cf. Սաքրիմ.
immoderate love of mourning.
Ոչ կանանց եւ ոչ արանց հրամայեցաւ սգասիրութիւն, եւ բազմարտօսր լինել. (Բրս. գոհ.։)
etc. lover-murder.
Սպանանելն զսեղեխն.
chancellor.
Զքեռորդին իւր զտէր անանէ արար սենգելոս. (Ուռհ.։ 2)
chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
զանց արարեալ զյարկօք (արքունեաց), զհրապարակօք, զսենեկօք, զնկարօք, զպատկերօք. (Փիլ. նխ. ՟բ.) (յն. կանանոց. հարեմլիք)։
cf. Սերիմ.
Բազմացարու՛ք յերկրի՝ ծննդեամբ։ Նոյ դարձեալ օրհնեցաւ սերանալ բազմանալ։ Ի սերանալ եւ ի բազմանալ մարդկան ի վերայ երկրի։ Ի սերանալ բազմանալ ամլութեան նորա։ Սերանալովս եւ բազմանալովս իմով. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. Մաշտ. Եփր. թագ.։ Ոչ ծնանին, եւ ոչ սերանան. Եփր. օրին.։)
to conceive.
Աննա (մայր կուսին) զնա սերմակրեաց, որ ելոյծ զերկունս կանանց. (Հ. սեպտ. ՟Ը.։)
truthful, veracious;
true, real, veritable;
etymologist.
Որք անուան ստուգաբան են քննիչք, զփառացն անուն կրկին իմանան։ Այր բանիբուն գիտութեամբ, ստուգաբան ի կարգադրութիւն ճառից։ Խաբեբայք եւ պատրիչք փոխաբերեցան ընդ տրանց արդարոց եւ ստուգաբանից։ Աւետարանիչքն եւ առաքեալքն եւ ստուգաբան վարդապետքն. (Կիւրղ. գանձ.։ փարպ։ Յհ. կթ.։ Լծ. կոչ.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ սպանախ (որպէս թէ) սպա՛ն նախ, զի սպանանել արժան է նախ, եւ ապա զնա տալ կերակուր (հիւանդի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Բ։)
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
sketch, delineation, outline;
sciagraphy.
to fall by the sword.
Սրով. մահացեալ. սրակոտոր. սրոյ ճարակ. իսկ ՍՐԱՄԱՀ ԱՌՆԵԼ՝ է սպանանել սրով.
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
Նախանձ բերեն, եւ սնապարծին, եւ սրանան միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
holy, pure, chaste.
Արանց սրբականաց, եւ կանանց պսակելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
calm and gentle, clear and sweet.
shining in holiness, pure, clean, holy.
Սրբափայլ միակրօնիցն (կանանց իւղաբերից) հիացմամբ եւ զարմացմամբ. (Նար. տաղ.։)
sharp-horned.
Լինի ի հնդիկս երէ յամոյրանման սրեղջիւր, որ սպանանէ զառիւծ. (Խոր. աշխարհ.։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Մախանօք չարութեան նախանձուն սրեալ էր հրէիցն սպանանել զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
running or flowing violently, impetuous, rapid;
— գետ, rapid river;
—իւք գալ, to hasten, to run with the utmost haste.
Մերկացուցեալ զսուրն՝ սրընթացիւք գայր սպանանել զծերն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
to run out of breath.
Իբրեւ յանմահութիւն ցանկացեալ սրթալով եւ հինանալով եւ հոգի կլանելով ընթանան. (Փիլ. իմաստն.։)
phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.
Կափսակ այրւոյն, զոր հայն սրուակ ասէ, չորս քսեստաց չափ, որպէս սափորն մանանային. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
to admire, to be admired, astonished, amazed, surprised, to wonder at, to marvel, to be wonderstruck, entranced, in extacy.
Սքանչանի մանանայն։ Սքանչանի թիւրակէս. (Նար. մծբ.։)
prodigious, stupendous, wonderful, marvelous, divine.
cf. Սքանչելատեսիկ.
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
cf. Սքանչումն.
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.
Օրէնք կային զմեհենազերծն կամ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել։ Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Անձամբ զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Կախեաց զինքն ի վախէ վիմին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 6։ Վրք. հց. ձ։)
cf. Երկիւղ.
Օրէնք կային զմեհենազերծն կամ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել։ Զանձն իւր քարավէժ ի վախէ արկանիցէ։ Անձամբ զանձն ի վախէ արկեալ՝ քարավէժ սպանանէր։ Կախեաց զինքն ի վախէ վիմին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 6։ Վրք. հց. ձ։)
to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.
Վախճանեաց զխօսելն ընդ նմա։ Վախճանեաց ամենայն ժողովուրդն անցանել ընդ յորդանան։ Մինչեւ վախճանեաց յեսու զամենայն՝ զոր պատուիրեաց տէր. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 22։ Յես. ՟Գ. 27։ ՟Դ. 10։)
cf. Վակասաւոր.
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
Առաջինքն ճեպեալ, ընթանան, եւ վերջինքն բուռն հարեալ վակժոյժ լեալ՝ չհաւանին զառաջինսն թողուլ։ Խիղբս արկանել վակժոյժ լինել զերկրէն՝ յոր եդաւ (սերմն). (Վեցօր. ՟Դ. ՟Ե։)
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
Խոր երեկոյն, եւ առաւօտուն վաղ՝ ի մի եւ ի նոյն ընթանան ժամանակ։ Ի խոր գիշերին յերեկոյին շաբաթուն, այսինքն ի վաղ առաւօտուն ի լուսանալ կիրակէին. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
easily deceived or duped.
Կանանց է վաղապատիր լինել ի մեղաց։ Ազգ անհամեստից կանանց երագալուր եւ դիւրահաւան եւ վաղապատիր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
soon falling or perishing.
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
Ի միւսում վաղիւ պարտեալ եղեն իսրայէլցիք առաջի քանանացւոցն. (Շ. բարձր.։)
cf. Պոռնկիմ.
Զպոռնկացեալսն բառնալ ի միջոյ (այլ ձ. զպոռնկեցեալսն)։ Զօրէն պոռնկացելոց կանանց. (Պիտ.։)
to give oneself affected ways, to simper, to be dainty, to mince, to be disdainful, overnice, to play the prude;
to adonize, to be studiously elegant, to be dandy or foppish;
to be well dressed, very spruce.
Զի՞նչ իցէ խայտալն (կանանց). յորժամ հպտիցին, յորժամ պչրիցին, զաչսն զվայրօքն յածիցեն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Պտղաբերութիւն.
like a vortex, whirling, eddying.
Ոչ հոլովելով ընթանան (արեգակն եւ լուսին եւ այլն) այլ պտուտաբար շուրջ գալով (Շիր.։)
to crush or breakup totally, to pound, to triturate.
Ի ջուրս ջախջախեսցուք զգլուխ օձին, որպէս եւ փրկչին ի ջուրսն յորդանանու ջախջախեաց զգլուխ վիշապին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Ջահալուցութիւն.
torch-light;
bonfire.
multitude, crowd, quantity;
company of mourners or weepers;
repeated bursts of weeping, wailing.
Եղերականք ջայլից համօրէն բանահիւսից կանանց լալականաց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Երամք կանանց ճչօղ ջայլից՝ շուրջանակի զնա պարէին. (Ուռպ. ողբ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
Ոչ ջանալ, եւ ոչ նիւթէ։ Ջանացարու՛ք մտանել ընդ դուռն նեղ։ Զուր ջանան առ ժողովուրդն՝ որ ոչ լինի դոցա շահ։ Ջանային արքն դարձուցանել զնաւն ի ցամաք, եւ ոչ կարէին։ Ջանայր փրկել զնա։ Ջանացաւ փրկել։ Ատեցի ես զամենայն վաստակս իմ, զոր ջանացայ ընդ արեգակամբ։ Յորում կամ որով ինքն ջանայ։ Ու՞ր ջանամ ես։ Որքան ջանասցի մարդ խնդրել, եւ ոչ գտցէ. եւ այլն։ (Իսկ Սղ. ՟Լ՟Դ. 10։)
Երկայնամտութեամբ ջանան ընդ ազգի մարդկան. (Եղիշ. ՟Ը։)
conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.
Սոցին ջատուկ կանանցս եղբայր կամարար եղեալ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ.) (գրեալ էր՝ յեր կուս եւս օրինակս՝ ջամուկ. ղի տ եւ մ շփոթին ի մատեանս)։
cf. Ջերանիմ.
cf. Գորովագութ.
Կանանցջերմագութ եղելոց (առ զաւակս)։ Ջերմագութ հարամբ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։ Լաստ. ՟Ծ՟Է։)
pure, clean, clear, polished, bright.
after, since, afterwards;
— զատկի, after Easter;
— տրայիանոսի, after Trajan;
— երկուց ամաց, after two years;
— գալոյ քո, after or since your arrival;
— մեկնելոյ քո, since you set out;
— բազում ժամանակաց, a long time since;
— սակաւուց, a short time since, shortly after;
— այսորիկ, — այնորիկ, after that, since that time, then, since, afterwards, after;
— որոյ, after that;
back;
— յառաջ, before and behind;
ի — ընկենուլ, to lay aside;
— դարձուցանել, to bring back;
— դառնալ, to return, to come back;
— կալ, to recede from, to desist;
— հայիլ, to look back;
— ընթադրել, to retort, to repulse, to repel.
Տապանակաւն յետ դարձուցանէ զջուրսն Յորդանանու. (Իգն. (տպ. յետս)։)