snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.
Զանապատն տեսանիցես, անկանիցիս ի բարիոք կափուլն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ. յն. լոկ, ըմբռնիլ։)
like a dauce;
dancing, skipping;
— պար, dance, ball.
Վասն կաքաւաձեւ պարուցն՞ որ զուարճացեալ գայր առաջի տապակին խաղայր. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to doubt, to have doubts about;
to suspect, to surmise, to distrust.
doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.
Յորժամ նուազութիւն իցէ յայտնի ցուցից կամ բանիւք կամ գրովք, ի վկայս ապաստանին՝ որք զկեղակարծութիւնս ունին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Կեղակարծիք.
Յորժամ նուազութիւն իցէ յայտնի ցուցից կամ բանիւք կամ գրովք, ի վկայս ապաստանին՝ որք զկեղակարծութիւնս ունին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
bushel;
pannier, basket.
Եւ (Մխ. ապար.) Գրէ կթղայ, իբր կեղթ, յասելն.
to breed, to multiply, to increase.
Առ նոյիւն յոգնախումբ հոյլս պաճարեղէն անասնոցն կենասերեալ պահիւր առ ի յապառնիսն ամանակացն լինել սերմ սերելոյ. (Անան. եկեղ։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Զկենդանաբեր տապանին զփայտն. (Թէոդոր. խչ.։)
Ողջունեցին զկենդանաբեր զգարշապարս յարուցելոյն ի մեռելոց. (Գանձ.։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
Տապանակ կենդանագիր կտակին. իմա՛, կենդանագրեալ, աստուածագիծ։
Զկենդանագիր քո ծառայական կերպի։ Զկենդանագիր անապատ ծնողի քո. (Շար.։)
birth, bringing forth.
Ժանտացուցիչ (ՃՃԻ), որ յապականացուէ իմիքէ կենդանածնութեանց զբնութիւնն ունի. (Նիւս. երգ.։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
Կենդանական օդք, սերմանք, բարբառք, պահապանք (հրեշտակք)։ Շնչելով կենդանականաւ. (Պիտ.։)
life-giving.
Մատուցեալ առ կենդանաձիր ոտից գարշապարդ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
vivifying.
ոչ ետուն հանգիստ կենդանարարիդ։ Կենդանարար մեռելոց, կամ բնաւից։ Կենդանարար աւազան, կամ խորհուրդ, կամք, գարշապարք կամ ոտք տեառն. (Նար.)
quite alive, yet alive;
during life;
alive, living;
— ունել, ըմբռնել զոք, to take one alive;
— այրեցաւ, he was burnt with life yet in him.
Կենդանւոյն իջցեն ի դժոխս, կամ ի միջոյ մեղաւորաց փոխեցաւ։ Կենդանւոյն ըմբռնել, ունել, ձերբակալ առնել, այրել, ի տապակս իջուցանել, խանձատել, եւ այլն. (Սղ ՟Ծ՟Դ. 16։ Իմ. ՟Դ. 10։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Դ. Թագ. ՟Է. 12։ Առակ. ՟Ա. 12։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 11։ ՟Է. 5։ Խոր. ՟Գ. 21։ ՃՃ.։)
alive, living;
vital;
vivacious.
Կենեղուտ վարդապատութիւն քրիստոսի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Ոսկիփոր.։ Վրդն. ել.։)
bringing, causing or giving life, vivifying.
Նովին կենսաբեր դեղով՝ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ. (Կաղանկտ.։)
cf. Կենդանատու.
ζωοδότης vitae largitor, vitam praebens ζωηρός salutaris. Տուող կենաց եւ փրկութեան. կենդանատու. փրկարար. կենսապարգեւ.
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
Որ է օր վերջին այսմ կենցաղի։ Ի կենցաղիս ծովու։ Այսր կենցաղոյս։ Կենցաղոյս բերումք։ Ի կենցաղոյս ճանապարհի։ Ի կենցաղ աստեացս. (Նար.։)
to give to eat, to nourish, to keep, to feed;
to maintain, to sustain, to treat;
to bring up, to rear.
Աստուած որ կերակրէ զիս ի մանկութենէ իմմէ մինչեւ ցայսօր։ Ոչ եթէ արարք արմտեաց կերակրեն զմարդ, այլ քո բանդ։ Կերակրեցի զնոսա հացիւ եւ ջրով։ Կերակրեաց զքեզ մանանայիւն յանապատի անդ, կամ արդեամբք անդաստանաց, կամ ի պարարտութենէ ցորենոյ.եւ այլն։
cf. Խնում.
Քանիցս ի թշնամաց ի կապանսն խցեաց զբերան. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
to be sick, ill, indisposed, unwell, poorly.
Այսպիսիքս զդատապարտութիւն խոթանան. (Մեկն. ղեւտ.։)
foolish, senseless, inconsiderate, extravagant, rash, absurd;
— առատութիւն, profusion;
— մանկութիւն, imprudent youth;
ընդ —, ground-lessly, wildly, inconsiderately.
ԸՆԴ ԽՕԼ. մ. ἁλόγως sine ratione. Որպէս Խօլաբար. անբանօրէն. առանց պատճառի, վայրապար. անխորհրդաբար.
Զուր տարապարտուց եւ խօլ առատութեամբ զինչսն կորուսանեն։ Զի՞նչ կամկցիս առնել նոցա այնչափ ծախ խօլ առատութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
conversing with another;
— լինել, to have an interview, to converse, to talk, to discourse, to have a chat together, to hold a conversation with.
Առաջի աստուծոյ կան յեկեղեցին առընթեր նորին խօսակցացն քահանայից։ Ջանասցուք նախ տեսանել զխօսակիցն աստուած, եւ ապա զունկնդրութիւն պահանջել. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
betrothed, affianced husband, intended.
Որոյ պահապան էր խօսնայրն անեղծ, եւ անապականութեան բնակից։ Հանդերձ յովսեփաւ իւրով խօսնարամբն. (Գր. սքանչ. ի կոյսն.։)
Զխօսնայրն ունէր վարուցն պահապան. (Բրս. ծն.։)
betrothal, betrothing.
Կոյսն որ ի խօսման կայ։ Նմանեալ են ճանապարհք մեր խօսման եւ զարդու հարսին, եւ հարսանեաց։ Մեք ի խօստման կամք քրիստոսի փեսային. (Եփր. օրին. եւ Եփր. աւետար.։)
Այս ժամանակս խօսման ժամանակ է. գայ ապա եւ ժամանակ առագաստիցն, որ է արքայութիւնն երկնից. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ի՟Ե։)
Համեմատեն զճանապարհ մեր խօսման հարսին. (Լմբ. պտրգ.։)
gifted with the faculty of speech;
endowed with reason, rational.
Գտանես զծիրանափայլ զգեստն, եւ զականապատ եւ զխօսուն թագն. (Եօթնագր.։)
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն եւ ի խօսս ընդ ամենայն ժողովուրդս. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 7։)
dawn, rising;
birth, origin, source, rise;
emanation;
lineage, descent;
derivation;
զ—ն ունել, to take its rise in, to draw one's origin from;
— արեգական՝ արեւու, sunrise, sunrising.
Ծագմունք արդարոցն՝ բազմապատիկ քան զծագումն սորա. (Երզն. մտթ.։)
devouring;
consuming, wasting;
corrosive.
Մարդկան ծախիչք, եւ մահապարտք. (Շ. բարձր.։)
in secret, by stealth, secretly, stealthily.
Զառաջինն ծածկաբար խօսէր, եւ ապա յայտնապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
coverlet;
shelter.
մերթ՝ Տեղի թաքստի. ապաւէն. հովանի. պարտըկօղ.
Յոյս ապաւինելոց, ծածկարանդ փախուցելոց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
hiding, concealment, secret;
cover, covering;
dress;
եր զխաւար ի —իւր, he made darkness his secret place;
— թաղման, shroud;
— անկողմոյ, counterpane;
— կահուց, cover;
— կառաց, hammer-cloth;
— ձիոց, horse-cloth;
housing;
— նաւուց, awning.
Զգլխոյն եւ խօտիցն զօրութիւն ոչ ապականել օտարոտի ծածկութիցն զգեցմամբ։ (Պղատ.)
Փայտեայ տապան, եւ ոսկեթել ծածկոյթ նորա։ Ծածկեցին ոսկեթել ծածկութովն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Բ.։)
act of hiding;
occultness, secrecy, mystery;
cover, covering.
Քննողի ծածկութեան խորոց խորհրդոց։ Ծածկութիւնք գործոցս պհրապարակին։ Սոփերք հոգեմատեանք ծածկութեան ի վերայ քան զտարրական նմանութիւնս. (Ագաթ.։)
hidden, secret, occult;
stealthy, clandestine, underhand, furtive;
—, ի —, in secret, privately, secretly, by stealth, clandestinely;
—ք, hiding-place;
the secrets;
the private parts;
—ք սրտի, bottom, the inmost recess of the heart;
— հրամանք վերին Տեսչութեան, the inscrutable ways of Divine Providence.
Յայտնեցեն զծածուկս ապարանից. (Ես. ՟Ի՟Բ. 9։)
hole;
opening, aperture;
bored;
perforated;
— բանալ, to make or bore a hole;
խնուլ զ—, to stop up a gap;
ի — կարաս կրել ինչ, to draw water with bottomless buckets, to labour in vain.
Ծակ, ասղան, կամ վիմի, կամ իժից։ Ծակ մի յորմն։ ծակեաց ծակ ի բերան տապանակի։ Որք տեսանեն ընդ ծակս (աչք).եւ այլն։
to creep into a hole or cavern, to burrow;
to shut oneself up, to isolate;
to seclude oneself.
ԾԱԿԱԽԻԹ ԼԻՆԵԼ. Խթիլ՝ մխիլ ի ծակ. մտանել բնակել ի ծերպս, ի փապարս.
to bore, to pierce, to perforate, to make a hole;
— զբանակ, to break out of camp.
Առ տապանակ, եւ ծակեա՛ ծակ ի բերան նորա. (՟Դ. Թագ. 9։)
to fill with holes, to bore, to pierce.
Հանապազ խոցեսք եւ ծակոտեմք զանձինս։ Խռովէին դեւքն, խոցեալք ծակոտեալք ի ծածուկ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
covered or loaded with flowers.
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Ծաղկազգեաց.
Զփշազգեստ սիրտս առ ի ծաղկազգեստ մաքրութիւն փոխեցին. (Բրս. ապաշխ.։)
cf. Ծաղկաւետանամ.
Ամենայն աստուածապաշտութեամբ, եւ մեծաւ ուրախութեամբ ծաղկաւետել ձեզ զկէտ հանդիսի աստուածավայելուչ հանգստեան ձերոյ. (Յհ. կթ)
Դրախտ ամենապատիկ ծառօք ծաղկաւետեալ. (Մագ. ՟Ե։)
flower-garden.
Աստուածապաշտութեանն ծաղկոցովք. (Նար. երգ.։)
laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.
Ծիծաղեցին, մինչդեռ զծաղուէն խօսիցիմք։ Հանապազ ի ծաղր հատանիցեմք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
end, extremity;
border edge;
summit, head, top, point;
the utmost pitch, the highest degree;
over-measure, excess;
— ի —, from beginning to end, from one extremity to the other;
to the full;
punctually;
քաղել զսաղմոսն — ի —, to recite the whole psalter;
ի ծայրն հասանել, to reach or attain the maximum;
—իւք աչաց, glancing slily at;
—իւք ականջաց լսել, to listen furtiyely, to eavesdrop;
cf. Ծագ.
տարերք որակութեամբ ծայրիցն իբրեւ շաղկապաւ յօդեալ ունին զմիմեանս։ Ի ծայրս իմաստասիրութեան ելեալ։ Գլուխ եւ ծայր է ամենայն պատուոյ. (Երզն. մտթ.։)
blunted, pointless;
cut off, mutilated, maimed, mangled;
— առնել, to blunt, to render pointless;
to cut off the extremities, to mutilate, to maim, to mangle;
to lop off;
to retrench, to curtail, to abridge.
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
cf. Ծայրակոտոր.
Զապառաժս զայս եւ զկարծացեալ յիմարութիւնս փոքր մի ծայրակոտոր փշրեցի. (Կլիմաք.։)
cf. Ծայրակտուր առնեմ.
ἁκροστηριάζω, κολούω, κολοβόω trunco, mutilo. Հատանել զծայրս. ծայրակոտոր՝ ծայրակտուր՝ ծայրաքաղ առնել. յապաւել. յատանել. ծայրը կամ ծայրերը կտրել.
"cf. Ծայրակոտոր առնեմ;
to abridge, to shorten;
to cull, to gather, to extract, to compile, to make a collection or selection;
to recapitulate;
to refer briefly, to touch in passing, to say in few words."
Ծայրաքաղ արար ի նոցանէ ՟Բժռ. (ի ճանապարհին. այսինքն ջարդեաց. Վրդն. պտմ.։)
acropolis, citadel.
Ի ծայրաքաղաքին վայրին (գաւառին՝) բնակելով պահապանք. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
to dishonour, to ridieule, to sport with, to turn into ridicule.
Ի հրապարակի յայտ յանդիման ծանակէր. իմա՛ ծանականս կամ ամօթալից գործէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)