Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)
Մեղքն, որ (ի) հին բազմօրեայ ժամանակեաց հնազանդեն զիս. (Եփր. հռ.։)
Իբրեւ զբազմօրեայ հիւանդ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոխս բազմօրեայս ունիցի. (Մանդ. ի ցանկն.։)
Եթէ չար է շնութիւն, հաւասար (չար) առնէ եւ բամբասողութիւնն. (Մանդ. ՟Թ։)
cf. Քերովբիմ.
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
Քերովբէս զնոսա ասէ, որ թարգմանի յաճախ գիտութիւն կամ հեղումն իմաստութեան ... քանդակագործ արարուած՝ որ ասէ քերոբ. (Նչ. եզեկ.։)
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
cherub;
cherubim.
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
Քերովբէս զնոսա ասէ, որ թարգմանի յաճախ գիտութիւն կամ հեղումն իմաստութեան ... քանդակագործ արարուած՝ որ ասէ քերոբ. (Նչ. եզեկ.։)
Զտապանակ ուխտին տեառն զօրութենէց, որ նստի ի քերովբէս։ Արար ի ներքս ի դաբիրն երկուս քերովբէս. բարձրութիւն միոյ ի տասն կանգնոյ։ Զամենայն որմս տանն շուրջանակի քանդակեալ գրեաց գրչաւ քերոբս եւ արմաւենիս։ ի վերայ խորշից նոցա ի մէջ առանցիցն՝ առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. եւ ՟Է։)
to belch, to eruct.
Եթէ քերքրտայ հիւանդն, բարի է. (Բժշկարան.։)
sect.
որ եւ ԿԷՇՏ կամ ՔԷՇՏ. պ. քիյշ. Կրօնք. գեն. աղանդ.
sectarian.
ՔԷՇԱԿԱՐԿԱՏ կամ ՔԷՇՏԱԿԱՐԿԱՏ. Կարկատօղ զքէշ. կցկցելով հնարօղ դենի կամ աղանդոյն իրիք. աղանդապետ.
Դաւիթ իմացեալ զխեղճ մեղացն։ Խեղճ յանցանաց իմոց հեղձուցանէ զիս հանապազ. (Սեբեր. ՟Զ։ Մանդ. ՟Ա։)
Աստուած եդ ի մեզ զխեղճ մտացն անվրէպ յանդիմանիչ. Զի քան զամենայն օրինակս խրատու հզօրագոյն է։ Որ ոչ գիտէր զանձին խեղճ։ Խեղճ մտացն չտայր թոյլ. (Մխ. երեմ.։)
Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ. խոստովան եղեւ, եթէ ես ոչ եմ քրիստոսն։ Խոստովան եղե, եթէ օտարք եւ պանդուխտք են յերկրի։ Ամենայն լեզու խոստովան լիցի աստուծոյ։ Ամենայն լեզու ց լիցի, թէ տէր յիսուս քրիստոս ի փառս աստուծոյ հօր. եւ այլն։
Մի՛ ամօթ համարեսցիս խոստովան լինել ի խաչանդր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
ԽՈՐՇԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ կամ ԺՈՂՈՎԵԼ. συστέλλω contraho, coarcto. ծալս ծալս առնելով ամփոփել զհանդերձս. քոթ քոթ ընել.
Ի մէջ խրոխտականաց ձիոց անմաքրից որոջս հանդարտաբարս։ Սատակեցին խրոխտականացն խիստ յարձակմունք. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Ղ։)
իբր ն. τοκετός, τόκος, τίκτειν, λοχεύεσθαι. partus, puerperium, parere, parturire. Ծնանելն զզաւակ՝ մանաւանդ որպէս մայր. յառաջ բերելն զբերս. տօղուրմասը (լծ. յն. դօգէդօ՛ս, դօգօս). վիլատ.
Այդ բարբառ ծնունդ է սատանայական կամաց. (Մանդ. ՟Զ։)
Եւ անդ լուսնին իսկ հասանէ ժամ ծընընդեան. (Երզն. ոտ. երկն։)
Հուր այրիչ եւ սուր սատակիչ են ծնունդք փոխոց։ Իժից ծնունդն զորովայն մօրն ծակեն եւ ելանեն, եւ փոխոց ծնունդքն զոգիս շահողացն ծակեալ պատառեն։ Եւ վաշխիցն վաշխ՝ չար ծննդոց չար թոռունս ծնուցանես. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Լւեալ գլալիւն. (մանկանցն՝ հանդերձ մարցն կականմամբ. Խոր. ՟Բ. 80։)
θελητής, θεραπευτής studiosus, officiosus. Արարօղ կամաց այռոց. կամակատար. հռու. հնազանդ. ջերմ պաշտօնեայ. մտադիւր ծառայօղ.
Այսօր քրիստոսի խորհրդակից, եւ վաղիւն սատանայի կամարար. (Մանդ. ՟Ա։)
Առնելն զկամս տեառն. հնազանդութիւն, կամակար ծառայութիւն.
Յորժամ ծեր այր ի կապեղանոցս եւ ի կրպակս մտանիցէ։ Յաշխարհաւանդ կապեղանոցսնեւ ի կրպակս անխտիր մատնիցեն։ Չիք կալ ի վաճառի, ոչ ի կապելանոցս, եւ ոչ ի հանութս։ (Ոսկ.եբր. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. եւ Ոսկ. ես.։)
τελειωτής consummator, initiator. Ի կատար հասուցիչ. եւ մանաւանդ՝ Խորհրդակատար.
Որոց զայս կեցուցաբեր պատուիրանի աւանդեաց պահպանութիւն. (Սկեւռ. յար.։)
Ոմանք չափ եւ կշիռ արդար ոչ ստանան. (Մանդ. կամ եփր. կարկտ.։)
Զհնացեալ հանդերձ, եւ զկոտորակ հացի. (Բրսղ. մրկ.։)
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)
Կրճիմն եւ ցանդ եդաւ։ Կրճիմն խաղաղութեան մեղքն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ամենասուրբ լուսովն մաքրութեան անբովանդակելի լուսոյն համեմատաբար լցեալ։ Յամենեսեան համեմատաբար ընթացեալ աստուածայնոյն լուսոյ։ Համեմատաբար ի նոցա անցեալ. (Դիոն. երկն.։)
(Աղանդաւորաց) յերկնից բերեալ, եւ յաստուածայնի բնութենէն հայթայթեալ քրիստոսի մարմին։ Յհ. (իմ. երեւ.։)
Արքայութիւն աստուծոյ է գիտութիւն սրբոյ երրորդութեանն՝ ձգեալ ընդ հասութիւն միտս. այսինքն խորին եւ անբովանդակելի տեսութեամբ. (Եւագր. ՟Դ։)
Զհարթուցեալս եւ զհեռացեալս հանդատեցուցանէ. (Յճխ. ՟Ե։)
Անձն ձանձրացօղ միայնակեցի հարթուցեալ ի դուրս անդր. (Նեղոս.։)
Թշնամիք, եւ հարստահարականք. (անդ. ՟Ը։)
այսինքն Ի հետէ, որոյ նախդիրն դնի ի վերայ նախընթաց բառից. ἁπό, ἁφ’ ἦς, ἁπ’ ἑκεινού ex quo, ab exinde, jam inde, ab ... usque. Զհետ կամ զկնի անցելոց եւ այսր. անդստին, ի սկզբանէ ցայժմ. անընդհատ ցայս վայր. անկից ետեւ, ինչուան հիմա .... cf. ՅԱՅՆՄ ՀԵՏԷ, cf. ՅԱՅՍՄ ՀԵՏԷ, cf. ՅՈՐՍ ՀԵՏԷ, cf. Ի ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ.
Հերեսիոտայքն առնուն ինչ ի գրոց ի պէտս գայթագղութեան իւրեանց, եւ թողուն զայն՝ որ յանդիմանէ զմոլորութիւն նոցա. (Եփր. համաբ.։)
cf. ՀՆԳԵՐԵԱԿ։ Փիլ. ՟ժ. բան.։ (Պատճառ կրկնակ գրութեանցս է սովորութիւն գրչաց ըստ գաւառական հնչման. մանաւանդ յորժամ ի հին օրինակին իցէ թուանշան. Ե. ՟Ե. զոր ի բարդութիւնս անխտիր հինգ կամ հնգ. ձայնիւ բացատրեն ըստ հաճոյս։)
ՀԻՒՂԷ կամ ՀԻՒԼԷ եւ հիւղ կամ հիւղեայ. Բառ յն. ի՛լի կամ իւլէ. ὔλη materia, hyle. յորմէ եւ sylva. Նիւթ. հիւթ. տարր. մանրամաղ փոշի. շամանդաղ.
Տեսանե՞ս զհնազանդութիւն, եւ զհլուական միտսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Զհնդկայինսն՝ իւր անդամս համարի։ Հանդերձ հնդկայնովք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Նար. առաք.։)
Նաւավարք անդէն իմանան, թէ հողմայոյզք լինելոց է. (Վեցօր. ՟Է։)
ՀՕ՛Ն կամ ՀՈՆ. Բառ ռմկ. այսինքն Անդ. անդր. cf. Օ՛Ն.
Ընդ ամենայն անդաստանս ասասցին, հո՛վայ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը. այն է բանն Ամոսայ. ՟Ե. 16։)
Հորդեցաւ ճանապարհ յանապատ անդր. (Եփր. ել.։)
Սովաւ հրաշագործեա՛ յերկրի զբժշկութիւն հիւանդաց։ Որ ի մեզ հրաշագործեցաւ. (Շար.։)
Յորդառատ հրաշագործութեամբ։ Յիշատակէ զանդ լինել հրաշագործութիւնսն. (Շ. բարձր.։)
δημοσίᾳ publice եւ այլն. Ի հրապարակի. առաջի բազմութեան ամբոխին. յայտ յանդիման բոլորից. յատենի. հանդիսապէս. հրապարակելով.
Խօսել, կամ յանդիմանել, կամ ուսուցանել, կամ գան հարկանել, կամ դնել ի բանտի հրապարակաւ.եւ այլն։
Ո՞չ մեղմութեամբ մեղմական վանդիւ նիրհմամբ ընկղմեցեր. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Զայս եւ յըմբշամարտս է տեսանել, միայնամարտութեամբն ի գուպարս հանդիսիցն յաղթողք լինելով։ Զմիայնամարտութիւնս ի ցամաքի։ Զբռնացեալ հովիւն հալածել (յակոբայ) միայնամարտութեամբն։ Արտասանութիւն միայնամարտութեան դաւթի եւ գողիաթու. (Պիտ.։)