united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
Եւ ոչ է իսկ մին միաւոր քրիստոս յերկուս բաժանեալ։ Ո՞ է՝ որ զմի միաւոր շունչն ընդ ամենայն մարմինն սփռէ։ Միաւոր է, եւ ներհակ ոչ ունի։ Զերից հատածացն միաւոր զօրութեանն։ Զմիաւոր ճշմարտութիւն հրամանացն քրիստոսի պատմել։ Երրորդութիւն՝ միաւոր ըստ բնութեանն աստուածութեանն։ Ոչ ասաց միաւոր կոչմամբ, բարւոյն, այլ՝ հանդերձելոց բարեացն։ Երկինք յոգնակի, եւ երկիր միաւոր. (զի այլ երկիր ոչ է. Պրպմ. ՟Խ՟Է։ Կոչ. ՟Թ։ Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ագաթ.։ Տօնակ.։ Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. սղ.։)
Միաւորքն եւ թախծեալքն նստէին անդէն ի տան. (Մամբր.։)
singular;
indivisible.
to unite, to join, to conjoin;
to attach, to tie together, to glue together;
to mix, to combine, to annex, to incorporate, to identify;
to join together, to couple, to match, to pair;
վերստին —, to reunite, to rejoin, to tie again.
Հոգին սուրբ առաքեալ ի հօրէ՝ էառ մարմին յարգանդէն մարիամայ եւխառնեաց եւ միաւորեցոյց ի բանն աստուած. (Խոսր. պտրգ.։)
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
Ոչ միայն միջնորդաւ անձինն ընդ հողոյ միաւորեցաւ դիմակ տեսակօք, այլ եռամասն խառնեալ էութեամբք միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։) այսինքն ոչ միայն մարմին էառ հանդերձ բանական հոգւով, այլ եւ միացոյց ընդ աստուածութեան իւրում։ (որ ի վեր է քան զմիաւորիլ հոգւոյ մերոյ ընդ մարմնոյ։)
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
Զմիաւորութիւն տէրութեանն, զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ. (Աթ. ՟Ը։)
to cloud, to darken, to dim.
Միգապատեաց զիս թշնամին խաւարային ցանկիւքն իւրովք։ Միգապատեալ կաս ի հուր հնոցին. (Մանդ. մխիթ. եւ խոստ։ եւ Եփր. խոստ.։)
strangury, gravel, dysury, ischury, stoppage, suppression or retention of urine, pain and difficulty in discharging the urine.
Հիւանդ կա՛մ քար, եւ կամ միզագրաւութիւն ունիցի, եւ կամ զասացեալն սրբազան ցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
diabetic, incontinent of urine.
Եթէ ոչ զարիականն բերէ սերտութիւն մարմնոյն, աստուստ կաթոտք եւ միզարձակք լինել հանդերձեալ գոն. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
mile.
ՄԻԼ կամ ՄԻԼՈՆ. cf. ՄՂՈՆ. Չորս միլ յաւելացոյց ի շինուած քաղաքին, եւ կոչեաց յանուն իւր կոստանդնուպօլիս. Հ. սեպտ. ՟Է.։
mutual damage.
ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՍ ՀԱՐՈՒԹԻՒՆ. գ. σύμπτωσις conflictus, concursus, cohaerentia. Ընդհարումն ի միմեանս. մանաւանդ յարումն. ի միմեանսայար գոլն. յարաբերութիւն. միայարութիւն.
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
Յովսէփ եօթնուտասնամեայ էր, մինչ արածէր (յն. յարածել անդ) եղբարբքն հանդերձ խաշինս։ Մինչ (յն. որպէս) ելանէի յեգիպտոսէ։ Մինչ յուդա կենդանի է, անհնար է։ Մինչ փեսայն ընդ նոսա իցէ։ Ասէր՝ մինչ կենդանին էր։ Մինչ աւուր (կամ աւր) կայ, եւ այլն։
Շարժումն մեծ եղեւ ի ծովուն, մինչ (կամ մինչեւ) նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Մինչ ոչ եւս կարօղ լինել։ Մինչ գալ խռնել։ Մինչ գրեթէ լի իսկ լինել։ Մինչ (կամ մինչեւ) առաւել ուրախ լինել ինձ։ Մինչ զի եւ հաց եւս ոչ ժամանել ուտել նոցա։ Մինչ զի եւ (կամ մինչեւ) ի հիւանդս տանել ի քրտանէ թաշկինակս։ Մինչ (կամ մինչ զի) ի գիշերի եւս խրատէին զիս երիկամունք իմ։ Շուրջ զայրացուցին զթագաւորն, մինչ անդէն վաղվաղակի հրամայեաց կոչել զփղապետն։ Եւ էր ախտ նորա սաստիկ յոյ, մինչ ոչ մնաց ի նմա շունչ.եւ այլն։
Մինչ՝ չեւ երկինք եւ երկիր լեալ էին։ Այլ ի դնիլ կանխաւ այլոյ բացասականի, ասի նա եւ Մինչեւ. (որպէս տեսեր ի վեր անդր։)
until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
Մինչեւ ի գաղա, կամ ի քաղաքն, ի տուն։ Մինչեւ ցանդր։ Ի ծովէ մինչեւ ի ծով։ Ի ծագաց մինչեւ կամ մինչ ի ծագս. եւ այլն։
Մինչեւ գնաց մեսրոպ յարքունական դրանէն, ոչ զոք ի ճարտարաց գտանէր անդ ի վպրաց. (Խոր. ՟Գ. 52.) այսինքն յորմէ հետէ. քանի որ։
Մինչեւ մեք ազյլս կամէաք հնազանդել, մեր՝ որ վարդապետք օրինացդ էին, զկնի նոցա մոլորութեանն խստորեցան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ժողովեցան առ նա ժողովուրդք բազումք, մինչեւ մտանել նմա ի նաւն, կամ մինչեւ տեղի եւս ոչ լինել՝ եւ ոչ առ դրանն։ Լինի ծառ, մինչեւ գալ թռչնոց, եւ հանդգել յոստս նորա։ Զարմացան ամենեքին, մինչեւ հծծել թնդ միմեանս.եւ այլն։
Մինչ՝ չեւ երկինք եւ երկիր լեալ էին։ Այլ ի դնիլ կանխաւ այլոյ բացասականի, ասի նա եւ Մինչեւ. (որպէս տեսեր ի վեր անդր։)
before, ere;
not yet;
— ծագեալ արեգական, before day, before sunrise;
— աւարտեալ ամին, within the year;
before a twelvemonth;
— եկեալ էր նորա, he had not yet come;
— մեռեալ իցեմ, before I die.
Մինչ՝ չեւ երկինք եւ երկիր լեալ էին։ Այլ ի դնիլ կանխաւ այլոյ բացասականի, ասի նա եւ Մինչեւ. (որպէս տեսեր ի վեր անդր։)
woven in one piece, without seam.
Եւ իբր զմիոստայնի վերարկու՝ գեղեցկատիպ յանգուածով՝ զբովանդակն սկսեալ յարմարեաց (հին տպ. միաստանի). (Նար. խչ.։)
broken-backed;
hipshot;
disheartened, discouraged;
— լինել, to break one's back;
to become hipshot;
to be disheartened, to lose one's courage.
Որպէս Միաբեկեալ. կորաքամակ. մանաւանդ՝ Սրտիւ բեկեալ.
to break one's back, to strain the loins;
to dishearten, to discourage.
Զսիրտս պատառեալ՝ կամք միջաբեկեալ. (անդ։)
midnight, twelve o'clock.
Զորս ի միջի անդ յիշէ, զմիջագիշերն եւ զհաւախօսն։ Երէկանիրհասէրն զմիջագիշեր հրաւիրէ լինել իւր արթնութեան ժամանակ. (Յհ. իմ. ատ.։)
divination or guessing the contents of.
Ի դիւթութիւնս, ի քուահարցութիւնս, ի միջագիտութիւնս, եւ ի գրարարութիւնս. (Մանդ. ՟Ի՟Ը։)
middling, indifferent, neither good nor bad, moderate.
Յաղթեա՛ բնութեանդ միջակայ ժամանակիւ (յն. (ներգոյից բնութեան). Պտմ. աղեքս.։)
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
to plunge into the crowd;
to crowd in.
Հանդերձ զօրօքն գայր հասանէր միջամբոխ լինէր յերկիրն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 42. ա՛յլ ձ. միջամբոխ լինէր։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
Միտքն միջամուխ լինել ձեռնարկիցեն յազգակիցս եւ յաներեւոյթսն։ Յիմանալիսն միջամուխ լինել հանդերձ զգայութեամբքս. (Առ որս. ՟Է։)
middling, intermediate;
middle, centre.
Երիվարօք՝ կատարելոց եւ մատաղատունկ եղելոց միջասահմանօք. (անդ. ՟Ը։)
Չեւ եւս առողջացեալ են, այլ կազդուրեալ՝ միջասահման դեռեւս ունին զառողջութեան եւ զհիւանդութեան։ Փախի՛ր ի միջագետս, ի միջասահմանս առաքինութեան եւ չարութեան. (Փիլ.։)
moderate, temperate.
Զհիւանդն ի միջավար բաղանիս տա՛ր, որ ոչ տաք լինի, եւ ոչ հով. (Մխ. բժիշկ.։)
citadel, tower.
Զորահատոյց առնէր ի վերայ միջնաբերդին՝ պաշարել զնա։ Որ ի միջնաբերդին էին արգելեալք։ Պաշարեալ պահեն զմիջնաբերդն երուսաղէմի։ Գնաց յուդա ի միջնաբերդ ամրոցէ անտի։ Որ ի միջնաբերդի անդ էին, եւ որ յամուրս անդ էին։ Ետ ածել զամրապահ միջնաբերդին ակառանց. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 41։ ՟Զ. 18. 26. 32։ ՟Ժ՟Ա. 41։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
fighting in the midst.
Յօրինեցին զռազմ հանդիսին երեքկարգեան գնդօք, եւ վերջապահս. (Պտմ. որբել։)
centre, interior of a country, midland districts.
Հասանէր ի միջնաշխարհն հայոց ի վաւառն այրարատու։ Զմիջնաշխարհն քանդեալ բրեալ զօրքն պարսից ապականէին։ Միջնաշխարհն մնացեալքն յերկուացան յարքայէն. (Բուզ. ՟Դ. 23. 24. 50։ ՟Ե. 4։)
middle-man, agent, mediator.
Խաբեաց միջնեկն զկտակապահն, եւ առ զկոստանդինուպօլիս. (Վրդն. պտմ.։)
marrow, core, heart;
— հացի, crum of bread;
— ձուոյ, yolk of an egg;
— ընկուզոյ, kernel of a walnut;
— տնկոց, pith;
— պտղոյ, core;
— գիսաւորաց, nucleus of comets.
որ եւ ՄԻՋՈՑ (ըստ վերջընթեր նշ). Որ ինչ կայ ի բուն մէջն կամ ի ներքս անդ՝ իբրու ծուծ եւ սերմն.
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Յառաջ քան զմիջօրեայ հասեալ ի դաստակերտն երուանդայ. (Խոր. ՟Բ. 43։)
fruit;
cf. Պտուղ.
Ի վերայ մրգոց (կամ մրգաց) քոց, եւ ի վերայ կթոց քոց. (անդ. ՟Խ՟Ը. 2։)
other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
Յաղեաց զնոսա (զջուրս ծովու), զի մի՛ նեխեսցին. եւ միւս եւս՝ որչափ աղի են, ըմպեն եւ կլանեն զքաղցր ջուրսն որ իջանեն անդր. (Եփր. ծն.։)
ՄԻՒՍ ԱՆԳԱՄ. ՄԻՒՍԱՆԳԱՄ մ.ա. πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.
Կօշկաւն ի միւսանգամ թիւնիցն թշնամւոյն ամրացուցանէ. (Մանդ. ապաշխ.։)
another time, once more, afresh, anew, over again, again, bis;
second, other, new.
πάλιν, τὸ δεύτερον, ἕτι ἄπαχ iterum, rursum, -us secundo δεύτερος, -η, -ον secundus, -a, -um. Երկրորդ անգամ. յայլում նուագի. դարձեալ վերստին. անդրէն. եւ Երկրորդ. մէյմալ, ուրիշ անգամ, նորէն.
Կօշկաւն ի միւսանգամ թիւնիցն թշնամւոյն ամրացուցանէ. (Մանդ. ապաշխ.։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
Ոմանք միօրեայ (կամ միօրէ), ոմանք երկպահք, ոմանք երեքօրեայ՝ պարկեշտութեամբ կատարեն. (Մանդ. կամ Եփր. պհ.։)
gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.
մանաւանդ Պարգեւք, ւաց. s. δόμα, δωρεά, δώρημα , δόσις, ξένιον donum, munus ἑποχορηγία suppeditatio, munificentia χορηγία munus choragi, erogatio, largitio. Բարիք իմն առատաձեռնեալ. տուրք ձրի. որ եւ ՇՆՈՐՀՔ ասի կամ փոխարէնն վաստակոց՝ լիաձեռն առաւելութեամբ, եղեալն ի մեծէ առ փոքր.
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
Իսկ որք զայս արհամարհիցեն, եւ ոչ գայցեն յայս պարգեւաբաշխութիւն։ Պարգեւաբաշխութիւն նորոգեալ քահանայապետութեանդ ձերոյ նահանգի առ ի մենջ՝ կայցէ անշարժ. (Ագաթ.։)
to load with gifts.
Նախ քան զանդ երանութիւնսն ասա պարգեւալից արասցէ. (Խոսր.)
seeking or asking a present or favour.
Իբրեւ առնոյր պատուիրանս օրինացն Մովսէս ի ձեռացն Աստուծոյ, պարգեւախնդիր՝ տեսանելով զաստուած, ի պատասխանւոյն նման զի ասէ, գթած եմ եւ ողորմած, անդ առնոյր զաւանդութիւն իշխանութեան եւ այլն. (Ագաթ.։)
to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.
Եւ այլ աւանս հանդերձ ագարակօք պարգեւեաց նմա. (Խոր. ՟Բ. 44։)
cf. Պարգեւառ.
Այսպիսի պատուոյս արժանաւորք երեւիք, եւ այսմ պարգեւացս պարգեւընկալք։ Ասա քաջամարտք, եւ անդ պարգեւընկալք. (Ոսկիփոր.։)
tunic, cloth, coat;
morning gown.
χιτών tunica χιτονίσκος tunicula ἑσθής vestis. Հանդերձ՝ յորոյ վերայ պարէ պատի ածի դօտին. տես եւ ՊԱՏՄՈՒՃԱՆ. կապայ
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Պարեն համեմատաբարշուրջ զԱվ , անդ ի բանն դիոնեսիոսի գրի՝ փարել։
ballad;
madrigal;
chorus.
χορῳδία choreae vel chori cantus. Պար երգով. հանդէս համախումբ պարակցութեան.
Ոչ խայտառակեցէր ի հարսնարանիդ զանարժանս քումդ պարերգութեան։ Տօնել հանդիսիւ պարերգութեամբ։ Տօնեա՛ զկեալս կորուսելոյս՝ վերնականացն պարերգութեամբ. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Է. ՟Խ՟Ը։)
simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.
Նոր էր ողջակէզն. ոչ հրով՝ այլ պարզով եւ սառնամանեաւ ողջակիզեալ։ Մարմին սառի եւ պարզոյ հանդիպեալ՝ նախ լինի բովանդակն կապուտակ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
ՊԱՐԶՈՑ սեռ. յոքն. բառիս Պարզ որպէս ռմկ. այազ. (անդ։)
զի պարզու ծարաւոյ իմոյ զովասցի յաղբերէ վտակաց քոց։ Հանդո՛ զիս ի ցանկութէնէ աստի ի պարզոյ (պարչոյ, կամ պասքու ծարաւու. (Մծբ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Մտեալ ի սենեակ կուսին արգանդի պարզաբար (աստուածուբանութեամբ եւեթ). (ելեալ անտի յոգաւորաբար (բաղադրութեամբ՝ մարդկութեամբ հանդերձ). Նար. ՟Լ՟Դ։)
Եւ պարզաբար, ամենայն սկիզբն, ամենայն շարունակութիւն, ամենայն բովանդակութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Պարզմտութիւն.
(Կապեալ է) հնզանդութիւն զպարզամտութենէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ըստ օրինի պարզամտութեան իւեանց հաւատարիմ համարեալ զնենգութիւն գաղտասոյր որսողացն՝ վաղվաղակի անդր հասանէին. (Ղեւոնդ.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Եւ պարզեալ զթուղթսն (մագաղաթեայս) աղեքսանդր՝ ընթեռնոյր. (Պտմ. աղեքս.։)
Պարզեաց զձեռսն եւ զոտս իւր, եւ աւանդեաց զհոգի իւր ի ձեռս տեառն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
frank, bold;
openly, confidently.
Որպէս զի համարձակութեամբ եւ պարզերես կացջիք առաջի աւանդողին ձեր զտաղանդ պատուիրանին. (Շ. ընդհան.։)
simplicity, good nature, artlessness, plainness, sincerity, candour, ingenuousness;
foolish credulity, singleness, silliness, simplicity.
Զսովորական հաւատն իմ հանդերձ առաքինաւէտ պարզամտութեամբն առից. (Պիտ.։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)