convenient, proper, fit, suitable, decent;
well-timed, timely, opportune, seasonable, propitious, favourable;
opportunity, occasion, propitious moment;
ի —, ըստ —ի, conveniently, suitably;
— է, it is fit, it is becoming;
it is due;
ի — լինել, to befit, to become;
— համարել, to think proper, to deem it expedient;
— ժամանակ գտանել, to find a favourable opportunity;
— առնուլ, to seize the occasion, to strike the iron while it is hot;
յօգուտ արկանել զ—, to avail oneself of, to profit by the opportunity;
cf. Կորուսանեմ.
Ըստ նշանաւոր եւ անուանի լինելոյ՝ ոք պատեհ համարեալ՝ այսպէս կարգիցէ։ Աստ ժամանակ վրէժխնդրութեան պատեհի գտեալ Նինուաս՝ սպանանէ զմայրն։ Այսպէս իմն պատեհ համարեալ. (Խոր. ՟Ա. 4. եւ 16։ ՟Գ. 18։)
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
Պատերազմակիցք մարտին՝ ոչ միայն անձանց, այլ եւ ընկերին զգուշանան. (Խոսր.։)
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
Մարդկան իրք ամենայն՝ երբեմն պատերազմին, եւ երբեմն խաղաղանան։ Թէպէտ եւ ստէպ ստէպ պատերազմեսցին, թէպէտ եւ սաստիկ փորձեսցին. (Ածաբ. ժղ.։ Իսիւք.։)
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Այնչափ պատժոց պատժապարտ իցես։ Յորժամ ոք նորին մեղաց պատժապարտ իցէ։ Շրջել առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ։ Զպատժապարտն սպանանէ (դահիճ)։ Յանցանաց պատժապարտս առնեն (օրէնքն)։ Պատժապարտ անիծիցն գտան. (Ոսկ. հռ. Ոսկ. ՟բ. կոր. Ոսկ. եբր.։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
Նորին իսկ պատժաւորին է վնասն, որ սպանանէ զինքն (վասն յանցաւորութեանն). (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
honour, token of esteem, homage, glory;
respect, veneration, reverence, regard, consideration;
honours, preferments, dignities, degrees, offices, titles;
testimonial, prize, gift, presentation;
խոստումն պատուոյ, word of honour;
լեգէոն պատուոյ, Legion of honour;
— արքունի, diploma of merit;
ի —, in honour of;
պատուով, honourably;
լի պատուով, loaded with honours;
ի — հասանել, to rise to dignities;
ի պատուի լինել, to be in honour, in consideration;
ի — առնուլ, բազում պատուովք պատուել, to load with honours, to pay great honours to, to raise to the highest honours;
to set one up upon the pinnacle of glory, to raise one up to the skies;
ի մեծի պատուի լինել, to be raised to the highest pitch of fortune;
— անձին համարել, to take to oneself the credit of, to deem it an honour;
— ընծայել, to pay honour;
առնել, դնել, to do honour to, to be an honour or a credit to;
— առնել սեղանոյ, to do honour to a meal;
պատուով պատուէք զիս, you do me a great deal of honour, too much honour;
—ս արժանաւորաց, honour to whom honour is due;
cf. Թեկն;
cf. Հասանեմ;
cf. Միմեանց;
sign of abbreviation.
Ի փոքր պատուէ ի մեծն վերանան։ Պէսպէս պատուովք՝ ընդ ժամանակս ժամանակս։ Սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց. (Ոսկ. եփես. ՟Ե։ եւ Ոսկ. ես.։)
cf. Պատշաճեմ.
Ամենեցուն պատճառ ելով, եւ գերագոյն քան զամենայն՝ գոյութեամբ, եւ զանանունութիւն պատկանէ (Աստուած՝ ինքեան), եւ զամենայն էիցս անուանս. (Դիոն. ածայ.։)
venerable, august;
respectful, bashful;
shameful;
— զանձն ցուցանել, to make oneself respected;
— գործել, ընծայեցուցանել, to render respectable, to cause to be respected.
Պատկառելի է կանանց ազգ առաւել քան զարանց. (Նար. երգ.։ 1)
icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.
Այն է տիրապէս պատկեր (այսինքն կենդանագրութիւն, իսկութիւն) քրիստոնէի, ժուժկալութեամբ զախտսն սպանանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
painter;
sculptor.
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
Սովորիս եւ մեղկիս, եւ խորհուրդքն պատկերանան եւ տեղի առնեն եւ բոյն դնեն ի սիրտդ. (Եփր. մաքր. այսինքն տպաւորին իբր պատկեր։)
to prepare oneself, to get ready, to put oneself in a condition to, to make preparations, to take one's dispositions;
to beware of, to take care or heed, to mind.
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
ՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹԻՒՆ. որպէս Զգուշութիւն. Բարձեալ աշտեայս հանապազակիրս ի պատրաստութիւն գազանացն՝ որ ի մայրիսն արջանան. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Եւ կացին քահանայքն ի մեջ յորդանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է ի մեջ յորդանանու պատրաստութեամբ։ Եկեալ է սաւուղ պատրաստութեամբ ի կէիլա. (Յես. ՟Գ. 17։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
Խաւարն առաջին բարաբարձեալ եղեւ։ Աւդոստոս սպանանէ զկղէոպատրա, եւ պարաբարձեալ յինքն նուաճէ զեգիպտացւոց իշխանութիւնն։ Հրեղեն սուրն սերովբէին պարաբարձաւ ի ծառոյն կենաց։ Ոչ պարաբառնի եւ անջատի ի քէն։ Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն պարաբառնայ (այսինքն պարաբառնի) ի միջոյ. (Զքր. կթ.։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Որ էր անարգրելի բանն աստուած՝՝ պարտադրելի մարմնով իջանէ ի յորդանան. (Ճ. ՟Գ.։ Զքր. կթ.։)
cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.
Եւ եղեն երկու պարանքն սպանանելոյ, եւ երկու պարանքն ապրեցուցանելոյ, իմա՛ որպէս լարաբաժին տանելն. վիճակ։ որպէս եւ Վստկ. ՟Ժ՟Ա. ՟Մ՟Ծ թուի նշանակել զսահմանեալ չափ ինչ լարի.
to bind in every part, to pinion, to garrott.
to fatten, to grow fat, to become fat and plump.
Հոգէխառն սիրով պարելով ի դրախտին, եւ պարարտանան անմահական պտղովն. (Ոսկ. ի նեռն.։)
tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.
Հարցանեմ, թէ զի՞նչ է տումարդ։ Տումարին անուն ի մերասեր աղին լեզու թուի թէ զհամարողականն դնէ թիւ, եւ զժամանակագրականն. իսկ առ այս անանիա (շիրակացին) եւ անդրէաս բազմավէպ դրութեամբ ճառեցին. (Գր. տղ. թղթ.։)
to burn, to set on fire, to fire.
hard, stiff, tough.
Այլք զտորրական տնկովք պատեալք յօրանան. (Պիտ. առ Լեհ.։)
to bud, to shoot, to sprout, to put forth buds.
Ի տորրելոյ տնկոցն շատանան ծառք. (Նեղոս.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Որպէս եւ սաղոմովն ասէ, թէ ի մէջ տուրեւառ վաճառացն մխի առակն մեղաց։ Շրթամբք ասես (զաղօթս), եւ միտքդ թուեն զվաշխս եւ զհանգանակս, զտուրեւառ վաճառումն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. ի քանան.։)
cf. Տպաւորեմ.
eros, lust;
cf. Տռփանք.
Տռիփք ցանկութեան ոչ չափաբար աճեալ սաստկանան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
amours, amorous desire, concupiscence;
cupidity, strong desire, ardent wish;
եղանակ —նաց անասնոց, rutting-season, rutting-time.
Ցանկացաւ նմա ի գործ տռփանաց։ Չարավավաշ տռփանօք։ Այնքան անկղիտանայր ի տռփանացն։ Առ տռփանս կանանց։ Զվայրապար տռփանս առակս յանդիմանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. ժղ.։ Մխ. առակ.։)
logic;
սուտ —, paralogy.
Անյայտք են՝ եթէ կատարելանան, զի հազիւ սպիքն գան, ըստ որումն սրբազանի տրամաբանութեան. (Արծր. ՟Գ. 17։)
diagonal.
Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)
Տրամանկիւնիւքն բաղկանան ... եւ մի տրամանկիւնի. (Տօնակ.։)
diagonal.
Բաղկանան ընդ միմեամբքն (ի ծառն պորփիւրի), եւ մի այն՝ որ ի տրամանդեանցն է. իսկ ոչ բաղկանան ընդդիմակք, եւ մի ի տրամանգեանցն ... եւ ո՛չ մի ի տրամանկեանցն, որ ասէ այլանջատական։ Յերիցն երկուքն գտանին ընդ միմեամբք, եւ մինն տրամանգիւնի. իսկ եթէ չորք են բաղկացելիք երկու տրամանգիւնիքն, եւ երկու ընդմիմիեամբքն. (Անյաղթ պորփ.։)
Տրամանկիւնիւքն բաղկանան ... եւ մի տրամանկիւնի. (Տօնակ.։)
cf. Տօնապատճառ.
Ցանկացօղ եղեալ իմ այս տօնանամակացս՝ լցեալ հոգեւոր գանձիւք եւ երկնային մանանային. (Տօնակ. յիշատ.։)
the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.
Անցեալ ընդ մէջ նոցա՝ գնաց, ցո՛ր վայր ինքն կամեցաւ։ Ցո՛ր վայր յառաջանան եւ դադարեն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
branches, brushwood;
furze;
birch-tree;
maple;
— մօրուք, matted beard;
*— ասել, birch-broom.
Կամփի կանանչ ցախն։ Ճփնոյն ցախն դալար։ Մազտաքոյն ցախովն ձիւթեն. պանին ցախովն. եւ են՝ որ բեւեկնի ցախովն։ Փիճի ցախովն։ Առ ընկուզի ցախ, եւ ի վերայ խնձորին փաթթէ՛, որ ծածկէ ցախն աղէկ զխնձորն. (Վստկ.։)
low, lower;
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.
Աչք զգաստանան՝ ցա՛ծ հայելով, եւ տեսանելով զաստուածութիւնն ի պարտաւոր մարմինն. (Եղիշ. խաչել.։)
to reduce to want, to impoverish, to make unhappy.
Այր զընկեր կա՛մ դարանեալ սպանանէ, կամ գաղտամեստ ցականեցուցանէ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24.) (ա՛յլ ձ. գաղտապէս յակնեցուցանէ, կամ յանդ կամ յարկանէ ցուցանէ. յն. ցաւագնեցուցանէ, կամ տառապեցուցանէ)
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
Ժողովեսցին ջուրքդ, եւ երեւեսցի ցամաքն։ Եւ երեւեցաւ ցամաքն։ Եւ կոչեաց Աստուած զցամաքն երկիր։ Ամենայն որ ինչ էր ի վերայ ցամաքի՝ մեռաւ։ Առցես դու ի ջրոյ գետոյն, եւ հեղցես ի ցամաքի, եւ եղիցի, արիւն ի ցամաքին։ Մտցեն ի մէջ ծովուն ընդ ցամաք։ Եւ արար զծովն ցամաք։ Գնացին ընդ ցամաք ի մէջ ծովուն։ Շարժեցից զծով եւ զցամաք։ Յածիք ընդ ծով եւ ընդ ցամաք։ Ի ցամաքն ելանիցեն (յն. յերկիր)։ Հանեալ ի ցամաք (յն. ի ծովեզր)։ Ցամաքաւ անց իսրայէլ ընդ յորդանան։ Ինքն զցամաքաւն (յն. հետի կամ ոտիւք) երթալոց էր. եւ այլն։
without turning a hair, safe & sound.
Որ ընդ ծովն ցամաքաթեւ առաջնորդէր։ Եւ զնոր իսրայէլ ցամաքաթեւ անցուցէր ընդ նոյն։ Յեսու անցեալ զամաքաթեւ ընդ յորդանան տապանակաւն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Գ.։ Սկեւռ. աղ.։ Տօնակ.։)
cf. Ցամաքիմ.
Անցելոց հոսմանցն՝ ցամաքանան. (Բրս. արբեց.։)
to dry, to des-sicate;
to dry up, to parch, to render arid;
to drain, to dry up, to exhaust.
Եթէ արգելցէ զջուրս, ցամաքեցուցանէ զերկիր։ Ցամաքեցոյց տէր զծովն կարմիր յերեսաց ձերոց։ Ցամաքեցոյց տէր զյորդանան գետ առաջի որդւոցն իսրայէլի։ Ցամաքեցուցանել զխաղս. կամ զաղբիւրս. զերակս. զոսկերս. զփայտ դալար. զամենայն պտուղս. Կափոյց զխուփն ի վերայ գբին, եւ ցամաքեցուցանէր ի վերայ նորա արաբովթ. եւ այլն։
cf. Ցայնքան.
Որպէս Ցայնքան. հանց, անանկ, այնչափ.
so, so much, to such a degree.
Ի վերոյ քան զմոլաթզենին ելից սպանանելով զանդամս զերկրաւորս՝ զմարմին խոնարհութեանս, ցայնքան՝ մինչեւ զՅիսուս ընկալայց. (Առ որս. ՟Բ։)
hitherto, to this day, till today, until now.
Զի ասիցեն ցայսօր։ Զխափանած հարկաց քաղաքացն, որ ցայսօր խափանանեցէք. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 14։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
concupiscible;
—ն, concupiscence.
Եղիցի ոք մեծատուն, թէ ցանկանան բնութեանն աղքատ իցէ. (Ոսկիփոր.։)
passion, love, lust, sensuality, lechery, concupiscence;
զվավաշոտ ցանկասիրութեամբ թեւակոխել, to abandon one-self to voluptuousness.
Միանան ի պէսպէս ցանկասիրւթեան ցնորս, ի պոռնկութիւն, ի սպանութիւն, յամբարտաւանութիւն, յագահութիւն, ի փառասիրութիւն. (Նար. երգ.։)
pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.
Բժիշկք՝ որ երակօքն իմանան զցաւս։ Գալ եւ բժշկել զնա ի ցաւոցն։ Եւ ինքն զմահու ցաւ ջերանի. (Յճխ. ՟Ե։ Խոր. ՟Բ. 29։ Լաստ. ՟Դ։)
various tribes or clans;
diverse, varied;
diversely.
Ցեղ եւ ցեղ շընան, եւ գարշ գիճանան. (Գանձ.։)
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
Ջուրն ովկիանոսի վարսաւոր օդով զօրանայր արեգականանաւութեամբ եւ լուսնանաւութեամբ. (ՃՃ. վկ. եւստաթ.։)
cf. Վեհերիմ.
Յօրանջեմք եւ վեհերիմք, թոյլանդամ եւ իբր լուծեալ գտանիմք։ Տագնապին վեհերին, եւ ոչ խնդութեամբ ընթանան։ Ոչ ներեմք լսել, ինչ յասացելոցն, այլ վեհերեմք եւ հեղգամք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12. 30։)
sixteenth.
Վեշտասաներորդն՝ եմմերայ. վեշտասաներորդ՝ անանիաս։ Յաւուրն վեշտասաներորդի ամսոյն առաջնոյ. եւ այլն։