cf. Ոսկեսար.
Որոյ է վարաւանդ կամ վարապան ոսկի, ոսկեսար, ոսկեսանձ.
cf. Ոսոխիմ.
Ինքն իսկ յովնան վասն իւր ոսոխէ, եւ զփախուստն խոստովանի։ Բուռն հարկանիցէ՝ ոսոխիցէ. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
to be at law with, to accuse;
to rival, to strive, to compete;
զմիմեամբ —, to surpass each other.
Ինքն իսկ յովնան վասն իւր ոսոխէ, եւ զփախուստն խոստովանի։ Բուռն հարկանիցէ՝ ոսոխիցէ. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
lentile-shaped, lenticular;
—, —ապակի, lens, lenticular glass;
— անգոյն, achromatic lens;
— սանդղատեսակ, Fresnel lens.
as large as a lentile.
Ետ աշակերտացն ո՛չ որպէս զոսպնաչափ, որ ոչ ասի հաց, այլ փշրանս (այս ինքն երեւելի մասամբ պատառ). (Մխ. ապար.։)
branch, bough;
knot, joint;
—ք մատանց ձեռին, the fingers;
—ովք վարակեալ, knotty, nodous, knobby, gnarly;
hill, height, hillock.
Անտոն ոստ անապատի, հովտաց լերանց աղբիւրականց զարդ անապատի. (Տաղ.։)
cf. Ոստանամ.
Փութան արմատանալ, ոստայարձակ լինին՝ կրկնապատիկ պտղաւէտիլ. (Յիշատ. ի թուին ՟Չ՟Ձ՟Ե.։)
weaving;
tapestry.
Ո՞վ ետ կանանց իմաստութիւն ոստայնանկութեան։ Գործել զոստայնանկութիւն։ Ճարտարապատէր զոստայնանկութիւն եւ զնկարակերտութիւն. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 36։ Ել. ՟Լ՟Ե. 35։ ՟Լ՟Ը. 23։)
free city;
chief-town, capital, seat of Government;
royal guard;
royal, kingly;
terrestrial.
լծ. հյ. Ոստ. (իբր բարձր տեղի, բլուր) եւ Ազատ, վեստ, վստահ, ապաստան, աստիճան եւ այլն. թ. իւսթիւն, սէթ (վերագոյն. բարձր դիրք). պ. իւսթամ, ուսթամ, ասիթան, ասիթանէ. (սեամ. դուռն արքունի. արքայանիստ քաղաք). յն. ա՛սդի. յորմէ լտ. ա՛սդու. մայրաքաղաք, մանաւանդ Աթէնք։
Ապա Ոստանն է Քաղաք ազատ եւ բարձրապատիւ, արքունական կամ իշխանական յայլեւ այլ գաւառս հայոց. զքաղաք Դուին (որ թարգմանի բլուր), վաղարշապատ, երուանդաշատ, հադամակերտ, նախճաւան, դարոյնք. եւ այլն. որպէս եւ արքունիք պարսից. եւ շահաստանն նիւշապուհ։ Տե՛ս յաշխարհագր. ըստ (Փարպ.։ Խոր.։ Արծր.։ Ղեւոնդ. եւ այլն։)
to burst forth, to fly or escape from, to go out of;
ոստեան սանձք ի ձեռացն, the reins escaped from his hands.
Եւ ես ոստացեալ ի ձեռաց հզօրիդ՝ եւ անկայ ի կապանս. (Բենիկ.։)
Ոստեալք՝ մինչեւ յատակն հասանէին։ Ոստեալ տապարն ումեք դիպեալ սպանցէ. (Մխ. առակ. եւ Մխ. դտ.։)
lopped, trimmed;
— առնել, to lop off, to cut away, to sever, to trim, to prune;
— լինել, to be pruned, lopped off.
Ոստաքանց արմաւենի։ Ոստաքանց եղէ ես որպէս զարմաւենի։ Ոստաքանց լինի ի բռնութենէ հողմոյ։ Տապարօք եւ նրանօք իբրեւ զտունկս ինչ ոստաքանց արարեալ ծայրատէին. (Նիւս. երգ.։ Շար.։ Լծ. նար.։ Յհ. կթ.։)
lopping, cutting off.
Ձիթենին՝ ոչ ոստաքանցութեանն յապաւանաց պահանջող. (Պիտ.։)
prefecture;
inspectorship;
ministry, office.
Իշխանք ցեղիցն կային ի վերայ ոստիկանութեանն։ Ի վերայ ոստիկանութեան իսրայէլի յայնկոյս յորդանանու։ Պահապանք ոստիկանութեամբ կային ապողոնեայ ի վերայ նոցա. (Թուոց. ՟Է. 2։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 30. եւ ՟Ժ. 75։)
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
ՈՏՆ ՈՏՆ. մ. ՈՏՆ ԱՌ ՈՏՆ. Առ սակաւ սակաւ. գամ քան զգամ. աստիճանաբար. կամաց կամաց. (յն. օ՛տօ. իբր ճանապարհաւ)
fetters;
— ձիոց, horse-clog, shackle;
պնդել յ—ս, cf. Ոտնակապեմ.
ՈՏՆԱԿԱՊ ՈՏՆԱԿԱՊԱՆՔ. πέδη compes, pedica. որ եւ ՈՏՆԿԱՊ, ոյ. Կապ եւ կապանք ոտից. շղթայ ոտից.
Ոտնակապանս երկաթիս, եւ շղթայս, եւ ձեռնակապանս. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
tramp, foot-fall;
— անձրեւի, pattering of rain;
— անձրեւի է, there is a noise of much rain falling.
Զոտնաձայն վահանաւոր վառելոց (յն. ὀδοπορία ճանապարհագնացութիւն)։ Ոտնաձայն անձրեւի է (յն. ձայն ոտից անձրեւի). (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 41։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 41։)
slipping, false step, foot-fall;
podagra, the gout.
Ճանապարհք նորա՝ սրբոց ուղիղ են, որպէս անօրինաց ոտնառութիւնք. (Սիր. ՟Լ՟Թ. 29։)
motion of the feet, footing, walking.
Փոփոխումն գարշապարաց ոտից ի քայլելն. ոտն ոտն յառաջ խաղացումն.
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
Ո՞չ որումն բժշկեցաւն ի լեգեւոնէն, ասացի՝ թէ փառաւորէ՛ զաստուած. (Ոսկ. ես.։) այսինքն այնմ՝ որ։ (Զայլ բազմապատիկ առմունս տե՛ս ի Քերականութիւնս։)
Որ օր լուան ապաքէն զմէնջ, արտասուք բազում հեղան։ Որ օր զհիմն արկանիցէ, զանդրանիկ որդին թաղիցէ. եւ որ օր կատարեսցէ կրտսերն, բոլոր միջոց շինուածոյն ընդ անիծիւք մնասցէ. (Եղիշ. ՟Ե. եւ Եղիշ. յես.։)
Հանապազօր մեղանչեմք, որ խորհրդով, որ բանիւ. որ լսելով, որ տեսանելով. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Զո՞ր ինչ յարարածոցն բարի կարծիցեն, եւ զո՞ր չար։ Եթէ ինքեանք դիւի զոհս մատուցանեն, որո՞վք երեսօք զդիւապաշտսն հալածիցեն. (Եզնիկ.։)
as, like, how.
Որգունակ արեգակն գերապայծառ քան զաստեղս, այսպէս, եւ այլն. (Մաքս. եկեղ.։)
Ոչ ի պարգեւէ կամ ի շնորհէ տուելոյ սքանչելիք, որգունակ սրբոցն։ Ոչ ուրեմն ապաշխարութեան եւ մաքրութեան պէտս ունի ի ձեռն մկրտութեանն, որգունակ՝ դուք. (Նանայ.։)
cochineal;
kermes;
scarlet.
Եթէ ձանձախարիթ՝ մեղօքն իցէք ... ապա թէ որդանք, եւ արք արեանց եւ այլն. (Ածաբ. յայտն.։)
child-birth;
procreation of children.
Լուծաւ դատապարտութիւն՝ սրբուհւոյ աստուածածնին որդէծնութեամբն. (Ի գիրս խոսր.։)
son, child;
— աստուծոյ, Son of God, Only Son;
—ք լուսոյ, խաւարի, the children of light, of darkness;
հոգւոյ —, cf. Որդեգիր;
—ք բրտից, potters;
—ք որդւոց, nephews;
— ի հօրէ, from father to son, successively;
ըստ հօրն եւ —ն, like begets or produces like.
Որ աղաղակէ ձեօք իբր որդեօք հանապազօր, հա՛յր մեր՝ որ յերկինս. (Եփր. գաղ.։)
vine;
cf. Զամբիղ;
colocynthis;
coloquintida, bitter apple (purgative);
բեր —ոյ, grapes;
տերեւ —ոյ, vine-leaf;
ուռ —ոյ, vine-tendril;
յօտք —ոյ, vine-branches, vine-cuttings;
թօթափել or քաղել զտերեւս —ոյ, to strip away the superfluous vine-leaves.
ՈՐԹ. κόφινος cophinus, corbis, qualus. Կողով կազմեալ յուռոց որթոյ. սակառի. կթոց. սապատ.
calf, (pl. calves);
— դիեցիկ, sucking calf;
միս —ու, veal;
— խորովեալ, roast veal;
մորթ —ու, calf-skin;
cf. Քեցեմ;
— եղանց, fawn, young deer;
— ծովային, seal, sea-calf;
cf. Փոկ;
— ոսկի ձուլածոյ, golden calf.
Փոխանակեցին զաստուած ընդ որթուն յանապատին. (Եղիշ. ՟Ե։)
calf-headed;
Isis;
golden calf of the Israelites.
Գլուխ որթու, կամ ունօղ զգլուխ որթու. որպիսի էր կուռքն յովայ իսիդեայ առ եգիպտացիս. եւ ձուլածոյ որթն յանապատի, եւ երինջքն յերոբովամու. զի եւ սոքա Որթագլուխ կոչին. ըստ որում գլուխք նոցին առաւել երեւէին երկրպագուաց յերեսաց կողմանէ.
orthodox.
Ոք յորթոտոքսաց։ Ո՞չ ապաքէն աստէն յորթոդոքսացս բամբասէր. (Սեբեր. ՟Է։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Զիա՞րդ է մարթ ծիրանեացն (ուրոյն ի մարդոյն) որիշ իշխել։ Ո՞րպէս ապա մարթ է զատ եւ որիշ զբանին եւ զաստուծոյ տէրութիւնն ասել, եւ որոշմամբ դարձեալ զմարմնոյն զիշխանութիւն զեկուցանել. (Աթ. ՟Ը։)
Զբանական բնութիւնս մեր որիշ որդիս գոլ աստուծոյ ճշմարտեն։ Ճանապարհք ամբարշտաց որիշք են աստի։ Սիրտք ամպարշտացն որիշք են ի լուսոյ, եւ դաշնակից խաւարի. (Համամ առակ.։)
oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.
Ոչինչ գովեմք (զկերակուրս), որ զկնի որկորից՝ զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Լեզուին եւ որկորիցն զկնտընտոցի օրինակն ունելով. (Առ որս. ՟Ը։ Նիւս. բն.։)
gormandizing, gluttony, greediness, guttling, voracity;
որկորամոլութեամբ, gluttonously, greedily.
Ուտելեաց եւ ըմպելեաց պարապեալ ... վասն առաւել պղերգութեանն, եւ սաստիկ որկորամոլութեանն։ Անյագ յորկորամոլութիւնս։ Զանյագ որկորամոլութեան զեխութիւն։ Ի մարմնապարար որկորամոլութեանն. (Խոր. ՟Բ. 21։ Պիտ.։ Արշ.։)
granite, free-stone;
cf. Որձաքարեայ.
Որձ քար. վէմ արաստոյ՝ խստապինդ, տոկուն, կարծր, ապառաժ.
wall;
partition;
— զորմայն, from wall to wall;
in groping, groping along;
քանդել զ—, to unwall, to dismantle.
ՈՐՄ կամ ՈՐՄՆ. τοῖχος paries, murus. Շրջապատ, ցանկ, պարիսպ կամ պատուար շինուածոց եւ տեղեաց. պատ.
witty, very intelligent, ingenious, lively.
Արտաքին վիպապատմացն՝ աշխատասէր եւ մտահարուստ արանց։ Զօրաւորաց մտահարուստ արանց կարօտացեալ։ Այլոց ուժեղագունից եւ մտահարուստ արանց թողի։ Զոր այլ մտահարուստ ոմն հռետոր նախ քան զմեզ վերագրեաց. (Արծր. ստէպ։)
to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.
Մո՛ւտ դու եւ ամենայն տուն քո ի տապանդ. եւ եմուտ։ Եմուտ աբրամ յեգիպտոս։ Մտանել ի տաճարն, կամ ի սրբութիւն։ Ընդ դրունս, կամ ընդ դուռն քաղաքի։ Ի տուն. անդր. ի սենեակ. տանէ ի տուն. ի նաւ. ի ծով. ի կաւ. եւ այլն։
Մտցեն ի ներքոյ անդնդոց երկրի։ Եմուտ գլուխ իմ ընդ փապարս լերանց։ Սուրք նոցա մտցեն ի սիրտս նոցա։ Եմուտ քարն ընդ սաղաւարտն ի ճակատն։ Խոնարհեսցին յերկիր բանք քո, եւ պատգամք քո ընդ գետին մտցեն, եւ այլն։
intelligent, clever, learned, erudite.
Զամենեսին անդուստ ի վերուստ մտավարժս եւ աստուածապաշտս կամէր լինել աստուած. (Յռջբ. գծ.։)
imaginary, chimerical, fictitious, fabulous, pretended, false, visionary, extravagant, fantastical.
Ոչ վայրապար բանք, կամ մտացածին (ա՛յլ ձ. մտածին) իմաստք։ Ոչ մարդկեղէն մտացածին բանիւք աւանդեցան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա. 3։)
intellectual, spiritual;
mental, ideal.
Լցոյց զշտեմարանս մտաւորականս։ Գնասցո՛ւք զճանապարհս մտաւորականս եւ հոգեւորս՝ հոգեւոր ասպարիսին. (Համամ առակ.։)
intimate, cordial, confident, familiar;
favourite;
— ծառայ, true or faithful servant.
γνήσιος genuinus, germanus, sincerus. Հաւատարիմ մտօք. հարազատ. ընտանի. խորհրդապահ. սեռն եւ սերտ. սրտակից. սիրելի. բարեկամ. եւ Բարեկամական. մտերմական. միամիտ. սրտանց սիրելի ու սիրօղ.
intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.
Զանապակ բարեացն ուսոյց պահել մտերմութիւն եւ վարդապետաց առ մանկունսն. (Պիտ.։)
cf. Մսիմ.
Զի մի՛ մրսեալ եւ փոշիացեալ երկիր, եւ ի հեղեղաց ապականեսցի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Մրրատեսակ.
Այլ փոփոխեա՛ զմըրրատեսակ՝ յանապական սէրըն յստակ. (Շ. այբուբ.։)
cf. Մրրատեսակ.
Այլ փոփոխեա՛ զմըրրատեսակ՝ յանապական սէրըն յստակ. (Շ. այբուբ.։)
mixed with lees, full of dregs.
Այլ փոփոխեա՛ զմըրրատեսակ՝ յանապական սէրըն յստակ. (Շ. այբուբ.։)
causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.
Ի վերայ ծովուն ճանապարհ առնէ, եւ մրրկածին ալեացն սատեալ լռեցուցանէ։ Դու զհամօրէն տիեզերս փրկեցեր ի մրրկածին ալիք փորձանաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Մարտակից.
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
Որք զհանդէսն մրցանակի յերկրի կատարեալ՝ ապագայիցն եւ երկնաւորացն յուսոյ հաւատացին։ Զմրցանակ փրկչին յաղթութեան քարոզեն յանապական մահուն. (Նար. ՟Ժ. եւ Նար. առաք.։)
imminent, impending, near, at hand, threatening;
— վտանգ, imminent danger;
— լինել, to be imminent, to threaten.
παρὰ πόδος ἑν ἐτοίμῳ imminens, imminenter. Մօտ ընդ մօտ. մօտ առ մէտ. առ դուրս հասեալ. դիւրապատրաստ. կարի մօտաւոր. անյապաղ.
Սպառնացեալ լի ապականութեամբք եւ մօտալուտ բանիւք։ Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)
cf. Մօտակաց.
Մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն (լե՛ր). (Բրս. հայեաց.։)
assisting, present, neighbouring, near, close to.
Մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն (լե՛ր). (Բրս. հայեաց.։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Յ. Որպէս թարմատար՝ կամ ի վայելչութեան եւ կամ ի սաստկութեան սակս դնի ի սկիզբն բառից սկսելոց ձայնաւորաւ, պահելով զնոյն նշանակութիւն. զոր օրինակ նոյն են Աջող, Յաջող. Անկանել, Յանկանել. Ապահով, Յապահով. Եղանակ, Յեղանակ։ Թո՛ղ զզանազանեալս նշանակութեամբ. Ածիմ, Յածիմ. Առնեմ, Յառնեմ. Եղանակեմ, Յեղանակեմ. Հեղում, զեղում, Յեղում. եւ այլն։