bounty, beneficence;
good works.
· Calfa
εὑπραγία, εὑπραξία bona opera Գործելն զգործս բարիս, եւ գործք բարեաց. առաքինի քաղաքավարութիւն. առաքինութիւն.
ԲԱՐԵԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բարերարութիւն. εὑεργεσία beneficium, beneficentia.
ԲԱՐԵԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Ըստ հոմաձայնութեան յն. εὑπραξία որպէս Բարեբաստութիւն, բարօրութիւն, յաջողութիւն. բաները աղէկ երթալը.
Որ արարեր լտիւս ի զբօսանս բարեգործութեան ի փրկութիւն անձանց մերոց. (Ժմ.։)
Առաջինքն ուրախ լինին ի վերջնոցն բարեգործութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Ամենայն արուեստականացն (առաքինեաց) բարեգործութիւն փայլեն յաստուածադիր օրինացն. (Կորիւն.։)
Ծաղկեսցի նովաւ՝ որ ի յիս բարեգործութեան կենսատունկ դրախտ. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Կամ Գովելի աշխատասիրութիւն. աշխարհաշինութիւն. բարեկարգութիւն.
Յետ դադարելոյ պատերազմաց՝ սկիզբն առնէ բարեգործութեանց պարթեւն քաջ։ Յետ բազում գործոց արութեան՝ ձեռնամուխ լինի ի բարեգործութիւնս, շինուածս բազումս առնելով. (Խոր. ՟Բ. 3. 24։)
Արիացեալք յերկս՝ հայցեն զառաջիկայ բարեգործութեանցն աջողութիւն։ Գործելով առուս, զբոլորեսեան յիւրաքանչիւրումն զօրացուցանելով ի բարեգործութեան. (Պիտ.։)
Աստուած ամենազօր՝ կամօք բարեգործութեամբ. (Ագաթ.։)
Նորոգեաց, լուսաւորեաց. հանապազ նովին բարեգործութեամբ զօրանայ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Զի թէ հաւանեսցի խրատուցն, Աստուծոյ բարեգործութեանցն արժանի լինի. (Փիլ. այլաբ.։)
Եւ ոչ առ իս բարեգործութիւն արարէք. (Զքր. կթ.։)
Աւազակն՝ որպէս ունայն էր ի բարեգործութենէ, այնպէս անտես եւ անլուր էր յամենայն բարեգործութեանցն տեառն մերոյ. (իմա՛ ըստ ամենայն նշանակութեան) (Եղիշ. ի խաչել.։)
Եւ այլ եւս բարեգործութիւն ի ձկանց եղեալ (ըստ վիպասանից). (Մագ. ՟Ժ։)
Զմախանս բարեգործութիւնն, իսկ զթշուառութիւնն ողորմութիւն հաստատէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։)
benign, humane, merciful, compassionate, tender, charitable, flexible.
· Calfa
εὕσπλαγχνος misericors, piissimus Որ ունի զբարի կամ զքաղցր գութ. քաղցրագութ. գթած յոյժ.
Հա՛յր բարեգութ, որ գթացար ի յազգս որդւոց մարդկան. (Շար. ստէպ։)
Քրիստոս որդի Աստուծոյ՝ անոխակալ եւ բարեգութ։ Նաւապե՛տ բարեգութ՝ առ քեզ ապաւինիմ. (Ժմ.։)
Բարեգութ արարիչ, կամք. (Պիտ.։)
Հարք՝ բարեսէրք եւ բարեգութք լիցին. (Յճխ. ՟Ի՟Զ։)
Բարեգութն Պօղոս գրէր, հաստատեցէ՛ք զսէրն, եւ մխիթարեցէ՛ք. (Լմբ. սղ.։)
becoming, suitable, fit, proper.
· Calfa
Բարւոք ի դէպ եկեալ, վայելուչ.
Զի՞նչ ունիցիս պատճառս բարեդէպս առաջի դնել այդպիսի չարեացդ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
decorum, fitness;
prosperity, luck.
· Calfa
Բարւոք դիպողութիւն, այսինքն յաջողութիւն, բարբաստութիւն.
Զառաջինն զիմ յիշատակեմ զանցս բարեդիպութեանցն։ Բարեդիպութեանցն սորա զուարթամիտ հանդիպեսցի։ Որ զբարեդիպութիւն մրցանակ մատուսցէ. եւ այլն. (Պիտ.։)
ungtaful.
· Calfa
Որ դրժէ զբարին՝ զոր պարտ էր առնել. կամ Դրժօղ առ բարերար իւր. ապաշնորհ.
Ուխտադրուժք, բարեդրուժք առ երախտաւորս։ Աննուէրք, բարեդրուժք, անգութք, անսէրք. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Իսկ բարեդրուժն գրիգոր՝ որպէս ի մեծ արիութեան դարձեալ՝ անկաներ ի քաղաքն կարնոյ. (Ղեւոնդ.։)
well adorned;
reformed.
· Calfa
εὕκοσμος bene ordinatus, concinnus Բարւոք զարդարեալ. շնորհազարդ. բարեկարգ, վայելուչ. պատշաճական.
Պատուեալ բարեզարդ գեղեցկութեամբ։ Բարեզարդ վայելչութիւնք. (Պիտ.։)
Բարեզարդ դաշամբ այս բանի։ Բարեզարդ բառիւք միշտ բարեբանեալ։ զուդամասն կրօնից բարեզարդն եպիսկոպոսութեամբ. (Նար.։)
Ի կարբերդ (շինեցաւ) Մովսիսի վանքն՝ բարեզարդ կարգադրութեամբ՝ բազմութեամբ եղբարց. (Ասող. ՟Գ. 7։)
Կեցեալ այսպիսի բարեզարդ կենօք. (Յիշատ.։)
Բարեզարդ վկայ. (Ճ. ՟Ա.։)
to embellish, to adorn;
to reform.
· Calfa
εὑκοσμέω bene orno, exorno Շքեղացուցանել. վայելչացուցանել.
Լուսաւորք զարարածս բարեզարդեն. (Նար. առաք.։)
Զերկիր յեղանակօք բարեզարդէ։ Բարեզարդեցէ՛ք զձեզ արքունիսդ առաջնոցն սովորութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առ լեւոն.։)
embellishment, ornament, finery;
reformation, reform.
· Calfa
εὑκοσμία, διακόσμησις decentia, ornatus, ordo, modestia Վայելչութիւն. պայծառութիւն. բարեկարգութիւն. համեստութիւն.
Խրթնացեալ ի բարեզարդութենէ բեմին. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Բոլոր քաղաքի պատճառք բարեզարդութեան։ Բարեզարդութեամբք ի կենցաղումս բերկրեալք. (Պիտ.։)
Զառաջին բարեզարդութիւնն, եւ զվերջին ընդդիմակազմութիւնն. (Ածաբ. կարկտ.։)
Բաշխէ ըստ իւրաքանչիւր բարեզարդութեան աստուածատեսականին չափաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
Վասն բարզարդութեան անախտականացն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Հանդերձքն՝ նշանակաւ՝ երեւելի բարզարդութիւն։ Կարգաւ եւ ոճով եւ բարեզարդութեամբ զարդարեալ էր (Հռեբեկա). (Փիլ. լին.։)
Պահել զյիշատակ քո բարեզարդութեանդ. (Բրս. առ աստուածաբ.։)
Զբարեզարդութիւնս մերոյ քաղցրութեան ոչինչ համարեցաւ. (Ճ. ՟Ա.։)
of good family, noble.
· Calfa
εὑγενής, εὑγένειος generosus, nobilis Ազնուազարմ, քաջատոհմիկ.
Զայս ասացեալ վայելուչն այն եւ բարեզարմն՝ ննջեաց խաղաղութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
Մեծազարմ իշխօղս մեր՝ հանդերձ բարեզարմ ժառանգօք եւ ժառանգակցօք. (Սկեւռ. յար.։)
Իսկ յասելն ի հոլով քերթողական.
Եւ համօրէն՝ նոցին ծննդոյ, յոգնաշաւիղ՝ բարեզարմոյ. (Յիսուս որդի.) իմա՛ բարեզարմի, կամ բարի զարմի։
inheritance of great property;
good inheritance.
· Calfa
Ժառանգութիւն բարեաց, կամ Ընտիր ժառանգութիւն.
Բազումք ի մէնջ իբրեւ զհայրենի բարեժառանգութիւն պահեն զարբեցութիւնն. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
very good, very useful.
· Calfa
καλοκάγαθος bonus, optimus, probus Բա՛րի եւ լաւ. քաջալաւ. ընտիր յոյժ. աղէկ ու լաւ, շատ աղէկ.
Ճանաչել զշահս ճշմարիտ բարելաւ կենդանեացս։ Բարելաւ կատարումն կենաց։ Բարելաւ ունակութիւն, կամ ախորժակ. (Պիտ.։)
great goodness, good-nature, nobleness, gentility.
· Calfa
καλοκαγαθία probitas, integritas, honestas Քաջալաւութիւն, ընտրականութիւն, անարատ քաղաքավարութիւն. առաքինութիւն. եւ Կարի լաւութիւն.
Մրցանակ բարելաւութեան։ Սերմն բարելաւութեան. (Փիլ.։)
Պէսպէս կրօնիւք բարելաւութեան։ Զիւրեանցն արդարագործ բարելաւութիւնս։ Ոչ ասացելոցս բարելաւութեամբ միայն յօրանայ. (Պիտ.։)
Պատճառք մեզ ամենայն բարելաւութեան. (Խոսր.։)
Ապականիչ ոգւոցն բարելաւութեան. (Իգն.։)
Տեսեալ զբարելաւութիւն աշխարհին՝ հաճեցաւ ի նմա լինել. (Կաղանկտ.։)
sober, temperate, moderate.
· Calfa
εὕκρατος temperatus Բարւոք խառնեալ, ոյր խառնուած է լաւ կամ միջակ. միջասահման.
Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմայոտն ի բարեխառն. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Տեղի բարեխառն։ Բարեխառն վայրք, կամ օդքն. (Ճ. ՟Բ.։ Վրդն. ծն.։ Լմբ. ժղ.։)
Այլեւ տարերց բարեխառնիւք տո՛ւք ըզպտղոց առատութիւնս. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.) իմա՛ իբր գ. բարեխառնութեամբ, կամ բարեխառն տարերբք։
Կամ Գաղջ, եղկ. պաղը կոտրած.
(Ջուր ըմպելի), զոր եւ բարեխառն անուանեն. (Եղիշ. միանձն.։)
Եւ Վիճակեալ լաւ խառնուածոյ բնութեան.
Ամենայն մարմին խառնուած ունի ... ինն գոլով խառնուածոցն. նոյնպէս եցոյց ... ութ՝ զվատախառնիցն, եւ մի՝ զբարեխառինն։ Եւ թէ զբարեխառինն ասէ խառնել զմարդն, բայց ոչ զամենայն, այլ զմիջակին խառնուածոյ. (Նիւս. բն.։)
to temper, to moderate, to soften, to modify.
· Calfa
Բարեխառն, կամ միջասահման առնել. մեղմել. անուշցնել.
Բարեխառնել զօդս, կամ զբնութիւն ճաշակողացն. (Պիտ.։)
Բնակեն մարդիկք բարեխառնեալք եւ յաջողեալք. (Վրդն. ծն.։)
temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.
· Calfa
εὑκρασία bona temperies Բարւոք խառնուած՝ բնական չափակցութեամբ յի՛նչ եւ իցէ իրս.
εὑκράτεια, σωφροσύνη Որպէս մի ի չորից բարոյական առաքինութեանց. Չափաւորութիւն ցանկականին. որ եւ Ողջախոհութիւն ասի, կամ Պարկեշտութիւն, Ժուժկալութիւն, եւ այլն.
Մերթ՝ իբր Բարեբաստութիւն. εὑπραγία
Ըստ օդոյ եւ տարեւորականաց ժամանակաց բարեխառնութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Յայսպիսում բարեխառնութեան օդոց. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Հասանէին գարնանային ժամանակի օդոցն բարեխառնութեան. (Փարպ.։)
Գարնանային զուգաւորութեան ժամանակն՝ բարեխառնութեամբ նորոգէ զաշխարհ։ Ամենայն վայրք վայելչասցին բարեխառնութեամբ. (Պիտ.։)
Զանշէջ տոչորումն տրփւոյն՝ իւրեանց բնական սաստիկ ցրտովն բարեխառնութիւնս առնելով. (Շիր.) իմա՛ բարեխառնս։
Կամ Բարեխառն վիճակ հիւթոց մարմնոյն.
Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն ըստ բնութեան եւ անձին՝ հետեւանան զօրութիւնք. (Անյաղթ որակ.։)
Զմաղասոյն յուզմունս նմանապէս բարեխառնութեամբ այսինքն բարեխառնելով. (Պիտ.։)
Գտանի ի նոսա (յաղաւնիս) եւ որջախոհութիւն, զուգակշիռ բարեխառնութեամբ հանդերձ։ Սա եւ բարեխառնութեան է մասին. (Պիտ.։)
Տեսանէ զկուրութեան զծառայեալս, որք մեծամեծս վարկանին զմարմնոյն զբարեխառնութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
որպէս Զգօնութիւն, հեղութիւն, մարդասիրութիւն. աղեկութիւն
Յաւելոյր զբարեխառնութիւն, եւ զբարեմտութիւն առ ալգ քրիստոնէից. (Ղեւոնդ.։)
careful, that provides for wants, for an affair
· Calfa
Բարւոք եւ քաջ խնամօղ, ամենախնամ, բարեգութ.
Հա՛յր անսկիզբն՝ բարեխնամ մարդասէր. (Շար.։ եւ Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)
Առ քեզ դիմեալ գամ մա՛յրդ բարեխնամ. (Գանձ.։)
Եւ իբր Բարեխնամական. խնամողական.
Բարեխնամ հայրենի քաղցրութիւն։ Բարեխնամ կերակրողութիւն. (Պիտ.։)
to be careful, to provide.
· Calfa
Հրաշափառ Աստուած, եւ միշտ բարեխնամող. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ Բարւոք խնամել, գթասիրել.
Ընդ որ յաւէտ իմն ճմլեալ սիրտ ոստիկանին՝ ողորմել բարեխնամէր. (Յհ. կթ.։)
Այլ առաւել զԱստուծոյ ասի.
Բարեխնամող տէր ամենեցուն. կամ Բարեխնամող երկայնմտութիւն. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Գ. եւ այլն։)
that thinks of good things.
· Calfa
Սէր սուրբ ձիթենի պտղալից է ի սրտի բարեխորհին։ Հարք բարեսէրք, եւ բարեխորհք լիցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ։)
Բարեխորհ առ Աստուած. (Ճ. ՟Ա.։)
Խաղաղարար եւ բարեխորհ ամենայն երկրի. (Ասող. ՟Գ. 3։)
Զի տեսողացն բարեխոհաց բարի պատճառք խրախութեան լիցին. (Յհ. կթ.։)
Իսկ եթէ կոյս պահեաց զմայրն, Աստուած ծնեալ բարեխորհիցն ճանաչիւր. (Ճ. ՟Գ.։)
Ոչ ոք ի բարեխորհից սակաւ (այսինքն փոքր) զմեղս ստութեանն. (Կլիմաք.։)
cf. Բարեխորհ.
· Calfa
Թագաւորեցուցանէ զՎաղարշակ՝ զայրս բարեխորհուրդ, եւ խոհեմ եւ քաջ. (Յհ. կթ.։)
Հանապազ երկս արկանէր բարեխորհուրդն. (Բուզ. ՟Ե. 34։)
that gives good advice, good instruction;
well instructed.
· Calfa
καλοδιδάσκαλος honesta docens, monens Որ տայ զբարի խրատ կամ զխորհուրդ.
εὑπαίδευτος recte institutus Բարւոք խրատեալ, քաջ կրթեալ, ի բարին հրահանգեալ.
Մի՛ բանսարկուս, մի՛ դինեմոլս, այլ՝ բարեխրատս, զի զգաստացուցանիցեն զմանկամարդս. (Տիտ. ՟Բ. 3։)
Վաղարշ՝ բարեխրատից լսօղ հաւատայր. (Յհ. կթ.։)
Լսօղ եղեալ բարեխրատուցն իւրոց. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Որպէ՛ս զիմաստուն եւ զբարեխրատ իմացող պատուեալ (զնաթանայէլ). (Կիւրղ. գանձ.։)
Յայնժամ բարեխրատքն՝ յիւրեանցն ողջախոհասցին յառաքինութեան կալ հաստատուն. (Պիտ.։)
Կարծեմ զնա անպիտան տգիտաց, եւ բարեխրատից. զի եւ բարեխրատքն զայսոսիկ զխօսս ըստգտանեն. (Սոկր.։)
adj. s. intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
· Calfa
ԲԱՐԵԽՕՍ ի. ից կամ աց. ա. παρακαλών, παρακαλέσας, πρεσβευτής, μεσίτης advocans, advocatus, intercessor, mediator, legatus Որ բարի խօսի զայլոց, որպէս հաշտարար, կամ յորդորիչ. միջնորդ եւ աղաչաւոր.
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասի եւ Քրիստոս առ հայր ըստ մարդկութեանն վասն մեր. որպէս յն. εὑτυγχάνων (որ յանդիման լինի). եւ παράκλητος (որ մխիթար բանիւք աղերսէ).
ԲԱՐԵԽՕՍ. Սեպհականեալ անուն է հոգւոյն սրբոյ, նովին առմամբ՝ որով կոչի Մխիթարիչ. ըստ յն. παράκλητος paracletus, consolator. Եւս որպէս ὐπερτυγχάνων Գերօրինակ յանդիման եղեալ՝ միջնորդ.
Որպէս Քաղցրաբան. անուշ լեզու.
Քա՛ղցր լեր ի խօսել ... դաշն ի պատասխանելն, եւ բարեխօս յամենայնի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Եկին բարեխօսք՝ ստիպէին։ Իբրեւ թէ բարեխօ՛ս էր (կամ բարեխօսէր) ի խաղաղութիւն աշխարհին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Ժ՟Գ. 3։)
Ոչ իւրք բարեխօսիւ վարեցեալ. (Փիլ. լին.։)
Ոչ կաշառաւ եւ ոչ բարեխօսիւ փրկութիւն է գտանել. (Խոսր.։)
Բազում բարեխօսիւք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Առաքեաց բարեխօսս. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Ե.։)
Եթէ բարեխօս ոք կամ քարոզ եւ կամ առաքեալ՝ ստելով զքաղաքէն պատմիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
ԲԱՐԵԽՕՍ՝ ասին եւ են առ Աստուած՝ վասն մեր, սուրբք, եւ սրբազան իրք.
Աստուածածին եւ կոյս ... բարեխօս խոստովանողացս։ Որ բարեխօսդ ես միշտ աշխարհի։ Լե՛ր բարեխօս։ Զքեզ ունիմք բարեխօս. եւ այլն. (Շար.։)
Ընդ անարատ սրբութեանդ՝ եւ խնամակալ բարեխօս. (Նար. ձ։)
Զօրք լուսեղինաց՝ բարեխօս լերուք ընդ մեղաւորացս եւ այլն։ Սոքա բարեխօսք հանդերձեալք, այլ եւ խնամակալք. (Շար.։ Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Սոքա են մեզ բարեխօս յարքայութեանն Աստուծոյ։ Զճգնութիւնս սոցա բարեխօս քեզ ունիմք. (Շար.։)
Ամենայն միջնորդ եւ բարեխօս՝ բանիւ ունի բարեխօսել ... մարտիրոսք անբարբառ բարեխօսք են չարչարանօքն եւ հեղմամբ արեամբն իւրեանց։ Բարեխօս ունիմք զչարչարանսն տեառն։ Առանց բանի է բարեխօս նշան խաչիս. (Շ. բարձր.։)
Աղաչանօք սրբոյ խաչին՝ եւ անբարբառ բարեխօսին։ Ի յերկրի երկինք, եւ ի յերկինս մեզ անբարբառ բարեխօս. (Շար.։)
Եւ է ընդ աջմէ Աստուծոյ, որ եւ բարեխօս իսկ է վասն մեր։ Միշտ կենդանի է՝ լինել բարեխօս վասն նոցա. (Հռ. ՟Ը. 34։ Եբր. ՟Է. 25։)
Ունիմք բարեխօս առ Աստուած զՅիսուս Քրիստոս զարդարն եւ զանարատ. (՟Ա. Յհ. ՟Բ. 1։)
Բարի բարեխօս, միջնորդ կենդանի, պատարագ անմահ։ Առ հաշտարարն միջնորդ, եւ մշտնջենաւոր բարեխօս. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
Առ հայր քո՝ եւ ինձ լիցիս բարեխօս. (Մխ. աղ.։)
Ինքն հոգին բարեխօս լինի ի հեծութիւնս անմռունչս. (Հռ. ՟Ը. 26։)
Զմի որդի գիտեմք, որ խոստացաւ մեզ առաքել առ մեզ առ ի հօրէ զբարեխօսն զհոգին սուրբ։ Արդ գեղեցիկ է այս եկեղեցւոյ սրբարար եւ օգնական եւ բարեխօս հոգին սուրբ։ Բարեխօս կոչեցեալ է վասն մխիթարութեան բարեխօսութեան եւ օգնականութեան տկարութեանս մերոյ։ Ամենայնի վարդապետ եւ բարեխօս յԱստուծոյ եւ սրբարար հոգին սուրբ բարեխօս է։ Ծածկէ զայս ամենայն ամենաբարի զօրութիւն բարեխօսին. (Կոչ. ՟Ժ՟Ղ. ստէպ։)
Յուսամ ես տէրն իմ, յորդին համագործ, եւ ի հոգին սուրբ բարխօս։ Բնակեալ է յոսկերս սոցա բարեխօս հոգին. (Ագաթ.։)
Անդ բարեխօսն թռուցեալ (աղաւնակերպ) ... ի վերայ հանգչէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Միւս եւս բարեխօս առաքեմ առ ձեզ, այսինքն մխիթարիչ. (Եփր. համաբ.։)
ԱՌԱՆՑ ԲԱՐԵԽՕՍԻ. իբր մ. այսինքն Անմիջնորդելի, անհրաժեշտ օրինակաւ.
Առանց բարեխօսի՝ բազմապատիկ տանջի։ Առանց բարեխօսի վրէժ առնուլ յանցանաց մերոց. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)
ԲԱՐԵԽՕՍ ԱՌՆԵԼ, ԱՐԿԱՆԵԼ, ՈՒՆԵԼ. Միջնորդ ընդ մէջ ձգել հաշտութեան, եւ ընդունելութեան հայցուածոց.
Սուրբ զաստուածածինն եւ զամենայն սուրբս բարեխօս արասցուք, եւ այլն. (Պտրգ.։)
Զնորա անմեղ չարչարանսն ... բարեխօս արկեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զքեզ ունիմք բարեխօս առ Քրիստոս վասն անձանց մերոց. (Շար.։)
ասի եւ Բարեխօս ունել զԱստուած առ սուրբս, յորժամ աղաչեմք զի հրամայեսցէ նոցա.
Զհարսն մեր զառաջինս բարեխօս կալցուք առ Աստուած, մանաւանդ թէ զԱստուած առ նոսա, զի նախ նոքա թողութիւն շնորհեսցեն արդարապէս անիծիցն, զոր հեղին ի վերայ որդւոց ժողովրդեան իւրեանց. (Շ. թղթ.։)
ԲԱՐԵԽՕՍ ԼԻՆԵԼ. Միջնորդել. բարեխօսել.
Եւ ինքն խոստանայր լինել բարեխօս. (Խոր. ՟Բ. 18։)
Բարեխօս լերուք առ տէր վասն քաւութեան մեղաց մերոց. (Ժմ.։ եւ Շար. ստէպ։)
to intercede.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ παρακαλέω advoco, deprecor, εὑτυγχάνω, πρεσβέω, ἰκετεύω intercedo, interpello, suplico Բարեխօս լինել եւ թախանձել որպէս միջնորդ եւ աղաչաւոր. միջնորդել.
Բարեխօսեալ առ մեծի թագաւորիդ՝ օգնեսցես մեզ. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Զի բարեխօսեսցէ թագուհոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
Առ Քրիստոս բարեխօսեա՛, փրկել զժողովուրդս իւր։ Բարեխօսեա՛ վասն անձանց մերոց։ Բարեխօսեցէ՛ք առ տէր. եւ այլն. (Շար.։ Ժմ.։) Իսկ զասելն զհոգւոյն սրբոյ.
Ըստ Աստուծոյ բարեխօսէ վասն սծբոց. (Հռ. ՟Ը. 27.) իմա՛ յանդիման լինել գերօրինակ միջնորդութեամբ. զորմէ տե՛ս ի բառն ԲԱՐԵԽՕՍ։ Գեղեցիկ է եւ առաջիկայս մեկնութիւն.
Բարեխօսել նորա (այսինքն Քրիստոսի) վասն սրբոց, եւ բարեխօսել հոգւոյն սրբոյ՝ առ ի վարդապետելոյ մեզ, զի ընդ միմեանց բարեխօսիցեմք. եւ ոչ եթէ առ բարձրագոյն ոք՝ միածնին կամ հոգւոյն սրբոյ բարեխօսելն գիտելի է. քանզի միապատիւ է աստուածականն, եւ աչ բազմաբար. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
intercession, mediation.
· Calfa
παράκλησις advocatio, deprecatio, παρενόχλησις, μεσιτεία interpellatio, intercessio Բարեխօս լինելն. միջնորդութիւն. աղանչանք. յորդոր. թախանձանք.
Աբրահամ զնոյն թիւ յիշեցուցանէ ի բարեխօսութեան Սոդոմայ. (Արշ.։)
Սուրբ վկայքն՝ զոր դուքն չարչարեցէք, վասն ձեր նոքա բարեխօսութիւն կարեն մատուցանել։ Հասանել բարեխօսութեամբ սրբոյս յարքայութիւն Քրիստոսի. (Ագաթ.։)
Ի բարեխօսութիւն փութացի՛ր մեզ սուրբ աստուածածին։ Աղաչեմք զքեզ տէր բարխօսութեամբ հայցուածոց սրբոյ աստուածածնիդ, եւ ամենայն ընտրելոց. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
Արդ՝ վասն Քրիստոսի պատգամաւորիմք, որպէս եւ Աստուծոյ բարեխօսութեամբ մեօք. ( ՟Բ. Կոր. ՟Ե. 20.) իմա՛ յորդորելովն Աստուծոյ ի ձեռն մեր զձեզ։
friend;
familiar, dear;
մտերիմ՝ անկեղծ՝ ճշմարիտ՝ անձնանուէր՝ սիրելի սուտ —, intimate, sincere, true, devoted, dear, false friend.
· Calfa
φίλος amicus Որ կամի զբարի ընկերին որպէս անձին, կամ ունի զբարի կամս առ այլ. ընտանի սիրելի. սիրական, սրտակից.
ԲԱՐԵԿԱՄ ԱՐՔԱՅԻ. որպէս Ներքին եւ առաջին խորհրդական եւ ընկեր թագաւորի. կոմս. ... յն. ἐταῖρος socius, sodalis, comes եւ ἁρχιεταῖρος, πρῶτος φίλος praecipuus կամ arachites amicus Ուստի նոյն է ասել՝
Ի յն. երբեմն գրի ἁρχί , եւ երբեմն ἁραχί . եբր. ռկահ. Լծ. հյ. առաջին.։
Քաղաքն ազատ գոլ պարտ է, եւ խոհեմական, եւ ինքեան բարեկամ. յն. φίλη amica (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
ԲԱՐԵԿԱՄ. լայնաբար, Սիրօղ. ընտել. եւ Մտերիմ.
Քուսի արաքացի բարեկամ Դաւթի, կամ Քուսի առաջին բարեկամ արքայի. (տե՛ս ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 37։ ՟Ժ՟Զ. 16. 17։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 33։)
Խօսէր տէր ընդ Մովսիսի դէմ յանդիման, որպէս ոք՝ զի խօսիցի ընդ բարեկամի իւրում։ Ղազարոս բարեկամ մեր ննջեաց։ Դուք բարեկամք էք իմ։ Եղբայր քո, կամ բարեկամ հանգոյն անձին քո։ Լուեալ երից բարեկամացն զչարիսն ամենայն։ Բարեկամք իմ եւ մերձաւորք իմ։ Հեռի արարեր յինէն զբարեկամս իմ եւ զծանօթս իմ։ Եւ եղէն բարեկամք. քանզի յառաջ թշնամիք էին միմեանց. եւ այլն։
Բարեկամ Աստուծոյ Աբրահամ, բարեկամ Քրիստոսի Յովհաննէս. (Եփր. աւետար.։)
Թողեալ զօտարն եւ զթշնամին, սիրելոյն եւ բարեկամին բարկանաս. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Բարեկամ կոչեմք զնմանն նմանւոյ ըստ առաքինութեանն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Զյոպոպ եւ զշիղջ գիշերոյ համարիմ բարեկամ գոլ զնոսա, եւ խնդալ ի խաւարի. (Մէկն. Ղեւտ.։)
Այս իսկ է, զոր ասեն, իբրու՝ բարեկամ անձին իւրում բնութեամբ ամենայն մարդ իսկ է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
ԲԱՐԵԿԱՄՔ. Որոյ կամքն է բարի եւ բարեսէր, փո՛յթ առ բարին, կամ Հայեցօղ զբարի.
Հայելով Յիսուս ի բարեկամսն, եւ ըստ բարի ցանկութեան նոցա տայ զպարգեւսն. (Մաշկ.։)
friendly, familiarly, domestically.
· Calfa
որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԱՊԷՍ. φιλικῶς, φιλίως aamice Իբրեւ բարեկամ. ընտանեբար.
Աստ եւ անդ վնասնէ զմեզ (չարն), եւ մեք բարեկամաբար ողջունեմք զնա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
to be friendly, familiar, to make one's self familiar.
· Calfa
φιλοποιέομαι, φιλεόμαι amicus et benevolus reddor, concilior որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԻԼ. Բարեկամ լինել. ընտանի սիրով կապիլ. դաշնաւորիլ.
Բայց Շապուհ էր ցասմամբ ընդ Խոսրովայ՝ ի բարեկամանալն Արկադայ. (Խոր. ՟Գ. 50։)
Բարեկամացեալ էր նորա ընդ Հեռանայ հոնի. (Եղիշ. ՟Է։)
Բազում զօրագլուխք յունաց ընդ իս բարեկամացան ուխտիւ եւ երդմամբ. (Փարպ.։)
cf. Բարեկամանամ.
· Calfa
ԲԱՐԵԿԱՄԵԼ ԲԱՐԵԿԱՄԻԼ. Բարեկամ առնել, լինել.
Զնոսա բարեկամեալ ... առ ինքն մատուցաներ. (Ագաթ.։)
Բարեկամեցաւ ընդ նմա, եւ ցածոյց զցասումնն։ Անտիոքոս բարեկամեալ ընդ Պտղոմէի՝ դաշինս հաշտութեան կռէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Վասն այնորիկ իսկ արար զբարեկամութիւն Աստուած, ոչ ի չարութիւն բարեկամացն եւ ի բարեկամեցելոցն, այլ ի բարութիւն եւ ի շահ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
friendship, familiarity, attachment;
սերտ —, intimacy;
անկեղծ —, cordiality.
· Calfa
φιλία amicitia Փոխադարձ սիրելութիւն երկուց կամ բազմաց. բարեկամն լինել. սերտ ընտանութիւն. եւ Դաշնաւորութիւն.
Պահել զհաւատ բարեկամութեան առ մեզ։ Նորոգել զբարեկամութիւն։ Որ ծածկէ զյանցանս, խնդրէ զբարեկամութիւն. իսկ որ ատեայ զծածկելն, քակէ զբարեկամս եւ զընտանիս։ Որով՝ որք վարեցանն, առ Աստուած առաքեցին զբարեկամութիւն։ Եւ ի բարեկամութեան նորա՝ վայելչութիւն բարեաց. եւ այլն։
Զայսպիսի շահ օգտի՝ որ ի բարեկամութենէն լինի, տեսանելով. (Խոր. ՟Ա. 27։)
Ընդելական բարեկամութեամբ ի զբօսանս որսոց, ի խաղս. (Փարպ.։)
Զթշնամութիւն քո լաւ համարիմ քան զբարեկամութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)
Որոյ ի կամակորութենէ ախորժելի եղեւ՝ բանսարկուին գալ ի բարեկամութիւն. (Յհ. իմ.։)
Ամենայն ազգ մեղաց՝ վասն յոյժ անձին իւրոյ բարեկամութեանն լինիցին. զի կուրացեալ իցէ առ սիրեցեալն սիրողն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
friend.
· Calfa
φίλη amica Կին բարեկամ, կամ ծանօթ.
Յաղագս խրախճանութեանցն՝ զբարեկամս եւ զբարեկամուհիս ոչ յոլովագոյնս հնգից՝ երկաքանչիւրոցն ի միասին կոչիլ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
well regulated, corrected, reformed, policed.
· Calfa
εὕτακτος bene ordinatus, dispositus Ուր իցէ բարի կարգ. բարւոք կարգեալ. կարգաւուրեալ.
Բարեկարգ շինութիւն տանց։ Օրինաց բարեկարգ յարմարութիւնք. (Պիտ.։)
Բարեկարգ աւանդութիւն, կամ ընթացք. (Լմբ. պտրգ. եւ Ժղ.։)
Բարեկարգ ունելով զգիրս մարմնոյ. (Լաստ. ՟Բ։)
to order properly, to dispose, to put in order;
to amend, to reform.
· Calfa
Բարւոք կարգաւորել, գեղեցիկ տնտեսել. ուղղել.
Բարեկարգէ զամենեսեան. (Լմբ. իմ.։)
Քաղաքական օրինօք բարեկարգել։ Յանապատս նոքօք բարեկարգին. (Մխ. դտ.։)
ասի եւ Կարգելն Աստուծոյ զիմն, որ է միշտ բարի. որպէս եւ գործելն Աստուծոյ՝ ասի Բարեգործել.
Զբանակս անդրանկացդ բարեկարգեա՛ ինձ պահապան. (Նար. ՟Ձ՟Դ։)
good order, organization;
reform, reformation;
discipline;
policy.
· Calfa
εὑταξία ordo, ordinatio, modestia Բարւոք կարգաւորութիւն. բարեձեւութիւն. կարգ բարի եւ գովելի. գեղեցիկ կարգ. աղէկ կարգ կանոն.
Հետեւեալ լինի ողջախոհութեան՝ բարեկարգութիւն, պարկեշտութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Յետ այսպիսեաց արութեանց եւ բարեկարգութեանց մեռանի ի մծբին։ Որպէս զի ի բարեկարգութիւն հաստատեալ մեզ ծառայեսջիք մտերմութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 5։)
Հետեւօղ հարցն առաքինութեան գտեալ հանդիսանայր միշտ ի բոլոր բարեկարգութիւնս. (Յհ. կթ.։)
Վասն սուրբ տեղւոյս շինութեան, եւ բարեկարգութեան (ուխտիս). (ըստ Խոսր. ժմ.։)
Չիք ինչ հոգեւոր գործառնութիւն կամ բարեկարգութիւն, թէ առանց գրոց լինիցի։ Եթէ ի բարեկարգութենէն սխալեսցին (քահանայք), զբոլոր ժողովուրդն կորուսանեն. (Խոսր.։)
Խրատ բարեկարգութեան. (Լմբ. իմ.։)
Որպէս Գեղեցիկ դասաւորութիւն.
Ամենայն գիրք սուրբք բարեկարգութիւն ունին ընդ ստուգութեանն խառնեալ։ Իմա՛ փոքր ինչ զաշտիճանացս (սաղմոսաց) բարեկարգութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Եւ Գեղեցիկ դասակարգութիւն.
Զսրբոցն իշխանութեանց՝ զհամակարգ աստուածայնոցն տէրութեանց եւ զօրութեանց ... զբարեկարգութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
cf. Բարեկեցիկ.
· Calfa
Մանաւանդ՝ τρυφών, τρυφήλος delicatus, deliciis deditus, εὑημέρων, εὑθηνούμενος, εὑπαθών bene agens եւ այլն. փափկակեաց. հեշտակեաց. հեշտասուն. զեղխեալ բարօրութեամբ.
εὕζωος bene vivens Որ բարւոք կեայ ըստ աշխարհի. եւ այն ինչ՝ որով լինի հանգստեամբ կեալ ի կենցաղումս. աղէկ ապրօղ կամ ապրելու.
Բարեկեաց շատակեաց կենօքս յերկրի՝ զձեզ վայելուչս ցուցանիցէք. (Ագաթ.։)
Բարեկեաց փարթամութիւն (մատուցանէ) մարդկանս ազին. (Պիտ.։)
Զմտաւ ած եւ զՂազարոս, իմա՛ զմեծատունն եւ զբարեկեացն ... Ղազարոս ի գոգն Աբրահամու՝ բարեկեաց, յղփացեալ եւ փափկացեալ. (Ոսկ. ղկ.։)
Զբակեկեցին զտրտմութիւնն նախ ասասցուք։ Զբարեկեցացն ակնարէ աստ։ Մի՛ բարեկեցացն երանի տացուք, այլ՝ վշտահանացն. զի սոքա յերկինս փութան, եւ նոքա ի գեհեն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Սարդանապաղղոս՝ թագաւոր թուլամորթ եւ բարեկեաց. (Սամ. երէց.։)
carnival, holy day time;
բուն —, the day before lent, shrovetuesday, shrovetide.
· Calfa
ռմկ. բարկենտանք. ուստի եւ պ. պէրգէտան. τὸ βακχεύματα bacchanalia իտ. carnevale ուստ թ. էթ փէսմէլէրի. Օր եւ ժամանակ բարիոք կենդանութեան, կամ բարեկեցութեան եւ ուրախութեան. որ սեպհականեալ է աւուրց յառաջելոց քան զերեւելի քան շաբաթապահս, մանաւանդ քան զմեծ պահս. վասն որոյ կոչի սա՝ ԲՈՒՆ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ.
Առաջին կիւրակէն, որ բարեկենդանն է։ Բարեկենդանին կիւրակէն զփափկութիւն դրախտին եւ զբարեկենդանութիւնն օրինակէ. (Կամրջ.։)
Յաւուր բարեկենդանին։ Զերկու շաբաթսն (կամ զերկու շաբաթին) բարեկենդանին։ Հրամայեաց ի բարեկենդան շաբաթսն (կամ ի բարեկենդանաշաբաթսն) զամէն միս ի զոհից դիւացն վաճառել. (Ասող.։ Արշ.։ Տօնակ.։)
Ի նոյեմբ. ՟Ժ՟Դ. հոռոմն բարեկենդան առնէ քառասնօրեայ պահոց՝ Քրիստոսի ծննդեանն. (Հ. կիլիկ.։ Տե՛ս եւ ի Տօմար. բարեկենդան այլեւայլ պահոց։)
happiness, felicity, prosperity, rejoicing.
· Calfa
εὑζωή bona et beata vita որ եւ εὑημερία, εὑθυμία կամ εὑθηνία, εὑφροσύνη laetitia, εὑωχία deliciae եւ այլն. Բարիոք կենդանութիւն. քաջողջութիւն. եւ Բարեկեցութիւն. բարօրութիւն. յաջողութիւն. զուարթութիւն. ուրախութիւն.
Նախ առաջին անձին բարեկենդանութեամբն. (Պիտ.։)
Ոչ ածէր զմտաւ զտոհմային քաղաքակից ընկերութեանն բարեկենդանութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 6։)
Ես ասացի ի բարեկենդանութեան իմում, թէ ոչ սասանեցայց յաւիտեան. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 7։)
Դարձուցից զամենայն բարեկենդանութիւնս նորա. (Ովս. ՟Բ. 11։)
Միոյ տան եւ քաղաքի բարեկենդանութիւն՝ ամենայնի առատութեամբ տեսեալք, զնախախնամութիւնն ասեմք (գոլ անդ). (յաղթութեամբ պսակեալ՝ ի բարեկենդաննութեան կատարէր զաւուրս. Խոր. ՟Գ. 32։)
Զյաւիտենական եւ զանասելի բարեկենդանութիւնն ընդ ապականացուիս այսմիկ փոխանակեն. (Իգն.։)
Աննիազ բարեկենդանութեան հասումն բաշխեալ ... Եւ ինքն ամենայն բարութեանց պատճառն Աստուած արբենալ ասի՝ վասն գերալրին եւ գերագոյն քան զմիտս բարեկենդանութեանն. (Դիոն. թղթ.։)
որպէս Բարեկենդան.
Զերկու շաբաթսն՝ բարեկենդանութիւն նոցա ընդարձակեաց. (այսինքն թոյլ ետ բարեկենդան առնել)։ Ի մէջ երկուց բարեկենդանութեանց եւ պահոց. (Կամրջ.։)
Եօթն շաբաթ պահոցն առանց բարեկենդանութեան. (Լծ. կոչ.։)
that has a good figure, handsome, graceful, genteel, pretty, well-made.
· Calfa
Որ ունի զկերպարանս բարւոյ. աղէկ էրնջօղ
Չարն՝ ի ներքոյ դառն ապաժոյժ ղեղւոյն. Իսկ ի վերոյ բարեկերպ գունեալ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
fine figure, good shape, grace, gentility.
· Calfa
cf. Բարեձեւութիւն.
Նայեցեալ ի կրօնս զգեստուս բարեկերպութեան ... երջանիկ կարդան եղկելոյս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
happy, prosperous, in good circumstances, rich.
· Calfa
cf. ԲԱՐԵԿԵԱՑ, ըստ ամենայն առման.
Ամենեւին բարեկեցիկն եւ յաջողեալն. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 2։)
Զարհուրեցարո՛ւք բարեկեցիկք. (Ես. ՟Լ՟Բ. 11։)
Դարձցի Յակոբ, եւ դադարեսցէ, եւ բարեկեցիկ լիցի. (Երեմ. լ. 10։)
Բարեգործքն բարեկեցի՛կք են ի բարութեան նորա. (Յճխ. ՟Է։)
(Տային) յորդառատ գոհութիւն ըստ նմանութեան բարեկեցիկ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անօրէնքն ընդդէր են բարեկիցիկք. (Լմբ. սղ.։)
Ի սոդոմ փափկանային, բարեկեցիկ լինէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
Բարեկեցիկ եւ խրախճան կեանք։ Բարեկեցիկ փարթամութիւն անձանց. (Փիլ.։ Պիտ.։)
Ամայի էին բարեկեցիկ տունք. (Բրս. գորդ.։)
happiness, felicity, ease, contentment, comfort.
· Calfa
Բարեկեաց կամ բարեկեցիկ կեանք. բարեկենդանութիւն, բարօրութիւն. եւ Յղփութիւն. τρυφή, εὑημερία, εὑωχία deliciae եւ այլն.
Չարիք միոյ ժամու մոռացումն առնէ բարեկեցութեան. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Սարդանապաղղոս անցոյց զանցոյց զամենեքումբք բարեկեցութեամբ եւ յուղութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բախիցուք ի բարեկեցութենէ, եւ դարման տարցուք անձանց չափուքն։ Մի ի բազմացն բարեկեցութիւնս հայել, այլ ի սակաւուցն վաստակս։ Ընդ բարեկեցութեանն մեծամեծ տանջանք կան։ Բարեկեցութիւնն զամենայն անդամսն առհասարակ ապականէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Որք չարքն են եւ անիրաւքն՝ ի բարեկեցութեան են. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Հայէին նոքա ընդ բարեկեցութիւնս հեթանոսաց, եւ ընդ ինքեան տառապանս. (Լմբ. մաղաք.։)
good, honest, virtuous;
բարեկիր առնել, cf. Հաճեմ, cf. Բերկրեցուցանեմ, cf. Հեշտացուցանեմ.
· Calfa
εὑπαθῶν, εὑημέρων bene affectus, laetus որ եւ ԲԱՐԵԿՐԵԱԼ. Կրօղ յինքեան զբարութիւն՝ յո՛ր եւ է կարգի. բարեօք ճոխացեալ. բարեկեցիկ. եւ Զուարթ, բերկրամիտ.
Կամ συνήθης familiaris, consuetus Ընդակից՝ որ հաճէ զկամս եւ զբարս այլոյ. բարեբարոյ, ընտանի, հաւատարիմ.
ԲԱՐԵԿԻՐ ԱՌՆԵԼ. εὑπαθεῖν ποιέω bene afficio Հաճել. բերկրեցուցանել. հեշտացուցանել.
Ոչ միայն արթնութեամբ բարեկիրս գտանեմք (կամ գտանիմք), այլ եւ ննջելով. (Փիլ. բագն.։)
Ունի եւս նշանակել, Բարելաւ, բարեկրօն. առաքինի։
Ոմանք յեկելոց անտի բարեկիրք՝ աւագք՝ ընկերք զօրավարին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 31։)
Սոքա ծառայք իմ են, եւ բարեկիր զինուորք. (Ոսկ. ի նեռն.։)
առաքէր զբարեկիր ծառայս իւր. (Բուզ. ՟Գ. 9։)
Զգալեացս անուշահոտութեանց օգնականութեամբք բարեկիր առնէ ... զհոտոտելեացն ընտրողականութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
well instructed, civil.
· Calfa
Այն ինչ՝ յոր իցէ ոք քաջ կրթեալ.
Զայսպէս նուրբ, եւ ոչ բարեկիրթ խնդրոյս՝ ոչ է պարտ օրինադրական վճիռ հատանել. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
of good morals, pious, virtuous, honest, religious.
· Calfa
Բարւոք կրօնաւորեալ, այսինքն քաղաքավարեալ. բարեպաշտ. առաքինի. որպէս լտ. եւ յն. εὑσεβής religiosus
Եկեղեցականացն բարեկրօն լինել. (Խոսր.։)
Եթէ բարեկրօն (տեսանեմ), յանդիմանութեան (ակն ունիմ)։ Ժողովք բարեկրօնից. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Ա։)
good morals, honesty, probity, piety, religion, goodness.
· Calfa
Բարեպաշտութիւն. բարեկարգութիւն. εὑσέβεια religio
Եւ լինի աղագաւ յառաւել զգուշութենէ կարծեաց՝ թերութիւն բարեկրօնութեան. (Գր. տղ. թղթ.։)
to vouchsafe, to accept, to receive favourably, to please.
· Calfa
εὑδοκέω complaceo mihi de ... adquiesco, probo Հաճ եւ հաւան գտանիլ. լաւ համարել բարեսէր կամօք. կամել.
Օրհնեալ է անուն սուրբ փառաց նորա, որ այսպէս բարեհաճեցաւ։ Գոհանամ զքէն Քրիստոս Աստուած իմ, զի այսպէս բարեհաճեալ յիս՝ զօրացուցաներ զիս։ Բարեհաճեցաւ ի քեզ հայր բարերար. (ՃՃ.։)
Բարեհաճեցի՛ր, եւ ընկալ տէր ի հաճոյս քո զվերակացու եւ զտեսուչ հոգւոց մերոց. (Եփր. քրզ.։)
Մերթ որպէս Բարեհաճոյանալ.
Զայս եւ տէրն աւանդեաց՝ զբարեհաճիլն ամենայն մարդկան. (Համամ առակ.։)
very agreeable;
բարեհաճոյ լինել, cf. Բարեհաճոյանամ.
· Calfa
ԲԱՐԵՀԱՃՈՅ ԼԻՆԻՄ ԲԱՐԵՀԱՃՈՅԱՆԱՄ, չ. εὑαρεστέω placeo, complaceo Ամենայնիւ հաճոյ լինել, ընդունելի, եւ սիրելի.
Կարի՛ հաճելի. հաճոյական յոյժ. գովելի.
Եթէ ուղղափառ հաւատս ցուցցուք, եւ բարեհաճոյ գործս, տաճար գտցուք հոգեւորական. (Գանձ.։)
Որք բարեհաճոյք եղեն Աստուծոյ, եւ արդարացան. (Աթ. ՟Դ։)
Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ ամենայն սրբոց քոց, որք յաւիտենից քեզ բարեհաճոյացան. (Պտրգ.։)
Երբեմն՝ որպէս Բարեհաճիլ. (որ է եւ ոճ լտ)
Այսքան սիրեաց զվայրանկեալ բնութիւնս, եւ այսքան բարեհաճոյացաւ ընդ մեզ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
to be very agreeable or very amiable.
· Calfa
ԲԱՐԵՀԱՃՈՅ ԼԻՆԻՄ ԲԱՐԵՀԱՃՈՅԱՆԱՄ. εὑαρεστέω placeo, complaceo Ամենայնիւ հաճոյ լինել, ընդունելի, եւ սիրելի.
Որք բարեհաճոյք եղեն Աստուծոյ, եւ արդարացան. (Աթ. ՟Դ։)
Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ ամենայն սրբոց քոց, որք յաւիտենից քեզ բարեհաճոյացան. (Պտրգ.։)
Երբեմն՝ որպէս Բարեհաճիլ. (որ է եւ ոճ լտ)
Այսքան սիրեաց զվայրանկեալ բնութիւնս, եւ այսքան բարեհաճոյացաւ ընդ մեզ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
fetid, stinking.
· Calfa
Որպէս ռմկ. քու՛ռ. այսինքն զազրահոտ. Վարազաց քռիոց վարարեալ ... իգամոլեացն ... Զնոցայն տեսանելով քռեացն քօչումն. (Մագ. ՟Հ՟Դ։)
cf. Քերսոն.
· Calfa
Բառ յն. խէռօ՛նիսօս. այսինքն Ցամաք կղզի. տե՛ս եւ ՔԵՐՈՆ.
Երկրի հատածք անբաւ, ցամաք կղզիք, եւ քոնեսոս. իսկ ջրոյ՝ ծով եւ գետք եւ ջրաշիղջք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
to knit one's brows, to be haughty.
· Calfa
ՔՌՍՏԵԼ ԶՅՕՆՍ. Ամբառնալ զյօնս իբր բարձրայօն ամբարտաւան. Ամբարհաւաճութիւն եւ ընդվզանք ի վերայ դիմաց յաւէտ երեւեալ լինին, զերեսս ի բարձր համբարձեալ, եւ զյօնսն քռստեալ։ Զյօնսդ քռստեալ եւ զվիզս վերհամբարձեալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 24. եւ Փիլ. լիւս.։)
Քռստել եւ քողել. (այսինքն) պճնել. (Հին բռ.։)
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
· Calfa
Արտաքոյ պատմեաց. որ ցուցանէ յայտնապէս, ոչ քսել զայն եղբարցն միայն, այլեւ այսոցիկ՝ որ շուրջ զնոքօք։ Ըստ քսելոյ իշխանին սիւնեաց։ Ոչ մատնել, ո՛չ քսել։ Քըսեցին զնա առ շահն (այսինքն առ արքայ). (Փիլ. լին. ՟Բ. 71։ Փարպ.։ Սկեւռ. աղ.։ Վրդն. պտմ.։)
Քսեցին առ դաւիթ կիւրապաղատն, եթէ զգլուխ քո խնդրեն. (Պտմ. վր.։)
Գուցէ քսսեսցէ ոք ի ձէնջ դարեհի զծառեցեալս յինէն։ Քսսէին վասն գադկայ։ Եթէ գաղտ զեղբորէն խօսելն վնասէ, որչափ եւս առաւել քսսելն նենգութեամբ. (Պտմ. աղեքս. Արծր. ՟Դ. 2։ Մանդ. ՟Ը։)
ՔՍԵՄ կամ ՔՍՍԵՄ. διαβάλλω calumnior, defero, criminor. Քսու լինելով խօսել. քսութիւն առնել. բանսարկել. բամբասել. չարախօսել դաղտ. նատնել՝ փասքուս լինելով. բան խառնել, մուր քսել.
cf. Քսութիւն.
· Calfa
Եւ զքսեստութիւն զգնէլոյն նենգութեամբ առ թագաւորն մատուցանէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
plants, vegetables.
· Calfa
Բառ անյայտ, որպէս Բոյս ինչ, կամ մետաղ. զի ուր գրի ըստ հյ. Մաքս. ի դիոն.
այլեւ յանշունչս գտանես այսպիսի զօրութիւնս ի բոյսս եւ ի քսինս. ի յն. դնի.
Ի բոյսս, եւ ի խոտս, եւ ի մետաղս։
cf. Քսու.
· Calfa
ՔՍԻՉ կամ ՔՍՍԻՉ. Որ քսէ. քսու. բանսարկու.
Բանսարկուք եւ քսսիչք. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Քսութիւն.
· Calfa
Սկսաւ քսիս մատուցանել զնմանէ առ թագաւորն. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
cf. Քսու.
· Calfa
Քսու, իբր քսումսու. որ եւ ՔՍՄՍՈՏ. Քսփուս. փասքու. շոգմոգ. բանսարկու.
Ոխակալք, քսսուք, շոգմոգք։ Թէ քսմոս է, թէ երկպառակ. (Կանոն.։)
Շատախօս, եւ քսմոս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Քսեմ.
· Calfa
ՔՍՄՈՍԵՄ կամ ՔՍՄՍԵՄ. cf. Քսել.
Գրգռօղ բանից նոքա են, որ քսմոսեն՝ իոյն առ միւսն տանելո զնախատանց բանսն։ Թէ գաղտ խօսելն։ Բամբասէ, քսմոբէ, եւ գրգռէ։ Վա՛յ բամբասողին եւ քսմսողին. (Լմբ. առակ.։ Ճ. ՟Դ.։ Ոսկիփոր.։)
cf. Քսութիւն.
· Calfa
ՔՍՄՈՍՈՒԹԻՒՆ ՔՍՄՍԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Քսմսան լինել, քսութիւն. բանսարկութիւն.
Մեղայ քսմսութիւն. (Մաշկ.։)
Խցցու՛ք զլսելիսս ի յաղտոյ քմըսախօսութեան. (Մանդ. ՟Ժ։)
adj. s. tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
· Calfa
Զքսուն եւ զերկխօսն առ հասարակ անիծանիջիք՝ զի բազում խաղաղակեացս կորոյս. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 15.)
Պղծէ զանձն իւր փասքուսն։
որոյ բանից իրազգած եղեալ նենգաւոր քսուին, կալեալ կապեցին. (Փարպ.։)
Եւ իբր Քսուական. սերմնացանական.
Ընդ սուտ վկային են, որ քսու բանիւք բորբոքեն չարութիւն ի մէջ ընկերաց։ Լմբ. (առակ.։)
διάβολος calumniator ψίθυρος, ψιθυρίζω susurro, detractor, mussitans. Քսօղ. փասքուս. բանսարկու. սերմանացան ատելութեան. գաղտ չարախօս. շոգմոգ. մատնիչ.
tale-bearing, story, report, tale, delation, secret accusation.
· Calfa
Գրգռութիւնք, չարախօսութիւնք, քսուիւնք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 20։)
Բանսարկութիւն։
Քսութիւն մատուցանէ զնմանէ արքայի։ Վասն քսութեան հօր նորա, զոր առնէր ի տանէն արքայի առ սմբատ։ Եգիտ պատճառս քսութեան. (Խոր. ՟Բ. 23. 44։ ՟Գ. 22։)
Քսութիւն յականջս արջամայ հասուցանր։ Պահեսցուք զանձինս ի քսութենէ. (Յհ. կթ.։ Տօնակ.։)
ընդ միմեանս արկանէին բանս քսութեան. (Արծր. ՟Գ. 1։)
ՔՍՈՒԹԻՒՆ ψιθυρισμός mussitatio, susurrus διαβολή criminatio, obtrectatio. գրի եւ ՔՍՍՈՒԹԻՒՆ. Քսիք. գործ քսուի. քսելն. քսմոսութիւն. բանսարկութիւն. շոգմոգութիւն. բանիւ մատնութիւն.
cf. Քստմնիմ.
· Calfa
Քստմնեցին հերք իմ եւ մարմինք։ Քստմնեալ լինէին ոսկերքն եւ մարմինքն. (Յոբ. ՟Դ. 15։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 15։)
Ծովն ի մանր եւ յանվնաս ոքոց քստմնեալ ծածանէր. (Նիւս. կազմ.։)
Որպէս մերթ խաղաղօրէն ձեւով քստմնեալ ծածանիս (ծովդ). (Պիտ.։)
Դողումն եւ սոսկումն ունի զարարածսն. յայտ առնէ երկիր շարժելովն, օդքն դժդմելովն եւ քստմելով, եւ ծով սաստկութեամբ ալեացն սպառնալեօք. (Եզնիկ.։)
Ձմեռն ի ցփսին արկեալ դժգմեալ խոժոռեալ քստմնելով ասէր. (Յհ. կթ.։)
Հրեշտակք երբ լսեն զանունն աստուծոյ, ուրախ լինին. եւ դեւք ոչ երբէք, այլ առաւել իբրեւ լսեն, քստմնին. (Եզնիկ.։)
Ընդ խուճապ խաւարին դողային՝ քստմնէին. (Լմբ. իմ.։)
Անձամբդ չափ զկիրս նեղութեան (ուրուք ի ծով անկելոյ) քսմնիս, եւ վշտանաս ընդ թշուառութեան տեսիլն. արդ դու քսմնիս, բայց բացում անգամ ոչ լինիս ձեռահաս օգնել։ Յորժամ զայլ ոք տեսանեմք ի նեղութիւն, եւ մեք խանդաղատեալ քսմնիմք ընդ դժնդակութիւնն, ողորմութիւն է. (Լմբ. սղ.։)
ՔՍՏՄՆԵՄ ՔՍՏՄՆԻՄ. φρίσσω, ἑπιφρίσσω , ὐποφρικός γίνομαι horreo. գրի եւ ՔՍՄՆԵԼ. Որպէս զքիստ լինել փշաձեւ ցցեալ. փուշ փուշ լինել հրեաց, մարմնոյ, ալեաց ծովու, եւ անձին յերեսաց արհաւրաց եւ անակնկալ իրաց սոսկալ. սարսիլ, եւ սխրանալ. քշաքաղիլ, քուշ քուշ ըլլալ, դողդողալ, արմըննալ.
to have one's hair stand on end, to feel the hair of one's head stand erect, to be horror-struck, to shudder with fear;
քստմնեալ դիզացան բաշք առիւծուն, the lion bristled np his mane;
cf. Հեր.
· Calfa
cf. Քստումն.
· Calfa
ՔՍՏՄՆՈՒՄՆ, կամ ՔՍՏՈՒՄՆ. Քստմնութիւն. սոսկումն. քաղումն.
Յորժամ սսէպ ոք յօրանջիցէ, սարսափիւն գայ զսսկերօքն, եւ քստմունք դնան ընդ անդամսն. (Եզնիկ.։)
thrill, great dread, cold shiver or shudder of horror.
· Calfa
ՔՍՏՄՆՈՒՄՆ, կամ ՔՍՏՈՒՄՆ. Քստմնութիւն. սոսկումն. քաղումն.
Յորժամ սսէպ ոք յօրանջիցէ, սարսափիւն գայ զսսկերօքն, եւ քստմունք դնան ընդ անդամսն. (Եզնիկ.։)
to murmur, to complain, to growl, to grumble, to mutter, to mumble.
· Calfa
Մի՛ քրտմնջէք ընդ միմեանս։ Անցանէին քրթմնջելով։ Քրթմնջեն զքէն առ պարսպօքն եւ ի դրունս տպարանիցն. (Յհ. ՟Զ. 45։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 26։ Եզնիկ. ՟Լ՟Գ. 30։)
Խրատէ առակս զքրթմնջող սպասաւորսն. (Մխ. առակ.։)
γογγύζω, λαλέω, καταλαλέω murmuro, obloquor, obtrecto. Ընդ քիթն մնչել կամ մրմնջել. տրտնջել. մրմռալ. շշնջել գանգատելով. տռտռալ.
murmur, complaint, grumbling, hum, growling, mumble.
· Calfa
Զգոյշ լերուք ղանգուտ քրթմնջենէ (կամ քրթմանջանէ)։ Քրթմնջիւն էր զնանէ ի ժողովուրդսն. (Իմ. ՟Ա. 10։ Յհ. ՟Է. 7։)
Եւ ըզտրտունջ ընդ բամբասին, զքրթմնջիւն ընդ շոգմոգին (Յիսուս որդի.։)
Լուաւ ի ժողովրդենէն զքրթմնջումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
ՔՐԹՄՆՋԻՒՆ ՔՐԹՄՆՋՈՒՄՆ որ եւ ՔՐԹՄՆՋԱՆՔ, նաց. γογυσμός murmuratio. Քրթմնջելն. տրտունջ. շշնջիւն. մրմռումն. գանգատ. բամբասանք. տռտռոց. մռմռոց.
cf. Քրթմնջիւն.
· Calfa
Զգոյշ լերուք ղանգուտ քրթմնջենէ (կամ քրթմանջանէ)։ Քրթմնջիւն էր զնանէ ի ժողովուրդսն. (Իմ. ՟Ա. 10։ Յհ. ՟Է. 7։)
Եւ ըզտրտունջ ընդ բամբասին, զքրթմնջիւն ընդ շոգմոգին (Յիսուս որդի.։)
Լուաւ ի ժողովրդենէն զքրթմնջումն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
ՔՐԹՄՆՋԻՒՆ ՔՐԹՄՆՋՈՒՄՆ որ եւ ՔՐԹՄՆՋԱՆՔ, նաց. γογυσμός murmuratio. Քրթմնջելն. տրտունջ. շշնջիւն. մրմռումն. գանգատ. բամբասանք. տռտռոց. մռմռոց.
christianism, christianity;
christendom.
· Calfa
Քրիստոնէութեան անուն ի Քրիստոսէ, որ նախ յանտիոք անուանեցաւ աշակերտելոցն. (Եզնիկ.։)
Մեծ ինչ է քիստոնէութիւնն, յորժամ ատեայ զնա աշխարհ. (Ածազգ. ՟Զ։)
Թերի է քիստոնէութենէ, զի ոչ քրիստոս ի նմա բնակի, եւ ոչ նա ի քրիստոս. Ըստ քիստոնէութեան եւ գործքն վկայեսցեն. Շիջուցանել զհաւատ քիստոնէութեան։ Գնալ ամենայն կարգաւորութեամբ վարուց քիստոնէութեան. (Մանդ. ՟Ա։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։ Խոր. ՟Գ. 13։ Սարկ. աղ.։)
Քրիստոնէութեան սկիզբն, եւ արմատ բարեաց (սուրբ կոյս), զմեզ քիստոնէիցս հանուրց՝ մայր հասարակաց. (Տաղ.։)
Կամ որպէս Ազգ եւ երկիր քիստոնէից.
Հրամայեաց առնել հալածանս քիստոնէութեան։ Ընդ ամենայն տեղիս քիստոնէութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։ Ժմ.։)
χριστιανισμός christianismus, professio religionis christianae. Հաւատ եւ կարգ քիստոնէից. քիստոսական կրօնք.
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
· Calfa
Գիրք ծննդեան Յիսուսի Քրիստոսի։ Խօսեցեալ զմարիամ կոյ, յորմէ ծնաւն Յիսուս, որ անուանեցաւ Քրիստոս։ Դու ես Քրիստոս որդի աստուծոյ կենդանւոյ.եւ այլն։
Կոչի Քրիստոս, այսինքն օծեալ։ Քրիստոսն անուն օծեալ կոչի, այսինքն աստուած եւ մարդ. զի քրիստոս ոչ սոսկ մարդկութեան է անուն, եւ ոչ լոկ աստուածութեան. (Խոսր.։ Տե՛ս եւ Պրպմ.։ Սարգ. եւ այլն։)
Գրիգոր աստուածաբան ասէ, թէ քրիստոսս գիտեմ զկեցեալսն ըստ քրիստոսի. (Նար. երգ.։)
Երկակ քրիստոսից խոստովանել (նեստորի է. (Սարկ. քհ.։)
Երկուց քրիստոսաց ժողովումն առնէ անօրէնն (նեստոր). (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
Բառ յն. խրիսդօ՛ս. χριστός christus. այսինքն Օծեալ. եբր. մեսիահ. որպիսի են ընդհանրապէս թագաւորք, քահանայք, եւ մարգարէք. ըստ այսմ միշտ Օծեալ թարգմանի ի մեզ ի Հին կտ. միայն պահեալ է բառս Քրիստոս ի գիրս Ողբ. ՟Դ. 20։ Այլ յետ գալստեան փրկչին սեպհականեալ է նմին Յիսուսի. Զի է գլուխ ամենայն օծելոց. եւ մարդկութիւն նորա օծեալ է աստուածութեամբ իւրով ի ձեռն անձնաւորական միաւորութեան, որ եւ զմեզ օծանէ շնորհօք իւրովք։
made of sack-cloth;
cf. Քուրձ.
· Calfa
Քրձեայս զգենու ի փոքր ինչ խցկան դադարեցուցանեն զանձինս։ Ունէր զգեցեալ փիլոն քրձէից. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։ Վրք. հց. ՟Ը։)
Ոչ կարես բառնալ զայդպիսի քրձեղէն հանդերձ։ Բնակեալ էին ի վրանս քրձեղէնս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Եփր. մնաց.։)
ՔՐՁԵԱՅ ՔՐՁԵՂԷՆ. σάκκος, σάκκιον saccus, sacculus, cilicium. Ի քրձոյ կազմեալ մազեղէն. քուրձ կամ Խարազն. խարարէ, քրջէ, քուրջեղէն.
son of a pagan priest.
· Calfa
Որդի քրմի. պամանի տղայ.
Առ մատաղ մանկունս քրմ. որդիս. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
heathen priesthood;
մեծ —, pagan pontificate.
· Calfa
Իշխանութիւն եւ պաշտօն քրմաց. Իսկ. Մեծ քրմութիւնն է քրմապետութիւն.
Ի ձեռն տալով նոցա զքրմութիւնն։ Ընկենուլ զնոսա ի քրմութենէն. (Խոր. ՟Բ. 7. 13։)
ոչ ընդ վայր խոտեցին հեթանոսք ըզպոռնկորդին չմատուցանել ի քրմութիւն. (Եղիշ. դտ.։)
Մարդիկ պաշտօնեայք քրմութեան. (Ագաթ.։)
Յուղիոս (ասկանեան) ի մեծ քրմութիւնն հաստատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
pagan priestesshood.
· Calfa
Ի բաց փոխեաց զնա ի քրմուհութենէ. (Պտմ. աղեքս.։)
ἰερατεία sacerdotium feminarum. Իշխանուիւն եւ պաշտօն քրմուհւոյ.
cf. Քրտնիմ.
· Calfa
Ի քրտան լինել. ի քրտունս համակիլ. տարժանիլ. աշխատիլ. խոնջիլ. քրտնիլ.
Որ քրտնեացն յերկեղէ, նոյն ընկրկեաց եւ յարուցեալսն ի վերայ։ Քրտնեաց, այլ զքիրտն երեսաց նախահօրն ցամաքեցոյց. (Շ. թղթ.։)
Ի տապ տօթոյ աստ քրտնեցիք, յանմահական դրախտին հանգչիք (Շ. եդես.։)
Վաստակիքն յոր քրտնեաց եւ աշխատեցաւ ի նմանէ յափշտակի մահուամբն։ այլ ոք է՝ որ զքեզ ի դոցա որոգայթիցն՝ քրտնեաց եւ զերղծոյց։ Եւ ի ճանապարհս վաստակեալ քրտնեսցի. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. համբ.։)
Եւ ոչ ի ժամանակի սերմանելոյն ետու քրտնել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
Թէ ոչ քրտնեսցի մշակն, ոչ ըմբռնէ արդիւնս շահեկանս. (Ագաթ.։)
Նջեաց զքիրտն, որ վասն անուանն քրիստոսի քրտնեցան. (Փարպ.։)
Եթէ փոխադրութիւն երկա՞նցն խնդրեմ, յոր ոչ քրտնեցայ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
Քրտնեցաւզի զքիրտն երեսացն ադամայ ջնջեսցէ. (Շ. թղթ.։)
Զի քրտնեցաւ ինքն ի վաստակ աշխատութեան իւրծոյ. (Եփր. ծն.։)
ՔՐՏՆԵՄ ՔՐՏՆԻՄ. որ եւ ՔՐՏԱՆԵԼ, ՔՐՏՆԱԼ, ՔՐՏՆՈՒԼ. ἱδίω, ἰδρόω sudo. Ի քիրտն հարկանիլ կամ մտանիլ. քրտնիլ.
sweat, perspiration;
sweat, endeavour, fatigue.
· Calfa
Քրտնելն. քիրտն. քրտինք թափելն, քրտինք.
պատերազմի ժամանակ է, եւ կռուոյ եւ քրտնութեան. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
cf. Քրտնիմ.
· Calfa
Մարմնոյ ոչ միայն աչք արտասուեն, այլ բոլոր անդամքն քրտնուն. (Մամբր.։)
to vaunt, to boast, to brag, to be proud of.
· Calfa
Թուի ինձ, եթէ ոչ այնչափ կինն ընդ իւր ոսկի զարդն քրքուիցի, որպէս այրն ընդ նորա. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
καλλωπίζομαι . Հաճիլ ընդ պճնութիւն անձին կամ այլոց. գեղապանծ լինել.
to moan, to howl, to sigh;
to be agitated, confused;
to laugh out loud;
cf. Քրքուիմ.
· Calfa
Որպէս քուքալ. յոգւոց հանել. փղձիլ. խռովիլ յոգին.
Զմարդն լինել ինքեան հաստատէ, զի եւ քրքուեցաւ, եւ արտասուեցաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17.) (որ ի Ճ. ՟Գ. գրի, քրքուեցաւ)։
ՔՔՈՒԻԼ. որպէս Քրքջել. ծիծաղիլ բարձրաձայն. եւ ԳԳուիլ. հեշտանալ. որ եւ ՔՐՔՈՒԻԼ.
Ի սուդեւ յարտասուս եկիր, եւ դու քքուիս եւ ծիծաղիս. (Եփր. ապաշխ.։)
Մի՛ քքուել կարի ընդ պէսպէս եւ ազգի ազգի հանդերձս։ Զմորթս դեսպակացն օծանեն, յորում նստինն եւ քքուինն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
Ի գիշերի եւ ի տուրընջեան քքուեալ անձամբ հրճուելով. (Բրս. թղթ.։)
Առ կրկին նշ. բերին յն. բայք եւս συγχύω, -ομαι confundor διαχύω effundo եւ φέρομαι feror, vehor.
commotion, compassion.
· Calfa
Սաստեաց ի վերայ արտասուացն եւ քըքմանն, եւ արգել զտրտմութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)
ruffle.
· Calfa
Զքօղէս, եւ ապարանջանս, եւ զմեհեւանդս. (Ես. ՟Գ. 3։)
Քօղէք, որ վերոյ արմնկանցն. (Գէ. ես.։)
Իսկ (Հին բռ.) ասէ.
Քօղէս. ոտնապարանջան, կամ խալխալայ։
ռմկ. գօլչագ. Բազպան առ ի զարդ. յն. խլիտօ՛ն. χλυδών brachiale. որ եւ ԱՊԱՐԱՆՋԱՆՔ, ՄԵՀԵՒԱՆԴ թարգմանի ի մեզ.
leap of a wild beast on its prey.
· Calfa
Քօշելն կամ գօշիլն. ի վերայ յարձակումն (որպէս քօշի վազելն. Կամ որպէս թ. քօշմագ)
Զնոցայն (զվարազացն) տեսանելով քռեացն քօշումն (ի խառնս). (Մագ. ՟Դ։)
to profit, to boot, to be advantageous or profitable, to fructify.
· Calfa
Եթէ կարասցե՞ն ինչ օգնել, եթէ կարասցե՞ն կազդուրել։ Դիցուկ օրէնս մի, որպէս արժան իցէ օգտել վասն ձեր. (Ես. ՟Ժ՟Է. 12։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 36։)
Յայտ առնեն մեզ՝ եթէ արարածք են, օգտելով եւ վնասելով. (Յճխ. ՟Դ։)
Օգնութիւն ինչ ոչ օգտեսցեն ժողովրդեանդ այդմիկ. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 32։)
Մի՛ համարիր ասէ, եթէ յապաղումն օգտեսցէ ինչ զպատժաւորն։ Զձեզ ինքն եւ զընկերսն օգնել։ Ոչ զի ի մէնջ օգտի (աստուած), այլ զի զմեզ օգտիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
Ի նկրու զսրբոցն տեսանել (պատկերս) օգտէ զմիտս հանճարեղս եւ ուղղախոհս. (Սարկ. հանգ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Մխ. երեմ.։)
Յորժամ սրբութեամբ առնեմ, օգտիմ եւ օգտեցուցանեմ. (Եղիշ. ննջ.։) cf. ՕԳՏԻՄ։
ὡφελέω prosum. Օգուտ առնել կամ լինել. օգտեցուցանել. օգնել. նպաստել. կր. օգուտ գտանել. օգուտ ընել կամ ըլլալ.
profit, to derive use or advantage from, to take advantage of, to turn to account, to reap benefit from.
· Calfa
Խրատեցարու՛ք բանիւք իմովք եւ օգտեցարու՛ք։ Ուստի ոչ օգտիցին։ Ուստի ոչինչ օգտիցի։ Ոչ ինչ օգտիք։ Ոչ ինչ օգտիմ։ Զի՞նչ օգտիցի մարդ։ Պատարագ է զոր յինէն օգտիցիս։ Չէր ինչ օգտեալ (ի բժշկաց)։ Որովք ոչինչ օգտեցան.եւ այլն։
Օգտեցայց քեւ բարձեալ եւ ես ընդ նմին. (Նար. ՟Գ։)
Եթէ մեռեալքն օգտեցան ի նմանէ (ի պատարագէ), եւ՛ս առաւել կենդանիքս օգտեսցուք ի նմանէ. (Եփր. աւետար.։)
Ոչինչ օգտեցան ի հազարապետն լինելոյ, այլ մանաւանդ վնասեցան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Զի օգտեցայց (այսինքն շահեցայց) զանօրէնսն յարդարութիւն. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
եւ կ. ὡφελέομαι, -ούμαι proficio, prodest mihi κερδαίνω lucror. Օգուտ գտանել կամ քաղել. շահել, շահաւորիլ.
cf. Օգուտ.
· Calfa
աչք արդեօք ըստ իմոյ բանիցս՝ պատճառք մեզ մեծին եղեն օգտութեան. (Պղատ. տիմ.։)
Քուն ետ յօգնութիւն մարմնոց եւ ոգւոց։ Մատուցանէ օգտութիւնս։ Յօգտութիւն իշխեցելոց. (Փիլ.։)
Վրիպիչ են շահաւոր օգտութեանց. (Յճխ. ՟Է։)
Ստանան զօգտութիւն իւրեանց. (Մծբ. ՟Է։)
ὡφέλεια utilitas. Օգտելն եւ օգտիլն. օգուտ. օգտակարութիւն. շահ.
Գրաւական եդեալ յանձինս շահաւորն օգտութեան կէտ զմահ։ Արբէք զբաժակն խաղաղութեան, որ լի է օգտութեամբ. (Ագաթ.։)
Զայսպիսի շահ օգտութեան՝ որ ի բարեկամութենէն լինի, տեսանելով՝ խոհեցայ. (Խոր. ՟Ա. 27։)
Յայսպիսի օգնութիւն զարթուցեր, զի հրեշտակաց լիցուք երգակիցք. (Խոսր.։)
Վասն զի աստուած է, ոչ գոն նորա ընդդէմք, այլ յամենայն կողմանց ամենայնիւ օգտութիւնք երեւին. (Եղիշ. խաչել.։)
Պատմեսցես առ ի յօգնութիւն լսողաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
airy, aerial.
· Calfa
Որ ինչ է յօդոյ եւ յօդս. օդային. եթեական.
Ելանէին եւ իջանէին ՟Ընդ այերս օդեղէնս։ Թեթեւ են յընթացս իւրեանց քան զհողմս օդեղէնս. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
Զերկնից կամարաց օդեղէն եւ լուսեղէն ընդարձակութիւն։ Զքարանձաւս երկնից՝ օդեղէն եւ ջրեղէն եւ լուսեղէն ամուրս. (Նար. յովէդ.։)
Յօդեղէնն կամար՞ որ է հաստատութիւն. (Վրդն. պտմ.։)
Ի չորեքշաբաթւոջ զլոյսն տարած եւ ցան ժողովէ յանօթս օդեղէնս. (Տօնակ.։)
sheepskin with the wool on;
sheepskin, of sheepskin.
· Calfa
Բերին պարկս օդենիս. (Ագաթ.։)
Սոքա օդենօք (այսինքն հանդերձիւք ոչխարաց) կարպարանեալք՝ զհօտսն փողոտեն։ Դաւաճանօղ նենգաւոր, եւ գայլ օդենեօք զինեալ. (Երզն. մտթ.։ Դիոն. թղթ.։)
ասու հանդերձիցն նմանել, որք յոլովակի մեռեալ օդենացն են պտուղք. (Մեկն. ղեւտ.։)
κῳδίον ovina pellis. Որ ինչ է յօգեաց՝ այսինքն յսչխարաց. մորթ օդեաց. ոչխարենի.
sheepskin;
fur coat, pelisse.
· Calfa
Օդենի. մորթ ոչխարի. մաշկեակ. մեկնոց յոշխարենւոյ. մուշտակ՝ քիւրք ոչխարի կամ գառան մորթէ.
Օդիկ արկեալ զուսովք իւր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
state of the weather.
· Calfa
Իբր Վիճակ օդոց՝ բարեխառն կամ խառնակ.
Յորժամ գայիւ ասես զ՝օդ, որ մի ի չորից տարերցս է՝ նշանակէ. եւ օդոց զբարեխառն կամ զդաժան օդոց ցուցանէ. Իսկ թոյիւ ասել օթ՝ զօթեւանելն ի տեղւոջ նշանակէ. եւ օթոց՝ զձորձոց նշանակէ. (Երզն. քեր.։)
stale, hard.
· Calfa
Ապա թէ երկօրեայ նշխարօք մատուցանէ ... իսկ եթէ օթեկ ջրով ի պատճառս ծուլութեան կազմեսցէ զնշխարն, եւ այլն. (Կանոն.։)
ՕԹԵԿ եւ ՕԹԵԿԱՆ. որ եւ ռմկ. օթէկի. Մնացեալ յերիկէ եւ յեռանդէ. հին, հնացեալ. պայաթ, խարթ, գարթ,
Զօթեկան մի՛ կերիցեն (որս). (Կանոն.։ (ռմկ. օթեկի կերակուր, եւ քարդու հաց ասի՝ երեկոյանն կամ հինն։))
to portion, to assign a dower, to endow with a fortune;
to offer, to make a present.
· Calfa
Ընծայել. ընծայաբեր լինել.
Նուէրս եւ պարգեւս օժտեմք (կամ ուժտեմք) միմեանց. (Հ. յնվր. ՟Ա.։)
cf. Օժիտ.
· Calfa
Օժտելն. եւ Օժիաք.
Բազմօք ոմամբք ընծայական օժտութեամբք զնա պատուասիրեալ՝ տայ նմա եւ զմարզպանութիւն վրկանայ։ Երեւելի պատուական օժտութիւնս ընծայից նմա (ոստիկանին) մատուզանէր (սմբատ արքայ). (Յհ. կթ.։)
the being anointed;
unction
· Calfa
Օծանել գոլն կամ օծանելն. օծութիւն. օծումն.
Դաւիթ պաշտեաց զպաշտօնն օծելութեան։
Առ հեղիաս առաքելութիւն՝ զօծելութիւն ի քորեբ ազգեաց յէուայ եւ ազայէլի. (Եփր. թագ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Օծելութիւն;
anointing, consecration;
վերջին օծումն, extreme unction.
· Calfa
Առցես յիւղոյ օծութեան։ Զիւղն լուսոյ, եւ զիւղն օծութեան։ Բարձի օծութիւն։ Օծութիւն զոր ընկալարուք ի նմանէ՝ բնակեսցէ ի ձեզ.եւ այլն։
Իւղն օծութեան՝ զոր արկանէր գրիգոր ի վերա մարդկանն։ Ի լեառն պարարտ օծութեան։ Տէրն՝ պետութեան անուն է, եւ քրիստոսն՝ օծութեան. (Ագաթ.։ Գանձ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
χρίσις unctio χρίσμα unguentum, chrisma. Օծանելն եւ իլն. ներգործութիւն օծանելոյն. եւ Իւղ օծանելոյ, կամ դրոշմի. մեռոն, եւ այլն. եւ Իշխանութիւն օծեալ գոլոյ. օծեալն.
cf. Օծութիւն.
· Calfa
Առցե՛ս յիւղոյ անտի օծման։ Իւղ լուսոյ, եւ խունկս յիւղ օծման։ Այս օծումն է ահարոնի եւ որդւոց նորա։ Փոխանակ մոխրոյն՝ օծումն ուրախութեան. եւ այլն։
Քահանայական խորհրդածութեամբք՝ օծմամբ եւ հոգւով ի քրիստոս։ Մզելով զձէթ ի լուսաւորութիւն իմանալեաց եւ յօծումն։ (Յճխ. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
Երախայութեանն օծումն։ Աւազանին օծումնն։ Որ զկնի մկրտութեանն է օծումն։ Սոցա աղօթքն եւ քարոզութիւնն եւ օծմունքն բաժանաբար ըստ իւրաքանչիւրոցն վայել է լինել խորհրդոյ. (Յհ. Իմ. ատ։)
Օծումն թագաւորական։ Օծմամբ անոյշ իւղոյ հոգւոյն. (Խոսր։ Յիսուս որդի։)
Վասն օծմանն ոք անուանի քրիստոս (այսինքն օծեալ). (Պրպմ. ձ։)
Ոչ որպէս աստուծոյ օծման կարօտ գոլով, եւ ոչ դարձեալ օծմանն առանց աստուծոյ եղելոյ, այլ աստուծոյ զօծումն մատուցեալ, եւ այլն. (Աթ. Դ։)
Րաբունք հոգեւորք ձեռնադրեցան այսօր՝ օծմամբ սրբութեան ի յօծելոյ մեծէ. (Տաղ։)
Չարն ի ներքոյ՝ դառն ապաժոյժ ղեղւոյ, իսկ ի վերոյ բարեկերպ գունեալ իբր քաղցր օծմամբ. (Անյ. հց. իմ։)
Զանօթս այրեցուցանողս, եւ զօծմունս խոցոյ խարանաց... կիզիչ անօթ. (Կլիմաք։)
serpentine nature;
ill-naturedness.
· Calfa
Օձ կամ շուն ... ի շնութենէ ոչ զատին. (Զքր. ծործոր.։)
swarming or infested with serpents.
· Calfa
Ի բաց կայ օձուտ հեշտ ցանկութիւնն։ Վնասակար իրք է օձուտ հեշտ ցանկութիւնն. (Փիլ. այլաբ.։)
ὁφιώδης anguibus abundans, serpentem referens. Ուր են բազմութիւնք օձից. օձաբնակ. եւ Օձային. օձանման.
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
· Calfa
Օցտիցեն քերթողքն զյարմարութիւն իսկ եւ ձձեւս առանց դաշանց սոսկ բանս առ չափս դնելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Հասարակացն շաղկապէ, եւ յատուկն օձտէ զքաղաքն. (անդ. ՟Թ։)
Մի՛ օձտեսցուք զանդամս մեր, որ է գործ մոլեաց։ Օցտելն եւ ճեղքել։ Եւ ոչ մի ի նշանացն այնչափ օձտէր զնոսա՝ իբրեւ զղազարուն։ Չէ՛ հնար դիւի զդեւ հանել. Զի ժողովել սովոր է զիւրսն, եւ ո՛չ օցտել. (Ոսկ. յհ.։)
Գայլն օցտեաց զիմ դարմանաւորն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Առ իրեանս նախանձ ունելով, որ օցտէր զեկեղեցին որ ի քրիստոս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Պիտառ.։)
Բայց այդ այժմ օցտեաց զնա (քրիստոս զբանսարկուն), զբադինս նորա եւ զպաշտանմունսն ցրուաց. (Գր. սքանչ.։)
Եթէ ոչ զեկեղեցի տեսանէաք օցտեալ եւ պառակտեալ յայլոց։ Մի՛ զմեծութիւն (համագոյ երրորդութեան) սնոտի անուամբ օցտեսցուք. վասն զի ոչ ոք է քան զինքն մեծ։ Ո՛վ երրորդութիւն, որ երկայնամիտ ես, որ այսքան ներեցիր զքեզ օցտողաց. (Առ որս. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)
Դեւն հրապուրէ, եւ օցտէ ի ճշմարիտ աւանդիցն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Զեկեղեցւոյն (ինչս՛ օձտել. (Կանոն.։)
Ի ջոլիրս չարագոյն գազան ինչ ի վերայ անկեալ օցտէր. (Պիտ.։)
Անգառագեղ գազանացն մի՛ եղիցի վարատել օձտել զգաստութիւն հօտի տեառն. (Յհ. կթ.։)
Զի մի՛ ոք օցտեալ ի բանսարկուէն ելցէ արտաքս. (Շար.։)
Մի՛ քայքայեալ ցրուեսցէ, որ օձտեաց եւ ապականեաց երբեմն։ Մտանեն գիտեն զազատութիւն մեր օձտել։ Զհովիւս՝ հօտից օձտօղս զինէր. (Սարկ. աղ.։ Շ. ՟ա. պ. ՟Կթ։ Լմբ. ատ.։)
Բացան բերանք առիւծուց ի բեկանել եւ յօցտել զչարախօսն։ Խոտեսցին խոտորնակս՝ օձտելով զեկեղեցի աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Օձտեալ ի նմանէ՝ ուսցին զանհնազանդութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զգլուխ առաքելոցն ըմբռնեցին, որով աւելի իմն կարծէին զայլսն զարհուրեցուցանել եւ օցտել (կամ ոցտել) ի միմեանց. (Ոսկ. գծ.։)
Որդին օձտող արժանի եղեւ փրկութեան. (Ոսկ. ես.։)
Զի մի՛ օցտեսցի վարպետութիւն սեռին եւ տեսակին ի միմեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Երբեմն սայթաքին, երբեմն օձտեն (երիվարք կառաց)։ Հիւղն խառնիխուռն օձտելով երթեւեկէր. (Եզնիկ.։)
Երիվար արքունի է լեզուդ. (եթէ ընդարձակերասանակ թողուցուս օցտել) (յն. բերիլ), եւ խայտեալ, սատանայի եւ դիւաց հեծանելիք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
Այլ ոք այլուր օձտեցաք եւ ցրեցաք կրօնաւորքս, եւ զհետ կամաց մերոց չարաց գնացաք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ոմն ի մէնջ ներդաշնակապէս, եւ ոմն օցտելով առ այսոցիկ շարժեցի. (Պղատ. օրին. ՟Է. յն. անցանելով ըստ չափ։)
Օցտօղ, չէ՛ օձ, այլ՝ վարատօղ եւ խրամատօղ իբրեւ զգայլ. (Արիստակ. գրչ.)
ՕՁՏԵՄ կամ ՕՑՏԵՄ. διασπάω divello, discerpo, dissipo διακόπτω discindo, disseco, dirimo καταλύω dissolvo. գրի եւ ՈՑՏԵԼ. (լծ. ոստուցանել. ցտել. Յօշոտել, զօձեաց քարշել. եւ հեստել) Քեցել. սարտուցանել. ճեղքել. որոշել յըկերաց. ցրել. վարատել. պառակտել. հրապուրել. հատանել. կր. հեստել, եւ այլն. դուրս քաշել, քաշքշել, ցրուել, ըստ Հին բռ. ճքճքել.