Երկիր՝ ո՛չ լեռնային, եւ ո՛չ դաշտային. (Խոր. ՟Բ. 53։)
Վասն անհարթութեան լեռնայնոյն եւ դաշտայնոյն։ Զլեռնային եւ զդաշտային (վայրս) սերմանեաց եւ տնկեաց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. բագն.։)
Ըստ կարգի մատակարարեալ (աստուծոյ) զլեռնայինս եւ զդաշտայինս. (Մխ. առակ.։)
menses;
monthly.
• , ի, ի-ա հլ. «օրէնք կանանց» ՍԳր. Եփր. Եբր. 215. «դաշտան ունեցող կին» ՍԳր, տուն դաշտանաց «արտաքնոց» Փարպ., դաշտանիկ «դաշտան ունեցող» Բարուք. զ. 29. Բուզ., դաշտանութիւն «դաշտան» Եփր. փես. 422. Ոսկիփ.։
• -Պհլ. daštān «դաշտան», պազենտ. daš-tān «դաշտան», պրս. [arabic word] daštan «դաշ-տան ունեցող կին», որոնց հնագոյնն է զնդ. daxšta-«նշան, որևէ մարմնաւոր պակա-սութեան արտաքին նշան, 2. դաշտան», daxštavaiti-«դաշտան ունեցող»։ Ստուռա-բանութիւնը անծանոթ է (Horn, § 570, Bartholom. 676--7)։ Իրանեանից փոխառե-ալ են նաև քաղդ. [hebrew word] daštān և վրաց. დამტანი դաշտանի «արիւներթութիւն, տե-սատեռոթիւն», որ կարող է նաև հայերէնի միշոցով անցած լինել։-Հիւբշ. 135։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ. նոյնը նաև Lag. Urgesch. 632, Gesam. Abhd. 35։ Տէրվ. Մասիս, 1881 մայիս 11։-Իսկ Հիւնք. պրս. տիյսթանա «կին դաշտա-նի»։
ἅφεδρος, ἁκαθαρσία menstruum, menstrua purgatio Օրէնք կանանց. ապարահ. բղխումն աւելորդ արեան կանացի բնութեան՝ յորդեծնութեան, ի տեռատեսութեան, յամսականութեան. ամսական .... Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Բ. 2=5։ ՟Ժ՟Է. 19. 25. 33։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 4։)
Ի մնացելոց դաշտանիցն։ Ի դաշտանից. (Փիլ.։ եւ Եփր. եբր.։)
Տունս դաշտանաց շինէք։ Ջրով զդաշտանս եւ զթարախս լուանայք. (Փարպ.։)
ԴԱՇՏԱՆ ա. Ունօղ զդաշտան. եղեալն ի դաշտանի. ապարահիտ. դաշտանիկ. ամիսը տեսնօղը. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ի. 18։ եւ ՟Ժ՟Ե. 33։ Ես. ՟Լ. 22։ Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 10։)
to become a plain, to be flat.
Լինել որպէս զդաշտ հարթ. դաշտաւորիլ. տափարակիլ. եւ Նկուն լինել. դաշտի պէս տափկիլ.
Ելանեն՝ լեռնանան, եւ իջանեն՝ դաշտանան. յն. իջանեն դաշտք. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 8։)
Լեռնացեալ ալիքն դաշտացան. (Եղիշ. ՟Ե։)
Դաշտացեալ եւ կոխան լեալ։ Դաշտացեալք ընդ ոտիւք բանսարկուին. (Լաստ. ընթերց.։)
Ի ձեռն առաջին կնոջն դաշտացաւ բնութիւնս մեր, եւ կոխան եղեւ ոտից թշնամւոյն. (Ոսկիփոր.։)
monthly.
cf. Դաշտան, ա.
Հրաժարել ի դաշտանիկն մերձենալոյ. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
Դաշտանիկք սպասաւորք են նոցա. յն. կանայք. (Թղթ. բարուք.։)
plain, heath, country ntry, field.
Վայր դաշտային. դաշտ. եւ Դաշտական.
Բնակելոյ ի լեռնակողման, եւ ի հարաւ, եւ ի դաշտավայրս. (Դտ. ՟Ա. 9։)
Ի դաշտավայրացն ադդայի. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 31։)
Բնակէ ի լեռնոտին միում ի դաշտավայրի։ Ածեն զնա ի տեղի դաշտավայրս։ Երթեալ իջանէ ի խորին դաշտավայրի մի. (Խոր. ՟Ա. 9. ՟Բ. 71։ եւ ՟Ա. 11։)
to plain, to lovel.
Իբրեւ զդաշտ կացուցանել. հարթել. յատակել. նկուն առնել. տափկեցնել.
Որ յառաջ դաշտացեալ եւ կոխան լեալ էաք թշնամւոյն, այժմ ի վայր տափացեալ դաշտացոյց զնոյն իւրովքն հանդերձ, եւ զմեզ լեռնացուցեալ բարձրացոյց ի վերայ նորա. (Լաստ. ընթերց.։)
rare
ԴՈՅԶՆԱԳԻՒՏ կամ ԴՈՒԶՆԱԳԻՒՏ. Սակաւագիւտ.
Դոյզնագիւտ որսոց ինչ. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
cf. Դոյնպէս.
as much as.
Այդչափ. այդքան.
Որչափ ի վեր են, դոյնչափ ի խոնարհ են, եւ դոյնչափ յամենայն կողմանց շուրջ զերկրաւ. (Եզնիկ.։)
Որչափ խօսիս զմեծամեծսդ, դոյնչափ զաստուծոյ զօրութիւնն յայտ առնես. (Ոսկ. ես.։)
such;
in such a manner.
Դոյնպիսի. եւ Դոյնպէս. ատանկ.
Մի՛ զմեզ կարծեր դոյնօրինակ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Դոյնօրինակ եւ ծնօղքն սորա. (Պիտ.։)