four-edged.
· Calfa
Սուր աստուածամուխ ... քառասայրեան գոլով բերանաւ. (Նար. խչ.։)
cf. Քառակերպ.
· Calfa
Կազմեցին եւ պատրաստեցին ոսկեկուռ ձուլածոյ՝ քառատեսակ յօրինմամբ զեւեւ տեսակի աստուածեանն խաչի. (անդ։)
stone;
պատուական —, precious stone, jewel, gem;
— դժոխայինշ, infernal stone, caustic;
— կրային, limestone;
— ծանրակշիռ, ponderous, heavy spar, cawk;
— մանրիկ, small stone, pebble, gravel;
հարկանել —իւ, քար կոծել ամբք, to stone, to lapidate, to stone to death;
հալածել —ամբք, to pelt with stones;
չթողուլ, չմնալ, — ի —ի վերայ, not to leave, not to remain one stone standing;
հարկանել զոտն զ—ի, to strike the foot against a stone;
միով —ամբ զերկուս պարսաքարել (ընդ աջ եւ ընդ ահեակ յջողել), to kill two birds with one stone;
· Calfa
to petrify, to turn into stone, to stone;
to harden, to obdurate.
· Calfa
cf. Քարեղէն.
· Calfa
Գծեալ մատամբ քո աստուածային՝ զքարեյ տախտակ պատգամաց բանին. (Գանձ.։)
Արձան քարեղէն։ Տախտակս քարեղէնս։ Ի վերայ քարեղէն խարսխի։ Սեղանք ողջակզացն քարեղէնք։ Զաստուածս զոսկեղէնս, զփայտեղէնս եւ զքարեղէնս։ Սուր քարեղէն (գայլախազ)։ Հանից զսիրտն քարեղէն ի մարմնոց նոցա.եւ այլն։
made of stone, stony, stone.
· Calfa
Գծեալ մատամբ քո աստուածային՝ զքարեյ տախտակ պատգամաց բանին. (Գանձ.։)
Արձան քարեղէն։ Տախտակս քարեղէնս։ Ի վերայ քարեղէն խարսխի։ Սեղանք ողջակզացն քարեղէնք։ Զաստուածս զոսկեղէնս, զփայտեղէնս եւ զքարեղէնս։ Սուր քարեղէն (գայլախազ)։ Հանից զսիրտն քարեղէն ի մարմնոց նոցա.եւ այլն։
stumbling-block, stumbling-stone;
— լինել, to stumble over a stone, to trip, to stumble.
· Calfa
Թէ յանդդնեսցի գնալ ուրեք, քարընդոտն եղեալ վիրաւորի։ Զամենայն զխոչ եւ զխութ, որով քարընդոտն ընթացօղքն լինէին՝ տգիտութեանն եւ թերահաւտտութեանն գլորմամբ, աստուածային բրչաւ բանին տապալեաց. (Սկեւռ. լմբ.։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
· Calfa
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
· Calfa
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
· Calfa
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
· Calfa
herald, crier;
promulgator;
reacher;
missionary, missioner.
· Calfa
Որք քարոզիչքն են աստուածութեան նորա։ Ի ձեռնադրութենէ անտի առաքելոցն երկոտասանից, եւ այ. լոց քարոզչաց. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ.)
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
· Calfa
cf. Քարուականք.
· Calfa
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
· Calfa
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
· Calfa
Մեղաց լուծիչ, եւ մարդկան քաւարան՝ սուրբ աստուածածին։ Պատուեցին զքաւարան մահն մաքուր կուսին. (Գանձ.։ ՃՃ.։)
expiation, atonement, pardon, propitiation;
— or, սեղան, քաւութեան, libation;
propitiatory;
զոհ քաւութեան, offering.
· Calfa
scratched out, scraped, polished.
· Calfa
Ո՛չ է Աստուած, այլ՝ կռածոյ եւ քերածոյ։ Քերածոյ է այն՝ որ զօրութեամբն աստուած լեալ է։ Զկուռս խուլս եւ զքերածոյս. (Ճ. ՟Ա.։)
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
· Calfa
Պարտ է հիւրասիրին եւ զամօթն (հիւրին եկելոյ) ի բաց քերել։ Քերէ զայն մեծ հայհոյութիւն նոցա։ Քերէ զվնասն յաստուածակոյս կողմանէ անտի. (Ոսկ.։)
revengeful, vindictive, malevolent;
— լինել, ելանել, to revenge oneself;
եղեւ մահու նորա, he revenged his death.
· Calfa
perspiration, sweat;
fatigue, labour, hard work, toil, hardship;
— մահու, death-sweat, perspiration preceding death;
առատ, կծու, գարշահոտ, թթու —, copious, acrid, fetid, sour or unpleasant perspiration;
ընդ — մտանել or հարկանել ի քրտան լինել, to sweat, to perspire, to transpire, to be all in a perspiration;
ի քրտունս համակիլ, ողողիլ յաւի, քրտան, to be all over in a sweat, to be bathed in perspiration;
քրտամբք երեսաց հայթայթել զկեանս, to earn one's bread or livelihood by the sweat of one's brow;
հարայ ընդ — ցուրտ, I fell into a cold sweat;
— ցուրտ ընդ անդամսն իջանէր, a cold sweat ran from all his members;
cf. Ապաժոյժ;
cf. Թաթաւիմ.
· Calfa
Եսիոդոս ասաց, առ ի չարութիւն ճանապարհն դիւրին եւ առանց քրտանց. իսկ առաքինութեանցն ասէ զքրտինքն առաջի աստուածքն եդեալ են շրջանակի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
· Calfa
Հոգեշարժ քնարիւք զքեզ բարեհամբաւեմք։ Քնար ամենասուրբ հոգւոյ՝ ամենիմաստն պօղոս։ Քնար քաղցրախօս՝ աստուածային հոգւոյն. (Նար. կուս.։ Կիւղղ. հռ։ Շար.։)
examination;
ի — առնուլ, to examine, to consider, to ponder;
to argue, to discuss;
ի — գալ, to be examined, criticized;
ի — արկանել, մտանել, լինել, to examine, to study, to criticize.
· Calfa
examining together.
· Calfa
Ապողոփան առ իս որպէս առ քննակից եղելոցն ասէ. այսոքիկ ո՛վ գեղեցիկդ դիոնեսիէ, աստուածայնոց իրաց հատուցմունք են. (Դիոն. թղթ.։)
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
· Calfa
cf. Քննութիւն.
· Calfa
Գիտութիւն միոյն քննողութիւն միայնոյն է։ Զդատումն քննողութեան առնել։ Մի՛ վարկպարազի ինչ գործ վարկցիս յաստուածային իրս ձեռնամուխ լինել մարդկեղէն քննողութեամբ. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Երզն. քեր.։ Տօնակ.։)
examination;
research, discussion;
inquiry, inquest, inquisition;
control;
thorough investigation;
— խղճի, self-examination;
ի — մտանիլ, to examine;
ընդ քննութեամբ անցանել, to pass the censorship;
ընդ քննութեամբ արկանել, to examine, to control;
to criticize, to censure.
· Calfa
veil, cover;
— հարսանեաց, nuptial veil.
· Calfa
Եցոյց աստուած, ի բաց բարձեալ զքողն։ Տեսութիւն մերկութիւն, եւ զքող ի բաց բառնալ բութեան. (Փիլ. լին.։)
concealed by a veil, veiled.
· Calfa
Քողածածուկ առագաստիւ ծածկեալ զփառս աստուածազարդ երեսաց լուսոյ. (Նար. յովէդ.։)
to send to sleep.
· Calfa
Զամենայն մարմնական շարժմունս քունեցուցանելով՝ մերկ եւ մաքուր մտօք աստուածային արթնութեամբն ընդունի զաստուծոյ զձայնն. (Նիւս. երգ.։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
· Calfa
Տիկնայք փափկասունք գանալից քըքօք թշնաանեալք եւ քարշեալք ի հրապարակս։ Վտանգ էր զքահանայս եւ զպաշտօնեայս աստուածային խորանին խոշտանգանօք եւ քքօք այպանութեան եւ գանիւք. (Ղեւոնդ.։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
· Calfa
ՔՐԷԱԿԱՆ. Արժանի աքսորանաց եւ աշխատելոյ ի մետաղս. ծանրամաղ. մեծաղեռն. աստուածընդդէմ. արքայընդդէմ. քարուական (յանցաւորութիւն)
adj. s. christian.
· Calfa
ՔՐԻՍՏՈՆԵԱՅ գրի եւ ՔՐԻՍՏՈՎՆԵԱՅ ՔՐԻՍՏՈՆԱՅ. որմէ ռմկ. քրիստոնէ. յն. խրիսդիանո՛ս. (ի խրիսդօ՛ս. հյց. խրիսդօ՛ն ). χριστιανός christianus. Քրիստոսեան. աշակերտ եւ հետեւօղ Քրիստոսի. որ դաւանի զքրիստոս աստուած. քրիսդիան, մեսիհի. (որպէս եւ իսավի, յիսուսեան. նասրանի ՝ նազովրեան)
fond of christians.
· Calfa
եղեալ երեքեան սոքա քիստոնէասէր, եւ աշխարհաշէն։ Մարդասէր եմ ես (ասէ աստուած), ոչ թէ իսրայէլասէր, կամ քիստոնասէր, այլ՝ ամենայն մարդկան սիրօղ. (Վրդն. պտմ. Վրդն. սղ.։)
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
· Calfa
Կոչի Քրիստոս, այսինքն օծեալ։ Քրիստոսն անուն օծեալ կոչի, այսինքն աստուած եւ մարդ. զի քրիստոս ոչ սոսկ մարդկութեան է անուն, եւ ոչ լոկ աստուածութեան. (Խոսր.։ Տե՛ս եւ Պրպմ.։ Սարգ. եւ այլն։)
Գրիգոր աստուածաբան ասէ, թէ քրիստոսս գիտեմ զկեցեալսն ըստ քրիստոսի. (Նար. երգ.։)
Բառ յն. խրիսդօ՛ս. χριστός christus. այսինքն Օծեալ. եբր. մեսիահ. որպիսի են ընդհանրապէս թագաւորք, քահանայք, եւ մարգարէք. ըստ այսմ միշտ Օծեալ թարգմանի ի մեզ ի Հին կտ. միայն պահեալ է բառս Քրիստոս ի գիրս Ողբ. ՟Դ. 20։ Այլ յետ գալստեան փրկչին սեպհականեալ է նմին Յիսուսի. Զի է գլուխ ամենայն օծելոց. եւ մարդկութիւն նորա օծեալ է աստուածութեամբ իւրով ի ձեռն անձնաւորական միաւորութեան, որ եւ զմեզ օծանէ շնորհօք իւրովք։
professing the faith of J.-C., christian.
· Calfa
Որ դաւանէ զքրիստոս աստուած. հաւատացեալ. քրիստոնեայ.